Biuletyn Odnowy Liturgii * . w: Collectanea Theologica 46:1976, f. II, s. 71-93.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1. Nadrz璠no嗆 osobowych znak闚 w liturgii – J. Grze鄂owiak
2. Missale Romanum 1975, editio typica altera – oprac. S. Hartlieb

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
1. XX spotkanie duszpasterzy diecezjalnych s逝瘺y liturgicznej – F. B.[lachnicki]
2. Formacja s逝瘺y liturgicznej jako jedna z form m這dzie穎wego deuterokatechumenatu w parafii – F. Blachnicki

*  Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,   Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. IV, s. 71-76

I. LITERA I DUCH

J. Grze鄂owiak

1. Nadrz璠no嗆 osobowych znak闚 w liturgii

 Uwa積ego czytelnika fachowej literatury teologicznej dotycz帷ej liturgii i problem闚 jej odnowy z pewno軼i uderza, 瞠 dzi瘯i soborowej odnowie dokona這 si powa積e przegrupowanie w hierarchii znak闚 liturgicznych. Je郵i dawniej zajmowano si przede wszystkim znakami sakramentalnymi, a zw豉szcza ich materi i form, (np. chleb, wino, woda, olej), to znaczy tym wszystkim, co jest niezb璠nie potrzebne do zaistnienia opus operatum, to dzi g堯wnym przedmiotem troski jest zgromadzenie liturgiczne uznawane na og馧 za najwa積iejszy i najpowszechniejszy, bo zwyczajny i dost瘼ny dla wszystkich, znak Ko軼io豉. Zgromadzenie jest znakiem tego rodzaju, 瞠 ono nie tylko na Ko軼i馧 wskazuje, lecz tak瞠 ten Ko軼i馧 uobecnia, urzeczywistnia. Dlatego twierdzi si, 瞠 zgromadzenie liturgiczne jest najdoskonalsz epifani Ko軼io豉, a nawet samo w pewnym sensie jest Ko軼io貫m  1 .

 Tez o pewnych przesuni璚iach w hierarchii znak闚 liturgii potwierdza dostatecznie jasno por闚nanie przed- i posoborowego szeregowania znak闚 liturgicznych przez liturgist闚. Zwr鵵my najpierw uwag na uj璚ia przed Vaticanum II.

 M.   R i g h e t t i   na przyk豉d pisz帷 w swoim podr璚zniku liturgiki o znakach wymienia tylko symboliczne gesty, elementy materialne (ogie, kadzid這, olej, chleb i wino) i ceremonie, nie wspominaj帷 s這wem o symbolice os鏏 b璠帷ych podmiotem liturgii  2 . Podobnie post瘼uj   P.   R a d o  3    i   A.   G.   M a r t i m o r t.   Ten ostatni dzieli znaki liturgiczne na dwie grupy. Do pierwszej zalicza: postawy, gesty i akcje, a do drugiej: rzeczy i miejsca (materialne elementy, sprz皻 liturgiczny i miejsca 鈍i皻e)  4 .   C.   V a g a g g i n i   za, kt鏎ego mo積a uwa瘸 za tw鏎c nowego dzia逝 liturgiki – teologii liturgii, w pierwszej pr鏏ie jej kompleksowego opracowania omawia znaki liturgiczne w nast瘼uj帷ej kolejno軼i: s這wo, gesty i postawy, elementy i przedmioty, sztuka liturgiczna i dopiero na koniec m闚i o znakach osobowych  5 .

 W polskim podr璚zniku liturgiki   J.   W i e r u s z a - K o w a l s k i e g o   sytuacja jest podobna. Autor ten elementy symboliczne liturgii ujmuje w szereg nast瘼uj帷ych grup: 1. gesty liturgiczne (ruchy); 2. elementy materialne (symbolika przyrody); 3. formy s這wne (s這wo); 4. ko軼i馧 i jego wn皻rze (przestrze;) 5. paramentyka i naczynia (sprz皻y)  6 .

 Tradycyjny schemat podzia逝 znak闚 liturgicznych tak mocno zaci捫y na r騜nych opracowaniach, 瞠 nieraz nawet w posoborowej literaturze autorzy nie uwzgl璠niaj nowych idei, kt鏎ym inspiracj da豉 soborowa Konstytucja o liturgii. Na przyk豉d   M.   N i c o l a u   w posoborowej syntezie teologicznej o sakramentach z r. 1971 pisz帷 o znakach liturgii, ca趾owicie pomija milczeniem znaki osobowe  7 .

 Teologami reprezentatywnymi dla nurtu posoborowego w problematyce klasyfikowania znak闚 liturgicznych s   E.  J.   L e n g e l i n g   i   H.   R e i f e n b e r g.

 E.  J.   L e n g e l i n g   dzieli znaki liturgiczne na istotne i drugorz璠ne  8 . Do istotnych zalicza on najpierw zgromadzenie liturgiczne i osoby pe軟i帷e r騜ne funkcje liturgiczne, a dopiero w drugiej kolejno軼i czynno軼i sakramentalne, postawy cia豉, przestrze kultyczn i okresy czasu. Do znak闚 drugorz璠nych   L e n g e l i n g   zalicza wszystkie elementy wprowadzone do liturgii z codziennego u篡tku (np. 鈍iece, kadzid這, parametry, znaki szacunku, czynno軼i, kt鏎e pierwotnie posiada造 charakter funkcjonalny np. obmycie r彗 w czasie Mszy 鈍. itp.). T sam zasad nadrz璠no軼i znaku zgromadzenia stosuje   L e n g e l i n g   w cennym komentarzu do wszystkich dokument闚 Ko軼io豉 zwi您anych z nowym posoborowym Msza貫m Rzymskim. W zagadnieniu czytelno軼i i wyrazisto軼i (Transparenz) znak闚 w nowym Ordo Missae omawia on kolejno: zgromadzenie i pos逝gi liturgiczne, s這wo, 酥iew, znaki widzialne i struktur ca這軼i obrz璠闚  9 .   E.  J.   L e n g e l i n g   przyznaje, 瞠 nie豉two jest przeprowadzi zdecydowanie w spos鏏 jednoznaczny lini rozgraniczaj帷 znaki pierwszorz璠ne od drugorz璠nych.

 H.   R e i f e n b e r g,   przyjmuj帷 nieco inn zasad podzia逝, w ca造m zespole symboli liturgicznych wyr騜nia symbole pierwszorz璠ne i drugorz璠ne  10 . Pierwszorz璠ne s symbolami podstawowymi, istotnymi (wesentliche) i na nie nale篡 przede wszystkim zwraca uwag. Podlegaj one reformie w tym sensie, 瞠 nale篡 je oczy軼i, by lepiej wyra瘸造 sacrum, kt鏎e reprezentuj i interpretuj. Drug grup stanowi symbole nieistotne, kt鏎e pe軟i niejako funkcj s逝瞠bn wobec symboliki pierwszorz璠nej; uzale積ione s one od 鈔odowiska kulturowego, podlegaj zmianie i winny by ci庵le uaktualniane. W obu grupach   H.   R e i f e n b e r g   wyr騜nia jeszcze dwie podgrupy: symbole osobowe i rzeczowe. W ten spos鏏 wszystkie znaki liturgiczne klasyfikuje   R e i f e n b e r g   na cztery grupy:

 1.   P i e r w s z o r z  d n e   s y m b o l e   o s o b o w e.   Najpierw zaliczy tu trzeba podmiot liturgii, a wi璚 zgromadzenie liturgiczne: jego przewodnicz帷ego i wszystkich wiernych. Wsp鏊nota ta jest symbolem Ko軼io豉, symbolem zjednoczenia Ludu Bo瞠go z Bogiem. Do tej grupy nale篡 tak瞠 aktywno嗆 zgromadzenia, jego dzia豉nie. W tej zmys這wo dostrzegalnej aktywno軼i zgromadzenia   H.   R e i f e n b e r g   wyr騜nia nadto stron optyczn i akustyczn. W optycznej za wyszczeg鏊nia jeszcze aspekt aktywny – czynno軼i, dzia豉nia os鏏 i aspekt pasywny – ogl康anie tych czynno軼i. Podobnie w stronie akustycznej, gdy chodzi o symbol s這wa, to r闚nie posiada ono w liturgii aspekt aktywny – m闚ienie, i pasywny – s逝chanie. Pierwszorz璠n symbolik osobow w liturgii stanowi wi璚 zgromadzenie i jego czynno軼i, jego aktywno嗆.

 2.   P i e r w s z o r z  d n e   s y m b o l e   r z e c z o w e.   Chodzi tu o r騜ne elementy (res) wy陰czone z porz康ku naturalnego, kt鏎e moc Chrystusa sta造 si w szczeg鏊ny spos鏏 znakami rzeczywisto軼i nadprzyrodzonych, znakami rozpoznawczymi przynale積o軼i do nowej wsp鏊noty, do Ludu Nowego Przymierza, a zarazem znakami, 瞠 ca貫 stworzenie stanowi jedno嗆, a zbawienie Bo瞠 dotyczy ca貫go kosmosu. W pierwszorz璠nych symbolach rzeczowych   H.   R e i f e n b e r g   wyr騜nia trzy grupy: sektor akustyczny, optyczny i sektor tzw. Kontaktsinne. Do grupy znak闚 „akustycznych” nale篡 wszystko, co jest zwi您ane ze s這wem (a wi璚 tak瞠 ksi璕i Pisma 鈍.). Sektor optyczny stanowi r騜nego rodzaju czynno軼i (actiones), a tak瞠 pewne utrwalone formy np. krzy jako symbol misterium paschalnego. Repertuar „akcji” to przede wszystkim podstawowe fenomeny sakramentali闚, kt鏎e autor ten dzieli na trzy grupy: benedykcje, procesje i tzw. functiones sacrae (dramatische Feiern) czyli dramatyzacje liturgiczne (np. obmycie n鏬 w Wielki Czwartek, obrz璠 adoracji krzy瘸 w Wielki Pi徠ek czy po鈍i璚enie ognia w Wigili Paschaln), taniec liturgiczny i r騜ne formy lokalne. W symbolach okre郵onych jako Kontaktsinne chodzi o r騜nego rodzaju „kontakty zmys這we” np. polanie wod przy chrzcie, na這瞠nie r彗 przy 鈍i璚eniach, pokucie, namaszczenie olejem, spo篡wanie postaci chleba i wina itp.

 3.   D r u g o r z  d n e   s y m b o l e   o s o b o w e.   Je郵i w pierwszorz璠nych symbolach osobowych mamy przewodnicz帷ego i lud, to tutaj r闚nie istniej dwie grupy odpowiadaj帷e tamtym dwom podmiotom akcji liturgicznej, mianowicie asysta przewodnicz帷ego, a po stronie wiernych – schola i jej kierownik oraz organista. Do tej grupy zalicza si tak瞠 postawy cielesne sprawuj帷ych funkcje.

 4.   D r u g o r z  d n e   s y m b o l e   r z e c z o w e   – to fenomeny przestrzeni i czasu: miejsce zgromadzenia, sprz皻, szaty, struktura roku liturgicznego, fazy dnia.

 Podzia   H.   R e i f e n b e r g a   mimo drobiazgowo軼i, dok豉dno軼i i wielostopniowo軼i, wydaje si miejscami niejasny i w niekt鏎ych punktach mo瞠 budzi zastrze瞠nia. Ze wzgl璠u na podstawowe znaczenie symboliki zgromadzenia liturgicznego nale瘸這by chyba zakwestionowa zaliczenie funkcji w zgromadzeniu liturgicznym do znak闚 drugorz璠nych. Je郵i wsp鏊nota zgromadzenia wskazuje na Ko軼i馧 jako wsp鏊not mi這軼i, to z drugiej strony podzia funkcji w zgromadzeniu jest obrazem hierarchicznej struktury Ko軼io豉. Podzia funkcji nale篡 軼i郵e do samej istoty zgromadzenia i z tej racji nie jest rzecz dobr wy陰cza je z ca這軼iowej symboliki zgromadzenia.

 Nie podejmujemy si w tym miejscu oceny obu proponowanych wy瞠j klasyfikacji znak闚 liturgicznych. Chcemy jednak podkre郵i zasadnicz rzecz wsp鏊n obu teologom: przyznanie pierwszorz璠nej rangi znakom osobowym, a w nich przede wszystkim zgromadzeniu liturgicznemu.

 Zasadnicze znaczenie w liturgii posiadaj wi璚 znaki osobowe, w鈔鏚 kt鏎ych pierwsze miejsce zajmuje zgromadzenie liturgiczne jako znak Ko軼io豉. Dopiero na tle tej zasadniczej symboliki hierarchicznie uporz康kowanej wsp鏊noty liturgicznej mo積a we w豉軼iwy spos鏏 widzie i ocenia pozosta貫 znaki liturgiczne: naturalne elementy, przestrze ko軼ieln i jej wyposa瞠nie oraz gesty i postawy celebransa i wiernych. Znaki te, cho niekt鏎e z nich s istotne (np. woda przy chrzcie, chleb i wino przy Eucharystii) na og馧 s uwarunkowane historycznie i w stosunku do osobowych maj charakter drugorz璠ny. Ich funkcja oznaczania staje si w pe軟i wyra幡a dopiero w relacji do cz這wieka w czasie akcji liturgicznej (np. znaczenie wody przy chrzcie objawiaj dopiero s這wa sakramentalne, gesty liturgiczne staj si zrozumia貫 dopiero w konkretnych aktach itp.).

 Przesuni璚ie akcent闚 w hierarchii znak闚 liturgicznych na korzy嗆 znak闚 osobowych, w鈔鏚 kt鏎ych zasadniczym i nadrz璠nym jest zgromadzenie liturgiczne, posiada donios貫 znaczenie pastoralne. Uznanie nadrz璠no軼i znak闚 osobowych jest wyrazem silniejszego ni dot康 skierowania liturgii ku cz這wiekowi, ku osobie i ku wsp鏊nocie, w czym mo積a widzie p鎩軼ie w kierunku tak powszechnych wsp馧cze郾ie tendencji antropologicznych, personalistycznych, wsp鏊notowych i unijnych.

