Biuletyn Odnowy Liturgii * . w: Collectanea Theologica 46:1976, f. I, s. 89-110.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
† Josef Andreas Jungmann SJ (1889-1975) – R. Rak
I. LITERA I DUCH
1. Wychowanie do w豉軼iwego zrozumienia symboliki liturgicznej – J. Grze鄂owiak
2. Problemy i „dubia” prawnoliturgiczne – F. B.[lachnicki]

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
1. Formacja animator闚 zgromadzenia liturgicznego we Francji – t逝m. M. Starnawska
2. Problemy formacji liturgicznej w Polsce – F. Blachnicki

III. DIAKONIA SZTUKI
1. Chora gregoria雟ki w posoborowej liturgii – I. Pawlak
2. Psalm responsoryjny – recytowany czy 酥iewany? – (ab)

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA
1. „Hora competens” Wigilii Paschalnej – F. Blachnicki
2. Celebracja Mszy 鈍i皻ej z dzie熤i – t逝m. M. Starnawska

*  Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,   Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. I, s. 89-91

Romuald Rak

† Josef Andreas Jungmann SJ (1889-1975)

 Rozw鎩 nauk pastoralnych nie pozwala ju dzi na zajmowanie si kilku specjalno軼iami, jak to by這 jeszcze do niedawna w teologii pastoralnej. Istnieli bowiem pastorali軼i, kt鏎zy wyk豉dali z wielk erudycj kilka dziedzin. Nale瞠li do nich: Fr.  X.   A r n o l d,   Michael   P f l i e g l e r   i inni. Zajmowali si katechetyk, liturgik, homiletyk oraz tzw. hodegetyk. Tego rodzaju specjalist by r闚nierz   J.  A.   J u n g m a n n.

 Josef Andreas   J u n g m a n n   urodzi si 16 listopada 1889 w Sand im Taufertal w po逝dniowym Tyrolu. Wy鈍i璚ony na kap豉na dla swojej rodzinnej diecezji Bressanone (Brixen), nie mia w niej d逝go pozosta. Po czteroletniej pracy wikariuszowskiej wst徙i do zakonu jezuit闚 w Innsbrucku. Umo磧iwiono mu tam dalsze studia liturgiczne, do kt鏎ych czu specjalne zami這wanie. Zaraz po ich uko鎍zeniu zacz掖 wyk豉da na wydziale teologicznym jezuit闚 w Innsbrucku. W r. 1925 zosta docentem, w r. 1934 profesorem tej瞠 uczelni. Wyk豉da katechetyk, pedagogik, liturgik i teologi pastoraln (hodegetyk).

 J.  A.   J u n g m a n n   zajmowa si najpierw pedagogik i katechetyk. By autorem licznych artyku堯w katechetycznych oraz powa積ego podr璚znika pt. Katechetik, kt鏎y doczeka si kilku wyda  1 . Wyk豉daj帷 katechetyk, sta   J u n g m a n n   niew徠pliwie pod wp造wem   J.   K e r s c h e n s t e i n e r a,   tw鏎cy tzw. szko造 pracy  2 .   J u n g m a n n   uwa瘸 jednak, 瞠 aspekt formalno-metodyczny katechezy nie jest najwa積iejszy i decyduj帷y, dlatego postulowa rewizj tre軼i katechezy, kt鏎 powinno si przeprowadza kerygmatycznie.

 My郵 kerygmatyczna, jak reprezentowa w katechetyce i z陰czona z ni my郵 chrystologiczna, pozwoli造   J u n g m a n n o w i   na udzia w s豉wnej dyskusji, odbywaj帷ej si w szkole jezuickiej w Innsbrucku, na temat tzw. teologii kerygmatycznej. Jego pierwsze powa積iejsze dzie這 z r. 1936 pt. Die Frohbotschaft in der Verkündigung  3  – Dobra nowina w przepowiadaniu – by這 wielkim przyczynkiem w tej dyskusji, kt鏎a sw鎩 punkt kulminacyjny osi庵n窸a w r. 1938  4 . Chocia zasadnicza teza tej dyskusji, jak by豉 my郵 stworzenia osobnej teologii przepowiadania, niezale積ej od teologii dogmatycznej, nie zosta豉 przyj皻a, to jednak dyskusja przyczyni豉 si do podkre郵enia kerygmatycznego charakteru prawd objawionych, oraz do przyj璚ia zasady, 瞠 dogmatyka, chocia bardzo potrzebna, nie powinna by przedstawiana w spos鏏 spekulatywny na ambonie i w katechezie. Samo dzie這 Die Frohbotschaft in der Verkndigung by這 przyj皻e przez wielu z entuzjazmem, chocia byli i tacy, kt鏎zy gorszyli si z niego. By這 w pewnym sensie za wczesne, bo stanowi這 krytyk duszpasterstwa dotychczasowego i wskazywa這 drog odnowienia w kierunku chrystologicznym i kerygmatycznym. W dyskusji   J u n g m a n n   jeszcze raz zabra g這s w r. 1938 w artykule Das Zentralobjekt der Theologie  5  – Przedmiot centralny teologii – wyja郾iaj帷 swoje stanowisko i przyczyniaj帷 si do zako鎍zenia sporu.

 J.  A.   J u n g m a n n   by jednak przede wszystkim liturgist, a raczej historykiem liturgii, zdobywaj帷 w tej dziedzinie 鈍iatow s豉w. Nie zatrzymywa si przy samej tylko historii i nie chodzi這 mu o przywr鏂enie stanu liturgii, jaki istnia w Ko軼iele pierwotnym. Postulowa zawsze dalszy rozw鎩 liturgii w 陰czno軼i z tradycj. Dawa temu wyraz w licznych swoich wyk豉dach, referatach i artyku豉ch, kt鏎e cz瘰to ukazywa造 si potem w formie ksi捫kowej. Z ksi捫ek nale篡 wymieni obok wspomnianych ju prac: Die Stellung Christi im liturgischen Gebet – Miejsce Chrystusa w modlitwie liturgicznej – (1925); Die leteinischen Bussriten – ζci雟kie ryty pokutne – (1932); Die liturgische Feier – Celebracja liturgiczna – (1939); Gewordene Liturgie – Liturgia, kt鏎a si sta豉 – (1941). Kiedy hitlerowcy okupuj帷y Austri zamkn瘭i wydzia teologiczny w Innsbrucku, Jungmann przeni鏀 si do Wiednia i tam pracowa nad dzie貫m swego 篡cia, kt鏎ym jest dwutomowe dzie這 Missarum sollemnia  6 . Ukaza這 si ono w r. 1948. Jest to praca najbardziej ze wszystkich dojrza豉. Jungmann przedstawia w niej najpierw rozw鎩 rzymskiej liturgii Mszy 鈍. w ci庵u wiek闚, a nast瘼nie daje do niej wspania造 komentarz.

 Nie by這 to jednak ostatnie dzie這 liturgiczne. Powstaj jeszcze nowe a mianowicie: Der Gottesdienst der Kirche – Liturgia Ko軼io豉 – (1955); Liturgisches Erbe und pastorale Gegenwart – Spu軼izna liturgiczna i duszpasterska tera幡iejszo嗆 – (1960) oraz Messe im Gottesvolk – Msza 鈍. w鈔鏚 Ludu Bo瞠go – (1970), dzie這 b璠帷e, jak m闚i podtytu „posoborowym spojrzeniem przez Missarum Sollemnia”. Bardzo wa積ym jest r闚nie komentarz Jungmanna do Konstytucji o 鈍i皻ej Liturgii Soboru Watyka雟kiego II, znajduj帷y si w Lexikon für Theologie und Kirche  7 .

 Je瞠li powy瞠j powiedzieli鄉y, 瞠   J u n g m a n n   by przede wszystkim liturgist, to r闚nie dobrze mo瞠my powiedzie, 瞠 by pastoralist – liturgist. Liturgia by豉 dla niego nie celem w sobie, lecz s逝瘺 dla cz這wieka, by go przez Chrystusa pojedna z Bogiem. My郵 o s逝瘺ie uwa瘸my wsz璠zie, tak瞠 w licznych referatach, jakie wyg豉sza na kongresach liturgicznych i eucharystycznych. Wszystkie wa積iejsze kongresy zaprasza造   J u n g m a n n a   z referatami. W pracach przygotowawczych dla Soboru Watyka雟kiego II, pomaga przy opracowywaniu Konstytucji o 鈍i皻ej Liturgii.

 W jednym z artyku堯w zwr鏂i   J u n g m a n n   uwag na dwa zasadnicze momenty w duszpasterstwie liturgicznym. Pierwszym to uwielbienie i rozs豉wienie Boga w czasie niedzielnej i 鈍i徠ecznej celebracji Eucharystii. Uwielbienie Boga we Mszy 鈍. niedzielnej, celebrowanej przez ca陰 wsp鏊not parafialn, powinno by jednak tylko zewn皻rznym wyrazem innego uwielbienia Boga przez cz這wieka, wyp造waj帷ego z codziennej i cichej pracy, ze spe軟iania obowi您k闚 chrze軼ijanina oraz z cierpienia, jakie jest cz瘰tym udzia貫m 篡cia chrze軼ija雟kiego. Chrze軼ijanin, kt鏎y chwali Boga w ten spos鏏, musi znale潭 czas w niedziel, by we w豉軼iwej dyspozycji serca w陰czy si w ch鏎 wychwalaj帷ych Boga w Ko軼iele. Ale   J u n g m a n n   dostrzega te drugi wa積y moment w duszpasterstwie. Tym momentem, to ars moriendi, sztuka umierania, do kt鏎ej duszpasterstwo liturgiczne chce chrze軼ijanina doprowadzi, by w ostatniej chwili swego 篡cia chrze軼ijanin m鏬 spokojnie spotka si bezpo鈔ednio z Bogiem, z kt鏎ym spotyka si tyle razy przez wiar, sakramenty i czynn mi這嗆 bli幡iego  8 .

 Tu najlepiej ukazuje si nam   J u n g m a n n   jako liturgist i pastoralist. Wszystkie jego dzie豉 wskazuj z jednej strony na mistrzowskie opanowanie materia逝 liturgicznego, a r闚nie na mistrzowsk sztuk podawania tego materia逝. I dlatego nie mo積a sobie dzi wyobrazi liturgii i liturgiki bez dorobku   J u n g m a n n a.

 Istotn spraw dla niego jest spotkanie cz這wieka z Bogiem przez Chrystusa, kt鏎e prowadzi do ostatecznego spotkania si w chwili 鄉ierci. To jest najwa積iejsza dla   J u n g m a n n a   sprawa, bo nigdy nie widzia on sprzeczno軼i mi璠zy nauk o liturgii i jej realizacj w 篡ciu i dlatego mo瞠   J u n g m a n n   dla wszystkich zajmuj帷ych si liturgik i teologi pastoraln by wspania造m wzorem pracy naukowej, kt鏎a posiada 陰czno嗆 z 篡ciem. W tym le篡 wielko嗆   J u n g m a n n a.

Przypisy:
1  J.  A.   J u n g m a n n,   Katechetik, Wien1 1953.

2  Por.  J.  A.   J u n g m a n n,   Katechetik, Wien2, 136 i nn.

3  J.   A.   J u n g m a n n,   Die Frohbotschaft in der Verkündigung, Regensburg 1936.

4  Por. J.  B.   L o t z,   Wissenschaft und Verkündigung, Zeitschrift für kath. Theologie 62(1938)465-501;   M.   S c h a m u s,   Brauchen wir eine Theologie der Verkündigung?, Die Seelsorge 10(1938)1-12;   F.   L a k n e r,   Theorie einer Verkündigungstheologie, Theologie der Zeit 3(1939)1-36;   H.   R a h n e r,   Eine Teologie der Verkündigung, Freiburg 1939.

