Ks. Henryk Boli雟ki TJ
TEKST KOMENTARZA LITURICZNEGO
W: Wprowadzenie do liturgii, Pozna-Warszawa-Lublin 1967 s. 278-287.

drukuj               
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

1. Scripto praeparatae
2. Interpretari
3. Sobrietate perspicuae
4. Tempore opportuno
5. Paucisque verbis

   Skoro nazwa „komentator” jest sporna, problematyczna i st康 u篡wana w cudzys這wie, z pewno軼i „komentarz” r闚nie nie b璠zie ostatecznym i najszcz窷liwszym okre郵eniem. W zestawieniu z Instrukcj wymieniaj帷 monitiones et explicationes, francuskim Invitatoire czy niemieck Gebetseinladung, nasz suchy „komentarz” straci na posmaku modlitewnej zach皻y i zaproszenia wiernych do udzialu w modlitwie i 篡wego uczestnictwa w liturgii. Dlatego te, pod gro嬌 sprowadzenia 鈍i徠yni do roli zwyczajnej sali wyk豉dowej z muzealnym obja郾ieniem za郾iedzia造ch rekwizyt闚 historycznych, nale篡 przy nazwie „komentarz” zawsze dokona poprawki o element modlitewnej zach皻y i wyja郾ienia zapraszaj帷ego do uczestnictwa: P鎩d嬈ie, pok這闓y si Panu.

   Najpi瘯niej bodaj podkre郵a t my郵 komentarza 酥iew diakona z Wielkiej Soboty:

   „...Weselcie si, s逝dzy Bo篡!... Raduj si, ziemio, opromieniona tak niezmiernym blaskiem! O鈍iecona jasno軼i Kr鏊a wiek闚, wolna jest od mroku, co 鈍iat okrywa!... Ta za 鈍i徠ynia niech zabrzmi pot篹nie g這sem ludu! Wy przeto, bracia najmilsi, kt鏎zy stoicie tutaj, podziwiaj帷 jasno嗆 tego 鈍i皻ego p這mienia, wzywajcie razem ze mn mi這sierdzia wszechmog帷ego Boga”  1 .

   Owo „razem ze mn” jest nieodzown cech komentatora. Sama jego postawa jest bowiem 篡wym, poci庵aj帷ym lub odpychaj帷ym komentarzem. Po zach璚eniu wiernych do uczestnictwa musi sercem, duchem, ca陰 swoj postaw w陰czy si do danej czynno軼i liturgicznej, s逝chania, modlitwy lub dzi瘯czynienia, pozostawiaj帷 na boku po篡teczne sk康in康 manipulacje przy mikrofonie, szukanie kartek, wertowanie w mszaliku czy lustrowanie pobo積o軼i wiernych. Oboj皻ne, suche, bez osobistego zaanga穎wania podej軼ie komentatora do 鈍i皻ych czynno軼i, wytr帷a wiernych z atmosfery modlitewnej i odbiera im niejednokrotnie resztki poczucia 鈍i皻o軼i.

   St康 pod nazw „komentarz” nale篡 rozumie obja郾ienia i modlitewne zach皻y podane przez wsp馧uczestnicz帷ego komentatora dla u豉twienia wiernym 鈍iadomego i 篡wego uczestnictwa w liturgii. Artyku ograniczy si do komentarza mszalnego.

   Instrukcja o muzyce 鈍i皻ej i liturgii z 1958 r. poda豉 kilka zasad dla komentatora, przygotowuj帷ego komentarz. Stanowi one rodzaj barier prawnych, kt鏎e musi ka盥y uszanowa, kto nie chce w豉sn dowolno軼i zniekszta販i nowo powsta貫j funkcji komentatora. Ramy zakre郵one przez Instrukcj nale篡 jednak wype軟i solidnym studium liturgicznym.

   1.  Scripto praeparatae

   Pierwsz zasad kt鏎a 鈍iadczy o wielkim poczuciu rzeczywisto軼i autor闚 Instrukcji, jest 膨danie, od kt鏎ego nie wolno pod 瘸dnym pozorem odst徙i, by komentarz by przygotowany na pi鄉ie. Zapobiega to wielu b喚dom komentatora, zw豉szcza zbytniej rozlewno軼i, niepotrzebnemu powtarzaniu, ra膨cej nieporadno軼i i widocznemu zdenerwowaniu. Pobudza do refleksji nad w豉snym wykszta販eniem pozwala wytyczy i realizowa pewien plan w komentowaniu i wychowaniu liturgicznym. Przede wszystkim za jest wyrazem g喚bokiego szacunku dla wiernych i liturgii.

