Biuletyn Odnowy Liturgii * . w: Collectanea Theologica 45:1975, f. III, s. 49-71.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1. Zarys teologii sakramentu pokuty w nowym Ordo Paenitentiae – C. Krakowieak
2. V i VI Sympozjum Pastoralno-Liturgiczne w Kro軼ienku n/D. – W. Danielski

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
Funkcja dziewcz徠 w zgromadzeniu liturgicznym jako punkt wyj軼ia pracy wychowawczej – F. Blachnicki

III. DIAKONIA SZTUKI
1. VI Mi璠zynarodowy Kongres Muzyki Ko軼ielnej – I. Pawlak
2. 安i徠ynia czy zb鏎? – F. Blachnicki

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA
Liturgia 篡wa – br. Max z Taizé

*  Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek Blachnicki, Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. III, s. 49-55

I. LITERA I DUCH

C. Krakowiak

1. Zarys teologii sakramentu pokuty w nowym Ordo Paenitentiae

 a.   T e o l o g i c z n e   z a s a d y   o d n o w y   s a k r a m e n t u   p o k u t y

 Trwaj帷e siedem lat prace nad nowym Ordo paenitentiae inspirowane by造 z jednej strony przez dokumenty Vaticanum II, a zw豉szcza Konstytucj o 鈍i皻ej liturgiiKonstytucj dogmatyczn o Ko軼iele, z drugiej za przez osi庵ni璚ia wsp馧czesnej eklezjologii, sakramentologii i teologii pastoralnej  1 . Konstytucja o liturgii stwierdza kr鏒ko: „Obrz璠 i formu喚 sakramentu pokuty nale篡 tak przejrze, aby ja郾iej wyra瘸造 natur i skutek tego sakramentu” (nr 72).

 Posoborowa odnowa liturgii poszczeg鏊nych sakrament闚, a wi璚 r闚nie sakramentu pokuty, opiera si na wsp馧czesnym pojmowaniu liturgii jako „wykonywaniu kap豉雟kiego urz璠u Jezusa Chrystusa: w niej przez znaki widzialne i w spos鏏 w豉軼iwy poszczeg鏊nym znakom urzeczywistnia si u鈍i璚enie cz這wieka, a mistyczne Cia這 Jezusa Chrystusa, mianowicie G這wa i Jego cz這nki, wykonuj ca趾owity kult publiczny” (KL 7).

 Nast瘼nie stosowano si do og鏊nych zasad odnowy liturgii jak:

  • znaczenie liturgii s這wa Bo瞠go w sprawowaniu sakrament闚 (por. KL 24; 33, 35),
  • wsp鏊notowy charakter liturgii (por. KL 26-27),
  • prostota i przejrzysto嗆 obrz璠闚 (por. KL 34)

 Przygotowuj帷 now liturgi sakrament闚 鈍i皻ych, nale瘸這 r闚nie uwzgl璠ni dorobek wsp馧czesnej teologii o centralnej roli paschalnej tajemnicy Chrystusa w dziele zbawienia (KL 5-6); rol i dzia豉nie Ducha 安. w Ko軼iele; wreszcie prawd, 瞠 mi這嗆 i mi這sierdzie Ojca Niebieskiego s 廝鏚貫m zbawienia 鈍iata przez Jego Syna Jezusa Chrystusa (por. KL 5).

 Ponadto w odniesieniu do sakramentu pokuty ide inspiruj帷 by這 r闚nie przypomnienie prawdy, oczywistej dla Ko軼io豉 pierwotnego, ale z czasem zapomnianej wzgl璠nie s豉bo akcentowanej, 瞠 grzech pojedynczego chrze軼ijanina, jest nie tylko obraz Boga, ale jest jednocze郾ie ran zadan Ko軼io這wi. Dlatego w sakramencie pokuty grzesznik jedna si z Bogiem i z Ko軼io貫m; r闚nocze郾ie ca造 Ko軼i馧 bierze udzia w nawr鏂eniu i pojednaniu jednego ze swoich cz這nk闚 (por. KK 11; DK 5; KL 109).

 b.   N a z w a   s a k r a m e n t u

 Prawie powszechnie na oznaczenie sakramentu pokuty, zreszt nie tylko w j瞛yku polskim, u篡wa si terminu „spowied”, a nawet „sakrament spowiedzi”; niekiedy termin闚 „spowied” i „sakrament pokuty” u篡wa si zamiennie. Sta這 si tak mi璠zy innymi dlatego, 瞠 sakrament pokuty sprawowany by „prywatnie”, z po這瞠nia g堯wnego akcentu na wyznanie grzech闚 (confessio – spowied), co r闚nie mocno akcentowano w katechetycznym przygotowaniu do tego sakramentu. Natomiast s這wo „pokuta” naszym wiernym najcz窷ciej kojarzy si z tym wszystkim, co jest przykre i uci捫liwe dla cz這wieka („pokuta za grzechy”), wskazuj帷 jedynie na cz窷 sakramentu, mianowicie – zado嗆uczynienie (satisfactio).