5  J.  A.   J u n g m a n n,   Das Zentralobjekt der Theologie, Zeitschrift für kath. Theologie 62(1938)1-36.

6  J.  A.   J u n g m a n n,   Missarum sollemnia, Eine genetische Erklärung der römischen Messe, Wien 1948.

7  Lexikon für Theologie und Kirche, Das Zweite Vaticanum, Freiburg 1966, cz. I, 10-109.

8  J.  A.   J u n g m a n n,   Liturgie als Schule des Glaubens, w: H.   A u f d e r b e c k   –  M.   F r i t z   (wyd), Eucharistie und Frömmigkeit, Leipzig 1961, 50.

ks. Romuald Rak, Katowice

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. I, s. 91-98

I. LITERA I DUCH

Jerzy Grze鄂owiak

1. Wychowanie do w豉軼iwego zrozumienia symboliki liturgicznej

 Soborowa reforma liturgii, odnowa liturgicznych form, obrz璠闚, znak闚 i symboli nie rozwi您uje jeszcze ostatecznie problemu „rozd篤i瘯u” jaki zaistnia pomi璠zy cz這wiekiem wsp馧czesnym a liturgi Ko軼io豉. Chodzi przecie tak瞠 o pewnego rodzaju „dostosowanie” cz這wieka do liturgii. Ju na Soborze Watyka雟kim II zaprogramowano konieczne wychowanie liturgiczne. Wed逝g za這瞠 Konstytucji o 鈍i皻ej liturgii dotyczy ono tak duszpasterzy jak i wiernych (nn. 14-19). Na duszpasterzy na這穎no obowi您ek gorliwego d捫enia w dzia豉lno軼i duszpasterskiej do osi庵ni璚ia „pe軟ego, 鈍iadomego i czynnego udzia逝 w obrz璠ach liturgicznych, kt鏎ego domaga si sama natura liturgii” (KL 14). Osi庵ni璚ie tego celu wymaga ustawicznego, cierpliwego i integralnego wychowania wiernych: „Duszpasterze niech zabiegaj gorliwie i cierpliwie o liturgiczne wychowanie oraz o czynny udzia wiernych tak wewn皻rzny j ak i zewn皻rzny, stosownie do ich wieku, stanu, rodzaju 篡cia i stopnia kultury religijnej, spe軟iaj帷 w ten spos鏏 jeden z g堯wnych obowi您k闚 wiernego szafarza Bo篡ch tajemnic” (KL 19). Warunkiem skuteczno軼i tego wychowania jest jednak uprzednie nale篡te przygotowanie liturgiczne duszpasterzy przez solidn formacj liturgiczn w seminariach w zakresie teologii (KL 16) i 篡cia duchowego (KL 17). Praktycznej realizacji tego zagadnienia po鈍i璚ono specjaln Instrukcj o liturgicznym wychowaniu alumn闚 (25 XII 1965). Po uko鎍zeniu seminarium na prezbiterach nadal ci捫y obowi您ek dokszta販ania liturgicznego czy to przez studium osobiste, czy te przez udzia w kursach pastoralno-liturgicznych (KL  18). R闚nie w Instrukcji III (Liturgicae instaurationes) stwierdzono, 瞠 odnowa liturgiczna obejmuje ca造 Ko軼i馧, „a to wymaga studium teoretycznego i praktycznego na zebraniach duszpasterskich w celu wychowania wiernych , by liturgia sta豉 si 篡wa, duchowo odczuwana i przystosowana” (art. 12).

 Jednym z element闚 formacji liturgicznej jest wychowanie do symboliki liturgicznej. Na czym polega liturgiczna formacja wiernych w zakresie wychowania do w豉軼iwego zrozumienia i prze篡wania znak闚 liturgicznych?

 a)   W y c h o w a n i e   d o   r o z u m i e n i a   z n a k  w   w   o g  l e

 Umiej皻no嗆 prawid這wej percepcji znak闚 liturgii zdobyta by mo瞠 tylko na szerszej bazie umiej皻no軼i odczytywania jakichkolwiek znak闚   F.   D i e t h e l m  1  i   H.   H a l b f a s  2  te podstawowe, naturalne uwarunkowania prawid這wego podej軼ia do znak闚 liturgicznych nazywaj „propedeutyk liturgiczn”.

 Wydaje si, 瞠 niemo磧iwe jest uchwycenie Boga przez znaki liturgiczne, je郵i si Go najpierw nie odkry這 przez znaki zwyczajne. Poprzez znaki liturgiczne realizuje si oficjalne spotkanie Boga z cz這wiekiem we wsp鏊nocie Ko軼io豉. Trzeba jednak pami皻a, 瞠 istnieje szereg znak闚 pospolitych, kt鏎e r闚nie m闚i o Bogu i pozwalaj cz這wiekowi nawi您a z Nim kontakt. Wychowanie do znak闚 liturgicznych winno wi璚 by z konieczno軼i poprzedzone wychowaniem do umiej皻no軼i odczytywania wszystkich fakt闚 materialnych jako znak闚 m闚i帷ych o Bogu. To za z kolei wymaga pewnego „otwarcia si” cz這wieka na drugie „ty”, t瘰knoty za drug osob, szukania mi璠zypersonalnej 陰czno軼i. Cz這wiek musi chcie nawi您a kontakt z innymi. Je郵i zabraknie u niego zainteresowania drugim cz這wiekiem, 瘸dna rzecz i 瘸dne zjawisko nie b璠zie dla niego znakiem. Fakty materialne staj si bowiem znakami dopiero wtedy, je郵i s przyjmowane jako osobowe pose lstwo.

 W formacji liturgicznej bardzo wa積a jest zasada: prze篡cie jest wa積iejsze od wyja郾ie. Obszerna katecheza o liturgicznych symbolach – cho jest konieczna – wzbogaci jedynie wiedz, ale przez to nie uzdolni jeszcze cz這wieka w pe軟i do sprawowania kultu. Najwa積iejszym problemem jest wprowadzenie cz這wieka we wszystkie antropologiczne uwarunkowania liturgii chrze軼ija雟kiej, wprowadzenie w to wszystko, w czym zakorzeniony jest 鈍iat kultycznych znak闚.

 W wychowaniu tym chodzi m.in. o to, by cz這wiek nauczy si wszelkie wydarzenia prze篡wa ca這軼iowo tzn. z ca趾owitym zaanga穎waniem wszystkich w豉dz psychofizycznych.

 R.   G u a r d i n i   ju 50 lat temu g這si, 瞠 padstawowym zadaniem wychowania liturgicznego jest uwra磧iwienie cz這wieka wsp馧czesnego na symbol i nauczenie go wykonywania aktu liturgicznego ca陰 swoj osobowo軼i  3 .   G u a r d i n i   – nie jako teolog, lecz jako fenomenolog religii i krytyk nowo篡tnej kultury – zauwa瘸, 瞠 na przestrzeni rozwoju kultury ludzkiej s豉b豉 powoli duchowa zdolno嗆 poznawcza zmys堯w cz這wieka. 砰we ogl康anie, widzenie, zamieni這 si w obserwowanie i stwierdzanie, do czego cz這wiek do陰cza abstrakcyjne akty intelektu. Cz這wiek dzisiejszy ju nie ogl康a, nie patrzy, nie kontempluje, lecz jedynie przygl康a si, obserwuje, stwierdza; nie ws逝chuje si, lecz przyjmuje do wiadomo軼i; nie uczestniczy, lecz jest tylko widzem. Problem wychowania liturgicznego polega wi璚 na tym, by cz這wiek nauczy si pos逝giwa swoimi zmys豉mi, by nauczy si patrze i s逝cha. Szczeg鏊ne znaczenie przypisuje   G u a r d i n i   zmys這wi wzroku. Powiada on, 瞠 „widzenie jest spotkaniem z rzeczywisto軼i” a oko – to po prostu sam cz這wiek  4 . Ten pionier ruchu liturgicznego pisze tak: „Trzeba umie odczyta w widzialnym kszta販ie jego wewn皻rzn istot, w ciele jego dusz, a w ziemskim post瘼owaniu ukryt cz御tk duchow”  5 .   R.   G u a r d i n i   akcentuj帷 rol zmys堯w w liturgii stwierdza, 瞠 liturgia dopiero wtedy b璠zie mog豉 w pe軟i skutecznie objawia nadprzyrodzon rzeczywisto嗆, gdy to objawienie poprzez znaki oko ludzkie b璠zie zdolne widzie, ucho zdolne us造sze, a r瘯a dotyka. Tak瞠 ju po zaprogramowaniu przez sob鏎, generalnej reformy liturgii   G u a r d i n i   w specjalnym li軼ie do kongresu liturgicznego w Moguncji (1964) pisa, 瞠 istota problemu i w豉軼iwe zadanie wychowania liturgicznego polega na tym, by nauczy si „篡wego ogl康ania”  6 . Bez zdobycia tej elementarnej umiej皻no軼i niewiele pomog wszelkie reformy obrz璠闚 i tekst闚.

 Przedliturgiczne przygotowanie wiernych polega wi璚 na wdra瘸niu cz這wieka od najm這dszych lat, w豉軼iwie od dzieci雟twa w totalne prze篡wanie wydarze. Chodzi o wyrobienie sprawno軼i u豉twiaj帷ych zaanga穎wanie ca貫j osobowo軼i, wszystkich w豉dz fizycznych i duchowych w takie akty jak skupienie, milczenie, s逝chanie, ogl康anie, dzia豉nie. Pomoc mo瞠 w tym by wychowanie estetyczne, to znaczy wychowanie do w豉軼iwego prze篡wania dzie sztuki (muzyka, obrazy, rze嬌a, literatura). Cz這wiek musi nauczy si przezwyci篹a swoj t瘼ot i bierno嗆, a wyrabia w sobie zdolno嗆 wnikliwego widzenia rzeczy takimi, jakimi s w swej rzeczywisto軼i i anga簑j帷 si totalnie umie je prze篡wa.

 Odr瑿ne zagadnienie przy formacji liturgicznej stanowi tzw. mentalno嗆 techniczna, kt鏎a przesi彗ni皻a utylitaryzmem niew徠pliwie os豉bia wra磧iwo嗆 na symbol. Udowodni造 to r闚nie badania psychologiczne. Nie mo積a jednak poddawa si pesymistycznej rezygnacji. Trudno軼i s do przezwyci篹enia. Cz這wiek wsp馧czesny chce przecie wyzwoli si spod technokracji, pragnie powrotu do natury. Nie mo積a tak瞠 wykluczy ewentualno軼i, 瞠 przez zbli瞠nie si cz這wieka dzi瘯i technice do materii, mo瞠 r闚nie rozwin望 si jeszcze pot篹niejsze „wyczucie” dla symboliki ni dot康. Odpowiednie wychowanie i katecheza z pewno軼i mog uwra磧iwi cz這wieka technicznego na 鈍iat znak闚 w og鏊e, jak r闚nie na symbolizm liturgii.

 Warunkiem poprawnej recepcji znak闚 liturgicznych jest tak瞠 wprawianie si w prze篡wanie milczenia i w medytacj. Z milczenia bowiem i skupienia rodzi si prowdziwe ogl康anie i s逝chanie tak istotne dla aktu liturgicznego. Znamienna jest pod tym wzgl璠em wypowied   R.   G u a r d i n i e g o:   „Gdyby mnie kto zapyta, od czego nale篡 rozpocz望 篡cie liturgiczne, odpowiedzia豚ym, 瞠 trzeba uczy si ciszy i milczenia”  7 .

 Maj帷 na uwadze te wszystkie og鏊noludzkie uwarunkowania symboliki liturgicznej mo積a powiedzie, 瞠 wychowanie do liturgii jest wychowaniem do pe軟ego cz這wiecze雟twa.

 b)   W p r o w a d z e n i e   w  z n a k i   l i t u r g i c z n e

 Konstytucja o 鈍i皻ej liturgii m闚i帷 o zasadniczych cechach odnowionych obrz璠闚 u篡wa mi璠zy innymi znamiennego sformu這wania: „... aby na og馧 (obrz璠y) nie potrzebowa造 wielu wyja郾ie” (KL 34). Wynika to st康, 瞠 mimo maksymalnego uproszczenia obrz璠闚, przywr鏂enia im przejrzysto軼i i dostosowania ich do poj皻no軼i wiernych, do zrozumienia liturgii zawsze b璠 konieczne pewne „wyja郾ienia” (explanationes).

 Dalej trzeba podkre郵i, 瞠 KL wprowadza rozr騜nienie pomi璠zy „wyja郾ieniami”, kt鏎e dzi瘯i reformie ograniczone zostan do minimum (KL 34), a „katechez liturgiczn”, kt鏎 uwa瘸 si za obowi您uj帷 oraz „kr鏒kimi pouczeniami” w czasie samych obrz璠闚 (KL 35).

 Konieczno嗆 katechezy, poucze i wyja郾ie do 鈍iadomego i pe軟ego uczestnictwa w liturgii wyp造wa z jej misteryjnego charakteru. Liturgia nawet przy optymalnej trosce o prostot i zrozumia這嗆 pozostanie misterium ukrytym pod os這n znak闚 i symboli, kt鏎e wymagaj inicjacji i staj si w pe軟i zrozumia貫 dopiero dzi瘯i mistagogicznemu wtajemniczeniu w ca造 kontekst zbawczego planu Bo瞠go.

 III Instrukcja wykonawcza Liturgicae instaurationes odwo逝j帷 si do faktu zrealizowanej ju reformy obrz璠闚 surowo przestrzega przed dalszymi uproszczeniami prowadzonymi na w豉sn r瘯. Przekraczanie okre郵onych granic by這by „odzieraniem liturgii ze 鈍i皻ych znak闚 i w豉軼iwego jej pi瘯na”. Misterium zbawienia realizuje si bowiem pod zas這n rzeczy widzialnych zrozumia造ch przy zastosowaniu „odpowiedniej katechezy” (art. 1).

 Zasadniczym sposobem wtajemniczenia w znaki liturgiczne jest wi璚 katecheza liturgiczna. Og鏊ne Dyrektorium Katechetyczne (1971) wyznacza katechezie obowi您ek wyja郾ienia znak闚 liturgicznych, a czyni to nie zdawkowo, lecz akcentuj帷 donios這嗆 problemu: „W katechezie na temat sakrament闚 nale篡 przywi您ywa du膨 wag do wyja郾ienia znak闚” (art. 57). Jeszcze wi瘯sze znaczenie dla omawianej problematyki posiada art. 25 tego dyrektorium, w kt鏎ym ju nie tylko m闚i si o „wyja郾ianiu znaczenia obrz璠闚” dla u豉twienia czynnego uczestnictwa w liturgii, lecz wr璚z o „wychowaniu wiernych... do w豉軼iwego zrozumienia symboliki”.

 Pierwszorz璠nym zadaniem katechezy jest wprowadzenie w Bibli, poniewa wychowanie biblijne posiada zasadnicze znaczenie w prawid這wym zrozumieniu liturgii: „Pismo 鈍i皻e ma donios貫 znaczenie w odprawianiu liturgii (...). W nim te trzeba szuka znaczenia czynno軼i i znak闚” (KL 24).