   Bez napisanego komentarza nie ma prawdziwego komentatora. Pojawia si raczej w 鈍i徠yni pirat liturgiczny, zaskakuj帷y niespodziankami i niszcz帷y modlitewne skupienie oraz religijn atmosfer. ζgodniej m闚i帷, b璠zie to niepo膨dany w鈔鏚 鈍i皻ych czynno軼i intruz, powtarzaj帷y si banalno軼i swych p造tkich sformu這wa. Je郵i nie ma czasu na napisanie komentarza, rezygnujemy zwyczajnie i po prostu z funkcji komentatora. Przygotowanie komentarza powinno by stawiane na r闚ni z przygotowaniem homilii, kazania.

   2.  Interpretari

   Zadaniem komentarza jest wyt逝maczy, obja郾i, wprowadzi, podsuwa, podkre郵a. Komentarz nie spe軟ia roli t逝maczenia pod obcoj瞛ycznym filmem. Dos這wne t逝maczenie jest wprost zakazane. Nie wolno komentatorowi czyta tekstu kanonu czy innej modlitwy liturgicznej celebransa w dos這wnym przek豉dzie. W tym wypadku komentator przej掖by rol celebransa, jedynego przewodnicz帷ego w zgromadzeniu liturgicznym, z t znaczn przewag, 瞠 modli si w j瞛yku zrozumia造m, podczas gdy celebrans pozostaje raczej obcy i daleki ze swoj 豉cin. By豚y to zasadniczy b陰d komentarza, kt鏎y ma uwydatni rol poszczeg鏊nych os鏏 w zgromadzeniu liturgicznym, a nie zast瘼owa i zas豉nia kogokolwiek.

   Interpretari znaczy zbli篡 wiernym teksty liturgiczne i zaznajomi ich z liturgicznym sensem obrz璠u. Msza 鈍i皻a – paschalne misterium – jest spowita w szat symboli i znak闚. Znaki te przesta造 m闚i do wielu wiernych. Nie s dla nich czytelne.

   „Ceremonia sakralna wygl康a na zbi鏎 s堯w i gest闚, kt鏎e wcale bezpo鈔ednio nie dotycz obecnych ani ich nie anga簑j. Mia造 przekazywa tajemnic Bo膨, a tymczasem sta造 si tajemnic same, wymagaj przek豉d闚, uzupe軟ie, uczonych komentarzy”  2 .

   Zadaniem komentarza jest przywr鏂i obrz璠om liturgicznym ich w豉sn wymow, o篡wi je w 鈍iadomo軼i i prze篡ciach wiernych. Wed逝g wyra瞠nia Jungmanna dzisiejsza liturgia przedstawia widok s璠ziwej 鈍i徠yni, obmurowanej przybud闚kami, kt鏎e podostawia豉 gorliwa r瘯a przesz造ch pokole. Komentarz ma poprzez naros貫 z wiekami przybud闚ki przeprowadzi wiernych do wn皻rza Bo瞠go domu, gdzie Pan jest blisko, gdzie on z nami chce wieczerza. Wszystko jest tutaj nieistotne pr鏂z wiary, nadziei i mi這軼i. Mi這軼i Boga do ludzi, ludzi do Boga i siebie nawzajem.

   ,„Z niej dopiero zrodzi造 si s這wa konsekracji, ona znalaz豉 sw鎩 najpi瘯niejszy wyraz w komunii 鈍i皻ej, ona zjednoczy豉 wszystkich w jeden Ko軼i馧, podyktowa豉 serdeczne dialogi mi璠zy kap豉nem i wiernymi; wsp鏊ne modlitwy, 酥iewy, czytania – jej s逝篡造&148;  3 .

   Pobudzi wiernych do 鈍iadomego w陰czenia si w paschalne misterium wiary, nadziei i mi這軼i, spotkania z Bogiem w jedno軼i Ko軼io豉 i mi這軼i Ducha 安i皻ego – oto cel wspomnianego interpretari.

   Dlatego musi komentarz by przepojony my郵, 瞠 wspomniany w liturgii fakt staje si rzeczywisto軼i Chrystusow dzisiaj, dla nas ludzi i dla naszego zbawienia. Hodie, hodierna die.

   „Dzi wype軟i造 si s這wa Pisma, kt鏎e dopiero co us造szeli軼ie” (π 4, 21). „Dzi poznacie, 瞠 przyjdzie Pan i zbawi nas, a rano ujrzycie chwa喚 jego” (Pie填 Wej軼ia Wigilii Bo瞠go Narodzenia). „安iat這 zab造s這 dzi nad nami, albowiem narodzi nam si Pan” (Pie填 Wej軼ia z drugiej mszy 鈍. na Bo瞠 Narodzenie). „Wszechmog帷y Bo瞠, spraw, prosimy, aby narodzony dzi Zbawiciel 鈍iata, kt鏎y przywr鏂i nam synostwo Bo瞠, udzieli nam r闚nie daru nie鄉iertelno軼i” (Modlitwa po komunii z trzeciej mszy 鈍. na Bo瞠 Narodzenie). „Bo瞠, Ty w dniu dzisiejszym pokona貫 鄉ier i otworzy貫 nam bramy wieczno軼i przez Jednorodzonego Syna Twojego” (Modlitwa w Niedziel Zmartwychwstania).