 Tymczasem w pierwszych wiekach sakrament ten nazywa si „pojednaniem” (reconciliatio)  2 , podczas gdy przez „pokut” (paenitentia) rozumiano nie tyle sam akt sakramentalnego pojednania z Bogiem, ale raczej akty penitenta poprzedzaj帷e otrzymanie absolucji, oraz inne formy pozasakramentalnego g豉dzenia grzech闚. Dopiero p騧niejsze wieki (zw豉szcza Sob鏎 florencki i Trydencki) wyra幡ie m闚i o sakramencie pokuty (sacramentum paenitentiae)  3 .

 Maj帷 na uwadze to wszystko nowe Ordo u篡wa wprawdzie nazw paenitentiareconciliato zamiennie, ale z wyra幡 predylekcj do nazwy „pojednanie”. Dlaczego nie dokonano unifikacji nazwy? Wydaje si, 瞠 nie chciano zrywa z wyra瞠niami poprzednich sobor闚 (tak瞠 Vat. II) i dlatego zatytu這wano now ksi璕 Ordo Paenitentiae, ale nie Ordo sacramenti paenitentiae jak to mia這 miejsce w dotychczasowym Rytuale Rzymskim. Nazwa ksi璕i lepiej odpowiada tak瞠 jej zawarto軼i. Umieszczono w niej bowiem nie tylko liturgi sakramentu pokuty, ale tak瞠 nabo瞠雟twa pokutne oraz uwagi o innych formach pokuty pozasakramentalnej. Natomiast wsz璠zie tam, gdzie jest mowa o udzielaniu sakramentu, nowe Ordo u篡wa konsekwentnie terminu „pojednanie”. Tak瞠 we Wst瘼ie (Praenotanda) trzy pierwsze rozdzia造 traktuj o tajemnicy pojednania: w historii zbawienia (nr l-2), w 篡ciu Ko軼io豉 (nr  3-7), oraz w pos逝dze pojednania (nr 8-11). Nie bez znaczenia jest r闚nie i to, 瞠 dekret promulguj帷y nowe Ordo rozpoczyna si od s堯w: Recorcciliationem inter Deum et homines.

 Nowe Ordo tak瞠 dlatego preferuje termin „pojednanie”, gdy jest on zaczerpni皻y z Pisma 鈍. (por. Mt 5, 23-34) i zawiera o wiele bogatsz tre嗆 ni s這wo „pokuta”. Wed逝g Biblii pojednanie jest dzie貫m Boga, kt鏎y 陰czy ludzi mi璠zy sob i z Nim samym (por. Ef 2, 14-16; Kol 1, 20; Rz 5, 10) przez po鈔ednictwo Jezusa Chrystusa. „Wszystko za pochodzi od Boga, kt鏎y pojedna nas ze sob przez Chrystusa i zleci nam pos逝g pojednania. Albowiem w Chrystusie B鏬 pojedna ze sob 鈍iat, nie poczytuj帷 ludziom ich grzech闚, nam za przekazuj帷 s這wo pojednania. Tak wi璚 w imieniu Chrystusa spe軟iamy pos豉nnictwo jakby Boga samego, kt鏎y przez nas udziela napomnie. W imi Chrystusa prosimy: pojednajcie si z Bogiem” (2 Kor 5, 18-20). W ten spos鏏 nazwa pojednanie lepiej wyra瘸 sam istot sakramentu – przebaczenie grzech闚, kt鏎e jest darem mi這sierne go Boga dla upad貫go po chrzcie cz這wieka, jest ponownym jego u鈍i璚eniem (nurt zst瘼uj帷y w liturgii), podczas gdy nazwa „pokuta” wskazuje raczej na akty penitenta, przez kt鏎e odpowiada on na Bo瞠 wezwanie do nawr鏂enia i dar przebaczenia grzech闚 i pojednania (nurt wst瘼uj帷y)  4 .