 Po這瞠nie w odnowionej liturgii akcentu na znakach osobowych mo積a oceni jako z這ty 鈔odek pomi璠zy dwoma koncepcjami religijno軼i: dawn „kosmocentryczn” i dzisiejsz „antropocentryczn”. Dawniej cz這wiek, poszukuj帷 Boga i zd捫aj帷 do Niego, koncentrowa uwag na 鈍iecie zewn皻rznym, na rzeczach stworzonych, na przyk豉d na s這鎍u, ksi篹ycu, ogniu, wodzie, na drzewach i wzg鏎zach; te znaki wyra瘸造 dla niewidzialne sacrum. „Ludzie wsp馧cze郾i nie rozumiej innych znak闚 poza cz這wiekiem” – stwierdza R. Laurentin  11 . Cz這wiek sam zajmuje dzi miejsce dawnych znak闚 sakralnych, sam staje si symbolem obecno軼i Boga w 鈍iecie. W dzisiejszym 鈍iecie „epifanijno嗆 rzeczywisto軼i sakralnej przyjmuje wyraz osobowy”  12 . Gdy inne znaki rzeczowe trac warto嗆 znaku religijnego i&nb sp;moc przemawiania, sam cz這wiek w osobistych mi璠zyludzkich spotkaniach poprzez dobro swego serca przedstawia Boga ludziom naszych czas闚.

 Tendencja szukania obecno軼i Boga i kontaktowania si z Nim przez mi這嗆 spo貫czn – w swych za這瞠niach s逝szna – zostaje jednak cz瘰to wypaczana przez nurt skrajnie radykalny usi逝j帷y sprowadzi ca造 kontakt z Bogiem tylko do p豉szczyzny horyzontalnej, poprzez rzeczywisto嗆 ziemska, przez zaanga穎wanie spo貫czne, przez aktywno嗆 na rzecz rozwoju. Niekt鏎zy odrzucaj bowiem wszelkie formy i struktury religijne  13 , zaprzeczaj warto軼i ryt闚 uwa瘸j帷, 瞠 liturgi „w duchu i prawdzie” jest praca w 鈍iecie w s逝瘺ie dla cz這wieka. Znamienne s pytania stawiane przez student闚 w Monasterze: „Czy liturgia nie spe軟ia roli zas這ny dymnej wobec istotnych problem闚? Czy nie udziela si uroczy軼ie sakrament闚, a瞠by odwr鏂i uwag od spo貫cznych problem闚 zwi您anych z narodzinami, 鄉ierci i win? Czy liturgia nie zachowuje dzieci璚ych do鈍iadcze i nostalgii za 篡ciem ukrytym i czy nie stoi ona na przeszkodzie w drodze do prawdziwego anga穎wania si?”  14 .

 Nacisk na spo貫czne zaanga穎wanie Ko軼io豉 z r闚noczesnym pomijaniem wagi sakramentalnego kontaktu cz這wieka z Bogiem staje si zreszt zjawiskiem coraz bardziej powszechnym. Potwierdzaj to wyniki kwestionariusza zwi您anego z Synodem Pastoralnym w RFN. Na pytanie: „Co w dzia豉lno軼i Ko軼io豉 jest szczeg鏊nie wa積e lub wa積e” najwi璚ej odpowiedzi (60,5%) brzmia這: „Domaga si od rz康z帷ych pa雟twami sprawiedliwo軼i” (ankietowano ponad 4 mln katolik闚). W dalszej kolejno軼i udzielano nast瘼uj帷ych odpowiedzi: – pomoc w duchowej n璠zy (55%), dzia豉lno嗆 spo貫czna (54,3%), g這szenie or璠zia Bo瞠go w 鈍iecie (47,1%), braterstwo (44,1%), g這szenie s這wa Bo瞠go chrze軼ijanom (42,9%), wielbienie Boga (37,9%), wychowywanie do dobrego (32,2%), osobiste zbawienie (20,4%)  15 . Na pierwszym miejscu stawia si wi璚 diakoni, a dopiero potem g這szenie S這wa Bo瞠go i liturgi.

 Porzucanie w relacjach z Bogiem wszelkich obrz璠闚 liturgicznych nie ma nic wsp鏊nego z autentycznym chrze軼ija雟twem. Taka postawa nie odpowiada bowiem ani intencjom Chrystusa, ani pierwotnej realizacji Jego woli w Ko軼iele i wielowiekowej tradycji Ko軼io豉. Jest tak瞠 sprzeczna z natur cz這wieka, kt鏎y – jak wykazuj badania religioznawcze – zawsze wykonywa okre郵one, przyj皻e przez grup spo貫czn, obrz璠y kultyczne. Pr鏏a sprowadzenia chrze軼ija雟twa tylko do wymiar闚 spo貫cznego zaanga穎wania, stworzenia chrze軼ija雟twa bez obrz璠闚, bez liturgii godzi w sam istot chrze軼ija雟twa, kt鏎ego liturgia, znaki widzialne zbawczego dzia豉nia Boga i kultycznej odpowiedzi cz這wieka we wsp鏊nocie Ko軼io豉 jest jak gdyby kontynuacj Chrystusa, kt鏎y jako B鏬 Wcielony jest znakiem i obrazem Ojca i Jego zbawczej woli, oraz istotnym aktem Ko軼io豉, b璠帷ego w 鈍iecie znakiem Chrystusa, kontynuuj帷ym Jego Wcielenie i Misterium Paschalne. Ko軼i馧 nie mo瞠 wi璚 zrezygnowa z obrz璠闚 liturgicznych, ze swej sakramentalnej symboliki.

 Jest spraw oczywist, 瞠 mi這嗆 jest w chrze軼ija雟twie czym istotnym, 瞠 jest znakiem rozpoznawczym przynale積o軼i do Chrystusa oraz 鈍iadectwem pozwalaj帷ym rozpozna Chrystusa w rzeczywisto軼i 鈍iata (J 13, 35; 17, 21-23). Doskona豉 mi這嗆 nie jest jednak w pe軟i mo磧iwa bez wertykalnej 陰czno軼i cz這wieka z Bogiem. Mi這嗆 ludzka trwa kr鏒ko, rzadko bywa bezinteresowna. Potrzebuje zakorzenienia w doskona貫j zbawczej mi這軼i Boga. Poniewa wi璚 mi這嗆 prawdziwa b璠帷 duchow 陰czno軼i z absolutn mi這軼i Boga dana jest cz這wiekowi z g鏎y i udzielana oraz pot璕owana przez sakramentalne spotkania z Chrystusem we wsp鏊nocie wiary, mi這軼i i modlitwy, liturgia jest dla Ko軼io豉 istotna i konieczna. Ko軼i馧 nie zdradzaj帷 swej istoty nie mo瞠 wi璚 z niej zrezygnowa.

 Liturgia przyjmuj帷 zasad z這tego 鈔odka wskazuje, 瞠 Boga mo積a spotka poprzez r騜ne naturalne znaki (koncepcja kosmocentryczna), ale zawsze tylko we wsp鏊nocie ludzkiej i tylko pod warunkiem realizacji wzajemnej mi這軼i (koncepcja antropocentryczn). Dlatego wszelkie nawo造wania do porzucenia liturgii na rzecz zaanga穎wania w 鈍iat, gdy rzekomo odwodzi ona cz這wieka od rzeczywistych problem闚 鈍iata, s bezpodstawne i nie do przyj璚ia. Liturgia bowiem zawsze wzywa cz這wieka do zaanga穎wania. Odnowiona liturgia wo豉 o cz這wieka, o zgromadzenie liturgiczne, a ono jest autentyczne, gdy realizuje si w nim zasad prawdziwej wsp鏊noty, jedno軼i, braterskiej mi這軼i i pokoju. Wsp鏊nota zgromadzenia to nie tylko problem wsp鏊nego zej軼ia si, wsp鏊noty postaw i gest闚, wsp鏊nego 酥iewu i modlitwy. Je郵i zgromadzenie ma by znakiem Ko軼io豉 jako wydarzenia, Ko軼io豉 jako wsp鏊noty mi這軼i, a nie tylko Ko軼io豉 instytucji, to musi w鈔鏚 zgromadzonych by realizowana wzajemna mi這嗆 i odpowiedzialno嗆 obejmuj帷a wszystkich i wszystkie ich problemy i potrzeby.   A.  M.   G r e e l e y   stwierdza kr鏒ko i jasno: „Liturgia, kt鏎a nie ratyfikuje i nie wzmacnia intensywnej przyja幡i mi璠zy cz這nkami wsp鏊noty chrze軼ija雟kiej, jest liturgi w wysokim stopniu nieadekwatn jako symbol”  16 .

 Oczywi軼ie, 瞠 ta jedno嗆 i mi這嗆, je郵i jest prawdziwa, nie mo瞠 by zacie郾iana do zgromadzenia liturgicznego. Jest ona jakby znakiem mi這軼i kontynuowanej potem w 篡ciu codziennym i wobec wszystkich ludzi. Udzia w zgromadzeniu liturgicznym zawsze zawiera wi璚 w sobie zobowi您anie do kontynuowania liturgii „na o速arzu 鈍iata” w 篡ciu codziennym oraz do przyjmowania „sakramentu brata”, czyli do czynnej i ofiarnej mi這軼i bli幡iego. To za oznacza nie co innego jak akceptacj teologii rzeczywisto軼i ziemskich 17  i pe軟e zaanga穎wanie si w sprawy doczesne, w 篡cie spo貫czne i polityczne   18 . W ten spos鏏 zgromadzenie liturgiczne niejako przekracza siebie i otwiera si na 鈍iat b璠帷 dla niego, tak瞠 dla niewierz帷ych, znakiem Ko軼io豉 i znakiem Boga.

Przypisy:
1  R.   Z i e l a s k o,   Teologia zgromadzenia liturgicznego, w: Wprowadzenie do liturgii, Pozna 1967, 125-134;   K.   W a l o s z c z y k,   Zgromadzenie liturgiczne a misterium Ko軼io豉 w 鈍ietle wsp馧czesnej teologii, Studia Theologica Varsoviensia 12(1974) z. 2, 15-44.   J.   G r z e  k o w i a k,   Tajemnica Chrystusa i Ko軼io豉 w odnowionych znakach liturgii, Collectanea Theologica 45(1975) z. 2 81-90.

2  M.   R i g h e t t i,   Manuale di storia liturgica, t. I, Milano 1959, 51-56.

3  P.   R a d o,   Enchiridion liturgicum, t. I, Romae 1966, 37-51.

4  A.  G.   M a r t i m o r t,   Handbuch der Liturgiewissenschaft, t. I, Leipzig 1965, 163-200.

5  C.   V a g a g g i n i,   Theologie der Liturgie, Einsiedeln 1959, 46-52.

6  J.   W i e r u s z -K o w a l s k i,   Liturciika, Warszawa 1955, 58-102.

7  M.   N i c o l a u,   Teologia del segno sacramentale, Roma 1971, 95-103.

8  E.  J.   L e n g e l i n g,   Wort und Bild als Elemente der Liturgie, w: Bild-Wort-Symbol in der Theologie, Würzburg 1969, 193-203.

9  E.  J.   L e n g e l i n g,   Die neue Ordnung der Eucharistiefeier, Leipzig 1970, 125-133.

10  H.   R e i f e n b e r g,   Symbol als Sinnbild und Sinnspruch, Liturgisches Jahrbuch 20(1970) 11-21.

11  R.   L a u r e n t i n,   Rozw鎩 a zbawienie, Warszawa 1972, 233.

12  G.   D e u s s e n,   Die neue liturgische Gemeinde, Frankfurt a.M. 1968, 83.

13  G.  T h i l s,   Chrze軼ija雟two bez religii? Warszawa 1975.

14  Katholiek Archief 24(1969)324-328.

15  E.  J.   L e n g e l i n g,   Liturgie in der Krise? w: Die Kirche im Wandel der Zeit (red.   F.   G r o n e r),   Köln 1971, 326.

16  A.  M.   G r e e l e y,   Symbolizm religijny, liturgia i wsp鏊nota, Concilium 7(1971) z. 2, 115.

17  A.   Z u b e r b i e r,   Religia i doczesno嗆, w: W nurcie zagadnie posoborowych, t. I, Warszawa 1967, 207-235.

18  J.   L e s c r a u w a e t,   Liturgie und heutiges Lebensgefühl, w: Neue Perspektiven nach dem Ende des konventionellem Christentums, Wien 1968, 317-346;   E.   S c h i l l e b e e c k x,   Glorifier Dieu en plein monde, w: Liturgies et communautés humaines, Paris 1969, 105-128;   H.  B.   M e y e r,   Politik im Gottesdienst? Kritische Erwagungen zur Politisierung des Gottesdienstes, Innsbruck 1971 (zw. 40-42).

ks. Jerzy Grze鄂owiak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. IV, s. 76-86

I. LITERA I DUCH

oprac. S. Hartlieb

2. Missale Romanum 1975, editio typica altera

 Z dat: „Wielki Czwartek Roku 安i皻ego 1975”, dok豉dnie w pi徠 rocznic pierwszego wydania typicznego  1  opublikowano w Watykanie Missale Romanum, Editio typica altera  2 . Od wydania Ordo Missae up造n窸o lat sze嗆  3 .

 Missale Romanum 1975 nie jest nowym „trz瘰ieniem ziemi” odno郾ie liturgii Mszy 鈍. Jest jednak dokumentem cennym, kt鏎ego wydanie by這 konieczne. Pi耩, wzgl璠nie sze嗆 lat, kt鏎e min窸y od wydania pierwszego, to okres, w kt鏎ym watyka雟ka odnowa liturgii „dojrzewa豉” nadal. Msza z roku 1970, jak ka盥e dzie這 ludzkie, mia swoje braki: by造 chochliki drukarskie, by造 rozbie積o軼i mi璠zy IGMR  4  a samym msza貫m. Okaza這 si r闚nie, 瞠 pewne ustalenia, zawarte w MR 1970, domagaj si u軼i郵e czy nawet zmian, a niekt鏎e problemy mo積a rozwi您a lepiej. Pomoc i zach皻 w tej pracy by造 uwagi krytyczne i pytania p造n帷e do Kongregacji Kultu Bo瞠go z ca貫go 鈍iata. „Notitiae” z tych lat pe軟e s wypowiedzi na ten temat; jak r闚nie artyku堯w i wyja郾ie – sta造 dzia documentorum explanatio  5 .