 Zrozumienie symboliki liturgicznej wymaga wprowadzenia w 鈍iat ukazany przez Bibli. Przynale積o嗆 do Ko軼io豉 i w陰czenie si w jego kultyczne obrz璠y wymaga minimum wtajemniczenia w Ewangeli i dzieje narodu wybranego. Nie potrzeba znajomo軼i ca貫j Biblii, lecz chodzi o zdobycie umiej皻no軼i czytania znak闚. Katecheza nie ma polega na wyja郾ianiu znak闚 i symboli, lecz na wprowadzaniu w histori zbawienia, kt鏎a pozwoli w ten spos鏏 spos鏏 spontanicznie zrozumie j瞛yk znak闚 liturgicznych. Je郵i znaki liturgiczne umo磧iwiaj spotkanie Boga z cz這wiekiem, to w豉郾ie ca豉 Biblia m闚i o tego rodzaju „spotkaniach”, o Bogu zawieraj帷ym przymierze z lud幟i, pokazuje jak B鏬 zbli瘸 si do ludzi przez znaki, przez wydarzenia historyczne i fakty 篡cia codziennego.

 Ukazane w Pi鄉ie 鈍. dzieje zbawienia pozwalaj lepiej zrozumie poszczeg鏊ne znaki liturgiczne. Interpretacja znak闚 liturgicznych winna wi璚 by 軼i郵e powi您ana z teologi biblijn. Zw豉szcza znaki sakramentalne musz by w katechezie ukazane na tle ca貫j historii zbawienia. I tak na przyk豉d gdy dawniej dogmatyk rozwa瘸j帷 chrzest koncentrowa si wy陰cznie na samym akcie chrztu (jego wa積o嗆, opus operatum itd.), to dzi w katechezie o chrzcie trzeba wzi望 pod uwag ca貫 dzia豉nie zbawcze Boga zwi您ane z elementem wody: stworzenie, potop, przej軼ie przez Morze Czerwone, chrzest Chrystusa, chodzenie Chrystusa po wodzie, nakaz chrztu, obrz璠 chrztu, po鈍i璚enie wody chrzcielnej itp.

 Formacja biblijna niekiedy musi by podbudowana i uzupe軟iona faktami. z historii religii. Dzieje narodu wybranego zwi您ane przecie by造 z histori og鏊noludzk, a znaki rytualne przyj皻e przez chrze軼ija雟two maj wsp鏊ny rdze z obrz璠owo軼i religii naturalnych.

 Wychowanie do znak闚 liturgicznych nale篡 rozpocz望 od dzieci雟twa. Nale篡 tu podkre郵i szczeg鏊n donios這嗆 pierwszej inicjacji dzieci w 鈍iat znak闚 liturgii. Zw豉szcza lata 4-8 s okresem szczeg鏊nie podatnym dla zrozumienia, 瞠 fakty materialne maj warto嗆 znaku. W tym okresie dzieci posiadaj wyj徠kow 豉two嗆 „chwytania” oznacze symbolicznych. Zdaniem pedagog闚 dziecko w tym wieku 鈍ietnie wyczuwa sens wielkich symboli ka盥ej religii takich jak woda, ogie, 鈍iat這. Ono nie traktuje je jeszcze racjonalistycznie, lecz kontaktuj帷 si z nimi ca陰 swoj osobowo軼i, odczuwa ich bogactwo i zbli瘸 si do Boga nie wiedz帷 jeszcze wcale, 瞠 s one znakami wybranymi przez Boga i przyj皻ymi w liturgii. 安iadome wej軼ie dziecka p騧niej w 鈍iat liturgii b璠zie dzi瘯i temu nacechowane 豉two軼i obcowania z symbolami.

 Zwr鏂i nale篡 jeszcze uwag na to, by – czy to w samym sprawowaniu liturgii, czy te w wychowaniu do znak闚 liturgicznych – wyja郾ianie nie przewa瘸這 nad prze篡ciem.   L.   G a n n a z   na przyk豉d jedn z zasad wychowania do zrozumienia znak闚 formu逝je w zdaniu: Znaku si nie wyja郾ia, ale si go prze篡wa  8 . Uwa瘸 on, 瞠 spotkanie, do kt鏎ego prowadzi znak, musi by najpierw prze篡te, a dopiero potem wyja郾ione: w przeciwnym wypadku bowiem wyja郾ienie b璠zie abstrakcyjne. Racjonalne czy historyczne komentarze nie przybli瘸j tak istotnie symbolu cz這wiekowi, jak czyni to samo prze篡cie go. To w豉郾ie jest niezmiernie wa積e dla katechet闚 i komentator闚 w czasie akcji liturgicznej. Mo積a bowiem niekiedy „przegada” znak. B璠zie wiele obja郾ie, ale najg喚bsze warstwy osobowo軼i cz這wieka pozostan nietkni皻e i na skutek tego nie dojdzie do mi璠zyosobowej relacji. Najlepszym, w豉軼iwym i bezpo鈔ednim interpretatorem sensu ka盥ego sakramentu winien by sam znak. To samo mia chyba na my郵i   R.   G u a r d i n i,   gdy pisa: „Nie mo積a m闚i: to oznacza to i to”, lecz raczej nale篡 pokaza, jak w tym, co naturalne, wypowiada si nadprzyrodzono嗆. Chodzi nie o wiedz i pouczanie, lecz o u豉twienie prze篡cia aktu rodzenia si symbolu”  9 .

 Og鏊nie m闚i帷 w wychowaniu liturgicznym chodzi nie tyle o pouczenie o liturgii i jej znakach, co raczej o wprowadzenie w nie, w陰czenie w ich 鈍iat, o pewnego rodzaju „wyczucie” dla nich i wewn皻rzne zaanga穎wanie.

 W zagadnieniu wychowania do prze篡wania symboli liturgicznych godne uwagi jest, zaproponowane przez   J.   D r e i s s e n a,   zastosowanie w katechezie tzw. przepowiadania poprzez obrazy (bildliche Verkündigung)  10 .

 Zdaniem   J.   D r e i s s e n a   nasze europejskie my郵enie sta這 si zbyt abstrakcyjne, a w zwi您ku z tym powi瘯szy si dystans pomi璠zy prawd i rzeczywisto軼i. Na skutek tego prawda nie jest ju do鈍iadczana w rzeczywisto軼i. Rzeczy nie s fundamentem poznania prawdy, lecz tylko jej okazj. Prawda „wy逝skana” z rzeczy zostaje uj皻a w system poj耩, kt鏎y ju z dan rzeczywisto軼i nie ma nic wsp鏊nego. Je郵i za dla unaocznienia jakiej prawdy pos逝giwano si obrazem, to obraz ten nie mia nic wsp鏊nego z obrazem pierwotnym oddaj帷ym istot rzeczy. Pochodzi on ju od cz這wieka, jest tylko „skonstruowany” i w ca造m systemie abstrakcyjnego my郵enia pe軟i w豉軼iwie funkcj poj璚ia. Nie jest bowiem widzialn rzeczywisto軼i, lecz unaocznieniem prawdy oderwanej od konkretnej rzeczywisto軼i, jest form stylizowan. Post瘼uj帷y proces abstrakcji w filozofii odrywaj帷y prawd od obiektywnej rzeczywisto軼i przenikn掖 tak瞠 w my郵enie religijne i na teren teologii, oddzielaj帷 prawdy wiary od rzeczywisto軼i wiary. Prawdy wiary nie ogl康a si ju zasadniczo w konkretnym wydarzeniu zbawczym, lecz zostaj one z nich wy陰czone, podporz康kowane prawom my郵enia i 陰czone w system.

 By przeciwdzia豉 tej – zakorzenionej w naszym my郵eniu religijnym, katechizacji i przepowiadaniu – abstrakcji,   J.   D r e i s s e n   proponuje stosowa w katechezie „przepowiadanie poprzez obrazy”. „Obraz” pojmuje on w sensie staro篡tnego eikon i analogicznie do wschodniej teologii i ikony. „Obraz” nie jest elementem obcym w stosunku do danej rzeczywisto軼i, pomagaj帷ym jedynie j zrozumie, lecz ma w niej udzia, jest w豉軼iwie w pewnej mierze ni sam. Eikon jest objawieniem si istoty rzeczy. Proponowana metoda polega na tym, by prawda sta豉 si widzialna w rzeczywisto軼i. Wyra瘸j帷 to j瞛ykiem filozofii chodzi o fenomenologi jako metod poznania, wed逝g kt鏎ej istot rzeczy poznaje si nie przez abstrakcj z konkretu, lecz t istot ogl康a si w豉郾ie w tej konkretnej, indywidualnej rzeczywisto軼 i.

 Tak metod stosowa Chrystus pos逝guj帷 si przypowie軼iami poprzez kt鏎e chcia wskaza na symbolik wszelkiego bytu. Wed逝g   J.   D r e i s s e n a   przypowie軼i Chrystusa s w pozytywnym objawieniu tym, czym w objawieniu naturalnym s „rzeczy” jako znaki Stw鏎cy. Nale篡 wi璚 nauczy dziecko dostrzegania teologicznej warto軼i rzeczy, ich teologicznej „przejrzysto軼i”, by widzia造 ukryt w nich transcendencj. Inaczej m闚i帷 dziecko trzeba wprowadzi w religijn „naturaln medytacj”, kt鏎a jest podstawowym warunkiem prze篡wania obrz璠u liturgicznego.

 J.   D r e i s s e n   wyra幡ie podkre郵a, 瞠 chodzi o bildliche Verkündigung, a nie o „bildhafte”. U篡cie przymiotnika „bildhaft” oznacza這by przepowiadanie powi您ane z obrazem, jemu za zale篡 na przepowiadaniu „poprzez obraz” i „w obrazie”. Na przyk豉d Chrystus Pan stosuje cz瘰to do siebie takie obrazy jak dobry pasterz, 鈍iat這嗆 鈍iata, winny krzew, droga, brama itp. By這by b喚dem pozbawi dziecka ogl康u tych obraz闚 daj帷 mu jedynie obja郾ienia o charakterze definicji. Te obrazy musz by przez dziecko rzeczywi軼ie widziane, ogl康ane, rozwa瘸ne; dopiero wtedy prawda staje si przejrzysta i prosta, a obraz „zapada” niejako do wn皻rza dziecka.

 Do zagadnienia „przepowiadania poprzez obrazy” nale篡 tak瞠 symbolika s這wa. S這wo jest obrazem poj璚ia. Posiada nie tylko swoj akustyk lecz tak瞠 optyk. Mo積a powiedzie, 瞠 s這wo jest „akustycznym, s造szalnym obrazem”. S這wo powinno wnika nie tylko w nasze uszy, lecz tak瞠 w oczy. S這wa ujmowane optycznie mog przemawia jako prawdziwe symbole (np. obrazowo嗆 s這wa „przekroczenie prawa”, „nawr鏂enie”). Wychowanie do optyki s這wa, do wra磧iwo軼i na obraz s這wa jest r闚nie wychowaniem do zrozumienia symbolu.

 c)   W y c h o w a n i e   d o   g e s t  w   l i t u r g i c z n y c h

 Wychowanie do znak闚 liturgicznych obejmuje tak瞠 odpowiedni formacj postaw zewn皻rznych i gest闚. Z pewno軼i w duszpasterstwie liturgicznym zbyt wiele jeszcze jest niedoceniania elementu cielesnego w kulcie. Wielu chrze軼ijan traktuje gesty i postawy jako przeszkod w intensywno軼i osobistych wewn皻rznych prze篡 religijnych, a ju zupe軟ie nie rozumiej ujednoliconej zewn皻rznej aktywno軼i ca貫go zgromadzenia. „Trudno嗆 jest w tym, 瞠 wierzymy za du穎 powy瞠j brwi. Brak nam wiary kolan, r彗, n鏬... Wiar trzeba prze篡, a do tego potrzeba r彗 i n鏬, oczu i uszu, g這su i ca貫go cia豉”   (H.   V e r b e c k e).

 W katechezie liturgicznej nale篡 wi璚 ukaza przede wszystkim podstawowe warto軼i cia豉 ludzkiego, jego miejsce w zbawczej ekonomii i znaczenie ludzkiej aktywno軼i cielesnej w kulcie. Niemo磧iwy jest czysty spiritualizm. Cia這 w naturalny spos鏏 musi reagowa na intensywno嗆 wewn皻rznych kontakt闚 z Bogiem, zw豉szcza kontakt闚 wsp鏊notowych. Gesty spe軟iaj podw鎩n rol w stosunku do wewn皻rznych akt闚 cz這wieka: s ich wyrazem i r闚nocze郾ie wp造waj na nie.

 Zewn皻rzne postawy i gesty s nie tylko wyra瞠niem wewn皻rznej modlitwy, lecz nale篡 powiedzie, 瞠 sam gest jest modlitw. Podobnie jak s這wem, tak i gestem mo積a m闚i do Boga. Modli si przecie ca造 cz這wiek, a nie tylko dusza. Zbyt jednostronna jest tradycyjna definicja modlitwy okre郵aj帷a j jako „wzniesienie duszy do Boga”. W modlitwie i kulcie dusza i cia這 tworz jedno嗆. Dusza dzia豉 na cia這 i przez nie si wyra瘸, i odwrotnie: cia這 wp造wa na dusz. Dlatego w liturgii stosuje si podstawy i gesty, kt鏎e stwarzaj odpowiedni atmosfer, prowadz do skupienia, s nie tylko 鈔odkiem pomocniczym w dysponowaniu cz這wieka, do modlitwy, do akt闚 kultu, lecz tak瞠 istniej帷 dyspozycj podtrzymuj i pog喚biaj.