   Liturgia jako misterium niesie ze sob uobecnione dzisiaj dzia豉nie zbawcze, kt鏎e jednocze郾ie wspomina. Na Wielkanoc liturgia 鄉ierci i zmartwychwstania Chrystusa musi sta si wsp馧umieraniem i wsp馧zmartwychwstaniem do Bo瞠go 篡cia. Na Bo瞠 Narodzenie narodziny Nowego Adama staj si narodzinami nowego cz這wieka przez eucharysti. Kalwaria wspomniana i uobecniona we mszy 鈍. ma nas wci庵n望 w Chrystusowe oddanie si Ojcu: W r璚e twoje powierzam ducha mojego (π 23, 46). Komentarz musi niestrudzenie do tego ogl康u wiary wychowywa. Jego zadaniem jest sprawi, by zewn皻rznemu obrz璠owi, kt鏎y niesie ze sob zbawcze dzia豉nie Pana, odpowiada豉 wewn皻rzna postawa wiernych. Gdy liturgia 鈍i璚i wjazd Pana Jezusa do Jerozolimy, musi doj嗆 do 鈍iadomo軼i wiernych, 瞠 ca豉 parafia i osobiste 篡cie ka盥ego z nich jest dziedzin, w kt鏎ej dzisiaj ma si rozegra dramat przyj軼ia lub odrzucenia Zbawiciela. Tutaj ma dzisiaj zrodzi si odpowied Amen, tak, na zbawcze dzia豉nie Chrystusa. Inaczej schodzimy z misterium do zwyczajnego wspominania przesz造ch fakt闚 historycznych. St康 prowadzi prosta droga do wybuja貫go sentymentalizmu, folkloru, magii i zabobonu. Niedziela Palmowa jest przyk豉dem: eucharystyczne misterium mszy 鈍., w kt鏎ym dokonuje si w豉軼iwy wjazd Chrystusa do nowego Jeruzalem, ust徙i這 miejsca uroczystej procesji wspominaj帷ej przesz這嗆 i po kt鏎ej przechowuje si kilka ga陰zek 鈍i璚onych.

   Istnieje niebezpiecze雟two zubo瞠nia tre軼i mszy 鈍. Zamiast wskazywa z ca陰 si陰, 瞠 eucharystyczne misterium daje t jedyn w swoim rodzaju mo磧iwo嗆 oddania ca貫go naszego 篡cia Bogu Ojcu, w jedynie warto軼iowej ofierze Jezusa Chrystusa, pozostajemy przy akcentowaniu obecno軼i Jezusa Chrystusa pod postaciami eucharystycznymi (groteskowy wprost jest komentarz po przeistoczeniu: Pan Jezus ju le篡 na o速arzu, a my za酥iewamy sobie...).

   1.  Sobrietate perspicuae

   Wyja郾ienia maj by trze德e i przejrzyste. Liturgia nie mo瞠 sta si wygodnym terenem dla wzlot闚 serca, w豉snych przemy郵e, 瘸ru zdobytej pobo積o軼i ani stosown okazj do rozsnuwania symboliczno-mistyczno-moralizatorskich refleksji. Komentarz musi zawsze pozosta w granicach prawdziwego i trze德ego symbolizmu liturgicznego. ζmanie hostii nie b璠zie przypomnieniem przebicia boku Chrystusowego, ale koniecznym przygotowaniem do rozdzielenia chleba eucharystycznego, gestem zaproszenia do wsp鏊nej uczty, przy jednym stole, z jednego chleba. Bo wielu nas jest jednym cia貫m. Niestety, symbol ten straci na swej wymowie. Kap豉n 豉mie swoj hosti i spo篡wa j, a wierni otrzymuj inne, prawdopodobnie uprzednio konsekrowane. St康 chwilowo 豉manie chleba nie jest zbyt wdzi璚znym tematem dla przejrzystego komentarza.