 Opublikowano r闚nie w tym czasie niejeden dokument Stolicy 安. bezpo鈔ednio lub po鈔ednio odnosz帷y si do Mszy 鈍. Nale篡 tutaj Declaratio de concelebratione  6 , list ok鏊ny w sprawie Modlitw Eucharystycznych  7  i wiele innych  8 . Najwi璚ej zmian w IGMR i w rubrykach samego Msza逝 wprowadza list Ministeria quaedam  9 , znosz帷y 鈍i璚enie subdiakonatu oraz cztery ni窺ze 鈍i璚enia wprowadzaj帷 r闚nocze郾ie instytucj akolity i lektora. W niejednym wi璚 miejscu konieczne by造 zmiany, nowe udokumentowanie tekstu w przypisach albo u軼i郵enia przepis闚 prawnych. Dla przyk豉du: cenne by造 zalecenia zawarte w li軼ie ok鏊nym w sprawie Modlitw Eucharystycznych, m闚i帷e np. 瞠 „modlitw powszechn, homili, komentarz” nale篡 w Mszy 鈍. wypowiada w豉snymi s這wami (his vel similibus verbis)  10 . W li軼ie tym wyja郾iono, 瞠 we Mszy 鈍. te cz窷ci sunt in potestate singulorum celebrantium (nr 14). Byli jednak komentatorzy g這sz帷y, 瞠 list zosta opublikowany w AAS, a wi璚 obowi您uje w ca造m Ko軼iele. Inni twierdzili, 瞠 dokument skierowany jest do konferencji Episkopat闚, do nich wi璚 nale篡 wprowadzenie go w 篡cie w konkretnym regionie.

 MR 1975 k豉dzie kres podobnym dyskusjom. Co by這 dotychczas dokumentem istniej帷ym obok MR 1970, lub tylko „nieobowi您uj帷ym” wyja郾ieniem podanym np. w „Notitiae”, stanowi obecnie ustalenie editio typica MR 1975. W wi瘯szo軼i wypadk闚 tekst „nowelizowany” w MR 1975 jest identyczny co do litery z ustaleniami odpowiedniego dokumentu  11 , w innych wypadkach poszerza zmiany lub je tonuje.

 Zmiany, kt鏎ych jest niema這, om闚imy w pi璚iu zasadniczych grupach:  a)  liturgia Mszy 鈍.,  b)  ministri,  c)  szaty liturgiczne oraz ukszta速owanie 鈍i徠yni,  d)  kalendarz liturgiczny,  e)  nowe formularze mszalne wzgl璠nie zmiany w dotychczasowych.

 a)   L i t u r g i a   M s z y   鈍.

 P r o c e s j a   w e j  c i a.   Zalecenie nr 82c ustalaj帷e, 瞠 w procesji wej軼ia bierze udzia „lektor, kt鏎y mo瞠 nie嗆 ksi璕 ewangelii” zast徙iono og鏊nym: „akolici i inni ministri”. Ta poprawka, na pierwszy rzut oka wprowadza pewne zamieszanie. Czy z tego nale篡 wyci庵n望 wniosek, 瞠 w procesji nie powinno si nie嗆 ksi璕i ewangelii? Z zestawienia nr 82 z nowym brzmieniem nr 128 i 129 m闚i帷ych zdecydowanie, bez warunkowego si, 瞠 diakon niesie ewangeliarz, oraz z nr 148 m闚i帷ym o lektorze, 瞠 w razie nieobecno軼i diakona mo瞠 nie嗆 ksi璕 Ewangelii taki wniosek nie wynika. Raczej niesienie w procesji wej軼ia ksi璕i ewangelii jest silniej podkre郵one jako forma zasadnicza.

 Z a c h  t y   w y p o w i a d a n e   p r z e z   k a p  a n a   c e l e b r u j  c e g o.   Nr 11 Wprowadzenia og鏊nego m闚i帷y, 瞠 do kap豉na przewodnicz帷ego nale篡 wypowiadanie pewnych zach皻, formu wprowadzaj帷ych i ko鎍owych (monitiones atque formulae introductionis et conclusionis) uzupe軟iono nast瘼uj帷ym wyja郾ieniem: „z natury swej te zach皻y nie domagaj si, aby by造 wypowiedziane dos這wnie, wed逝g formy podanej w Mszale: st康, przynajmniej w niekt鏎ych wypadkach mo瞠 okaza si rzecz w豉軼iw, dostosowa je do warunk闚 konkretnej wsp鏊noty. Nie istnieje wi璚 ju podstawa do kwestionowania zasady podanej ju w li軼ie Kongregacji Kultu Bo瞠go w sprawie Modlitw Eucharystycznych z 27 IV 1973, 瞠 wszelkie monitionesinvitationes, tak w liturgii Mszy 鈍. jak i innych sakrament闚 lub sakramentali闚 (np. pogrzeb) mo積a, a nawet przynajmniej w niekt鏎ych wypadkach nale篡 m闚i w豉snymi s這wami. Niekt鏎zy chcieli na podstawie b喚dnej interpretacji listu, zacie郾i t zasad do wprowadzenia przed aktem pokuty oraz przed Ojcze nasz. Sformu這wanie listu b璠帷e podstaw tych zastrze瞠, pomini皻o w MR 1975  12 . Zasada ta odnosi si wi璚 do wszystkich monitiones: przed aktem pokuty, przed modlitw powszechn, M鏚lcie si bracia (orate fratres), przed Ojcze nasz, przed znakiem pokoju, przed Panie, nie jestem godzien, Id嬈ie, ofiara spe軟iona. W豉軼iwe, zgodne z duchem odnowy korzystanie z om闚ionej zasady pozwoli uczestnikom zgromadzenia liturgicznego prze篡 lepiej i pe軟iej prawd, 瞠 Ko軼i馧 jest Rodzin Bo膨.

 K o l e k t a.   Nr 32 i 88 i wiele innych konsekwentnie zast瘼uj termin oratio przez collecta. To logiczne ujednolicenie podtrzymuje i podkre郵a zasad, 瞠 modlitwa ta, b璠帷a zako鎍zeniem procesji wej軼ia powinna dope軟i ich „gromadzenie si”, ich wsp鏊not, jedno嗆 wewn皻rzn.

 „A l l e l u i a”   i   w e r s e t   p r z e d   e w a n g e l i .   如iew ten wyliczony jest obecnie w nr 17a, obok dotychczasowych jako ritus seu actus persse stantes. Dotychczas, pomini皻y tak w nr 17a jak i 17b, 酥iew ten uwa瘸ny by za czynno嗆 „towarzysz帷” procesji z ksi璕 Ewangelii.

 D o   O j c a   p r z e z   S y n a   w   D u c h u    w i  t y m.   Na str. 491, w wykazie podaj帷ym 13 zako鎍ze prefacji, skre郵ono nr 12: Quem caeli et terra, quem Angeli et Archangeli confitentur et proclamant, incessabili voce dicentes – „Jego wyznaj i wys豉wiaj niebo i ziemia, Anio這wie i Archanio這wie, m闚i帷 nieustannie”. Konsekwentnie zako鎍zenie to zast徙iono innymi w prefacjach: V na niedziele zwyk貫 (str. 416), na Niedziel Palmow (str. 235), codzienn (communis) IV (str. 436), o Duchu 安i皻ym (str. 341).

 Uczyniono to dlatego, poniewa zako鎍zenie kierowa這 aklamacj 安i皻y do Chrystusa. A przecie we Mszy 鈍. On, jako nasz Arcykap豉n, Po鈔ednik, pierwszy w鈔鏚 nas, razem z nami uwielbia Ojca, Jemu si oddaje w ofierze za nas. W prefacji VI na niedziele per annum (str. 417), zwrot Primitias enim Spiritus habentes, qui suscitavit Jesum a mortuis zmieniono na ...per quem suscitasti Jesum..., aby wyra幡iej uwydatni podstawow formu喚 ekonomii zbawienia „do Ojca, przez Syna, w Duchu 安i皻ym”.

 W i e l k a   M o d l i t w a   E u c h a r y s t y c z n a

 a)  Rozpoczyna j prefacja, ko鎍zy doxologia Per Ipsum... Dlatego tytu „Modlitwa Eucharystyczna” jest teraz na str. 392, przed wszystkimi prefacjami. R闚nie „przez wszystkie wieki wiek闚” do陰czono wyra幡ie do doxologii Per Ipsum jako jej zako鎍zenie (str. 471). Dopiero na nast瘼nej stronie umieszczono Ojcze nasz a przed t modlitw tytu: Ritus communionis.

 b)  „Pokazanie”, a nie „podniesienie”. Ordo Missae 1969 ustala wyra幡ie, 瞠 po przeistoczeniu kap豉n nie „podnosi”, lecz „ukazuje” zgromadzonym 鈍i皻e postacie (str. 113, 114 i inne odpowiednie). Powtarza to MR 1970 (str. 451. 452 i in.). Redaklorzy starali si dopracowa ten szczeg馧 w poszczeg鏊nych miejscach. Przy omawianiu gest闚 koncelebrans闚 MR 1970 jednak zaleca jeszcze: „podczas   p o d n i e s i e n i a   patrz na hosti i kielich” (cfr nr 174c, 184c, 188c, 233). MR 1975 w ka盥ym wypadku zamienia elevatio na ostensio. Podobnie okadzenie (235e) wed逝g MR 1975 mo積a stosowa podczas „pokazania”, a nie „podniesienia” po przeistoczeniu. Nie inaczej nr 109 m闚i o dzwonieniu w tym momencie.
 Podobne poprawki wprowadzono do numer闚 m闚i帷ych o komunikowaniu wiernych. Przed podaniem hostii „pokazuje si” hosti, nie „podnosi” (nr 244 i inne).

 c)  Imiona ordynariusza miejsca i biskup闚 pomocniczych. Powo逝j帷 si na dokument Kongregacji Kultu Bo瞠go, wprowadzono do IGRM 109 ustalenia odno郾ie wymieniania w Modlitwie Eucharystycznej imion ordynariusza miejsca (nie tylko biskupa) i biskup闚 pomocniczych. Odpowiednie uzupe軟ienia wprowadzono w tek軼ie ka盥ej z czterech Modlitw Eucharystycznych. Szcz窷liwie zaznaczono w nr 109, 瞠 odno郾e formu造 nale篡 adaptowa zgodnie z zasadami gramatycznymi danego j瞛yka. Gdy biskup闚 pomocniczych jest wi璚ej mo積a wspomnienie o nich wprowadzi formu陰 og鏊n, bez wymieniania imienia ka盥ego.

 d)  Komunia 鈍. w nr 117, omawiaj帷ym spos鏏 rozdawania Komunii 鈍. dodano: „je郵i rozdawana jest tylko w postaci chleba”. Z chwil coraz powszechniejszego wprowadzania Komunii 鈍. pod dwoma postaciami jest to dodatek logiczny. R闚nocze郾ie jednak sformu這wanie to przypomina r闚nie i podkre郵a, 瞠 Komunia 鈍. pod postaci tylko chleba nie jest ju rzecz oczywist w ka盥ej sytuacji. Mo積a dopatrywa si w tym „r闚nouprawnienia” obydw鏂h form udzielania komunii.
 Rozdawanie Komunii 鈍. pod dwoma postaciami uzale積ione jest teraz od zgody ordynariusza (MR 1970: „Biskupa”), co stanowi u軼i郵enie zrozumia貫 i konieczne (IGMR 242). Diakonowi i innym ministri mo積a udziela jej w ten spos鏏 w ka盥ej Mszy 鈍. (r闚nie czytanej), je郵i wype軟iaj w niej w豉軼iw sobie s逝瘺 (242, 7). Podobnie tym, kt鏎zy przyjmuj instytucj akolity lub lektora w Mszy 鈍. podczas kt鏎ej si to dzieje (242, 5).
 Odno郾ie dwukrotnej Komunii 鈍. tego samego dnia powo豉no si na instrukcj Immensae caritatis, w陰czaj帷 ca造 jej tekst do IGMR 56h jako przypis 42  13 .

 P u r y f i k a c j a   n a c z y .   Tak瞠 tutaj uspokojono tych, kt鏎zy mieli w徠pliwo軼i. Wino i wod spo篡wa ten, kt鏎y puryfikuje (IGMR 238). On r闚nie odmawia wtedy modlitw Quod ore sumpsimus... (120). Podobnie ten, kto nalewa do kielicha wod i wino w przygotowaniu dar闚 modli si: Per huius aquae et vini mysterium (133).

  w i  t e   m i l c z e n i e   l u b   k a n t y k   p o   K o m u n i i  鈍. W IGMR 121 opuszczono s這wa omnibus sedentibus (wszyscy siedz). Nie ustala si wi璚 postawy ludu Bo瞠go w tym momencie Mszy 鈍.

 B  o g o s  a w i e  s t w o   u r o c z y s t e   i   m o d l i t w a   n a d   l u d e m   (komentarz i postawa). MR 1970 zaleca: „Diakon, a gdy go nie ma sam kap豉n, zach璚a: pochylcie si na b這gos豉wie雟two” (str. 495 oraz 507). W rytua豉ch innych sakrament闚 nie spotykamy tych zalece  14 . A przecie, pomijaj帷 Sakrament Pojednania, wszystkie zaleca si udziela w ramach Mszy 鈍. Zawieraj one r闚nie b這gos豉wie雟twa uroczyste i modlitwy nad ludem. Powsta豉 wi璚 dyskusja: jak pogodzi te r騜nice? Wyja郾ienie znajdujemy w poprawkach wprowadzonych w MR 1975. Tak na str. 495 r闚nie na str. 607 czytamy: „diakon...   m o  e   zach璚i...”. Nie potrzeba wi璚 w ka盥ym wypadku zach璚a do tej postawy wyra瘸j帷ej pokor (oczywi軼ie, mo積a czyni to w豉snymi s這wami wg IGMR 11). Czy jednak wynika z tego, 瞠 r闚nie sama postawa pokornego pochylenia si podczas b這gos豉wie雟twa nie jest konieczna? Nigdzie tego nie wyja郾iono.