 Wychowanie do gest闚 liturgicznych nale篡 rozpocz望 od najm這dszych lat, a jest to zadaniem tak katechezy rodzinnej, jak i szkolnej.

 W zagadnieniu formacji liturgicznej w aspekcie symboliki fundamentalne znaczenie posiada mi這嗆. 安iat znak闚 liturgicznych dost瘼ny jest tylko dla poznaj帷ych w mi這軼i. Ostatecznie bowiem zrozumienie symbolu religijnego jest mo磧iwe tylko dzi瘯i mi這軼i i jest skutkiem mi這軼i. Gdzie brak mi這軼i, tam wszelkie znaki pozostan nieczytelne, nic nie m闚i帷e. Symbol jest przecie nie tylko podporz康kowany intelektowi, ile raczej ca這軼iowej intuicji serca. Wybitny religioznawca   M.   E l i a d e   pisze: „Symbol religijny przekazuje swe pos豉nie nawet je郵i nie ujmuje si jego ca這kszta速u 鈍iadomo軼i, symbol zwraca si bowiem do istoty ludzkiej w jego integralno軼i, a nie za tylko do samej inteligencji”  11 .

 Znaki ujmujemy najpierw wzrokiem.   R.   G u a r d i n i   za powie o oku, 瞠 jego korzenie tkwi w sercu. Dlatego do zrozumienia znaku konieczna jest „otwarto嗆 serca”, tzn. mi這嗆.

 Znak prowadzi do poznania jakiej prawdy. Do prawdy za – wed逝g s堯w   鈍.   A u g u s t y n a   – dochodzi si tylko przez mi這嗆. Konieczno嗆 mi這軼i do poznania prawdy przez znaki, kt鏎e przecie nie ujawniaj ca貫j rzeczywisto軼i, na kt鏎 wskazuj, doskonale wyra瘸 zdanie   鈍.  A u g u s t y n a:   „Nie mo積a kocha tego, czego si nie zna. Ale gdy kocha si co, co zna si cho troch, wtedy mi這嗆 sprawia, 瞠 poznaje si t rzecz coraz lepiej i doskonalej” (In Joan. 96, 4; PL 35,1876).

 Pomijamy tutaj zagadnienie wiary, kt鏎a jest podstawowym warunkiem uczestnictwa w liturgii. Wspomnie tylko mo積a, 瞠 wiara w procesie wychowania do znaku ma specyficzne zadania. Wychowanie liturgiczne musi przecie w ko鎍u poprzez swoist „ascez wiary” wyrobi u wiernych tak zdolno嗆, by nawet w niedoskona造ch znakach liturgicznych, a ostatecznie zawsze b璠 one niedoskona貫, umieli dostrzec i skontaktowa si z nadprzyrodzon rzeczywisto軼i zbawienia przez te znaki „prze鈍iecaj帷”, oznaczan i uobecnian.

Przypisy:
1  F.   D i e t h e l m,   Erziehung und Liturgie, Einsiedeln 1964, 237-238.

2  H.   H a l b f a s,   Wege zur Liturgie. überlegungen zur liturgischen Bildung in Katechese und Seelsorge, w: Liturgie in der Gemeinde II, Salzkotten 1965, 235-256.

3  R.   G u a r d i n i,   Liturgische Bildung, Burg Rothenfels 1923, 23.

4  R.   G u a r d i n i,   Die Sinne und religiose Erkenntnis, Würzburg 1958, 18-20.

5  R.   G u a r d i n i,   Znaki 鈍i皻e (t. z niem.), Pozna 1937, 5.

6  R.   G u a r d i n i,   Der Kultakt und die gegenwartige Aufgabe der liturgischen Bildung, w: Romano Guardini, Ein Gedenkbuch (red. W. Becker), Leipzig 1969, 329.

7  R.   G u a r d i n i,   Besinnung vor der Feier der Heilige Messe, Leipzig 1959, 21-22.

8  L.   G a n n a z,   Pedagogia znak闚, Katecheza 7(1963)176.

9  R.   G u a r d i n i,   Liturgische Bildung, dz.cyt. 47.

10  J.   D r e i s s e n,   Das Symbol in Liturgie und Katechese, Katechetische Blätter 90(1965)351-357.

11  M.   E l i a d e   Sacrum, mit, historia, (t. z franc.), Warszawa 1970, 142.
Pomoc w praktyce duszpasterskiej mog stanowi:   K.    o p u s k a,   Wprowadzenie dziecka do modlitwy liturgicznej, Homo Dei 28(1959)74-79;   S.   K n e c h t l e,   Symbolerziehung, Ingenbohl 1958;   O.   K n e c h t l e,   Mit dem Kind durch Kirchenjahr, Freiburg i Br.4 1960;   H.   H a l b f a s,   Handbuch der Jugendseelsorge und Jugendführung, Düsseldorf 1960, 554-563;   L.   L ü t h o l d  -  M i n d e r,   Ein Weg in die schöne Welt, Solothurn2 1962;   G.   H a u s e r m a n n,   Katechese und Liturgie, Graz 1965;   R.   B a g u e t,   La formation à l'expression liturgique, La Maison Dieu nr 78(1964)137-144;   O.   B e t z,   Hinführung zur Liturgie, Katechetische Blätter 90(1965)358-365;   J.   O r c h a m p t,   Célébration, initiation à la liturgie, Paris 1965;   F.   L e l u b r e,   A.   L a u r e n t i n,   Einführung der Kinder in die Liturgie, München 1965;   Th.   M a a s-E w e r d,   Führung zum liturgischen Vollzug in der katechetischen Unterweisung, Bibel Liturgie 40(1967)374-392;   W.   K u b i ,   Metody i pomoce dydaktyczne a wychowanie liturgiczne dziecka w wieku przedszkolnym, Homo Dei 38(1969)30-37;   P.   K r a j d o c h a,   Liturgiczne wychowanie dzieci najm這dszych, Katecheta 17(1973)254-256;   W.    w i e r z a w s k i,   Niekt鏎e elementy formacji liturgicznej, RBL 26(1973)176-185.

ks. Jerzy Grze鄂owiak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. I, s. 98-100

I. LITERA I DUCH

F.[ranciszek] B.[lachnicki]

2. Problemy i „dubia” prawnoliturgiczne

 畝dne prawo nie mo瞠 by tak szczeg馧owe, aby przewidzia這 wszystkie mo磧iwe sytuacje 篡ciowe i powstaj帷e w zwi您ku z nimi problemy i w徠pliwo軼i. Dotyczy to tak瞠 posoborowego prawa liturgicznego. Po opublikowaniu dokument闚 odnowy liturgii nadszed okres ich konfrontacji z 篡ciem i w zwi您ku z tym rodz si „casusy” i „dubia”.

 Mo積a by wyrazi obaw, czy nie wchodzimy zn闚 w epok nowego rubrycyzmu liturgicznego. Jak dot康 drukowane w urz璠owym organie Kongregacji Kultu Bo瞠go „Notitiae” wyja郾ienia dokument闚 (Documentorum explanatio) staraj si zapobiega temu niebezpiecze雟twu. Przynosz bowiem nie tylko formalne rozstrzygni璚ia w徠pliwo軼i, ale komentarze uzasadniaj帷e, odwo逝j帷e si do pryncypi闚 i za這瞠 teologicznych oraz pastoralnych odnowy liturgii. Ucz wi璚 stosowa te zasady do konkretnych sytuacji, s wi璚 narz璠ziem teologiczno-liturgicznej formacji. Wydaje si; 瞠 obrana droga jest s逝szna i szcz窷liwa. Rzecz bowiem najistotniejsz w odnowie liturgii jest uformowanie 鈍iadomo軼i i postaw wykonawc闚 i uczestnik闚 liturgii, aby ona by豉 dla nich nie jak捷 magi niezrozumia造ch ryt闚, lecz miejscem i 鈔odkiem osobowego spotkania z Bogiem.

 Oto kilka przyk豉d闚 z ostatnich numer闚 „Notitiae”.

 Papieska Komisja do Interpretacji Dekret闚 II Soboru Watyka雟kiego w odpowiedzi na pytanie, czy diakon, zgodnie z kan. 1147  l C.I.C. oraz art. 29 Lumen Gentium i art. 22 listu apostolskiego Sacrum Diaconatus Ordinem mo瞠 udziela benedykcji i sakramentali闚, wyja郾ia, 瞠 mo瞠 udziela tylko tych benedykcji czy sakramentali闚, kt鏎e s mu wyra幡ie (expresse) zlecone przez prawo.

 Teza tych, kt鏎zy chcieliby przyzna diakonowi prawo do udzielania wszystkich benedykcji i sakramentali闚 motywowana jest nast瘼uj帷o: je瞠li diakon mo瞠 czyni wi璚ej (tj. udziela sakrament闚), to mo瞠 czyni i mniej (tj. udziela sakramentali闚 i benedykcji).

 Stanowisko zaj皻e przez komisj interpretacyjn jest jednak inne. Diakon mo瞠 udziela benedykcji w ramach obrz璠闚, kt鏎ych jest ministrem, czy b璠zie chodzi這 o sakramenta czy sakramentalia (np. chrzest, udzielanie wiatyku, pogrzeb, b這gos豉wienie ma鹵e雟twa). Poza tym jednak w ka盥ym przypadku musi by wyra幡ie upowa積iony przez prawo liturgiczne.

 Motywacja tego stanowiska zacie郾iaj帷ego jest nast瘼uj帷a: nie mo積a dopu軼i do zatarcia na p豉szczy幡ie znaku, a co za tym idzie – w 鈍iadomo軼i wiernych, r騜nicy pomi璠zy r騜nymi stopniami sakramentalnego (ministerialnego) kap豉雟twa (diakon, prezbiter, biskup). R闚nie odno郾ie sakramentali闚 trzeba uwydatni, i r騜ne s ich stopnie wa積o軼i i znaczenia w Ko軼iele, co wyra瘸 zastrze瞠nie ich ministrom wy窺zej rangi 鈍i璚e. Np. b這gos豉wienie opata, konsekracja dziewic, udzielenie tzw. ministeri闚 lektora i akolity (Por. „Notitiae” 11, 1975, 36-39).

 Odno郾ie obrz璠u sakramentu bierzmowania powstaje praktyczna w徠pliwo嗆 duszpasterska, czy konieczny jest 鈍iadek (patrinus) bierzmowania, analogicznie do ojca chrzestnego. „Notitiae” (11, 1975, 61-62) wyja郾iaj: zwyczajnie (de more) wyj患szy przypadki nadzwyczajne, powinien by taki 鈍iadek. S jednak trzy mo磧iwo軼i, w鈔鏚 kt鏎ych zachodzi pewna precedencja, kt鏎 nale篡 zachowa w miar mo積o軼i:
a/  najlepiej, je瞠li 鈍iadkiem bierzmowania b璠zie ojciec (matka) chrzestny bierzmowanego. W ten spos鏏 ja郾iej zostanie podkre郵ony zwi您ek pomi璠zy chrztem a bierzmowaniem i lepiej zostanie wype軟iony urz康 i obowi您ek ojca chrzestnego;
b/  mo積a wybra osobnego 鈍iadka bierzmowania;
c/  mog wreszcie sami rodzice przedstawi swoje dzieci do bierzmowania.

 Ordynariusz diecezji mo瞠 zdecydowa, kt鏎y z tych trzech sposob闚 ma by stosowany w jego diecezji. W przypadkach szczeg鏊nych mo瞠 r闚nie zezwoli na przyst徙ienie do bierzmowania bez 鈍iadka.

 Postawiono r闚nie pytanie, czy procesja z Naj鈍i皻szym Sakramentem mo瞠 odby si wewn徠rz ko軼io豉. „Notitiae” (11, 1975, 64) odpowiadaj: negative. Instrukcja De sacra Communione et de cultu mysierii eucharistici extra Missam nie przewiduje bowiem takiej mo磧iwo軼i. Mowa jest jedynie o procesjach odbywaj帷ych si na drogach (per vias), z jednego do drugiego ko軼io豉. Procesje wewn徠rz ko軼io豉 nie s w豉軼iwie „procesjami”. Nie mo積a si tu powo造wa na przyk豉d wieczornej Mszy 鈍. w Wielki Czwartek. Po niej bowiem nie nast瘼uje procesja, lecz jedynie uroczyste przeniesienie Naj鈍i皻szego Sakramentu do miejsca przechowywania.

 Natomiast cytowana instrukcja m闚i, 瞠 w Bo瞠 Cia這, gdy nie mo瞠 odby si procesja, nale篡 urz康zi uroczyst celebracj w ko軼iele katedralnym lub innym stosownym miejscu, w formie czy to Mszy 鈍i皻ej, czy adoracji Naj鈍i皻szego Sakramentu z czytaniem Pisma 鈍i皻ego, 酥iewem, homili i czasem medytacji.