   W imi trze德o軼i komentarza nale篡 r闚nie poniecha akcentowania ofiary – ofiarek podczas ofertorium. Nikt nie przeczy, 瞠 kap豉n modli si podczas ofertorium: Przyjm, Ojcze 安i皻y, t niepokalan hosti... ten kielich zbawienia. Nie powinien jednak przy tym my郵e o ofierze kawa趾a 郾ie積obia貫go chleba czy odrobiny wina. Nasze wino i nasz chleb nie s i nigdy nie b璠 ofiar za 篡wych i umar造ch, za nasze i ca貫go 鈍iata zbawienie. Jest ni i pozostanie wy陰cznie ofiara Jezusa Chrystusa. W豉郾ie o niej my郵i kap豉n, wymawiaj帷 podczas ofertorium zapo篡czone z kanonu s這wa. Jest to jego osobiste przygotowanie dla w豉軼iwych modlitw ofiarniczych kanonu. Dla wiernych natomiast jest ofertorium refleksj nad potrzebami ca貫go Ko軼io豉: seminari闚, domu Bo瞠go, duchownych... Jest realizacj mi這軼i bli幡iego i wsp馧odpowiedzialno軼i za Ko軼i馧. Komentarz podkre郵i, ze nasza mi這嗆 bli幡iego i wsp馧odpowiedzialno嗆 za Ko軼i馧 jest warunkiem, miar i probierzem naszego ofiarnego oddania Bogu podczas kanonu. Bez czynnej mi這軼i bli幡iego tak wiara, jak liturgia jest martwa. St康 te niekt鏎e liturgie umie軼i造 poca逝nek pokoju i przebaczaj帷 modlitw Ojcze nasz przed rozpocz璚iem kanonu. „Id, najpierw pojednaj si z bratem twoim” (Mt 5, 24). Liturgia s這wa pobudza do pe軟ej wdzi璚zno軼i i oddania mi這軼i Boga. Zanim jednak t wdzi璚zno嗆 wyrazimy w kanonie i odnowimy nasze przymierze z Bogiem, musimy nasz szczero嗆 pokaza w mi這軼i bli幡iego. St康 obejmuj帷a wszystkich ludzi modlitwa wiernych po liturgii s這wa oraz konkretna ofiarno嗆 dla bli幡ich i przebaczenie przed kanonem. To w豉郾ie jest liturgiczny kontekst kielicha, chleba, tacy, procesji z darami i 酥iewu podczas ofertorium, a nie ofiarowanie chleba, wina, naszej pracy i cierpie. W tym ostatnim kryje si wed逝g Maertensa spora doza poga雟twa  4 .

   Obok s堯w do w豉軼iwego zrozumienia obrz璠闚 ofertorium mo瞠 przyczyni si pie填 „Gdzie mi這嗆 wzajemna i dobro, tam znajdziesz Boga 篡wego” (w opracowaniu ks. Zb. Piaseckiego).

   Podczas ofertorium mo積a przypomnie tekst Didache rozdz. 14:

   „A 瘸den, kt鏎y 篡je w nieporozumieniu ze swym towarzyszem, niech si z nami nie gromadzi, dop鏦i si nie pojednaj; a瞠by si nie splami豉 ofiara wasza”.

   Mo積a pos逝篡 si te nast瘼uj帷ym komentarzem:

   Nasze oddanie Bogu, nasza mi這嗆 Boga mierzy si – z woli Chrystusa – miar mi這軼i bli幡iego.
   O bli幡im my郵imy w modlitwie wiernych,
   o bli幡im my郵imy sk豉daj帷 nasz dar na tac.

   4.  Tempore opportuno

   Komentarz powinien by wypowiedziany w odpowiednim, w豉軼iwym czasie, gdy dana czynno嗆 liturgiczna si odbywa lub przed samym jej rozpocz璚iem. Nie nale篡 do idea逝 tak ograniczy komentarz, by m闚i o komunijnym Amen wiernych podczas wst瘼u do mszy 鈍. Wst瘼 podaje jedynie og鏊ny nastr鎩, szkicuje g堯wne my郵i danego dnia lub liturgiczny sens gromadzenia si wiernych na uczcie eucharystycznej. Dla przyk豉du podaj wst瘼 do Niedzieli 23 po Zes豉niu Ducha 安i皻ego:

   W miesi帷u modlitw za zmar造ch, w porze jesiennego obumierania przyrody i wobec bliskiego ko鎍a roku liturgicznego, wo豉my z g喚boko軼i do Boga o wyzwolenie od grzechu i 鄉ierci. My郵imy o drugim przyj軼iu Chrystusa Pana o naszej drugiej ojczy幡ie. Witra o zmroku wydaje si ciemny, lecz w s這鎍u nabiera pi瘯nych barw, tak samo 鄉ier, gdy o鈍ietli j wiara w zmartwychwstanie. Tutaj w zbawczej ofierze Jezusa Chrystusa przygotowuje B鏬 dzisiaj nasze zmartwychwstanie.

   Komentarz b璠zie wraca do my郵i g堯wnej poruszonej we wst瘼ie, wydobywaj帷 na 鈍iat這 odpowiednie obrz璠y liturgiczne. Je郵i dojdzie jeszcze zharmonizowana z komentarzem homilia, powstanie wspania貫 wsp馧brzmienie uczu i usposobienia wok馧 o速arza, jednolita postawa wewn皻rzna ca貫go zgromadzenia liturgicznego, kt鏎e jest obrazem jedno軼i Ko軼io豉.