 Ponadto termin „pojednanie” lepiej wskazuje tak瞠 na wymiar eklezjalny tego sakramentu – pojednanie z bra熤i i wsp鏊not, bez czego nie ma prawdziwego pojednania z Bogiem.

 c.   T a j e m n i c a   p o j e d n a n i a   w   d z i e j a c h   z b a w i e n i a

 Sakrament pojednania ukazany jest we Wst瘼ie do nowego Ordo na tle dziej闚 zbawienia  5 . Pojednanie grzesznej ludzko軼i z Bogiem jest bowiem centralnym wydarzeniem historii zbawienia. B鏬 pierwszy wychodzi z inicjatyw zbawienia (鈍iadczy o tym ca造 Stary Testament), a zrealizowa je raz na zawsze w Jezusie Chrystusie, zw豉szcza w Jego Ofierze krzy穎wej i zmartwychwstaniu.

 Pojednanie ukazane jest wi璚 jako dzie這 Ojca, dokonane za po鈔ednictwem Jego Syna. W ten spos鏏, przynajmniej implicite, zrywa si z pojmowaniem odkupienia w kategoriach czysto jurydycznych, jako jedynie ekspiacja sprawiedliwo軼i Bo瞠j przez Chrystusa, w zast瘼stwie grzesznej ludzko軼i  6 . Dlatego Ordo m闚i o mi這sierdziu Ojca, kt鏎y jest g堯wnym sprawc i przyczyn pojednania dokonanego przez Swego Syna (nr 1). Takie poj璚ie odkupienia bardziej odpowiada tak瞠 nauce o Tr鎩cy 安i皻ej i wsp鏊nym dzia豉niu Os鏏 Boskich. Chrystus o鈍iadcza wyra幡ie, 瞠 „Syn nie m鏬豚y niczego czyni sam od siebie, gdyby nie widzia Ojca czyni帷ego. Albowiem to samo co czyni on (Ojciec), podobnie i Syn czyni” (J 5, 19; por. te J 17, 21).

 B璠帷 znakiem Boga w鈔鏚 ludzi, Jezus jest jednocze郾ie znakiem Jego mi這軼i do ca貫go 鈍iata. Dlatego widz帷 w Chrystusie nadzwyczajn mi這嗆 do grzesznik闚, rozpoznajemy w niej mi這嗆 samego Boga Ojca. Szczytowym momentem tej mi這軼i pozostanie na zawsze Ofiara Krzy穎wa Chrystusa, sk康 sp造n窸a na ca陰 ludzko嗆 豉ska nowego 篡cia i odpuszczenia grzech闚 (por. 2 Kor 5, 18; Kol 1, 20).

 Tajemnica pojednania jest przywr鏂eniem pokoju z Bogiem i zawarciem nowego, doskona貫go przymierza. Wyj徠kow rol w tym dziele pojednania z Ojcem spe軟ia Chrystus. Wzywa do pokuty, ale i odpuszcza grzechy; ustanawia Ofiar nowego Przymierza we krwi swojej na odpuszczenie grzech闚 (Mt 26, 28) i oddaje swoje 篡cie za wielu. 安i皻y Pawe przypomina, 瞠 Chrystus „umar za nasze grzechy i zmartwychwsta dla naszego usprawiedliwienia” (Rz 4, 25). Cytuj帷 ten tekst nowe Ordo pragnie podkre郵i zbawczy walor zmartwychwstania Chrystusa, kt鏎e dot康 ujmowano raczej w kategoriach zas逝gi Chrystusa.

 Tak瞠 Duch 安i皻y ma sw鎩 udzia w dziele pojednania grzesznik闚, Zmartwychwsta造 Pan daje swoim Aposto這m Ducha 安i皻ego dla odpuszczenia grzech闚 (J 20, 19-23). ζska pojednania jest udzielana moc Ducha 安i皻ego, o czym wspomina wyra幡ie nowa formu豉 sakramentalna (absolucja).