 Ciekawe jest r闚nie wyja郾ienie dotycz帷e Komunii 鈍. w ramach tzw. Mszy 鈍. konwentualnej („Notitiae” 11, 1975, 123-125). Pytanie dotyczy kap豉n闚, kt鏎zy ju celebrowali Msz 鈍i皻, czy mog przyj望 Komuni 鈍. w ramach mszy konwentaulnej czy tzw. mszy wsp鏊noty (missa communitatis). Odpowied jest twierdz帷a. Powo逝je si na IGMR n. 76 oraz Declaratio de Concelebratione z 7 VIII 1972. W my郵 tych dokument闚 wszyscy kap豉ni nale膨cy do danej wsp鏊noty, kt鏎zy s zobowi您ani do celebrowania Mszy 鈍. osobno in bonum pastorale fidelium, mog w ramach mszy konwentualnej komunikowa pod dwoma postaciami lub koncelebrowa. To samo potwierdza instrukcja Immensae caritatis z 23 I 1973, gdy m闚i o mo磧iwo軼iach przyst瘼owania po raz drugi do Komunii 鈍. w tym samym dniu. Rozdzia II, n. 6 m闚i o kap豉nach, kt鏎zy ju celebrowali Msz 鈍., 瞠 mog przyj望 po raz drugi Komuni 鈍. in Missa principali alicuius conventus. Do takich mszy nale篡 zaliczy msze konwentualne wzgl璠nie tzw. „msze wsp鏊noty”.

 W dalszym ci庵u s podane pewne argumenty uzasadniaj帷e powy窺ze przepisy prawne. Chocia bardzo zaleca si kap豉nom koncelebracj, zostawia si im wolno嗆 celebrowania r闚nie pojedynczo, z motywu osobistej pobo積o軼i lub z innego powodu (np. szczeg鏊na rocznica, 鄉ier rodzic闚, przyjaci馧, osobiste 鈍i皻o). Msza konwentualna nie daje wtedy mo磧iwo軼i odpowiedniego doboru czyta i modlitw. Z drugiej strony obowi您ek uczestnictwa we mszy konwentualnej bez mo磧iwo軼i komunikowania stwarza豚y wtedy sytuacj pewnej dyskryminacji wobec zgromadzenia. Dlatego przepisy liturgiczne daj w tym wypadku kap豉nom mo積o嗆 b康 koncelebrowania, b康 komunikowania pod dwoma postaciami.

 Z powy窺zych wzgl璠闚 przyj窸o si ostatnio, 瞠 w kaplicy papieskiej udziela si Komunii 鈍. kardyna這m, biskupom i kap豉nom, chocia ju celebrowali Msz 鈍i皻. Dzi瘯i temu mog w pe軟i uczestniczy we mszy papieskiej.

F.[ranciszek] B.[lachnicki]

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. I, s. 100-101

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

T逝m. Maria Starnawska

1. Formacja animator闚 zgromadzenia liturgicznego we Francji

 Formacja animator闚 zgromadzenia liturgicznego jest problemem nale篡cie docenianym w ruchu odnowy liturgii we Francji, jak o tym 鈍iadczy nast瘼uj帷a inicjatywa Krajowego O鈔odka Duszpasterstwa Liturgicznego (CNPL), o kt鏎ej donosi „Information CNPL” ze stycznia 1975.

 Od wielu lat z r騜nych stron narzuca si problem o篡wienia zgromadze liturgicznych. W wielu parafiach lub innych wsp鏊notach powstaj grupy formacyjne dla tych wszystkich, kt鏎zy podejmuj jak捷 odpowiedzialno嗆 w zgromadzeniu liturgicznym. Krajowy O鈔odek Duszpasterstwa Liturgicznego (CNPL) ze swej strony zaj掖 si tym zagadnieniem i powo豉 do 篡cia zesp馧 maj帷y na celu prac w tym kierunku. Wyniki pracy tego zespo逝 i zapotrzebowanie id帷e z do逝, spotka造 si szybko. Zapotrzebowanie z do逝 to potrzeba kszta販enia tych, kt鏎zy by podj瘭i odpowiedzialno嗆 za liturgi. Odpowiedzi na to 篡czenie jest seria wydawnicza ulotek zainicjowana przez CNPL. Ulotki te maj zapewni informacj techniczn i doktrynaln wszystkim tym, kt鏎zy o篡wiaj celebracje w parafiach i we wsp鏊notach: cz這nkom zespo堯w liturgicznych, lektorom, kantorom, kieruj帷ym 酥iewem ca貫go zgromadzenia, kierownikom ch鏎闚, instrumentalistom, celebransom.

 Co trzy miesi帷e wydawane b璠zie 5 do 10 ulotek pojedynczych lub podw鎩nych, pisanych prostym j瞛ykiem, przeznaczonych do pracy indywidualnej lub zespo這wej. Jest to wydawnictwo Krajowego O鈔odka Duszpasterstwa Liturgicznego opracowywane przez specjalist闚 ka盥ej z omawianych dziedzin pod kierunkiem naczelnym Claude   D u c h e s n e a u   (adres: „Les Cahiers du Livre” Boite postale 2, 37170 Chambray-les-Tours).

 Coraz wi璚ej ludzi 鈍ieckich podejmuje dzi zadania o篡wiania zgromadze liturgicznych. Wielu chcia這by po陰czy ze swoj dobr wol i dynamizmem kompetencj w zakresie nauki i techniki, co pozwoli這by im lepiej wype軟ia swoj rol. Ju w wielu diecezjach organizuje si w tym celu sesje, weekendy, zgromadzenia robocze i zebrania formacyjne. Dla tych, kt鏎zy mog w nich uczestniczy, ale tak瞠 dla tych, dla kt鏎ych nic jeszcze nie uczyniono, te ulotki mog sta si narz璠ziem pracy.

 Ich celem jest dostarczenie wszystkim animatorom sposobno軼i pog喚bienie r騜nych podstawowych poj耩 dotycz帷ych celebracji liturgicznej oraz doskonalenia ich kompetencji technicznych.

 Oto przyk豉d tytu堯w ulotek pierwszych serii z roku 1975:
S e r i a   1   O篡wianie zgromadzenia liturgicznego; Po co liturgia?; Modlitwa powszechna; Wykorzystanie mikrofonu; Kierowanie 酥iewem zgromadzenia; Akompaniament do 酥iewu;   S e r i a   2:   Celebrans; Czytanie wobec zgromadzenia; Modlitwa eucharystyczna; Przedmioty; Ch鏎; Powielanie i prawa autorskie.   S e r i a   3:   Udzia 鈍ieckich w liturgii; Czy mo磧iwa jest tw鏎czo嗆?; Zgromadzenie; Przygotowanie miejsca; Jaki 酥iew w jakim zgromadzeniu?; Korzystanie z p造t w czasie nabo瞠雟twa.

 Sprzeda odbywa si drog prenumeraty rocznej, (4 serie). Z podanych tu tytu堯w (ca這嗆 b璠zie obejmowa豉 oko這 5 ulotek) wida, jak wielkie znaczenie ma dla ka盥ego, kto podejmuje jakie odpowiedzialne zadanie w zgromadzeniu liturgicznym, mo磧iwo嗆 zapoznania si z ca這軼i zagadnie liturgicznych, pod kierunkiem specjalist闚. Je瞠li chodzi o metod wykorzystania, oczywi軼ie idea貫m b璠zie wykorzystanie w zespole: rozmowa, pytania i komentarze na podstawie materia逝, jaki podaj ulotki. Przy pomocy tych ulotek zesp馧 liturgiczny b璠zie m鏬 spojrze bardziej krytycznie na zgromadzenia liturgiczne, za kt鏎e jest odpowiedzialny i wprowadzi w przysz這軼i ulepszenia odkrywaj帷 stopniowo, o co chodzi w ka盥ym zgromadzeniu liturgicznym. Dlatego nie by這by dobrze, gdyby ka盥y poprzestawa tylko na indywidualnym przeczytaniu albo nabyciu ulotek odnosz帷ych si do jego specjalno軼i (np. gdyby animator 酥iewu kupowa tylko ulotki odnosz帷e si do technik muzycznych). Ca造 zesp馧 powinien studiowa wszystkie poj璚ia podstawowe, aby rozwin望 liturgi w danej miejscowo軼i.

 Ci, kt鏎zy obserwuj obecne przemiany liturgii i 郵edz jej linie rozwoju uznaj wszyscy zgodnie, 瞠 w przysz這軼i b璠zie coraz bardziej wzrasta豉 rola 鈍ieckich w niej. Dlatego jest spraw zasadniczej wagi, czy b璠zie im dana mo磧iwo嗆 kszta販enia si, dor闚nuj帷a ich odpowiedzialno軼i. Oczywi軼ie ulotki te nie b璠 jedynym 鈔odkiem odpowiadaj帷ym na potrzeb formacji. Jasne jest jednak, 瞠 mog stanowi, obok wielu innych 鈔odk闚, pomoc i narz璠zie rozwini璚ia powa積ej i globalnej formacji.

t逝m. M. Starnawska, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. I, s. 101-103

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

Franciszek Blachnicki

2. Problemy formacji liturgicznej w Polsce

 Problemy formacji animator闚 liturgicznych, w tym przede wszystkim kap豉n闚, zaczynaj wsz璠zie wysuwa si na czo這 zagadnie liturgiczno-pastoralnych.

 Po wprowadzeniu nowych, zreformowanych wed逝g wskaza Konstytucji o 鈍i皻ej Liturgii, ksi庵 liturgicznych, wytworzy豉 si mniej wi璚ej wsz璠zie sytuacja, kt鏎 charakteryzuje nast瘼uj帷o autor artyku逝 w dwutygodniku „Gottesdienst”, wydawanym przez Instytuty Liturgiczne RFN, Austrii i Szwajcarii  1 :

 „Je瞠li si m闚i, 瞠 reforma s逝瘺y Bo瞠j zosta豉 w Ko軼iele og鏊nie przyj皻a pozytywnie, to mo積a to stwierdzenie uzna za s逝szne. Nale篡 jednak bardzo w徠pi, czy odnowa ta zapu軼i豉 g喚biej korzenie, zar闚no u wiernych jak i u kap豉n闚. Trudno wyzby si podejrzenia, 瞠 reforma liturgii w wielu diecezjach zosta豉 tylko zadekretowana w pisemkach urz璠owych, okre郵aj帷ych od jakiej daty co si ma zmieni. Brak這 jednak si璕aj帷ej w g陰b koncepcji. Wprawdzie na p豉szczy幡ie dekanat闚 z okazji reformy liturgii Mszy 鈍. zwo造wano duchowych, aby im powiedzie, jakie nale篡 wprowadzi zmiany. Ale dlaczego dokonuje si tych zmian i jaki duchowy po篡tek powinien z nich wynikn望 dla 篡cia religijnego, to nie wsz璠zie dotar這 do 鈍iadomo軼i.”

 Pog喚biaj帷a formacja liturgiczna kap豉n闚-liturg闚 oraz ich 鈍ieckich pomocnik闚, bez kt鏎ych nie mo積a sobie dzi wyobrazi pe軟ej realizacji soborowej odnowy, jest w tej sytuacji wsz璠zie wysuwana jako postulat, kt鏎y jedynie mo瞠 zapewni owocowanie wielkiego dzie豉 odnowy liturgii.

 W Polsce, od kilku lat, problemem powy窺zym zajmuje si Krajowe Duszpasterstwo S逝瘺y Liturgicznej oraz dzia豉j帷y w jego ramach Krajowy O鈔odek Formacji S逝瘺y Liturgicznej. Dzia豉nie tego o鈔odka, b璠帷e realizacj d逝gofalowego planu, rozwija si w trzech kierunkach: redakcyjno-wydawniczym, formacji pastoralno-liturg販znej kap豉n闚 oraz szeroko poj皻ej formacji s逝瘺y liturgicznej r騜nych rodzaj闚 i stopni.

 Dzia豉lno嗆 kierunku pierwszego wyra瘸 si w redagowaniu i wydawaniu (na razie w zasi璕u lokalnym, diecezjalnym, na ma貫j poligrafii) Zeszyt闚 pomocy dla formacji liturgicznej. Zeszyty te, wydawane co kilka tygodni stosownie od okres闚 roku liturgicznego, obejmuj zwykle wk豉dki zatytu這wane:

  1. Pomoce dla formacji liturgicznej kaplan闚;
  2. Pomoce dla formacji biblijnej lektor闚;
  3. Pomoce dla organisty, ch鏎u liturgicznego i psa速erzysty;
  4. Pomoce dla animator闚 zgromadzenia niedzielnego i 鈍i徠ecznego;

 Jak wida, pomoce s adresowane do szerszego grona os鏏 bezpo鈔ednio zaanga穎wanych w r騜ny spos鏏 do przygotowania i kszta速owania zgromadzenia liturgicznego. Zawieraj one materia造 z zakresu podstawowego, wskazania metodyczne oraz materia造 do przygotowywania bie膨cej liturgii poszczeg鏊nych niedziel i 鈍i徠.

 Wyrazem dzia豉lno軼i w drugim ukazanym powy瞠j kierunku jest istniej帷e w ramach Instytutu Teologii Pastoralnej KUL Studium Formacji Pastoralno-Liturgicznej dla duszpasterzy terenowych. Kap豉ni doje盥瘸j na wyk豉dy i 獞iczenia tego studium na jeden lub dwa dni w tygodniu przez dwa lata. Program studium obejmuje wyk豉dy z dziedziny teologii pastoralnej og鏊nej, liturgiki og鏊nej, liturgiki pastoralnej Eucharystii i sakrament闚, oraz 獞iczenia z socjologii, liturgiki pastoralnej i metod pracy formacyjnej w zespo豉ch s逝瘺y liturgicznej.