   „Odpowiedni czas” wyznaczaj komentatorowi sami wierni. Je郵i jaki obrz璠 zosta w ich 鈍iadomo軼i pozbawiony jakiejkolwiek, a przynajmniej g喚bszej my郵i, nasta w豉郾ie odpowiedni czas tak go uwydatni, by na nowo przem闚i. Odpowiednim czasem mo瞠 by nawet milczenie po przeistoczeniu. 安i皻e milczenie zalecane przez Instrukcj musi by czym wi璚ej ni samym nicniem闚ieniem. Musi sta si cisz, pe軟 radosnej zgody i wewn皻rznego rozmy郵ania. Gdy wiernym trudno o koncentracj uwagi (np. religijna niedojrza這嗆 dzieci, brak spojrzenia wiary u stoj帷ych na brzegu i przypatruj帷ych si jedynie z daleka), musi tajemnicze milczenie ust徙i racjom pastoralno-liturgicznym. Dop鏦i wierni nie wype軟i tej ciszy my郵 i sercem, mo積a pos逝篡 si komentarzem:

   –  Niech zamilknie 鄉iertelny cz這wiek, niech zachowa si ze czci i szacunkiem i nie lgnie do innych my郵i! Oto Kr鏊 kr鏊闚, Pan panuj帷ych, Chrystus Pan sk豉da Ofiar swego 篡cia Bogu Ojcu i staje si naszym pokarmem, by nas przeb鏀twi (parafraza liturgii 鈍. Jakuba).
   –  B康嬈ie przej璚i tym samym duchem, kt鏎y o篡wia Jezusa Chrystusa (Flp 2, 5).
   –  Tajemnica wiary: Cia這 wydane – Krew przelana. Za was...
   –  Pokornie pro鄉y Boga Ojca Wszechmog帷ego, by Chrystus zani鏀 t ofiar na niebieski o速arz, aby鄉y wszyscy, gdy jako uczestnicy tej ofiary o速arza przyjmowa b璠ziemy komuni 鈍, otrzymali z nieba pe軟i b這gos豉wie雟twa i 豉ski.

   Przed Per ipsum komentarz wydaje si konieczny:

   –  Pomni na b這gos豉wion m瘯, zmartwychwstanie i chwalebne wniebowst徙ienie Jezusa Chrystusa: Przez niego, z nim i w nim ukszta速owani w nowe stworzenie, sk豉damy Bogu Ojcu ofiary czci i uwielbienia.
   –  Przez Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie sk豉damy Bogu Ojcu Wszechmog帷emu w jedno軼i Ko軼io豉 i mi這軼i Ducha 安i皻ego ofiar czyst, ofiar 鈍i皻, Jezusa Chrystusa i z nim nas samych.
   –  Razem z Chrystusem, przej璚i jego duchem modlitwy i oddania, wielbimy Ojca, kt鏎y jest w niebie.

   Za mniej szcz窷liwe nale篡 uzna podkre郵enie Memento 篡wych i umar造ch w kanonie. Modlitwy te – o ile si je traktuje jako pro軸y – nale篡 przenie嗆 do modlitwy wiernych po liturgii s這wa. Je郵i si je traktuje jako wyliczenie os鏏, za kt鏎e si ofiaruje, to fakt pomini璚ia ich 酥iewu w uroczystej mszy koncelebrowanej stanowi wskaz闚k, 瞠 jako rozsadzaj帷e jedno嗆 dzi瘯czynno-ofiarniczego kanonu nale篡 je w komentarzu pomin望.

   Za wszelk cen nale篡 unika komenderowania, kt鏎e k豉dzie ca造 akcent na postawy zewn皻rzne. By mo瞠, 瞠 wszyscy wierni bez wyj徠ku b璠 odt康 wstawa, kl瘯a, jak i kiedy trzeba, tylko 瞠 przestan si modli. Ka盥y b璠zie zaj皻y tym, co ma teraz zrobi: odpowiada, ofiarowa, 酥iewa, wsta, siedzie czy kl璚ze. Dlatego nale瘸這by przed wprowadzeniem zwyczaju przyjmowania nowej postawy zewn皻rznej przy danej modlitwie czy czynno軼i liturgicznej – najpierw dobrze j umotywowa. Oto pr鏏ki komentarza do „Chwa豉 na wysoko軼i Bogu”, prefacji, „安i皻y, 安i皻y...”, kt鏎ych celem by這 przyzwyczajenie wiernych do postawy stoj帷ej:

   –  „Chwa豉 na wysoko軼i” – jakby hymn ludu Chrystusa – 酥iewali chrze軼ijanie z rado軼i zmartwychwstania w postawie stoj帷ej.
   –  Chrystus zmartwychwsta – wi璚 i my zmartwychwstaniemy. Z rado軼i 酥iewamy hymn zmartwychwstania w postawie stoj帷ej.
   –  Znak, kt鏎y zjawi si na ko鎍u dziej闚 – to Chrystus zmartwychwsta造 – by鄉y z nim z martwych powstali. Z nadziej 酥iewamy hymn zmartwychwstania w pe軟ej wiary i radosnej postawie stoj帷ej.
   –  Jezus Chrystus przyszed z g鏎y od Ojca, by nas poci庵n望 ku g鏎ze, do swego Ojca. Dlatego wznosz帷 w g鏎 serca i my郵i nasze, dzi瘯ujemy za to wywy窺zenie w postawie stoj帷ej.
   –  Jeste鄉y kr鏊ewskim kap豉雟twem Chrystusa (1 P 2, 9). Kap豉n b璠zie z dzi瘯czynieniem g這si wspania貫 czyny tego, kt鏎y nas powo豉 z ciemno軼i do swej cudownej 鈍iat這軼i. My wszyscy, uczestnicz帷y w kap豉雟twie Chrystusowym, wyznaj帷 nasz wdzi璚zn rado嗆 b璠ziemy wielbi Boga, 瞠 pe軟e s niebiosa i ziemia chwa造 jego. Dlatego 安i皻y, 安i皻y... b璠ziemy 酥iewa jak kap豉n w postawie stoj帷ej.
   –  Nasz 酥iew 安i皻y, 安i皻y... jest dalszym ci庵iem uroczystego dzi瘯czynienia i uwielbienia m闚ionego (酥iewanego) przez kap豉na. Nasza ojczyzna i dom jest u tego, kt鏎ego niebiosa i ziemia pe軟e chwa造. Razem z anio豉mi wolno nam uczestniczy w g鏎nej liturgii nieba: „Hosanna, niech si ulituje nasz B鏬 na wysoko軼i!” Nasz entuzjazm wyra瘸my radosnym 酥iewem, jak dawni chrze軼ijanie, w postawie stoj帷ej.

   Okazuje si, 瞠 po kilku niedzielach wierni sami wstaj bez najmniejszego komenderowania.

   Dostosujemy si r闚nie do wyczerpania „odpowiedniego czasu” Instrukcji, je郵i przed czytaniem podamy kr鏒ki komentarz, o ile tekst sprawia pewne trudno軼i, lub je郵i sparafrazujemy przed ewangeli wyj徠ek z Konstytucji liturgicznej:

   Chrystus Pan jest obecny w鈔鏚 nas w swoim s這wie, albowiem gdy w ko軼iele czyta si Pismo 鈍i皻e, w闚czas on sam m闚i (KL, a. 7).

   Pozdrowienie wiernych przez kap豉na mo積a o篡wi nast瘼uj帷ym komentarzem:

   –  Pozdrawiamy si jak dobrzy znajomi, krewni w Chrystusie, wsp馧kap豉ni na mocy chrztu 鈍.
   –  Serdeczne pozdrowienie i  闚nie serdeczna odpowied.
   –  Pan z wami, Pan z tob – czeg騜 mo積a wi璚ej 篡czy kap豉nowi, wiernym!
   –  Z serca p造n帷a modlitwa, by Chrystus by z wami. I modlitewna odpowied: Niech z tob b璠zie Chrystus Pan.
   –  Grzeczno嗆 nawet najzwyklejsza wymaga: Je郵i ci kto pozdrawia „ odpowiedz.
   –  Pozdrawiaj帷 Bo篡 lud kap豉n m闚i: ζska naszego Pana Jezusa Chrystusa, Mi這嗆 Boga Ojca, wsp鏊nota Ducha 安i皻ego niech b璠 z wami wszystkimi. Wszyscy ch皻nie odpowiadaj: I z tob niech b璠. (Konst. Apost. ks. 8).

   Przed Ojcze nasz warto poda:

   –  Pouczeni przez Chrystusa i na chrzcie 鈍. przekszta販eni w dzieci Bo瞠 – o鄉ielamy si modli.
   –  Na chrzcie 鈍. stali鄉y si umi這wanymi dzie熤i Boga. St康 o鄉ielamy si modli.

   Spojrzenie w przesz這嗆 liturgii stanowi r闚nie wska幡ik dla wyznaczenia „odpowiedniego czasu” komentarza. Z tej racji b璠ziemy 酥iewa pie填 wej軼ia nie zwracaj帷 zbytniej uwagi na modlitwy kap豉na u stopni o速arza, gdy prawdopodobnie znikn one zast徙ione przez procesj intronizuj帷 Ewangeli. W ten spos鏏 wr鏂imy do starej teologii mszy 鈍: najpierw m闚i B鏬, on podejmuje inicjatyw. Potem dopiero nasza modlitwa, dzi瘯czynienie i w陰czenie si w dzie這 Chrystusowego zbawienia, jako odpowied na Bo瞠 s這wo.