 K o n c e l e b r o w a n i e   M s z y  鈍.   Toczono boje o w豉軼iw interpretacj odno郾ych ustale na ten temat w IGMR. Rozwi您anie problemu przyni鏀 dopiero dokument Stolicy 鈍. na temat koncelebracji  15 . Zgodnie z tenorem tego dokumentu znowelizowano tre嗆 nr 76 IGMR, m闚i帷ego o Mszy konwentualnej wzgl璠nie „wsp鏊notowej”, czyli odprawianej w jakiej kanonicznej wsp鏊nocie. Poszerzono tu mo磧iwo嗆 koncelebrowania, pozwalaj帷 na binacj kap豉nom nale膨cym do danej wsp鏊noty, a zobowi您anym r闚nocze郾ie do odprawiania Mszy 鈍. dla po篡tku innej grupy wiernych. MR 1970 pozwala dotychczas tym kap豉nom jedynie na Komuni 鈍. pod dwoma postaciami. Poprawiony nr 76 powo逝je si w przypisach 58 (dawniej 54) na powy窺ze wyja郾ienie.
 W nr 153-158, podaj帷ych prawa og鏊ne odno郾ie koncelebry, nie wprowadzono 瘸dnych zmian. Nie by造 potrzebne. Przepisy s wystarczaj帷o jasne, cho przed wydaniem wyja郾ienia by造 przez niekt鏎ych b喚dnie interpretowane zaw篹aj帷o. My郵 prawodawcy jest odwrotna. Pami皻a nale篡 zawsze, 瞠 „uczestnicz帷 w liturgii, ka盥y... powinien czyni tylko to i wszystko to, co nale篡 do niego z natury rzeczy i na mocy przepis闚 liturgicznych (KL 28 powt鏎zone m.in. w Eucharisticum Misterium 43). Do binacji lub trynacji w ramach koncelebry uprawnia nie tylko dobro wiernych, lecz r闚nie wymowa znaku koncelebry: szczeg鏊nego znaku jedno軼i Ludu Bo瞠go, lub potrzeba podkre郵enia danej uroczysto軼i (IGMR 158).

 M s z e   鈍.   w   r   n y c h   o k a z j a c h.   Obok Mszy 鈍. w豉軼iwych poszczeg鏊nym dniom roku liturgicznego, Mszy 鈍. w豉snych lub wsp鏊nych na dni 安i皻ych, Mszy 鈍. za zmar造ch IGMR, poczynaj帷 od Ordo Missae 1969 bez zmian, wszystkie inne okre郵a jako Missae ad diversa – Msze 鈍. w r騜nych okazjach. W nr 329 wyja郾ia si, 瞠 nazw t obj皻o trzy rodzaje formularzy mszalnych: a) Msze obrz璠owe (rituales), b) Msze w r騜nych potrzebach (in variis necessitatibus), c) Msze wotywne, kt鏎e nale篡 swobodnie (libere) wybiera uwzgl璠niaj帷 pobo積o嗆 wiernych, o tajemnicach Pana, ku czci Matki Bo瞠j lub jakiego 鈍i皻ego wzgl璠nie wszystkich 鈍i皻ych. W niejednym jednak miejscu IGMR jak r闚nie w tekstach samego Msza逝 1970 niekt鏎e z tych nazw u篡to niezgodnie z tym zasadniczym podzia貫m nr 329. MR 1975 wprowadza konieczne poprawki. W nr 316c oraz 323 zast徙iono logicznie ad diversa przez pro variis necessitatibus, w tytu豉ch rozdz. VIII IGMR opuszczono et votivis (str. 90). W Calendarium, nr 47 zamiast Missas votivas wpisano Missas pro variis necessitatibus. Takie bowiem formularze nale篡 stosowa w dni krzy穎we oraz kwartalne (dawne „suche”). W nrze 310 skre郵ono ostatni lini, w kt鏎ej okre郵enie ad diversa powinno brzmie pro variis necessitatibus i om闚ienie kolor闚 szat liturgicznych w poszczeg鏊nych Mszach ad diversa u這穎no zgodnie z podzia貫m w nr 329 (patrz ni瞠j: „szaty liturgiczne”).

 b)   M i n i s t r i   E u c h a r i s t i a e

 „S a c e r d o s”   z a m i a s t   „c e l e b r a n s”,   „p r e s b y t e r”.   MR 1970 bardzo cz瘰to, prawie wy陰cznie, okre郵a kap豉na odprawiaj帷ego Msz 鈍. lub przewodnicz帷ego w jej koncelebrowaniu terminem celebrans. W niekt鏎ych r闚nie miejscach, m闚i帷 o kap豉nie, okre郵a go presbyter. MR 1975, w jednym i drugim wypadku, wprowadza konsekwentnie okre郵enie sacerdos. Nie pozostawia cienia w徠pliwo軼i, 瞠 celebrans lub presbyter to kap豉n. Zmian celebrans na sacerdos spotykamy najcz窷ciej. Czasem okre郵enie celebrans poprzedzono przez sacerdos (np. nr 42, 244a, 271), cz窷ciej zast徙iono pierwsze drugim (np. 131, linia 10, nr 228). W nr 34 czyta my: „Ewangeli czyta diakon, je郵i go nie ma, inny kap豉n” (sacerdos zamiast presbyter). Warto przypomnie w tym miejscu, 瞠 podtrzymano zasad: czytanie Pisma 鈍. nie jest czynno軼i przewodniczenia. Dlatego nawet ewangeli, kap豉n przewodnicz帷y czyta w ostateczno軼i: gdy nie ma ani diakona, ani innego kap豉na. Kap豉n celebruj帷y, do kt鏎ego nale篡 z zasady g這szenie homilii (IGMR 11, 42), nie powinien g這si ludowi „swojej” nauki, lecz to „co us造szy od Pana” w S這wie czytanym podczas zgromadzenia tego Bo瞠go Ludu.

 S u b d i a k o n   MR 1970  –  a k o l i t a   l u b   l e k t o r   MR 1975. Najwi璚ej i najpowa積iejszych zmian poci庵n掖 za sob list apostolski Ministeria quaedam  16 . Poj璚ie i funkcj „subdiakona” usuni皻o ca趾owicie z MR 1975. Numery m闚i帷e o subdiakonie zast徙iono nowymi, omawiaj帷ymi funkcj akolity (65 i 142-147) wzgl璠nie lektora (nr 148-152)  17 . Adaptowano do tego dokumentu tre嗆 nr 66, omawiaj帷ego w MR 1970 pos逝g lektora w uj璚iu zgodnym z zasadami obowi您uj帷ymi przed r. 1972. Konsekwentnie wprowadzono zmiany wsz璠zie tam, gdzie dotychczas by豉 mowa o subdiakonie.

 M s z a   „t y p i c z n a”.   Poj璚ie takie wprowadzi MR 1970. MR 1975 podtrzymuje je z pewnymi modyfikacjami1 odno郾ie jej formy. Tak瞠 te modyfikacje s wynikiem zniesienia 鈍i璚e subdiakonatu. IGMR 78 w MR 70 brzmi: „jest rzecz w豉軼iw, aby kap豉nowi celebruj帷emu us逝giwali lektor, kantor i przynajmniej jeden ministrant”. Obecnie MR 75 wymienia jako us逝guj帷ych w takiej Mszy 鈍. „akolit, lektora i kantora”. Dokument Ministetria quaedam mo積a odczyta jako wizj modelu parafii przysz這軼i, kt鏎ej diakonia b璠zie obejmowa豉 przede wszystkim kap豉na, diakona, akolit i lektora. W 鈍ietle obecnego brzmienia IGMR 78 mo積a – zw豉szcza dla parafii mniejszych – skre郵i z tej grupy diakona  18 .

 F u n k c j e   l i t u r g i c z n e   k o b i e t.   Ustalenia ich dotycz帷e przeniesiono logicznie z nr 66 do nr 70, zarazem wprowadzaj帷 w stosunku do IGMR 1970 dwie zmiany: pomini皻o dwa zastrze瞠nia: „gdy nie ma odpowiedniego m篹czyzny” oraz „zajmuj帷 miejsce poza presbiterium”. Wynika這by z tego, 瞠 obecnie, r闚nie w obecno軼i m篹czyzny odpowiednio uzdolnionego i przygotowanego, perykopy Pisma 鈍. (z wyj. ewangelii) mo瞠 czyta niewiasta posiadaj帷a podobne predyspozycje. Dodano, 瞠 mo瞠 r闚nie podawa zgromadzonym intencje modlitwy powszechnej. Nie musi czyni tego poza prezbiterium. Odpowiednie miejsce (a wi璚 r闚nie ambon) wybiera, a tak瞠 zgod na samo czytanie, wyra瘸 konferencja episkopatu. Powy窺ze zmiany w przepisach nie zmieniaj jednak zasady, 瞠 zasadniczo funkcje liturgiczne spe軟iane w prezbiterium s zastrze穎ne dla m篹czyzn, a niewiastom mo積a zleca funkcje poza prezbiterium. Ponadto zaciekawia fakt, 瞠 w鈔鏚 funkcji. kt鏎e mog by zlecane niewiastom nie wymieniono psalmu responsoryjnego.

 M i n i s t e r   K o m u n i i   鈍.   „a d   a c t u m”.   Na str. 903 podano zasady osoby 鈍ieckiej do rozdawania Komunii 鈍. podczas Mszy 鈍. razem z kap豉nem. Jest to mo磧iwe w wypadku prawdziwej konieczno軼i (verae necessitatis). Kap豉n zapraszaj帷y musi mie upowa積ienie ordynariusza miejsca. Mo瞠 czynno嗆 t powierzy na r闚ni odpowiedniemu m篹czy幡ie wzgl璠nie kobiecie. Zaproszony podchodzi do o速arza podczas 豉mania chleba. Po 酥iewie Baranku Bo篡 kap豉n udziela mu b這gos豉wie雟twa s這wami: „Pan niech ci b這gos豉wi do pos逝gi, kt鏎 b璠ziesz teraz sprawowa, podaj帷 braciom twoim Cia這 Chrystusa”. Kap豉n r闚nie, spo篡wszy 鈍i皻e postacie, udziela Komuni 鈍. zaproszonemu (je郵i j przyjmuje), a nast瘼nie podaje mu naczynie z hostiami.

 M i n i s t e r   p u r y f i k a c j i   n a c z y .   Dyskusj, a mo瞠 i problemy, mo瞠 tutaj wzbudzi stwierdzenie zmienionego nr 70 IGMR: „wszystkie pos逝gi ni窺ze od tych, kt鏎e s w豉軼iwe (propria) diakonowi (MR 1970: „subdiakonowi”) mog by wykonywane przez 鈍ieckich m篹czyzn”. Akolita jest ministrem nadzwyczajnym przy rozdawaniu Eucharystii (146, IGMR 1975), pomaga w puryfikacji kap豉nowi i diakonowi; gdy nie ma tego ostatniego, czyni to sam (147). Z numer闚 204, 206 oraz 238 mo瞠 wynika, 瞠 puryfikacja jest na r闚ni czynno軼i diakona i akolity. Dodano w nich: puryfikuje diakon „sam lub akolita”. IGMR 61, wymieniaj帷 czynno軼i w豉sne (propriae) diakona, pomija jednak puryfikacj naczy. Czy mo積a wyprowadzi z tego wniosek, 瞠 naczynia 鈍i皻e mo瞠 puryfikowa r闚nie „inny m篹czyzna” (IGMR 70)?

 M i n i s t e r   p o  w i  c e n i a   o  t a r z a   i   k i e l i c h a.   IGMR 1970 w nr 265, m闚i帷 o po鈍i璚eniu o速arza wyja郾ia, 瞠 odpowiednie modlitwy i spos鏏 tego po鈍i璚enia znajduje si w Pontyfikale Rzymskim. MR 1975 zmienia to nast瘼uj帷o: „jest opisany w ksi璕ach liturgicznych”. U篡wa wi璚 tego samego zwrotu, kt鏎y by dotychczas w odniesieniu do naczy liturgicznych w nr 296. Zmiana ta przypomina, 瞠 po鈍i璚enie o速arza czy kielicha nie zawsze nale膨 do biskupa. Znane s np. propozycje odno郾ie kielicha: ma by po鈍i璚any, w razie potrzeby, przez ka盥ego kap豉na w ramach Mszy 鈍. podczas przygotowywania dar闚. Jest tutaj nadal pewne niedopatrzenie, odno郾ie terminu „konsekracja”. W swoim czasie wyja郾iano, 瞠 nale篡 u篡wa go wy陰cznie w odniesieniu do przeistoczenia 鈍i皻ych postaci eucharystycznych.

 c)   S z a t y   l i t u r g i c z n e   o r a z   u k s z t a  t o w a n i e    w i  t y n i

 A l b a   –   k o m  a.   Zmiana w 豉ci雟kim tek軼ie IGMR 298 (W r. 1970 czytamy: alba cum super pelliceo commutari potest, non tamen quando...; MR 1975: ...commutari nequit quando...), pozostawia znaczenie przepisu niezmienione. Przedstawia si ono nast瘼uj帷o: strojem „w豉snym” kap豉na jest ornat (299), diakona – dalmatyka (300), kt鏎e nale篡 ubra na alb i stu喚. W niekt鏎ych wypadkach ornat lub dalmatyk mo積a zast徙i sam stu陰 (np. kap豉ni koncelebruj帷y z wyj徠kiem przewodnicz帷ego, nr 161; diakoni przy mniejszej uroczysto軼i, nr 81b. W takich jednak wypadkach nie wolno alby zast徙i kom膨, chocia wystarczy ona w niejednej innej sytuacji. A wi璚 kap豉ni koncelebruj帷y Msz 鈍. ubieraj zawsze alb. Nie wolno koncelebrowa Mszy 鈍. w kom篡 i stule, chocia瘺y nie ubierano wtedy ornatu.