 D捫y si do przekszta販enia studium, po dw鏂h latach wst瘼nych do鈍iadcze, w roczne studium stacjonarne, aby nale篡cie mo積a by這 uwzgl璠ni w programie elementy formacyjne oraz 獞iczenia praktyczne. Celem studium nie jest przygotowanie naukowc闚 i wyk豉dowc闚 w dziedzinie liturgiki, ale duszpasterzy – specjalist闚 do kierowania o鈔odkami duszpasterstwa liturgicznego na p豉szczy幡ie diecezji, zgromadzenia zakonnego czy dekanatu lub wi瘯szej parafii.

 Wreszcie trzeci kierunek dzia豉nia KOFSL obejmuje szeroko zakrojon akcj formacji s逝瘺y liturgicznej r騜nych rodzaj闚 i stopni, szczeg鏊nie lektor闚. O pracy tej nieraz informowali鄉y na 豉mach tego biuletynu.

 Tutaj kr鏒ko, dla ca這軼i obrazu, mo積a tylko przypomnie, 瞠 praca tu nie jest poj皻a jako tzw. duszpasterstwo ministrant闚 w znaczeniu tradycyjnym, a wi璚 jako opieka duszpasterska nad aktualnymi ministrantami, ale jako d逝gofalowa, uj皻a w ramy dziesi璚ioletniego programu formacyjnego, praca maj帷a na celu przygotowanie przysz造ch animator闚 zgromadzenia liturgicznego, a wi璚 tych ludzi, kt鏎zy we wsp鏊notach lokalnych jako pomocnicy duszpasterzy poczuj si odpowiedzialni za kszta速owanie 篡wej liturgii zw豉szcza coniedzielnych zgromadze.

 W dziedzinie tej opracowano ju wiele metod i pomocy dydaktycznych. Trzeba jednak stwierdzi, i w terenie praca ta jeszcze ma這 si zaznacza w swoich rozmiarach i skutkach, chocia w skali globalnej dokonuje si wielkiego wysi趾u pastoralno-wychowawczego. Wi瘯szo嗆 duszpasterzy niestety nie rozumie jeszcze i nie docenia zar闚no potrzeby, jak i decyduj帷ego znaczenia formacji liturgicznej dla przysz這軼i ca貫go duszpasterstwa. Bo przecie Sob鏎 Watyka雟ki II wyra幡ie i przekonywuj帷o ukaza nam wizj duszpasterstwa przysz這軼i jako duszpasterstwa skoncentrowanego wok馧 liturgii.

Przypis:
1  Karl.   S c h l e m m e r,   Den Laien zegehört, Gottesdienst 9(1975)71-72.

ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. I, s. 103-105

III. DIAKONIA SZTUKI

Ireneusz Pawlak

1. Chora gregoria雟ki w posoborowej liturgii

 Ruch odnowy liturgicznej powsta造 na wiele lat przed Soborem Watyka雟kim II w swych g堯wnych za這瞠niach mia przybli篡 liturgi wszystkim uczestnikom, zw豉szcza wiernym, odsuni皻ym niejako na dalszy plan. Jedn z ewidentnych ku temu przeszk鏚 (cho niekoniecznie istotnych) by j瞛yk 豉ci雟ki. St康 wysi趾i dzia豉czy tego ruchu sz造 m.in. w kierunku unarodowienia liturgii.

 Sob鏎 zaakceptowa zasadnicze zr瑿y tego ruchu i uczyni je w豉sno軼i ca貫go Ko軼io豉 moc Konstytucji o 鈍i皻ej Liturgii. Jednak瞠 zar闚no sama konstytucja, jak i dokumenty wykonawcze z biegiem lat wydawane przez odpowiednie kongregacje nie by造 dobrze odczytywane i dog喚bnie interpretowane. Dotyczy這 to tak瞠 sprawy j瞛yka i chora逝 gregoria雟kiego jako nierozdzielnie z nim zwi您anego 酥iewu liturgicznego. W samej konstytucji w n. 36  l czytamy: „W obrz康kach 豉ci雟kich zachowuje si u篡wanie j瞛yka 豉ci雟kiego, poza wyj徠kami okre郵onymi przez prawo”. Natomiast  2 wyja郾ia: „Poniewa jednak i we Mszy 鈍i皻ej, i przy sprawowaniu sakrament闚, i w innych cz窷ciach liturgii u篡cie j瞛yka ojczystego nierzadko mo瞠 by bardzo po篡teczne dla wiernych, mo積a mu   p r z y z n a    w i  c e j   m i e j s c a   (podkre郵. moje) zw豉szcza w czytaniach i pouczeniach, w niekt鏎ych modlitwach i 酥iewach...”. Od samego wi璚 pocz徠ku j瞛yki narodowe zosta造 do liturgii tylko dopuszczone, a nie nakazane. Ponadto konstytucja z g鏎y zak豉da liturgi dwuj瞛yczn: 豉ci雟ko-narodow.

 Tymczasem poj皻o odnow liturgii zbyt jednostronnie. W pierwszym rz璠zie ca趾owicie wyeliminowano j瞛yk 豉ci雟ki i 酥iew gregoria雟ki oraz wszelki 酥iew w j瞛yku 豉ci雟kim (np. wielu duszpasterzy to w豉郾ie uwa瘸這 za istot odnowy).

 Akcja ta zosta豉 przeprowadzona bardzo szybko, skoro wydana w 1967 instrukcja Musicam Sacram przypomina w n. 47: „Niech si zatroszcz duszpasterze tak瞠 o to, by nie tylko w j瞛yku ojczystym, lecz tak瞠 w j瞛yku 豉ci雟kim umieli wierni odmawia lub 酥iewa przeznaczone dla nich cz窷ci sta貫 Mszy 鈍.” – A w innym miejscu ta sama instrukcja zach璚a (n. 51) „Duszpasterze ... winni rozwa篡, czy z niekt鏎ych utwor闚 muzyki sakralne skomponowanych w ubieg造ch wiekach do tekst闚 豉ci雟kich ... nie mo積a by korzysta z po篡tkiem tak瞠 w tych (czynno軼iach), kt鏎e odprawia si w j瞛yku narodowym. Nic bowiem nie przeszkadza, by w jednej i tej samej celebrze niekt鏎e cz窷ci by造 酥iewane w innym j瞛yku”.

 Jednocze郾ie w wielu krajach zacz掖 si rodzi „ruch oporu” przeciwko tak poj皻ej odnowie. Z kolei zwolennicy tego kierunku skrajnie zacz瘭i broni 豉ciny i 酥iew闚 gregoria雟kich od瞠gnuj帷 si od tego, co nowe. Naturalna ta reakcja na 幢e poj皻 reform nie omin窸a i Polski.

 Stolica Apostolska od samego pocz徠ku zajmowa豉 stanowisko umiarkowane. Wyrazem tego s nie tylko dokumenty i instrukcje, ale tak瞠 sukcesywnie wydawane ksi璕i liturgiczne, zw豉szcza przeznaczone do 酥iewu. Ukaza造 si dot康 nast瘼uj帷e najwa積iejsze ksi璕i zawieraj帷e chora gregoria雟ki: Kyriale Simplex (1964) zawieraj帷e wybrane proste melodie sta造ch cz窷ci mszalnych przeznaczone g堯wnie dla wiernych, Graduale Simplex (1967), w kt鏎ym zawarto proste 酥iewy zmienne dla scholi, kantora, psa速erzysty i ludzi, Ordo Cantus Missae (1972), kt鏎ego pe軟ym wydaniem jest Graduale Romanum (1974), gdzie umieszczono dotychczasowe 酥iewy Graduale Romanum (1908), ale zmieniono ich uk豉d zgodnie z wymogami msza逝 1970 r. i Ordo Lectionum, wreszcie ksi捫eczka Jubilate Deo (1974) zawieraj帷a minimum (kanon) 酥iew闚 gregoria雟kich, kt鏎e powinni zna wszyscy wierni Ko軼io豉 rzymskiego jako unitatis vinculum. Owe minimum to dialogi i aklamacje mszalne, Kyrie XVI, Gloria VIII, Credo III, SanctusAgnus XVIII, a tak瞠 wybrane cantus varii. Do tej ostatniej edycji  kard.   K n o x   do陰czy specjalny list skierowany do wszystkich biskup闚 鈍iata uzasadniaj帷y i wyja郾iaj帷y stanowisko Stolicy Apostolskiej.

 Jak wynika z dotychczasowych rozwa瘸, Ko軼i馧 nie zrezygnowa z chora逝 gregoria雟kiego i konsekwentnie do jego uprawiania oraz studiowania nawo逝je. Czy stanowisko takie jest w pe軟i s逝szne?

 Przytoczona wy瞠j instrukcja Musicam Sacram wyja郾ia w n. 4, 瞠 celem muzyki sakralnej jest chwa豉 Bo瘸 oraz u鈍i璚enie wiernych. Nast瘼nie za podaje przymioty tej muzyki. S nimi: 鈍i皻o嗆 i doskona這嗆 formy.

 安i皻o嗆 wynika nie z obiektywnej 鈍i皻o軼i poszczeg鏊nych d德i瘯闚 (nie ma d德i瘯闚 bardziej lub mniej 鈍i皻ych), ale ze 軼is貫j 陰czno軼i z tekstem liturgicznym oraz z funkcji, jak muzyka sprawuje w poszczeg鏊nych cz窷ciach liturgii.

 Doskona這嗆 formy najog鏊niej oznacza wysoki poziom artystyczny utworu. Bowiem liturgia, cho stawia wymagania muzyce (czyni to tak瞠 teatr, opera, film), nie zakre郵a granic pi瘯na.

 Nie ulega w徠pliwo軼i, 瞠 chora gregoria雟ki te przymioty posiada w stopniu doskona造m. Pos逝guj帷 si bowiem sam melodi (bez harmonii, akompaniamentu) 陰czy si jednocze郾ie 軼i郵e z tekstem i si璕a szczyt闚 estetyki. Mo積a wprowadzie zarzuci, 瞠 istniej melodie typiczne, do kt鏎ych dostosowano wi璚ej tekst闚, a wi璚 charakter melodii nie zmienia si zale積ie od tre軼i, oraz 瞠 rozbudowane formy chora逝 np. responsoria wcale nie pomagaj do zrozumienia tekstu z uwagi na d逝gie melizmy. Zarzuty te nie dotycz jednak ca貫j tw鏎czo軼i gregoria雟kiej, kt鏎ej 廝鏚豉 tkwi w recytatywach i psalmodii, te za s ci庵le aktualne i 篡we. Zreszt wydane ksi璕i zalecaj w豉郾ie ten prosty chora, zostawiaj帷 formy bardziej skomplikowane dla przygotowanych zespo堯w i solist闚. Takie zespo造 powinny si tworzy w klasztorach, domach zakonnych, seminariach duchownych oraz domach studi闚.

 Za uprawianiem chora逝 przemawia tak瞠 klimat spokoju, modlitwy, wr璚z kontemplacji, jaki ten 酥iew wprowadza do liturgii. 畝dna p騧niejsza epoka poczynaj帷 od p騧nego 鈔edniowiecza takim osi庵ni璚iem nie mog豉 i dot康 nie mo瞠 si pochwali. Kompozycje wielog這sowe, cho z pewno軼i bardzo warto軼iowe, z czasem zacz窸y si usamodzielnia. Chcia造 uzyska autonomi uniezale積i si od liturgii. Sta這 si to wreszcie w okresie baroku, kiedy to liturgi zacz皻o traktowa jako t這 do odbywaj帷ego si w ko軼iele koncertu. Nasza epoka, pe軟a zgrzyt闚, dysonans闚, poszukiwa, ci庵le si 酥iesz帷a, po prostu nie ma czasu, aby si zatrzyma i pomy郵e, modli si w spokoju i kontemplowa – goni za dora幡ym prze篡ciem, szuka tego, co chwytliwe, co na pierwszy rzut oka czy ucha 豉dne, melodyjne. I tu mo瞠 tkwi m.in. 廝鏚這 pewnej niech璚i do chora逝 gregoria雟kiego. Aby bowiem ten 酥iew prze篡 potrzeba czasu i spokoju. Rodzi si te potrzeba studium i „wgryzania si” w ukryte pi瘯no chora逝. Prawdziwe dzie這 sztuki podoba wi璚ej, im bardziej na codzie cz這wiek z nim obcuje. Natomiast szmira, przeb鎩 „chwyta” tylko na pocz徠ku. W miar up造wu czasu coraz mniej si podoba, a wreszcie na jego miejsce przychodzi inny, z kt鏎ym dzieje si podobnie.

 Niew徠pliwie na niech耩 do chora逝 wp造wa te nieznajomo嗆 j瞛yka 豉ci雟kiego tak powszechna w naszym spo貫cze雟twie. Mimo to muzycy wszystkich czas闚 uwa瘸j chora za szczyt tw鏎czo軼i liturgicznej i estetycznej. Przeciwnicy chora逝 gregoria雟kiego s nie tyle antyreligijni, gdy nawet niewierz帷y uznaj warto嗆 tego 酥iewu, ile antyhumanistyczni, poniewa wyst瘼uj przeciw 廝鏚這m naszej narodowej kultury, ta za wywodzi si z kr璕u kultury zachodnioeuropejskiej, kt鏎ej chora zawsze by nieodzownym elementem.