   5.  Paucisque verbis

   Oszcz璠no嗆 w s這wach. Jest to reakcja na drugie i trzecie kazanie podczas mszy 鈍, na potok s堯w nabrzmia造ch my郵, na logomachi improwizowan przez niejednego pseudokomentatora. Charakterystyczne dla nowicjusza-komentatora jest przekonanie, 瞠 jednorazowy wyst瘼 spowoduje zmian w my郵eniu i pojmowaniu mszy 鈍. Nie wolno s這wami, uwagami, wybuja造mi gestami wype軟ia ka盥ej luki. Nale篡 zdecydowanie pozostawi sta貫 miejsca wolne do wy陰cznej dyspozycji wiernych.

   Z drugiej strony nie nale篡 ho責owa fa連zywie poj皻emu idea這wi kr鏒ko軼i komentarza. Je郵i komentator ma rzeczywi軼ie zach璚i do modlitwy, s逝chania, dzi瘯czynienia, na pewno nie dokona tego wy鈍iechtanym komuna貫m czy banalnym p馧zdaniem. Trudno zach璚i kogo do modlitwy wezwaniem: „Pro鄉y Boga o 豉sk, pos逝chajmy czytania, podzi瘯ujmy Panu Bogu”. Wielu wiernych nie jest wprawionych do modlitwy. Komentarz ma do niej zach璚i, podtrzyma j.

   Zagadnienie to 陰czy si nadto z form modlitwy liturgicznej przyj皻ej w liturgii rzymskiej. Oracje Msza逝 Rzymskiego nie s 豉twe do zrozumienia. Cechuje je zwi瞛這嗆 i wielkie bogactwo tre軼i. Powsta造 jako modlitwy-syntezy, pomy郵ane jako podsumowanie modlitw wiernych. Samo wezwanie Oremus niesprecyzowane i niezdolne do nadania modlitwie nawy jednolitego kierunku sprawia, ze nast瘼uj帷a modlitwa celebransa pozostaje monologiem bez echa ze strony wiernych. To stanowi ogromne zniekszta販enie sensu oracji. Nie chodzi o to, by ka盥y modli si we w豉snych intencjach. Celem oracji jest wytworzy jedno嗆 w modlitwie, wprowadzi wiernych do tajemnicy Ko軼io豉, jedno軼i w Jezusie Chrystusie. Dla zrealizowania tego celu musi po Oremus nast徙i zach皻a komentatora, kt鏎a powinna zawiera tytu tego, do kogo si zwracamy, motywacj, dlaczego si modlimy i tre嗆, o co prosimy  5 . Wtedy dopiero mo瞠my si spodziewa, 瞠 cisza nast瘼uj帷a po wezwaniu komentatora b璠zie pe軟a zjednoczonej modlitwy Ko軼io豉 鈍i皻ego, a modlitwa celebransa b璠zie jej naturalnym podsumowaniem i liturgicznym dope軟ieniem.

   Zbyt cz瘰to rozumiemy modlitw liturgiczn jako modlitw prywatn, kt鏎 ka盥y sam do Boga zanosi. Liturgia tymczasem jest 軼i郵e zwi您ana z Ko軼io貫m. Modlitwa rodzi si i wznosi z wn皻rza ka盥ego z wiernych, ale wst瘼uje ku Bogu jako akt jednego cia豉 Chrystusowego. Nie zanosimy naszych modlitw indywidualnie bezpo鈔ednio do Boga, lecz przez Chrystusa, Pana naszego, kt鏎ego reprezentuje kap豉n. Jemu powierzaj wierni sw modlitw. Minimalne cho熲y odczucie tego ducha i sensu oracji jest wa積iejsze nawet od zrozumienia s堯w samego tekstu. Jako przyk豉d pos逝篡 nam modlitwa 23 Niedzieli po Zes豉niu Ducha 安i皻ego:

 Celebrans:Oremus.
 Komentator:   B鏬 darzy nas swoj dobroci i mi這軼i. Pro鄉y Go, aby przebaczy win swojemu ludowi i uwolni nas od wi瞛闚 grzechowych, w kt鏎e uwik豉li鄉y si z powodu naszych s豉bo軼i.
Cisza, przepojona modlitw wiernych.
 Celebrans:Absolve, quaesumus...
 Wierni:Amen.

   F. Kolbe podaje nast瘼uj帷e wezwanie do modlitwy po komunii 鈍. Wielkiego Czwartku:

   Pokarm, kt鏎y spo篡li鄉y, jest jedyny w swoim rodzaju. Spo篡wamy go tutaj w przemijaj帷ym 篡ciu, jego moc si璕a jednak 篡cia niezniszczalnego. Pro鄉y Boga, by鄉y mieli udzia w tym drugim 篡ciu.