 A l b a   l u b   i n n e   s z a t y.   Pozytywn innowacj wprowadza nr 301 powt鏎zony w nr 81c. Obydwa m闚i造 dotychczas o szatach subdiakona. Obecnie dotycz wszystkich us逝guj帷ych, ni窺zych stopniem od diakona i ustalaj, 瞠 mog oni ubra alb lub „inn szat uznan prawnie za odpowiedni w danym regionie”. Wydaje si, 瞠 aprobata nale篡 do konferencji episkopatu, lub tych, kt鏎ym ona to zleci. Przepis, kt鏎y prawdopodobnie b璠zie przyj皻y bardzo skwapliwie. Alba ubierana przez wszystkich jest znakiem bardzo wymownym: podkre郵a, 瞠 wszyscy ochrzczeni uczestnicz w kr鏊estwie kap豉n闚, 瞠 chrzest da im prawo i obowi您ek uczestniczenia w Eucharystii, 瞠 wszyscy tworz jeden Lud Bo篡. Nierzadko jest jednak niepraktyczna, zw豉szcza dla dzieci, tak przez sw d逝go嗆 jak i kolor. Poniewa nr 301 m闚i, 瞠 szaty te „mo積a” ubra (induere possunt), niekt鏎zy sugeruj, 瞠 noszenie szat liturgicznych jest fakultatywne. Kontrargumentem mo瞠 jednak by nr 81c. kt鏎y wymieniaj帷 szaty jakie nale篡 przygotowa przed Msz 鈍. w zakrystii, wymienia je bez zastrze瞠 obok szat kap豉na i diakona (81a, b), chocia odno郾ie diakona wyja郾ia, 瞠 z racji ni窺zego stopnia uroczysto軼i lub z powodu jakiej konieczno軼i mo積a nie przygotowywa dalmatyki dla diakona (81b).

 K o l o r   s z a t   l i t u r g i c z n y c h.   Omawia go zmieniony i powa積ie rozszerzony nr 310. Obecnie, kolor nie jest tak akcentowany, jak przed r. 1969, gdy u篡cie danego formularza mszalnego po陰czone by這 z 軼is造m obowi您kiem ubrania szat o okre郵onym kolorze. S逝szna jest obecna zasada, 瞠 Msz 鈍. w r騜nych potrzebach in variis nacessitatibus odprawia si w kolorze dnia lub okresu, a tylko te, kt鏎e maj charakter pokutny w kolorze fioletowym (np. formularz 23: „podczas wojny”, 26: „w czasie g這du”, 46: „o odpuszczenie grzech闚”). W mszach wotywnych (w uj璚iu IGMR 329c) ustawiono na pierwszym miejscu kolor w豉sny, dopuszczaj帷 jednak r闚nie kolor dnia lub okresu. W mszach obrz璠owych u篡wa si koloru w豉snego lub bia貫go, lub „鈍i徠e cznego”, czyli takiego, kt鏎y niezale積ie od barwy podkre郵a dan uroczysto嗆 (cfr. 309).

 U k s z t a  t o w a n i e    w i  t y n i.   W rozdziale V IGMR zmiany s nieliczne i mniej wa積e. Warto jednak podkre郵i u軼i郵enie, jakie przynosi nr 278. M闚i on o obrazach, ale ostatnie zdanie, 幢e zrozumiane, wyrwane z kontekstu, mog這by by argumentem przeciwko soborowej adaptacji ca貫j 鈍i徠yni. W MR 1970 czytamy: „Zasadniczo, ozdabiaj帷 i kszta速uj帷 ko軼i馧, uzale積iamy t trosk od pobo積o軼i ca貫j wsp鏊noty”. Wg IGMR 1975 zdanie to trzeba poprzedzi zastrze瞠niem: „w odniesieniu do obraz闚 zasadniczo...”.

 A m b o n a.   Jest miejscem czytania S這wa Bo瞠go (272). Nie powinien wchodzi na ni komentator, kantor lub dyrygent ch鏎u. MR 1070 w nr 68a stawia這 spraw bezwzgl璠nie: „komentator nie wchodzi na ambon”. MR 1975 tonuje t zasad zgodnie z nr 272. 瞠 wchodzenie na ambon minus congruit, jest dla komentatora rzecz „mniej wskazan”. Przyjmuj帷 to z豉godzenie – potrzebne w niejednym ma造m ko軼i馧ku, wzgl璠nie i w wi瘯szym (w wypadku niepe軟ej radiofonizacji) – pami皻a trzeba nadal, 瞠 ambona jest przede wszystkim dla S這wa Bo瞠go. Komentatorowi, kantorowi, dyrygentowi ch鏎u powinna s逝篡 tylko w ostateczno軼i, podobnie jak czytaj帷y Pismo 鈍. nie powinien by r闚nocze郾ie komentatorem.

 d)   K a l e n d a r z   l i t u r g i c z n y

 Przepisy Calendarium Romanum  19 , zosta造 konsekwentnie zrealizowane w MR 1970. Ale i w tej materii by造 pewne niedopatrzenia.

 Okres Paschy ko鎍zy si Niedziel Zes豉nia Ducha 安i皻ego. MR 1975 poleca jak najs逝szniej ko鎍zy aklamacj Id嬈ie, ofiara spe軟iona dwukrotnym Alleluia jak w Wielk Noc. Poleca czyni to w ka盥ej Mszy 鈍. tej niedzieli (str. 314). Dotychczas by這 to zalecone tylko w II Nieszporach tej niedzieli  20.

 Na okres Paschy trzeba patrze przede wszystkim jako na jedn ca這嗆, jedn Wielk Niedziel, 鏀my dzie  21 . Nie nale篡 przesadnie oddziela od niego ostatnich dziesi璚iu dni, od uroczysto軼i Wniebowst徙ienia Pa雟kiego. Zgodnie z t prawd MR 1970 zaleca przeniesienie pascha逝 od o速arza do chrzcielnicy dopiero po niedzieli Zes豉nia Ducha 安i皻ego (str. 314). W Polsce nale篡 tak samo ustali termin zdj璚ia czerwonej stu造 z krzy瘸 o速arzowego oraz procesyjnego. MR 1975 dodaje dalsze wskazania w tym duchu, kt鏎e koryguj dotychczasowy spos鏏 patrzenia na te dni. Przy obu prefacjach na dzie Wniebowst徙ienia czytamy w MR 1970, 瞠 „odmawia si j w dniu Wniebowst徙ienia i w dniach po Wniebowst徙ieniu do soboty przed Zes豉niem Ducha 安i皻ego” (str. 410, 411). W MR 1975 odpowiednio: „...w dniach po Wniebowst徙ieniu mo積a je odmawia”. W formularzach za na te dni (str. 333-338) wyja郾iono, 瞠 m闚i si wtedy prefacj paschaln (na pierwszych miejscu) lub o Wniebowst徙ieniu.

 Oktawa Paschy zostaje obecnie jeszcze mocniej wyakcentowana. Zabrania si odprawiania podczas niej mszy obrz璠owych (IGMR 330) oraz in graviore necessitate vel utilitate pastorali (332), takich jak np. dni krzy穎we 鈍. Marka, czasem zbie積e, z t oktaw. Podkre郵ono r闚nie dni: Adwentu od 17 do 24 XII, oktawy Bo瞠go Narodzenia, oktawy Paschy, przez ja郾iejsze i dok豉dniejsze sformu這wanie nr 333, kt鏎y w obecnym brzmieniu wyklucza mo磧iwo嗆 odprawiania w tych dniach mszy „w r騜nych potrzebach” lub wotywnych.

 Umocniono pierwsze雟two liturgiczne formularzy de die: wspomnienia obowi您kowego, ferii adwentu przed 17 grudnia, ferii okresu B. Narodzenia od 2 stycznia, ferii okresu Paschy po jej oktawie. W te dni Msze 鈍. w r騜nych potrzebach (in variis necessitatibus) oraz wotywy per se prohibentur. Rektor ko軼io豉 lub sam kap豉n odprawiaj帷y Msz 鈍. z ludem mo瞠 u篡 tych formularzy, ale tylko in vera necessitate vel utilitate pastorali. Nie wolno wi璚 korzysta z innych formularzy jak de die, odprawiaj帷 Msz 鈍. bez udzia逝 ludu.

 W decyzjach tych jest jak najbardziej s逝szne podkre郵enie warto軼i obiektywnych roku liturgicznego. Niekt鏎zy znajdowali racje do odprawiania wotyw ka盥ego dnia. Nawet w ferie per annum nie by這by to w豉軼iwe, gdyby oznacza這 r闚noczesne zrezygnowanie z czyta skrypturystycznych zawartych w lekcjonarzach roku liturgicznego (semi continue).

 M s z e   鈍.   z a   z m a r  y c h   ograniczono w spos鏏 podobny (IGMR 337). Dotychczas tzw. codzienne (cotidianae) mo積a by這 odprawia na prawach innych wotyw, co przy pewnym niedopracowaniu poszczeg鏊nych zasad by這 okazj odprawiania tych Mszy 鈍. prawie codziennie. Obecnie jest jasne, 瞠 wolno je odprawia tylko w ferie per annum, ju wspomnienie obowi您kowe jest tutaj przeszkod nieusuwaln. Nie wolno r闚nie odprawia Mszy 鈍. wed逝g formularza 瘸這bnego, w uj璚iu „codzienna” (cotidiana), w wszystkie ferie Adwentu, Bo瞠go Narodzenia, Quadragesimy i Paschy. Odetchn z ulg wierni w niejednym ko軼iele, kt鏎zy chodz帷 na Msz 鈍. codziennie, nieraz nie zauwa瘸li 瘸dnej r騜nicy w formularzu przez ca造 rok liturgiczny: zawsze by豉 racja, by odprawi Msz 鈍. wed逝g formularza „za zmar造ch”.

 Rozwiano r闚nie wszelkie w徠pliwo軼i odno郾ie problemu, czy mo積a odprawi Msz 鈍. pogrzebow w W. Czwartek, Pi徠ek oraz Sobot. Dyskutowano nieraz zw豉szcza problem rannych godzin W. Czwartku w zwi您ku z faktem, 瞠 Triduum Paschy zaczyna si Msz Wieczerzy Pana, wieczorem (str. 243). Mo積a wi璚 by這 zastanawia si, czy godzin rannych W. Czwartku nie nale篡 traktowa podobnie jak dni W. Tygodnia poprzedzaj帷ych Triduum Paschy. MR 1975 rozwi您uje problem uzupe軟iaj帷 odpowiednim zakazem IGMR 336.

 Pewne poszerzenie mo磧iwo軼i odprawiania Mszy 鈍. wed逝g formularza „za zmar造ch” znajdujemy w odniesieniu do Mszy 鈍. po otrzymaniu wiadomo軼i o 鄉ierci, po ostatecznym pochowaniu zw這k, w pierwsz rocznic zgonu. Pozwala si na te Msze 鈍. r闚nie w oktawie Bo瞠go Narodzenia (IGMR 337).

 F o r m u l a r z e   o    w i  t y c h.   W bogatym zbiorze prefacji znajdujemy r闚nie specjalne na uroczysto軼i 鈍i皻ych, m璚zennik闚, pasterzy, dziewic i zakonnik闚 (str. 428-432). MR 1970 ustala: u篡wa si ich „w uroczysto軼i i 鈍i皻a”. MR 1975 dodaje: „mo積a odm闚i we wspomnienie”. Wyj徠ek stanowi prefacja na uroczysto嗆 dziewic i zakonnik闚 (str. 432). Wydaje si jednak, 瞠 jest to zwyk造 chochlik drukarski. Editio typica II jak r闚nie informacje o zmianach w „Notitiae” nie s od nich wolne  22 .

 C a l e n d a r i u m   R o m a n u m.   Poprawki wprowadzone tutaj s nieliczne i nieistotne. W numerach 14 i 59, 12 og鏊ne okre郵enie dokumentu, na kt鏎y si powo逝j, zast徙iono okre郵eniami dok豉dnymi: IGMR oraz IGLH. W nr 59, 11 skre郵ono drug lini, kt鏎a by豉 niepotrzebnym dubletem poprzedniej. W nr 47 okre郵enie „wotywy” zast徙iono, zgodnie z IGMR 329, terminem „msza w r騜nych potrzebach”. Takie bowiem Msze 鈍., a nie wotywy o tajemnicach Pana lub ku czci 鈍i皻ych odprawia nale篡 w dni krzy穎we oraz kwartalne.

 e)   N o w e   f o r m u l a r z e  m s z a l n e   i   z m i a n y   w   d o t y c h c z a s o w y c h

 F o r m u l a r z e   n o w e:   jest ich sze嗆.

  1. na uroczysto嗆 „wybrania” (katechumena) wzgl璠nie zapisania jego imienia (str. 729, na I-szym miejscu w obrz璠owych);
  2. z okazji benedykcji opata lub opatki (str. 756, po formularzach na jubileusze ma鹵e雟kie);
  3. na 25 lub 50-t rocznic profesji zakonnej (str. 768, po wszystkich dotychczasowych „obrz璠owych”);
  4. na po鈍i璚enie o速arza (str. 768, jako ostatnia „obrz璠owa”);
  5. o zgod (reconcilliatio) (str. 803, nr 22 bis mi璠zy pro variis necessitatibus);
  6. o Matce Bo瞠j, Matce Ko軼io豉 (str. 843, jako formularz 8b w wotywach). Formularz bardzo g喚boki teologicznie z w豉sn prefacj.
  7. formularz na dzie po鈍i璚enia 鈍i徠yni przeniesiono z Commune Sanctorum do mszy obrz璠owych (str. 768, przed po鈍i璚eniem o速arza) i gruntownie przepracowano. Trzeba go w豉軼iwie uwa瘸 za nowy: z poprzedniego zosta造 tylko modlitwy na wej軼ie, nad darami oraz po Komunii 鈍. Zmieniono wszystkie 酥iewy procesyjne, dodano now prefacj (obok poprzedniej).