 Istnieje jeszcze jeden przymiot chora逝, przemawiaj帷y za jego uprawianiem, mianowicie obiektywizm. Liturgia potrzebuje atmosfery braterstwa i wsp鏊noty. T uzyskuje si naj豉twiej poprzez 酥iew. Nie jest jednak oboj皻ne, jaki to 酥iew. Je郵i to b璠zie krzyk wsp馧czesnego solisty wykonuj帷ego religijne bluesy z towarzyszeniem instrument闚 perkusyjnych i podrywaj帷ego obecnych w takt rytmicznych piosenek, mo積a m闚i raczej o hipnozie i transie, a nie o wsp鏊nocie. Nawet je郵i religijny tekst ale z muzyk wsp馧cze郾ie kojarz帷 si jako 鈍iecka (rozrywkowa) wykonywa b璠 wszyscy uczestnicy liturgii, mo瞠 to by czasem tylko udzia w 酥iewie ale nie w liturgii. 如iew taki cz瘰to w豉郾ie rozprasza i podnieca a nie uspokaja i nie jednoczy do modlitwy. Ponadto nie mo積a narzuca swoich subiektywnych upodoba og馧owi, kt鏎y albo jest do tego nieprzygotowany, albo te nie gustuje w tego rodzaju muzyce.

 Chora gregoria雟ki ma t przewag nad innymi rodzajami 酥iewu (zw豉szcza wsp馧czesnymi), 瞠 jest wypr鏏owany. Charakter za tego 酥iewu jest nie narzucaj帷y si a raczej zapraszaj帷y. Poprzez swoje specyficzne walory w jaki spos鏏 trafia on do ka盥ego uczestnika liturgii, a to jest w豉郾ie obiektywizm.

 Tezy wysuni皻e powy瞠j maj charakter dyskusyjny. Jednak瞠 ju dzi mo積a z ca陰 pewno軼i twierdzi, 瞠 odej軼ie od chora逝 w pierwszych latach po soborze by這 b喚dem. Nale篡 wi璚 jak najpr璠zej ten b陰d naprawi. Pozostaje pytanie, jak to zrobi? Czy wprowadzane zarz康zeniami msze w j瞛yku 豉ci雟kim w katedrach i znaczniejszych ko軼io豉ch we w豉軼iwy spos鏏 tej potrzebie zaradzaj, czy te s tylko zado嗆uczynieniem prawu? By mo瞠 rozwi您anie le篡 w umiarkowanym stosowaniu 豉ciny, a co za tym idzie, takim samym wykonywaniem chora逝 gregoria雟kiego.

ks. Ireneusz Pawlak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. I, s. 105-106

III. DIAKONIA SZTUKI

(ab)

2. Psalm responsoryjny – recytowany czy 酥iewany?

 Zagadnieniem tym zajmuje si glossa w nr 102 „Notitiae”, streszczaj帷a wyniki prac r騜nych autor闚 na temat natury i roli psalmu responsoryjnego w liturgii. Odpowied na powy窺ze pytanie jest jednoznaczna: psalm responsoryjny oraz Alleluja z wersetem przed Ewangeli powinno si zawsze 酥iewa. Recytatyw zubo瘸 te teksty i pozbawia je wszelkiej mocy i ca貫go uroku. Psalm domaga si natury 酥iewu, wynika to z jego pochodzenia i rodzaju literackiego.

 W ramach Mszy 鈍i皻ej, jako 酥iew miedzylekcyjny, psalm by zawsze 酥iewany; 鈍iadczy o tym ca豉 tradycja gregoria雟ka. By wykonywany przez schol albo jednego kantora jako 酥iew medytacyjny, z udzia貫m ca貫go zgromadzenia.

 Tak sam form zachowa psalm responsoryjny w odnowionej liturgii. Wiersz do powtarzania (responsum), kt鏎y powinien by 豉twy do zrozumienia i zapami皻ania, zar闚no pod wzgl璠em tre軼iowym jak i muzycznym, jest zastrze穎ny dla zgromadzenia. Zwrotki psalmu s wykonywane przez psa速erzyst, kt鏎ym z regu造 powinien by kto inny ni lektor pierwszego i drugiego czytania. ㄠczenie obu funkcji (lektora i kantora) w niekt鏎ych wypadkach mo瞠 by konieczno軼i, ale nie powinno stanowi normy. Lektorzy nale膨 do grona ministrant闚, psa速erzysta jest cz這nkiem scholi. O ile mo積o軼i nale篡 zachowa rozr騜nienie i prawa obu grup s逝瘺y liturgicznej.

 Czy mo積a czyta wersety psalmu? By這by to czym sprzecznym; je瞠li jednak w jakim przypadku b璠zie to konieczne, niech czytanie odbywa si na spos鏏 proklamacji: powoli, g這郾o, uroczy軼ie, wyra幡ie, z opuszczeniem g這su na ko鎍u, aby podprowadzi pod odpowied zgromadzenia.

 Jest to 酥iew medytacyjny, dlatego nie powinno w nim by po酥iechu. Jest to odpowied zgromadzenia na S這wo Bo瞠, dlatego musi by wyrazem wiary.

 Czy wersety psalmu mog by 酥iewane polifonicznie przez schol wzgl璠nie ch鏎? Mo積a tak zrobi w pewnych szczeg鏊nych przypadkach, ale nie powinno sta si to regu陰: psalm responsoryjny jest 酥iewem solisty.

 Czy responsum mo瞠 by 酥iewane przez schol? Nie. By這by to bowiem pozbawieniem zgromadzenia 酥iewu, kt鏎y jest dla niego czym w豉snym, przywr鏂onym mu przez odnowion liturgi. Melodia responsum, aby mog豉 by 酥iewana przez zgromadzenie, musi by oczywi軼ie prosta, „wpadaj帷a w ucho”, 豉twa do zapami皻ania. Czy oznacza to ub鏀two formy artystycznej? Niekoniecznie: nale篡 dany utw鏎 ocenia wed逝g celu, do jakiego jest przeznaczony: prostota nie jest synonimem ub鏀twa. Ale powy窺za uwaga nie chce by aprobat faktycznego ub鏀twa wielu wsp馧czesnych kompozycji, cz瘰to improwizowanych, bez konstrukcji muzycznej.

 Wreszcie trzeba wskaza na bogactwo katechetyczne psalmu responsoryjnego. Trzeba uczyni go przedmiotem medytacji, aby odkry jego wielkie bogactwa.

(ab)

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. I, s. 106-108

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA

Franciszek Blachnicki

1. „Hora competens” Wigilii Paschalnej

 Pami皻amy jeszcze te czasy, gdy Wigilia Paschalna odprawiana by豉 wcze郾ie rano w Wielk Sobot. Ze zdumieniem pytamy si dzisiaj, jak mog這 doj嗆 do takiej anomalii w liturgii, 瞠by najpi瘯niejsze i najbogatsze w roku obrz璠y, w czasie kt鏎ych rozbrzmiewa這 uroczyste Exsultet, odbywa造 si przy pustych prawie ko軼io豉ch w zupe軟ym oderwaniu w 鈍iadomo軼i wiernych od 鈍i徠ecznej atmosfery wielkanocnej.

 Decyzja Piusa XII z r. 1951, przywracaj帷a – na razie ad experimentum – liturgi paschaln o w豉軼iwej porze, tj. w nocy z Wielkiej Soboty na Wielk Niedziel, a wi璚 odnawiaj帷a liturgiczne prze篡cie Wielkiej Nocy, zosta豉 przyj皻a z rado軼i i entuzjazmem przez mi這郾ik闚 liturgii i lud wierny. Pierwsza odnowiona Wigilia Paschalna w roku 1951 w diecezji katowickiej obchodzona by豉 przy szczelnie wype軟ionych ko軼io豉ch.

 Dekret og鏊ny Kongregacji Obrz璠闚 Maxima redemptionis nostrae mysteria z dnia 16 XI 1955 wprowadzaj帷y odnowion liturgi Wielkiego Tygodnia, postanawia odno郾ie Wigilii Paschalnej, i powinna si ona rozpocz望 o takiej porze, by Msza 鈍. wigilijna mog豉 si zacz望 oko這 p馧nocy. Gdyby ze wzgl璠闚 duszpasterskich lub publicznego 豉du, zdaniem ordynaruisza, nabo瞠雟twa nale瘸這 przy酥ieszy, nie mog這 si ono zacz望 przed zachodem s這鎍a. Pozwolenia na przy酥ieszenie ordynariusz m鏬 udzieli nie og鏊nym dekretem dla ca貫j diecezji lub okolicy, lecz tylko dla tych miejscowo軼i lub ko軼io堯w, gdzie zachodzi豉 prawdziwa konieczno嗆.

 Faktycznie w Polsce te dyspensy by造 udzielane bardzo szeroko, tak i wnet – nie tylko w okolicach wiejskich, ale i w miastach – w wi瘯szo軼i Wigilia Paschalna uplasowa豉 si we wczesnych godzinach wieczornych tu po zachodzie s這鎍a. Wp造n窸o na to g堯wnie pragnienie zachowania bez zmian tradycyjnej, polskiej rezurekcji, odprawianej przewa積ie we wczesnych godzinach rannych. Z tej racji poleca這 si jak najwcze郾iej uko鎍zy nabo瞠雟two wigilii, aby wierni t逝mnie mogli wcze郾ie rano uczestniczy w rezurekcji.

 Rubryki nowego Msza逝 Rzymskiego z roku 1970 postanawiaj, 瞠 ca造 obch鏚 Wigilii Paschalnej ma si odby w nocy, tak aby nie rozpoczyna si przed zapadni璚iem nocy, a sko鎍zy przed 鈍item niedzieli Tota celebratio Vigiliae paschalis peragitur nocte ita ut vel non inicipiatur ante initium noctis, vel finiatur ante diluculum diei dominicae. Ponadto zosta這 okre郵one, 瞠 Msza 鈍. nocna, chocia瘺y odprawiona przed p馧noc jest msz 鈍i皻 Niedzieli Zmartwychwstania. Wierni jednak uczestnicz帷y w tej Mszy 鈍. mog po raz drugi przyjmowa Komuni 鈍. w czasie Mszy 鈍. w ci庵u dnia.

 Szczeg馧owe okre郵enie w豉軼iwej godziny sprawowania liturgii paschalnej nale篡 wi璚 do miejscowego duszpasterza. Musi on zdecydowa si na jedn z trzech mo磧iwo軼i odprawiania Wigilii Paschalnej.

  1. wieczorem, po zachodzie s這鎍a;
  2. w 鈔odku nocy, tak aby liturgia eucharystyczna mia豉 miejsce oko這 p馧nocy;
  3. wcze郾ie rano, przed wschodem s這鎍a.

 Oce闓y kolejno te trzy rozwi您ania z punktu widzenia duszpasterskiego.

 a) Wigilia Paschalna odprawiana wieczorem

 To rozwi您anie b璠zie si poleca這 w parafiach wiejskich, przy dalekiej i trudnej drodze do ko軼io豉, zw豉szcza wtedy, gdy procesja rezurekcyjna odbywa si rano. W 瘸dnym wypadku nie powinno si jednak rozpoczyna Wigilii Paschalnej tu po zachodzie s這鎍a, gdy jeszcze jest jasno. Liturgia 鈍iat豉, zw豉szcza procesja z zapalonym pascha貫m, sprawowana przy 鈍ietle dnia jest nieporozumieniem, element znaku, tak wa積y i istotny w odnowionej liturgii, zupe軟ie tutaj si zatraca. Przepisy m闚i o„pocz徠ku nocy”, przez co nale篡 rozumie rzeczywiste zapadni璚ie zmroku, a nie sam moment zachodu s這鎍a. Tak瞠 tutaj my郵enie legalistyczno-rubrycystyczne musi ust徙i przed w豉軼iwym wyczuciem liturgicznym, litera musi zosta przepojona duchem. W diecezjach, gdzie rezurekcja odbywa豉 si tradycyjnie w sobot wieczorem, w spos鏏 naturalny b璠zie ona do陰cza豉 si do liturgii Wigilii Paschalnej, jako jej silny i zewn皻rzny akcent ko鎍owy. W tym wypadku jednak grozi niebezpiecze雟two zepchni璚ia samej liturgii paschalnej do roli nieistotnych „ceremonii wst瘼nych” na korzy嗆 paraliturgicznej procesji rezurekcyjnej. Wtedy wielu b璠zie takich, kt鏎zy „daruj sobie” te nieistotne i d逝gie ceremonie, aby przyj嗆 do ko軼io豉 dopiero na „w豉軼iw” rezurekcj. Tej tendencji sprzyjaj cz瘰to nieszcz窷liwie-zredagowane og這szenia (np. w 1973 r. w jednym z ko軼io堯w katedralnych wisia這 og這szenie: godz. 17.00 – Ceremonie wielkosobotnie, godz. 19.00 – Rezurekcja). Trzeba zaprasza na Wigili Paschaln jako na Rezurekcj czyli uroczysto嗆 liturgiczn zmartwychwstania, kt鏎a sk豉da si z liturgii eucharystycznej poszerzonej o „liturgi 鈍iat豉” (Lucernarium), specjaln liturgi s這wa i liturgi chrzcieln oraz z procesji rezurekcyjnej.

 b) Wigilia Paschalna odprawiana w nocy

 To rozwi您anie nadaje si szczeg鏊nie do du篡ch miast. Spacer po ko軼io豉ch du瞠go miasta w Wielk Sobot wieczorem przedstawia bowiem widok 瘸這sny: mn鏀two ludzi odwiedzaj帷ych „Bo瞠 groby” bez przerwy wchodz帷ych i wychodz帷ych z ko軼io豉, a w鈔鏚 tego ruchu celebrans z garstk otaczaj帷ych go wiernych sprawuje swoje przepisane „ceremonie liturgiczne” Wigilii Paschalnej.