   Przy komunii 鈍. mo積a przypomnie:

   –  Przyjd嬈ie do mnie wszyscy, kt鏎zy strudzeni jeste軼ie i uginacie si pod ci篹arem a ja was pokrzepi (Mt 11, 28).
   –  Oczy wszystkich wypatruj ciebie, a ty ich karmisz w swoim czasie.
   –  Otwierasz d這 i wszelkie stworzenie 篡wisz do syta (Ps 144, 14-16).
   –  Spu軼i im mann do jedzenia i da im chleb niebieski: cz這wiek po篡wa chleb anio堯w i pokarm闚 zes豉 im dostatek (Ps 77, 24).
   –  Uczta wprawdzie gotowa, lecz zaproszeni nie przyszli. Id嬈ie wi璚 na rozstajne drogi i zapro軼ie na uczt wszystkich, kogo tylko spotkacie (Mt 22, 8-9).
   –  Oby pos逝cha mnie, Izraelu. Ja jestem Pan, tw鎩 B鏬, otw鏎z twe usta a ja je nape軟i. – Lecz nie pos逝cha m鎩 lud g這su mego. Pozostawi貫m ich przeto twardo軼i ich serca: niech post瘼uj wed逝g swych zamys堯w. Oby lud m鎩 mnie pos逝cha, karmi豚ym go wyborn pszenic (Ps 80).

   Mo積a r闚nie dobra odpowiednie wiersze z psalm闚 wyst瘼uj帷ych w danym formularzu mszalnym.

   Sens wymawianego przy komunii 鈍. Amen mo積a zilustrowa wyj徠kiem z kazania 鈍. Augustyna:

   –  M闚i wam: cia這 Chrystusa. A wy odpowiadacie: Amen. B康嬈ie wi璚 cz這nkami cia豉 Chrystusa, a瞠by to wasze Amen by這 prawdziwe. Starajcie si to poj望. Wielu nas, jednym cia貫m jeste鄉y. I weselcie si. Jedno嗆, 鈍i皻o嗆, mi這嗆. B康嬈ie wi璚 tym, na co patrzycie i przyjmijcie to, czym jeste軼ie. Chrystus 鈍i璚i na o速arzu tajemnic naszego pokoju i jedno軼i. (PL 38, 1247-1116).

   Albo:

   –  Powiedzia Chrystus: Moim pokarmem jest czyni wol tego, kt鏎y mnie pos豉 – Ojca. (J 4, 34). Kto przyjmuje komuni 鈍, chce w pe軟i dostosowa si do Chrystusowego sposobu my郵enia i post瘼owania. Chce by jedno z Chrystusem. Dlatego odpowiada na s這wa: cia這 Chrystusa – Amen. Zgadzam si. Spe軟i. Umocnij wiar i wol moj.

   Ponadto:

   –  Jak ten 豉many chleb rozsiany by na g鏎ach, a zebrany sta si jedno, tak niech si zbierze Ko軼i馧 tw鎩 z kra鎍闚 ziemi do kr鏊estwa twego. Pomnij, Panie, na Ko軼i馧 sw鎩... i zgromad go z czterech stron 鈍iata, pe貫n 鈍i皻o軼i do kr鏊estwa swego... (Didache).
   –  Przyst瘼owa do komunii 鈍. nie znaczy podchodzi jak sprawiedliwy, kt鏎y czeka nagrody, ale zbli篡 si jak ubogi, prosty i szczery wobec Boga, kt鏎y w ub鏀twie swoim potrzebuje pokarmu: Chleba ubogich – Jezusa Chrystusa. Tylko dlatego m闚imy: Panie, nie jestem godzien, nie zas逝篡貫m...  6 

   Drogocenn pomoc dla komentatora opracowuj帷ego komentarz jest ma造 zbiorek zapisk闚, wynotowanych z w豉snej lektury liturgicznej o znaczeniu poszczeg鏊nych modlitw i obrz璠闚 liturgicznych. Natchnieniem b璠 niejednokrotnie r闚nie inne liturgie i staro篡tne teksty liturgiczne.

 

Przypisy

1  Mszalik na niedziele i 鈍i皻a, Benedyktyni tynieccy, Krak闚 1964.

2  J. Gelineau, Perspektywy liturgii, „Znak” 17 (1964) 1117.

3  A. Fedorowicz, Msza 鈍. wychowuje chrze軼ijanina, „Znak” 14 (1962) 1656.

4  T. Maertens. Liturgische Bewegung am toten Punkt, Freiburg 1963, 89.

5  M. D. Bouer, Faut-il encore des invitatoires? La Maison Dieu 81 (1965) 101.

6  F. Kolbe, Gebetseinladungen, [w:] Liturgie in der Gemeinde I, Salzkotten 1964, 196.

 

 

 

 

 


 s. 278

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 279

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 280

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 281

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 282

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 283

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 284

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 285

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 286

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 287