 F o r m u l a r z e   u z u p e  n i o n e.   W rozdziale zawieraj帷ym modlitwy pro variis necessitatibus (s. 771-829) niekt鏎e stanowi造 pe軟e formularze mszalne, inne podawa造 tylko modlitwy na wej軼ie, nad darami, po Komunii 鈍. MR 1975 uzupe軟ia dziewi皻na軼ie z tych ostatnich, tworz帷 w ten spos鏏 z nich formularze pe軟e, kt鏎e posiadaj r闚nie w豉sne 酥iewy procesyjne.

 P r e f a c j e   w  a s n e.   W wielu miejscach MR 1975 wyznacza w poszczeg鏊nych formularzach konkretne prefacje z dotychczasowych, uznaj帷 je jako propriae, czyli „w豉sne” danemu formularzowi. I tak w rozdziale zawieraj帷ym Msze 鈍. w r騜nych potrzebach (in variis necessitatibus) a 11 formularzy otrzyma這, wybrane ze zbioru dotychczasowego, prefacje jako „w豉sne”. Dla przyk豉du:

  • dla Mszy 鈍. „za Ko軼i馧” uznano za w豉sn prefacj VIII na niedziele per anuum. Tylko dla jednej z nich, prefacj z wotywy o jedno嗆 Ko軼io豉 (str. 791);
  • dla Mszy 鈍. zwi您anych z prac, zw豉szcza na roli (formularze 25ab, 26a, 27), prefacj V na niedziele per annum;
  • dla Mszy 鈍. „o odpuszczenie grzech闚” prefacj IV na niedziele per annum;
  • dla Mszy 鈍. „b豉gaj帷ej o 豉sk dobrej 鄉ierci” (nr 46) prefacj „codzienn” (communis) V lub VI.

 Wszystkie prefacje (dotychczas niekt鏎e tylko) otrzyma造 tytu造, streszczaj帷e ich zasadnicz my郵, co pomo瞠 w doborze odpowiedniej w konkretnej sytuacji.

 W niekt鏎ych formularzach zmieniono lub rozbudowano teksty 酥iew闚 procesyjnych, w innych sprecyzowano dok豉dniej przepisy rubrycystyczne. Zmieniono te czasem tytu造, zw豉szcza spos鏏 numerowania, poszczeg鏊nych modlitw czy dni. S to jednak sprawy mniejszego znaczenia i dlatego w tym opracowaniu zosta造 pomini皻e.

Przypisy:
1  Sacra Congregatio pro Cultu Divino, Missale Romanum 1970, editio typica (skr鏒 MR 1970).

2  Sacra Congregatio pro Cultu Divino, Missale Romanum 1975 editio typica altera (skr鏒 MR 1975).

3  Sacra Congregatio Rituum, Missale Romanum – Ordo Missae, editio typica, 1969.

4  Institutio Generalis Missalis Romani w: Missale Romanum 1970, s. 17-92 (skr鏒 IGMR).

5  Notitiae 1970-1975.

6  Sacra Congregatio pro Cultu Divino, Declaratio de concelebratione, AAS 64(1972)561-563.

7  Sacra Congregatio pro Cultu Divino, Litterae circulares de Precibus Eucharisticis, AAS 65(1973)346.

8  Np.w przypisach do IGMR, pod nr 11 odwo豉no si do nast瘼uj帷ych dokument闚, kt鏎ymi powinny kierowa si konferencje episkopatu w dalszym konkretyzowaniu, ukierunkowywaniu 篡cia eucharystycznego: Instr. Actio pastoralis, AAS 61(1969)806-811; Institutio Generalis de Liturgia Horarum editio typica 1971 (skr鏒 IGLH) nn. 93-98. Niekt鏎e inne dokumenty znale潭 mo積a w nast瘼nych przypisach.

9  Ministeria quaedam, AAS 64(1972)529-534.

10  Ordo Baptismi Parvulorum, 1969, s. 28, nr 53; Ordo Confirmationis, 1971, s. 32. Podobnie inne Ordo.

11  IGMR 11 w MR 1975 cytuje dos這wnie cz窷 nr 14 z Litterae circulares...

12  Litterae circulures... nr 14: „Monitiones... veluti ante actum paenitentialem, vel ante orationem dominicam... natura sua non exigunt...”. Te przyk豉dowe wyliczenia pomini皻o w IGMR 11. Nie istnieje wi璚 podstawa, aby jego zalecenia ogranicza tylko do tych dw鏂h komentarzy (nie by這 jej i przedtem, gdy by造 to wskazania przyk豉dowe).

13  Immensae caritatis, n. 2, AAS 65(1973)267-268.

14  Ordo baptismi Parvulorum, 1969, s. 34, 35; Ordo Confirmationis, 1971, s. 38, 39.

15  Declaratio de concelebratione (przyp. 6).

16  Ministeria quaedam (przyp. 9).

17  Pos逝ga akolity wg Ministeria quaedam (numeracja IGMR 1975): w procesji wej軼ia mo瞠 nie嗆 krzy (143), pomaga przez ca陰 Msz 鈍. kap豉nowi lub diakonowi, podaj帷 im odpowiednie ksi璕i i inne przedmioty. Dlatego zajmuje miejsce takie, aby m鏬 czynno軼i te 豉two wype軟ia (144), pomaga, w razie potrzeby, w przyjmowaniu dar闚 i zaniesieniu ich do o速arza; us逝guje przy okadzeniu (145); pomaga w rozdawaniu Komunii 鈍. Przy komunii pod dwoma postaciami podtrzymuje lub podaje kielich. Zawsze jako szafarz nadzwyczajny (146), pomaga w puryfikowaniu i uporz康kowaniu naczy liturgicznych. W wypadku nieobecno軼i diakona czyni to sam (147). Akolit闚 powinno by wi璚ej, gdy przypadaj im obowi您ki r騜ne a nieraz r闚noczesne. Je郵i jest tylko jeden instytuowany, wykonuje czynno軼i wa積iejsze. Pozosta貫 nale篡 rozdzieli mi璠zy innych ministrant闚 (142).
   Pos逝ga lektora wg Ministeria quaedam (numeracja IGMR 1975): czyta perykopy Pisma 鈍. (z wyj. Ewangelii – 150). Jest to jego munus proprium (66). Czyta wi璚 zawsze – r闚nie w obecno軼i diakona i innych, wy窺zych 鈍ieceniami: w zast瘼stwie diakona (gdy go nie ma) podaje intencje modlitwy powszechnej (151) oraz niesie ksi璕 ewangelii w procesji wej軼ia (148); w zast瘼stwie psalmisty (gdy go nie ma) czyta lub 酥iewa psalm responsoryjny (150); w zast瘼stwie zgromadzonego ludu lub scholi recytuje antyfony na wej軼ie i Komuni 鈍. (gdy tamci tego nie czyni – 152).

18  Stanis豉w   H a r t l i e b,   Budowanie parafii przysz這軼i, Msza 鈍. (1973), z. 2, 37-39.

19  Calendarium Romanum, 1969, editio typica.

20  Officium Divinum. Liturgia Horarum iuxta ritum romanum, 1972, edito typica, II, s. 816.

21  Sacra Congregatio Rituum Calendarium... s. 14, nr 22 oraz s. 56-57.

22  W MR 1975 mo積a uwa瘸 za takie pomini璚ie uwagi „mo積a odmawia we wspomnienie” przy prefacji na uroczysto嗆 dziewic i zakonnik闚 (s. 432). Notitiae 11(1975) z. 11-12 zawieraj takie b喚dy na s. 301 odno郾ie zmian elevatio na ostensio. Podaj informacje zupe軟ie odwrotnie. Tak samo na s. 303 odno郾ie okre郵enia: feria V in Cena Domini, kt鏎e w MR 1975 ma zast徙i poprzednie: Feria V hebdomadae Sanctae.

Na podstawie Notitiae 11(1975)297-337
opracowa ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. IV, s. 86-87

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

F. B.[lachnicki]

1. XX spotkanie duszpasterzy diecezjalnych s逝瘺y liturgicznej

 Dwudzieste z kolei spotkanie robocze diecezjalnych, cz窷ciowo i zakonnych, duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej, odby這 si w dniach 24 i 25 listopada roku 1975 w Pobiedziskach k. Gniezna i w Gnie幡ie, z udzia貫m ok. 50 os鏏 ze wszystkich diecezji polskich. Gospodarzem spotkania by豉 Archidiecezja Gnie幡ie雟ka. Ze wzgl璠u na brak mo磧iwo軼i noclegowych w samym Gnie幡ie pierwsza cz窷 spotkania odby豉 si w Pobiedziskach, w domu Si鏀tr Sacré Coeur, a na drugi dzie rano obrady przeniesione zosta造 do Gniezna do seminarium duchownego. Pracom przewodniczy Delegat Episkopatu dla Spraw Duszpasterstwa S逝瘺y Liturgicznej, ks. bp Tadeusz   B  a s z k i e w i c z   z Przemy郵a oraz krajowy duszpasterz s逝瘺y liturgicznej, ks. Franciszek   B l a c h n i c k i.   Ordynariusza archidiecezji, Ksi璠za Kardyna豉 Prymasa, reprezentowa na pocz徠ku i na zako鎍zenie obrad ks. biskup Jan   C z e r n i a k.

 Ca貫 spotkanie po鈍i璚one by這 tematowi: Pomoce dydaktyczne dla formacji s逝瘺y liturgicznej. Po modlitwie wst瘼nej w kaplicy i przem闚ieniu delegata episkopatu, pierwszy referat wyg這si duszpasterz krajowy na temat: Formacja s逝瘺y liturgicznej jako jedna z form m這dzie穎wego deuterokatechumenatu w parafii. Celem referatu by豉 pr鏏a ca這軼iowego uzasadnienia warto軼i pracy nad integralnie poj皻 formacj s逝瘺y liturgicznej na tle aktualnej sytuacji duszpasterskiej i wsp馧czesnych tendencji pastoralnych (patrz tekst referatu umieszczony poni瞠j). Z kolei p. mgr Gizela   S k o p   z Lublina przedstawi豉 za這瞠nia i program tre軼iowy przez siebie zredagowanych 酥iewnik闚 liturgicznych Exsultate Deo i Alleluja, pomy郵anych jako pomoce dydaktyczne w formacji liturgicznej scholi 酥iewaczej.

 Po przerwie mia miejsce jeszcze trzeci referat pierwszego dnia spotkania, kt鏎y wyg這si ks. mgr Zdzis豉w   B e r n a t   z Poznania na temat polifonicznej scholi katedralnej. W czasie wieczornej Mszy 鈍. koncelebrowanej w kaplicy si鏀tr dla uczestnik闚 spotkania 酥iewy wykonywa pozna雟ki ch這pi璚y ch鏎 katedralny pod dyrekcj  ks.  B e r n a t a.   W ten spos鏏 duszpasterze s逝瘺y liturgicznej mieli okazj pozna praktycznie mo磧iwo軼i zastosowania wielog這sowej, ch這pi璚o-m瘰kiej scholi, tak mocno zakorzenionej w tradycji muzyczno-liturgicznej Ko軼io豉, r闚nie w odnowionej liturgii eucharystycznej.

 W ramach wieczornego spotkania, po kolacji, zapoznano uczestnik闚 z komunikatem w sprawie pomocy dydaktycznych dla formacji s逝瘺y liturgicznej dotychczas zredagowanych przez Krajowy O鈔odek Formacji S逝瘺y Liturgicznej oraz z nowymi 酥iewami liturgicznymi zawartymi w omawianych 酥iewnikach, przy pomocy nagrania na ta鄉ie magnetofonowej.

 Nast瘼nego dnia rano uczestnicy spotkania przenie郵i si poci庵iem do pobliskiego Gniezna, gdzie najpierw odby豉 si Msza 鈍i皻a koncelebrowana przy grobie 鈍. Wojciecha. Po zwiedzeniu zabytk闚 katedry i po 郾iadaniu realizowano w dalszym ci庵u program spotkania w auli seminarium duchownego. Kolejny referent ks. mgr J霩ef   G r y g o t o w i c z   om闚i za這瞠nia i metod nowego trzyletniego programu formacji biblijno-liturgicznej lektor闚, komentator闚 i animator闚 liturgicznych opracowanego przez KDFSL. Referat ten stanowi praktyczne uzupe軟ienie do pierwszego referatu spotkania, ukazuj帷ego og鏊n koncepcj i aktualno嗆 tak poj皻ej pracy formacyjnej, w鈔鏚 s逝瘺y liturgicznej.

 Dyskusja i dalsze komunikaty wype軟i造 reszt czasu tego bogatego w tre嗆 spotkania. Zako鎍zy這 si ono oko這 godz. 13.00 obiadem.

F.[ranciszek] B.[lachnicki]

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. IV, s. 87-93

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

F. Blachnicki

2. Formacja s逝瘺y liturgicznej
jako jedna z form m這dzie穎wego deuterokatechumenatu w parafii

 a)   U w a g i   w s t  p n e   o   s y t u a c j i   p a s t o r a l n e j

 Po陰czenie tematu katechumenatu wzgl. neo-katechumenatu lub deutero-katechumenatu z zagadnieniem formacji s逝瘺y liturgicznej w ramach parafii lub innej wsp鏊noty lokalnej, wydaje si mo瞠 na pierwszy rzut oka nieprzekonywuj帷e i sztuczne. A jednak uj璚ie problemu formacji s逝瘺y liturgicznej w takim aspekcie i w takiej perspektywie otwiera drog do przekonywuj帷ego uzasadnienia potrzeby i sensu integralnej koncepcji tzw. „duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej” widzianej szeroko, d逝gofalowo i wszechstronnie.

 Wydaje si, 瞠 odpowiedzialni i gorliwi duszpasterze wtedy dopiero zostan przekonani do tej koncepcji, gdy zrozumiej, 瞠 nie dotyczy ona tylko jakiego marginalnego wycinka w ramach specjalistycznego duszpasterstwa, 瞠 nie chodzi tu o jakie specjalne zami這wanie duszpasterskie i pewnego rodzaju „hobby” niekt鏎ych kap豉n闚, ale o integraln i organiczn cz窷 ca這軼iowego planu duszpasterskiego, o jedno z kluczowych zada w ramach ca這軼iowej wizji maj帷ego si urzeczywistnia w ramach wsp鏊not lokalnych (parafii) Ko軼io豉.