 Zupe軟ie inaczej przedstawia si liturgia paschalna rozpoczynaj帷a si o godz. 21, 22 lub 23 wieczorem. Je瞠li jest ona dobrze przygotowana, przebiega w skupieniu, staje si g喚bokim prze篡ciem wiernych, kt鏎ymi z regu造 b璠 ci wierni, kt鏎zy prowadz regularne 篡cie sakramentalne, tworz帷 篡wy Ko軼i馧 w ramach parafialnych struktur administracyjnych. Szczeg鏊nie g喚bokim prze篡ciem religijnym za mo瞠 sta si nocna procesja rezurekcyjna z zapalonymi 鈍iecami.

 b) Wigilia Paschalna o 鈍icie

 By造 ju takie pr鏏y u nas, w parafiach wiejskich, bardzo udane. Procesja rezurekcyjna ko鎍z帷a Wigilli Paschaln zbiega si wtedy ze wschodem s這鎍a. W ten spos鏏 nawi您uje si do prastarej tradycji chrze軼ija雟kiej 陰cz帷ej zmartwychwstanie ze wschodem s這鎍a.

 Jak wi璚 wida, wszystkie trzy rozwi您ania mog zapewni w豉軼iwe i g喚bokie prze篡cie liturgii Zmartwychwstania Pa雟kiego. Nale篡 wi璚 wybra to, kt鏎e najlepiej odpowiada lokalnym warunkom i potrzebom.

ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 46:1976, f. I, s. 108-110

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA

T逝m. Maria Starnawska

2. Celebracja Mszy 鈍i皻ej z dzie熤i

 Pod tym tytu貫m ukaza豉 si niedawno we Francji praca stanowi帷a dyrektorium pastoralne Mszy 鈍. dla dzieci  1 . Podajemy poni瞠j om闚ienie tej pracy wed逝g „Informations CNPL” ze stycznia 1975.

 K o n i e c z n o     z a j  c i a   s i    t y m   p r o b l e m e m

 Zagadnienia zwi您ane z wprowadzeniem dzieci w Msz 鈍. i z ich udzia貫m nie s nowe i wielu wychowawc闚 czeka這 a do dzi, by podj望 pewne inicjatywy w tym kierunku.

 Odnowa liturgiczna b璠帷a pocz徠kowo dzie貫m pewnej grupy pionier闚, sta豉 si wsp鏊nym dobrem Ko軼io豉 dzi瘯i soborowi. W ramach posoborowej odnowy liturgii i ta sprawa doczeka豉 si osobnego dokumentu.

 Na pocz徠ku dokumentu rzymskiego dotycz帷ego mszy dla dzieci powo豉no si na pro軸y z r騜nych stron 鈍iata, w szczeg鏊no軼i z kraj闚 j瞛yka francuskiego. Biskupi tych kraj闚 przekazuj te usilne pro軸y Stolicy Apostolskiej. Podaj tak瞠 do wiadomo軼i o swoich osi庵ni璚iach i do鈍iadczeniach. Do komisji opracowuj帷ej tekst nale瘸 tak瞠 znawca tej sprawy z Francji. Ma on du瞠 do鈍iadczenie w tej dziedzinie i jest w 軼is造m kontakcie z wychowawcami. Dzi瘯i temu dyrektorium posiada charakter o wiele bardziej pastoralny i dynamiczny ani瞠li prawniczy i w ca這軼i odpowiada temu, czego mo積a od niego oczekiwa.

 Stanowi wi璚 dobry punkt wyj軼ia dla pracy i umo磧iwi這 dok豉dne opracowanie zagadnienia. Dlatego w這穎no wiele pracy w celu dostosowania tych wskaz闚ek dla potrzeb kraj闚 j瞛yka francuskiego (Kanada wyda豉 w豉sn broszur zwi您an mocno z programem katechezy bardzo tam rozbudowanym). Zamierzano uj望 wyczerpuj帷o to zagadnienie podaj帷 wytyczne zar闚no pedagogiczne jak praktyczne w tej dziedzinie. Projekt rozrasta si w miar Jego opracowywania, co t逝maczy op騧nienie jego ukazania si.

 Praca ta stanowi dla nas wezwanie, aby zaj望 si intensywniej duszpasterstwem eucharystycznym dla dzieci. Ten wysi貫k powinien obj望 wszystkie parafie i wszystkie grupy. Taka jest tre嗆 wst瘼u, kt鏎y – dla Francji – podpisali przewodnicz帷y episkopatu do spraw liturgii i duszpasterstwa sakrament闚 oraz nauczania religijnego, bior帷 na siebie odpowiedzialno嗆 za ca陰 t prac.

 N a l e  y   b r a    d z i e c k o   p o w a  n i e

 Nasuwa si tu pytanie: czy odpowiedzialni za zwyk貫 duszpasterstwo Ko軼io豉, a zw豉szcza za duszpasterstwo liturgiczne naprawd zapewniaj dzieciom miejsce, jakie im si nale篡? Pomijaj帷 przejawiaj帷 si tu i 闚dzie sk這nno嗆, by interesowa si tylko lud幟i doros造mi, przyzna trzeba, 瞠 zbyt cz瘰to przerzuca si prac w tej dziedzinie na „specjalist闚” nie zdaj帷 sobie dostatecznie sprawy, 瞠 ich praca wymaga wsp馧pracy ca造ch wsp鏊not chrze軼ija雟kich.

 Praca Odprawianie Mszy 鈍. z dzie熤i ukazuje ten obowi您ek w pe軟ym 鈍ietle. Jednocze郾ie jednak podkre郵a jego wymiary. W istocie chodzi tu nie tylko o pewien wk豉d czasu i zaanga穎wania os鏏. Trzeba koniecznie uwzgl璠ni obecne warunki przebudzenia i wychowywania wiary, bo to ma istotne znaczenie. Badania psychologiczne i pedagogiczne pozwoli造 lepiej dostrzec ludzkie korzenie postaw duchowych. „Msze dzieci璚e” – nazwa ta jest do嗆 niezr璚zna – kieruj nas ku g喚bszemu przemy郵eniu ca貫go duszpasterstwa wieku dzieci璚ego.

 P o s t u l a t   e l a s t y c z n o  c i

 Wprowadzenie dzieci do prze篡wania Eucharystii wymaga sta貫go dostosowywania si do konkretnego zgromadzenia liturgicznego, do jego mo磧iwo軼i i kontekstu 篡cia, w jakim Eucharystia jest sprawowana. Dyrektorium rzymskie daje szerokie mo磧iwo軼i pod tym wzgl璠em, a praca francuska nasuwa wiele my郵i praktycznych, kt鏎e mog pobudzi do dzia豉nia tw鏎cz wyobra幡i wychowawc闚.

 Oczywiste jest jednak, 瞠 w豉郾ie ta elastyczno嗆 tym bardziej domaga si pewnych mocnych punkt闚 oparcia. W sprawowaniu liturgii z dzie熤i – jeszcze bardziej ni z doros造mi – wszystko musi by przemy郵ane. Post瘼owa inaczej znaczy這by dzia豉 wbrew celowi, do kt鏎ego si d捫y. Wszelkie inicjatywy musz mie jako punkt wyj軼ia pytanie: o co tu chodzi, co chcemy osi庵n望? Z tego punktu widzenia uwagi doktrynalne dotycz帷e g堯wnych cz窷ci sk豉dowych celebracji i uwagi towarzysz帷e ka盥ej konkretnej propozycji dzia豉nia, stanowi istotny element tego vademecum Mszy 鈍., kt鏎ych uczestnikami s w wi瘯szo軼i dzieci.

 P o s t u l a t   p r z e m i a n y   m e n t a l n o  c i

 Nie 逝d幟y si: w wielu wypadkach zmienia si s這wnictwo, spos鏏 wykonywania obrz璠闚, ale pod這瞠 pozostaje przedsoborowe. Trzeba du穎 czasu na przerobienie naszych struktur my郵owych w dziedzinie liturgii, a w szczeg鏊no軼i w sprawowaniu Eucharystii.

 M闚i si wiele o ekspresji w liturgii. Czy jednak dostrzega si, 瞠 chodzi tu o pewn wizj cz這wieka, o jedno嗆 osoby, o rol symbolizmu w pojmowaniu rzeczywisto軼i i objawianiu pewnej relacji do Boga?

 Modny jest wyraz „celebrowa”. Co jednak oznacza w rzeczywisto軼i? W jakim stopniu kieruje nas do Jezusa Chrystusa w Jego tajemnicy, w Jego najbardziej aktualnej rzeczywisto軼i?

 Usi逝je si wprowadza w Eucharysti, czyni j „bardziej 篡w”: czy naprawd osi庵a si przez to pog喚bienie i dowarto軼iowanie istotnych cech Eucharystii, czyli to, co zamierza豉 osi庵n望 reforma? Czy a nazbyt cz瘰to nie poprzestaje si na wprowadzeniu Modlitwy eucharystycznej, czy to oficjalnej czy spontanicznej pomi璠zy mniej lub bardziej antropocentryczn modlitw nad darami i mniej lub bardziej indywidualistyczn modlitw komunijn?

 Dlatego w豉郾ie zesp馧 roboczy zajmuj帷y si tymi zagadnieniami pragn掖, aby nowe Modlitwy eucharystyczne przeznaczone dla dzieci璚ych zgromadze liturgicznych – oczekiwane z uzasadnion niecierpliwo軼i – nie ukazywa造 si oddzielnie, jak gdyby jakie cudowne recepty na rozwi您anie naszych trudno軼i duszpasterskich, aby by造 w陰czone w szersz ca這嗆, kt鏎 mo積a m康rze wykorzysta. Data ich og這szenia na szcz窷cie pozwoli豉 spe軟i to pragnienie.

 M o  l i w o  c i   d l a   p a r a f i i

 Wszystkich nas dotycz te zagadnienia. Nie tylko dlatego, 瞠 ca豉 wsp鏊nota chrze軼ija雟ka powinna troszczy si o dzieci, kt鏎ym si to nale篡, ale bardziej jeszcze dlatego, 瞠 czyni帷 to, wszyscy ochrzczeni, doro郵i i m這dociani, odkryj lepiej prawdziwe oblicze Ko軼io豉, kt鏎y gromadzi ludzi ka盥ego wieku i w kt鏎ym ka盥y ma co do dania i co do otrzymania.

 Zreszt odprawianie Mszy 鈍. z dzie熤i mo瞠 nas wszystkich wielu rzeczy ponownie nauczy, a przede wszystkim odprawiaj帷ego. Mo瞠 si przyczyni do za瞠gnania wci捫 na nawo odradzaj帷ego si rytualizmu, oraz do tworzenia zgromadze, w kt鏎ych osoby s dowarto軼iowane, dialogi prawdziwe, a s這wa i gesty wyra瘸j autentyczne zaanga穎wanie ca貫j istoty w spotkanie z Panem i ze wsp鏊not braci.

 J a k   k o r z y s t a    z   t e j   p r a c y?

 Zwracamy uwag przede wszystkim na to, 瞠 spis rzeczy bardzo szczeg馧owy stanowi pewien rodzaj analitycznego indeksu, kt鏎y pozwala szybko zapozna si z tre軼i tomu i znale潭 tam z 豉two軼i to, czego si szuka.

 Korzystaj帷y z tej pracy zainteresuje si spontanicznie najpierw elementami pastoralnymi, kt鏎e pomog mu niezw這cznie w jego praktycznym zadaniu. Ju w tym aspekcie tytu造 i podtytu造, uwagi na marginesie pobudz go do zastanowienia.

 Trzeba jednak, aby bardziej zasadnicze cz窷ci ksi捫ki sta造 si przedmiotem pog喚bionej lektury: znajd tu dosy materia逝 r騜ne zebrania wychowawc闚, mo積a z tego uczyni podstaw jednego czy dwu spotka roboczych. Umiej皻ne rozprowadzenie tej pracy w鈔鏚 rodzic闚 chrze軼ija雟kich, nieco zaskoczonych wobec rozwoju katechetyki, mo瞠 im dopom鏂 do przezwyci篹enia postawy zbyt pe軟ej zastrze瞠 albo – przeciwnie – zbyt pragmatycznej.

 Narz璠zie ju istnieje, niew徠pliwie niedoskona貫, ale powa積e. Wszystko b璠zie zale瘸這 od rozumnego jego wykorzystania przez tych, kt鏎zy s odpowiedzialni za duszpasterstwo.

Przypis:
1  P.   H u m,   Célébrer la messe avec les enfants. Notes pastorales et suggestions pratiques, Paris, 1975.

t逝m. M. Starnawska, Lublin

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 89

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 89

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 90

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 91

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 92

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 93

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 94

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 95

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 96

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 97

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 98

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 99

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 100

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 101

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 102

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 103

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 104

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 105

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 106

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 107

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 108

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 109

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 110