 Twierdzenie powy窺ze opiera si na innym, og鏊niejszym stwierdzeniu, b璠帷ym wynikiem obserwacji 篡cia i 郵edzenia problem闚 we wsp馧czesnej literaturze. M闚i ono, 瞠 coraz wi瘯sza liczba oddanych sprawie Chrystusa i Ko軼io豉 kap豉n闚 oraz ich 鈍ieckich wsp馧pracownik闚 odczuwa niedosyt i niewystarczalno嗆 dotychczasowego podej軼ia do duszpasterstwa i apostolstwa. Jest to podej軼ie wybitnie aktywistyczne, koncentruje si ono wok馧 ca貫go szeregu konkretnych akcji i wyczerpuje si w nich. Np. jak zapewni wystarczaj帷 frekwencj na nauce religii, jak nauczy ludzi modli si wsp鏊nie i 酥iewa na Mszy 鈍. Obok tego pojawia si coraz cz窷ciej, na tle trudno軼i zwi您anych z konkretnymi akcjami, podej軼ie problemowe, np. stwierdza si spadek frekwencji na katechizacji m這dzie篡 szk馧 鈔ednich i szuka si przyczyn tego zjawiska lub 鈔odk闚 zaradczych. Albo stwierdza si brak dostatecznego wp造wu katechizacji na kszta速owanie postaw zwi您anych z problemami mi這軼i, ma鹵e雟twa i rodziny i szuka si sposob闚 pog喚bienia i odnowy katechezy w tym aspekcie itp.

 Podobne, aktywistyczne lub problemowe podej軼ie do duszpasterstwa, jak stwierdzono ju powy瞠j, coraz cz窷ciej wywo逝je u duszpasterzy 鈍iadome lub pod鈍iadome odczucie niedosytu. R闚nocze郾ie powstaje pragnienie ca這軼iowego uj璚ia dzia豉 duszpasterskich z punktu widzenia ich celowo軼i w ramach og鏊nej, organicznej wizji. W literaturze pojawia si termin specjalny na okre郵enie takiego podej軼ia: podej軼ie holistyczne  1 .

 Punktem wyj軼ia takiego podej軼ia jest cel, b康 idea oraz ca這嗆. Podej軼ie holistyczne dotyczy przede wszystkim budowania czego, formowania Ko軼io豉 jako ca這軼i, rozwijania Ko軼io豉 w posta tak, jak powinien si sta. Duszpasterz nastawiony „holistycznie” ogarnia we wsp鏊nocie lokalnej ca這嗆 procesu rozwojowego, kt鏎y ma prowadzi do urzeczywistnienia idea逝 Ko軼io豉. Z tego punktu widzenia ocenia sens i celowo嗆 poszczeg鏊nych akcji, w tym 鈍ietle dostrzega i pr鏏uje rozwi您ywa problemy.

 Mo積a by tu kr鏒ko naszkicowa od strony tre軼iowej, merytorycznej t ca這軼iowa wizj duszpasterstwa, kt鏎a nadaje mu w ca這軼i orientacj „holistyczn”. Jest to po prostu soborowa wizja Ko軼io豉-wsp鏊noty, Ko軼io豉, kt鏎y jako wsp鏊nota urzeczywistnia si w konkretnych, lokalnych wsp鏊notach. W 鈍ietle tej wizji g堯wnym celem wysi趾闚 pastoralnych w Ko軼iele wsp馧czesnym jest tworzenie, budowanie wsp鏊not, kt鏎e umo磧iwi ka盥emu prowadzenie 篡cia prawdziwie i w pe軟i chrze軼ija雟kiego. Ca貫 duszpasterstwo czyli 篡cie i dzia豉nie Ko軼io豉 powinno by tak przebudowane, aby s逝篡這 formowaniu podstawowych wsp鏊not 篡cia chrze軼ija雟kiego.

 Nietrudno zauwa篡 i udowodni, 瞠 ca貫 篡cie i dzia豉nie posoborowego Ko軼io豉 koncentruje si wok馧 problemu wsp鏊noty. Nie tyle chodzi jednak ju o teoretyczne rozwa瘸nia na temat Ko軼io豉-wsp鏊noty, ale o konkretn form, jak powinna przybra ta wsp鏊nota w Ko軼iele wsp馧czesnym, o znalezienie w豉軼iwego sposobu wcielenia si i obecno軼i Ko軼io豉 jako wsp鏊noty w 鈍iecie wsp馧czesnym. St康 w Ko軼iele naszych czas闚 tyle tw鏎czego fermentu, poszukiwa, eksperyment闚, tyle powstaje ruch闚 wsp鏊not chrze軼ija雟kich, nowych modeli parafii-wsp鏊noty, o鈔odk闚 bada i dokumentacji itp. Jest to niew徠pliwie najbardziej znamienny znak czasu, zarazem znak nadziei zwiastuj帷y now wiosn Ko軼io豉.

 Obserwuj帷 rozw鎩 sytuacji pastoralnej w Ko軼iele wsp馧czesnym mo積a jednak – opieraj帷 si bardziej na intuicji ni na szczeg馧owych, analitycznych badaniach i opartych na nich pr鏏ach syntezy – zaryzykowa twierdzenie, 瞠 zaczyna si obecnie ju zarysowywa nowe przesuni璚ie punktu ci篹ko軼i w duszpasterstwie. Problemem kluczowym zaczyna si stawa problem katechumenatu wzgl. neo- lub deuterokatechumenatu w ramach wsp鏊not lokalnych (parafii). Jest to logiczna konsekwencja przyj皻ych za這瞠. Skoro zrealizowanie wsp鏊noty zosta這 uznane i przyj皻e za cel wysi趾闚 i d捫e pastoralnych, musiano wnet stan望 w obliczu pytania jak osi庵n望 ten cel, w jaki spos鏏 przekszta販i tradycyjnie praktykuj帷ych katolik闚 w osobowo rozbudzonych i zaanga穎wanych cz這nk闚 wsp鏊noty chrze軼ija雟kiej. Innymi s這wy znaleziono si w obliczu pytania: w jaki spos鏏 w ramach parafii wychowa pe軟ych i prawdziwych chrze軼ijan 篡j帷ych we wsp鏊nocie z Bogiem i z bra熤i?

 Od takiego postawienia problemu jest ju tylko ma造 krok do odkrycia starochrze軼ija雟kiej instytucji katechumenatu oraz do postawienia pytania o mo磧iwo嗆 i potrzeb odnowienia tej instytucji w 篡ciu dzisiejszego Ko軼io豉. Ale 陰cznie z tym pojawi si od razu problem neo- albo deuterokatechumenatu: czy w odniesieniu do ochrzczonych doros造ch, kt鏎zy nigdy – mimo przyj璚ia sakrament闚 inicjacji chrze軼ija雟kiej – nie prze篡li procesu inicjacji do 篡cia we wsp鏊nocie chrze軼ijan, nie mo積a by zastosowa podobnej lub analogicznej dyscypliny duszpastersko-wychowawczej, co w odniesieniu do prawdziwych katechumen闚 przygotowuj帷ych si do chrztu?

 Po tej linii rzeczywi軼ie id poszukiwania w dzisiejszej teologii i praktyce pastoralnej. Problem katechumenatu i deuterokatechumenatu zdecydowanie staje si kluczowym problemem dzisiejszego duszpasterstwa. Celem tego artyku逝 b璠zie kr鏒kie, szkicowe przedstawienie g堯wnych tez dotycz帷ych odnowy katechumenatu w dzisiejszym duszpasterstwie.

 b)   K a t e c h u m e n a t   w   d u s z p a s t e r s t w i e   p a r a f i a l n y m   d z i s i a j

 Problematyka zwi您ana z powy窺zym tytu貫m jest bardzo bogata, mog豉by by przedmiotem ca貫go opracowania ksi捫kowego lub ca這rocznego wyk豉du monograficznego z teologii pastoralnej. Tutaj musimy si ograniczy do szkicowego zarysowania zagadnienia w kilkunastu punktach wzgl璠nie tezach:

 1)  Przywr鏂enie instytucji katechumenatu w Ko軼iele wsp馧czesnym jest ju faktem dokonanym na p豉szczy幡ie prawodawstwa liturgicznego Ko軼io豉. W ramach posoborowej odnowy liturgii zosta豉 wydana – jako cz窷 przysz貫go Rytua逝 Rzymskiego – ksi璕a zatytu這wana: Ordo Initiationis Christianae Adultorum (wydanie typiczne 1972). Konsekwencje pastoralne tej nowej ksi璕i liturgicznej s tak wielkie i dalekosi篹ne, 瞠 z pewno軼i du穎 jeszcze up造nie czasu zanim zostan zrozumiane i zrealizowane. W ka盥ym razie ju dzi mo積a powiedzie, i pod tym wzgl璠em zajmuje ona jedno z czo這wych miejsc w鈔鏚 wydanych po soborze nowych ksi庵 liturgicznych. Praenotanda tej ksi璕i, nawi您uj帷e do Praenotanda generalia de initiatione christianaOrdo Baptismi Parvulorum z roku 1969, zawieraj w cz窷ci I zatytu這wanej De structura initiationis adultorum, zasadnicze postanowienia dotycz帷e przywr鏂enia instytucji katechumenatu. W my郵 tych postanowie inicjacja chrze軼ija雟ka doros造ch polega nie tylko na przyj璚iu sakrament闚 inicjacji (chrzest, bierzmowanie, Eucharystia), ale polega na d逝窺zym procesie wychowawczym, w czasie kt鏎ego nast瘼uje nie tylko teoretyczne zapoznanie si z prawdami wiary, ale wdra瘸nie do 篡cia wiary, ze wszystkimi konsekwencjami moralnymi, oraz w陰czenie do 篡cia konkretnej wsp鏊noty chrze軼ija雟kiej.

 2)  W nawi您aniu do tradycji klasycznego katechumenatu Ko軼io豉 w tym procesie inicjacji OICA rozr騜nia nast瘼uj帷e okresy i etapy:

  1. Okres ewangelizacji i prekatechumenatu.
  2. Okres w豉軼iwego katechumenatu (mog帷y trwa nawet kilka lat).
  3. Okres oczyszczenia i o鈍iecenia bezpo鈔ednio przygotowuj帷y do przyj璚ia sakrament闚 inicjacji (pokrywaj帷y si zwykle z okresem Wielkiego Postu).
  4. Samo przyj璚ie sakrament闚 inicjacji (o ile mo積o軼i w Wigili Paschaln).
  5. Okres mistagogii czyli wdra瘸nia do 篡cia eucharystycznego we wsp鏊nocie lokalnej (zwykle w okresie Pi耩dziesi徠nicy paschalnej).

 Zgodnie z tym podzia貫m OICA przynosi w rozdziale I celebracje i obrz璠y liturgiczne 陰cznie z odpowiednimi wskazaniami pastoralnymi dla ca貫go „Porz康ku katechumenatu” (Ordo catechumenatus) wed逝g poszczeg鏊nych okres闚, etap闚 i stopni. Jest to program bardzo bogaty, na co wskazuje ju sama obj皻o嗆 rozdzia逝 (str. 23-89). Rozdzia II podaje porz康ek uproszczony inicjacji doros造ch, rozdzia III porz康ek skr鏂ony na wypadek niebezpiecze雟twa 鄉ierci.

 3)  Z punktu widzenia pastoralnego najwa積iejszym jest w ca造m tym dokumencie faktyczne i praktyczne uznanie zasady, kt鏎a doprowadzi豉 Ko軼i馧 pierwszych wiek闚 do stworzenia instytucji katechumenatu  2 . Zasad t sformu這wa Tertulian w spos鏏 klasyczny w s這wach: Fiunt, non nascuntur christiani  3 . Z 瞠lazn konsekwencj trzyma si Ko軼i馧 w tych czasach zasady, i ka盥y, kto chce przyst徙i do gminy (wsp鏊noty) Chrystusa musi przeby d逝窺z drog wtajemniczenia, wrastaj帷 stopniowo w 鈍iat wiary. W IV i V wieku, w miar rozpowszechniania si praktyki chrztu niemowl徠 w rodzinach chrze軼ija雟kich, rozpada si instytucja katechumenatu. Wskutek tego powstaje niebezpiecze雟two zapomnienia w praktyce, i tak瞠 w wypadku chrztu udzielanego niemowl皻om, pochrzcielne wdro瞠nie do 篡cia chrze軼ija雟kiego jest absolutnie konieczne. Ta konieczno嗆 u鈍iadamia si Ko軼io這wi szczeg鏊nie jasno dzisiaj, w totalnie zmienionych czy szybko si zmieniaj帷ych stosunkach spo貫cznych. Je瞠li chrzest nie ma spa嗆 do roli czysto tradycyjnego obrz璠u bez religijnego znaczenia, musi go poprzedza lub musi po nim nast瘼owa d逝窺zy okres wdra瘸nia w 篡cie chrze軼ija雟kie. Inicjacja, wprowadzenie, wdro瞠nie w 篡cie chrze軼ija雟kie nale篡 wi璚 do sta造ch zada Ko軼io豉.

 4)  Niew徠pliwie centralnym problemem pastoralnym Ko軼io豉 dzisiaj jest utrata przez Ko軼i馧 鈔odowiska chrze軼ija雟kiego w sensie wsp鏊noty 篡wej wiary i mi這軼i, 鈔odowiska kt鏎e mog這by w siebie przyjmowa m這de narastaj帷e pokolenia chrze軼ijan. Proces religijnej, chrze軼ija雟kiej socjalizacji zosta dotkni皻y powa積ym kryzysem. Istniej帷y system katechizacji dzieci i m這dzie篡 poj皻ej na spos鏏 szkolny, intelektualistyczny, jako nauczanie religii, nie potrafi w tej sytuacji spe軟i zada katechumenatu, nie jest, og鏊nie bior帷 systemem wychowawczym, kt鏎y wdra瘸 do 篡cia chrze軼ija雟kiego we wsp鏊nocie Ko軼io豉. Z dawnej katechumenackiej inicjacji pozosta豉 tylko indoktrynacja. Z wdra瘸nia do 篡cia w chrze軼ija雟kiej communio pozosta這 wdra瘸nie do widzianych w oderwaniu, w perspektywie indywidualistycznej, praktyk religijnych i moralnych (zachowanie przykaza). W tej sytuacji odnowienie instytucji katechumenatu w ramach wsp鏊not lokalnych (parafii) sta這 si postulatem nagl帷ym i koniecznym.

 5)  Odnowiony Porz康ek inicjacji chrze軼ija雟kiej doros造ch jest na pewno jedn z odpowiedzi Ko軼io豉 na aktualn sytuacj. Dotyczy on wprawdzie bezpo鈔ednio tylko kraj闚 misyjnych, gdzie doro郵i przygotowuj si do chrztu, oraz nielicznych jeszcze u nas stosunkowo wypadk闚, gdy do chrztu zg豉szaj si doro郵i, np. z okazji zawierania ma鹵e雟twa. Ale samo OICA wskazuje na pewne mo磧iwe wypadki szerszego zastosowania swojej „pedagogii wdra瘸nia w 篡cie chrze軼ija雟kie”. Rozdzia IV m闚i o przygotowaniu w analogiczny spos鏏 do przyj璚ia sakrament闚 bierzmowania i Eucharystii doros造ch, kt鏎zy ochrzczeni w dzieci雟twie, nie otrzymali katechezy i faktycznie nie zacz瘭i jeszcze 篡 po chrze軼ija雟ku we wsp鏊nocie Ko軼io豉. Chodzi wi璚 o tych katolik闚 z metryki a faktycznych pogan, kt鏎ych wielu mamy w naszych parafiach miejskich. Wydaje si, 瞠 od sugestii tego rozdzia逝 trzeba zrobi ju tylko niewielki krok , aby je zastosowa r闚nie do tych chrze軼ijan, kt鏎zy w dzieci雟twie przyj瘭i ju wprawdzie wszystkie sakramenty chrze軼ija雟kiej inicjacji (albo – co cz窷ciej b璠zie mia這 miejsce – bez bierzmowania), ale faktycznie ich 篡cie \wiary pozosta這 nierozbudzone albo zamar這 po wyj軼iu z okresu dzieci雟twa. W odniesieniu do tych wszystkich ludzi mo積a i trzeba m闚i o jakim odnowionym czy powt鏎nym katechumenacie.

 6)  Rozdzia I OICA ukazuje jeszcze inne perspektywy. M闚i mianowicie o katechumenacie dzieci璚ym i m這dzie穎wym i przedstawia ca造 porz康ek takiego katechumenatu. Czy wi璚 – przez analogi do postanowie rozdzia逝 IV odno郾ie doros造ch ochrzczonych, kt鏎zy maj si przygotowa do bierzmowania i Eucharystii – nie nale瘸這by m闚i o katechumenacie w odniesieniu do dzieci ochrzczonych przygotowywanych do przyj璚ia pozosta造ch sakrament闚 inicjacji, a wi璚 szczeg鏊nie do dzieci przygotowywanych do tzw. I Komunii 鈍i皻ej? Zastosowanie postanowie OICA do przygotowania dzieci do I Komunii wzgl. do bierzmowania, a wi璚 wprowadzenie instytucji dzieci璚ego katechumenatu mia這by ogromne znaczenie dla odnowy 篡cia chrze軼ija雟kiego w naszych parafiach. (Mo積a tu wskaza na ciekawe pr鏏y w tym kierunku podejmowane przez ks. prob. Stanis豉wa   H a r t l i e b a   w Konarzewie k. Poznania).

 7)  Wp造w omawianego dokumentu na odnow duszpasterstwa mo瞠 jednak okaza si jeszcze w zakresie o wiele szerszym i pe軟iejszym, dotycz帷ym ca貫j koncepcji i ca貫go planu duszpasterskiego. Skoro celem katechumenatu jest budowanie wsp鏊noty lokalnej a celem katechumenatu wychowanie i prowadzenie ludzi do 篡cia w tej wsp鏊nocie – to czy nie mo積a by i nie nale瘸這by m闚i w og鏊e o „katechumenackiej” koncepcji duszpasterstwa w tym sensie, 瞠 z instytucji katechumenatu nale瘸這by odczyta i przyj望 podstawowe prawo 篡cia i rozwoju wsp鏊noty chrze軼ijan? Jakie to s prawa? Mo積a by je tu kr鏒ko wymieni w oparciu o cytowany artyku   B a u m g a r t n e r a  4 .

 P i e r w s z e   p r a w o   m闚i, 瞠 wej軼ie do Ko軼io豉 dokonuje si nie przez jednorazowy akt, ale na drodze rozwojowego procesu trwaj帷ego d逝窺zy okres czasu. W tym procesie trzeba wyodr瑿ni pewne fazy wewn皻rznego rozwoju i dojrzewania, kt鏎ym odpowiadaj wyodr瑿nione przez OICA etapy inicjacji. Pierwsza faza (ewangelizacja, prekatechumenat) musi doprowadzi do zasadniczej decyzji wiary w obliczu kerygmy o Bogu, kt鏎y w Chrystusie objawi nam swoj mi這嗆. Ta wiara musi przy tym mie charakter nawr鏂enia, akceptowania Chrystusa jako centralnej warto軼i 篡cia. Druga faza katechumenatu polega na bardziej systematycznej katechizacji w oparciu o histori zbawienia i Pismo 鈍i皻e. Potem nast瘼uj intensywne rekolekcje przygotowuj帷e do przyj璚ia sakrament闚 inicjacji (okres wielkopostny), wreszcie okres mistagogii czyli wdra瘸nia w 篡cie sakramentalne (eucharystyczne) w ramach wsp鏊noty lokalnej.

 D r u g i e   p r a w o   m闚i, 瞠 katechumenat nie mo瞠 polega tylko na przekazaniu wiedzy religijnej, ale jest ca這軼iowym wdra瘸niem (Einübung) do 篡cia chrze軼ija雟kiego. Mo積a w tym procesie wyodr瑿ni cztery zadania. Najpierw katechumenat musi by szko陰 wiary, w tym sensie, 瞠 ma nauczy rozwi您ywania wszystkich problem闚 篡ciowych w oparciu o S這wo Bo瞠, zgodnie z wol Chrystusa. Po drugie katechumenat musi by szko陰 篡cia ewangelicznego, o ile Ewangelia 膨da radykalnego nawr鏂enia, przewarto軼iowania wszystkich warto軼i w 鈍ietle Kazania na G鏎ze, zerwania ze 鈍iatem i szatanem, przekre郵enia w sobie starego cz這wieka z jego po膨dliwo軼iami, zaparcia si samego siebie i noszenia krzy瘸. Po trzecie katechumenat musi by szko陰 modlitwy i s逝瘺y Bo瞠j, uczestnictwa w liturgii Ko軼io豉, wreszcie musi by szko陰 s逝瘺y, diakonii w Ko軼iele i wobec 鈍iata. Wej軼ie do Ko軼io豉 nie mo瞠 bowiem by pojmowane jako ucieczka od 鈍iata, ale jako diakonia na rzecz 鈍iata i braci.

 T r z e c i e   p o d s t a w o w e   prawo inicjacji do 篡cia chrze軼ija雟kiego m闚i o wsp鏊notowym charakterze tego procesu. Droga do wiary nie jest nigdy drog w pojedynk, dokonuje si ona w po鈔odku chrze軼ija雟kiej wsp鏊noty, przy jej 篡wym zaanga穎waniu. Konkretna, lokalna wsp鏊nota nie jest tylko celem inicjacji w tym sensie, 瞠 ona prowadzi do wsp鏊noty, ale jest ona jej w豉軼iwym podmiotem. Praenotanda OICA w punkcie 4 wprost definiuj inicjacj katechumen闚 jako drog wzgl. post瘼owanie in medio communitatis fidelium. Wsp鏊nota wiernych rozwa瘸j帷 razem z katechumenami Tajemnic Paschaln i odnawiaj帷 w豉sne nawr鏂enie, przyk豉dem swoim prowadz katechumen闚 do ch皻nego poddawania si dzia豉niu Ducha 安i皻ego.

 W instytucji rodzic闚 chrzestnych wyra瘸 si teologiczna my郵 o duchowym macierzy雟twie Ko軼io豉 i bez instytucji takiej lub podobnej katechumenat w duchu tradycji Ko軼io豉 jest nie do pomy郵enia.

 8)  Je瞠li w 鈍ietle powy窺zych „praw stawania si chrze軼ijanami” i w陰czania si w 篡cie Ko軼io豉 popatrzymy na dzisiejsz sytuacj pastoraln, to bez trudu w zapoznaniu tych praw odkryjemy g堯wne 廝鏚這 kryzysu wiary i post瘼uj帷ej laicyzacji naszych parafii i zaniku przejaw闚 篡cia religijnego. Faktycznie ogromna wi瘯szo嗆 naszych doros造ch parafian nie prze篡豉 nigdy w swoim 篡ciu pe軟ego procesu inicjacji do 篡cia chrze軼ija雟kiego we wsp鏊nocie Ko軼io豉, wielu nie prze篡這 nawet jeszcze pierwszej fazy tego procesu, jak jest 鈍iadoma akceptacja kerygmy o Jezusie Chrystusie w akcie osobowej wiary i nawr鏂enia. Ani 篡cie rodzinne, ani d逝goletnie ucz瘰zczanie na „nauk religii”, ani d逝goletnie niedzielne „chodzenie do Ko軼io豉” oraz okresowe przyst瘼owanie do sakrament闚 nie sta這 si dla nich nigdy katechumenatem w sensie wdra瘸nia do 篡cia S這wem Bo篡m i Ewangeli, do 篡cia Eucharysti i 鈍iadomie realizowan diakoni we wsp鏊nocie Ko軼io豉.

 Z drugiej strony olbrzymia wi瘯szo嗆 tych, kt鏎zy chodz jeszcze w niedziel do naszych ko軼io堯w nie posiada do鈍iadczenia wsp鏊noty chrze軼ija雟kiej w sensie 鈔odowiska 篡ciowego, kt鏎e daje im oparcie i stwarza warunki 篡cia w pe軟i chrze軼ija雟kiego. W tym sensie trudno nawet do nich stosowa przeno郾i o „篡ciu w 這nie Ko軼io豉”.

 9)  W tej sytuacji – i tutaj dochodzimy do wniosk闚 ko鎍owych naszych rozwa瘸 – zrozumia貫 staje si wo豉nie o wprowadzenie do naszego zwyczajnego duszpasterstwa parafialnego r騜nych form akcji typu „katechumenackiego”, kt鏎ych celem b璠zie uzupe軟ienie brak闚 inicjacji chrze軼ija雟kiej z dzieci雟twa (rodzina, pierwsza komunia, katechizacja) i wychowanie chrze軼ijan w pe軟i 篡j帷ych wiar, ewangeli, modlitw, Eucharysti, mi這軼i – agape w ramach lokalnej wsp鏊noty. Do naszych parafii trzeba wprowadzi formy i metody neo- wzgl璠nie deuterokatechumenatu dla doros造ch i dla m這dzie篡. Wydaje si. 瞠 jest to jedyna droga do przekszta販enia naszych parafii w 篡we wsp鏊noty lokalnego Ko軼io豉. Wydaje si r闚nie, 瞠 coraz powszechniej przyjmowanemu postulatowi katechezy doros造ch nale篡 nada tak interpretacj, bo inaczej zn闚 sko鎍zy si tylko na p馧鈔odkach.

 10)  W rzeczywisto軼i mn鏀two podejmuje si w Ko軼iele wsp馧czesnym inicjatyw, b璠帷ych w gruncie rzeczy pr鏏 wznowienia katechumenatu w jego istotnych celach i za這瞠niach. Scharakteryzowanie tych inicjatyw, pr鏏a ich klasyfikacji, to osobne zagadnienie, temat osobnego referatu.

 W Niemczech zachodnich my郵i si ju powa積ie o problemie deuterokatechumenatu w ramach zwyczajnego duszpasterstwa parafialnego. Z pocz徠kiem marca 1975 odby這 si w Kolonii spotkanie odpowiedzialnych za spraw katechumenatu doros造ch i katechezy parafialnej ze wszystkich diecezji zachodnioniemieckich. Celem spotkania by這 przede wszystkim zapoznanie si z do鈍iadczeniami francuskimi w tej dziedzinie (licz帷ymi ju 20 lat) i belgijskimi. Og鏊ny wniosek tego spotkania wyra瘸 si w stwierdzeniu, i duszpasterstwo katechumenatu ma znaczenie nie tylko dla wprowadzenia doros造ch nieochrzczonych do Ko軼io豉, ale r闚nie dla wprowadzenia tych, kt鏎zy wprawdzie zostali ju ochrzczeni ale faktycznie nie weszli jeszcze do wsp鏊noty Ko軼io豉  5 .

Przypisy:
1  Por. Stephan  B.   C l a r k,   Tworzenie wsp鏊not chrze軼ija雟kich – strategia odnowy Ko軼io豉 (t逝m. polskie w maszynopisie), Notre Dame, Indiana 1972.

2  Por. Jakob   B a u m g a r t n e r,   Das Katechumenat heute, Heiliger Dienst 29(1975)7-19.

3  Apologeticus, 18, 4.

4  Por. r闚nie Anton   K a l t e y e r,   Einleben in den Glauben. Erwachsenenkatechumenat und Gemeindkatechese als Schnittpunkte einer neuen Pastoral, Gottesdienst 9(1975)65-67; por. tak瞠 Dekret o dzia豉lno軼i misyjnej Ko軼io豉 13-15.

5  Por. art. cyt.   A.   K a l t e y e r a,   kt鏎y jest sprawozdaniem z tego spotkania.

ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 71

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 71

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 72

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 73

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 74

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 75

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 76

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 77

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 78

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 79

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 80

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 81

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 82

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 83

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 84

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 85

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 86

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 87

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 88

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 89

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 90

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 91

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 92

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 93