 Tajemnic pojednania na tle historii zbawienia ukazuj czytania biblijne, kt鏎e odt康 maj stanowi integraln cz窷 liturgii sakramentu pokuty we wsp鏊notowym sprawowaniu (w indywidualnym – ad libitum). S這wo Bo瞠 wzbudzaj帷e wiar, ma przyczyni si do rozpoznania i przyj璚ia znaku sakramentalnego jako zbawczego dzia豉nia Boga (w przeciwie雟twie do ryt闚 magicznych). Dzi瘯i s這wu Bo瞠mu i wierze penitenta, pojednanie dokonane przez Boga w Chrystusie, staje si w znaku sakramentalnym jego osobistym udzia貫m. Wchodzi on osobi軼ie w dzieje zbawienia, kt鏎e kontynuuje w liturgii Ko軼i馧, dzi瘯i Duchowi 安i皻emu czyni帷 obecnym i skutecznym zbawcze dzia豉nie Bo瞠  7 .

 d.   P o j e d n a n i e   w    y c i u   K o  c i o  a   8 

 Chrzest jest pierwszym zwyci瘰twem nad grzechem i powstaniem do nowego 篡cia dla Boga (por. Rz 6, 4-10). Oczyszczenie z grzech闚, kt鏎e dokonuje si w sakramencie chrztu jest prawdziwym pojednaniem grzesznika, podstaw ka盥ego nast瘼nego powrotu do Boga, fundamentem przebaczenia w sakramencie pojednania. Sakrament pokuty przywraca cz這wiekowi, utracon przez grzech ci篹ki 豉sk 篡cia Bo瞠go, otrzymanego po raz pierwszy na chrzcie. My郵 ta przewija si cz瘰to w nowym Ordo (nr 2; 7; 37; Appendix nr 9). Jest to nawi您anie do nauki ojc闚 Ko軼io豉, kt鏎zy nazywali sakrament pojednania „drugim chrztem”. Dlatego nowe Ordo stwierdza, 瞠 „wierni, kt鏎zy zgrzesz po chrzcie, przez odnowienie 豉ski chrzcielnej jednaj si z Bogiem”  9 , oraz za 鈍i皻ym   A m b r o  y m   powtarza, 瞠 Ko軼i馧 „posia da wod i 透y, wod chrzcieln i 透y pokuty”  10 .

 Cenne jest przypomnienie przez nowe Ordo, 瞠 Eucharystia jest ofiar na odpuszczenie grzech闚 (nr 3)  11 . Prawd t nieco zapomniano, 陰cz帷 g豉dzenie wszelkich grzech闚 z sakramentem pokuty. Msza 鈍i皻a ma moc g豉dzenia grzech闚, poniewa jest ofiar za nasze grzechy. Jest to bowiem rzeczywista „ofiara naszego pojednania” (III Modlitwa Eucharystyczna), aby przez Ducha 安i皻ego „z陰czy nas w jedno” (II Modlitwa Eucharystyczna). Nowe Ordo podkre郵a zw豉szcza znaczenie pokutnych cz窷ci Mszy 鈍. w g豉dzeniu grzech闚 powszednich (akt pokuty, liturgia s這wa Bo瞠go, Modlitwa Pa雟ka, Baranku Bo篡, Panie, nie jestem godzien).

 Ko軼i馧, cho jest 鈍i皻y, zawiera w swoim 這nie tak瞠 grzesznik闚, dlatego potrzebuje nieustannego oczyszczania si z grzech闚 („Ko軼i馧 鈍i皻y i zarazem zawsze oczyszczaj帷y si” – KK 8). Pokuta i oczyszczenie dokonuje si w Ko軼iele w r騜nych formach (nr 4), ale g堯wnie i najskuteczniej w liturgii, przez modlitw, g這szenie s這wa Bo瞠go, nabo瞠雟twa pokutne, wreszcie najdoskonalej przez sakrament pojednania. Sakrament pokuty jest wi璚 tylko jednym ze sposob闚 oczyszczaj帷ego dzia豉nia Ko軼io豉, ale jednocze郾ie jego najdoskonalsz form.

 Wa積ym novum omawianego Ordo jest podkre郵enie spo貫cznego charakteru grzechu i pojednania. Grzech chrze軼ijanina nie tylko zmienia jego sytuacj w Ko軼iele, gdy nale篡 on wtedy do Ko軼io豉 jedynie „cia貫m”, a nie „sercem”. Grzesznik nie posiada bowiem Ducha Chrystusowego to jest 豉ski chrzcielnej, kt鏎a obok wiary stanowi istotny element ka盥ego 篡wego cz這nka Cia豉 Mistycznego. Grzech jest tak瞠 ran zadan Ko軼io這wi i uszczupleniem jego 鈍i皻o軼i. Dlatego liturgia sakramentu pokuty ukazuje spo貫czny wymiar grzechu oraz eklezjalny charakter pojednania. Ko軼i馧 jest narz璠ziem pojednania z Bogiem, kt鏎e jest nawa積iejszym i ostatecznym skutkiem sakramentu pokuty. Pojednanie grzesznik闚 jest zadaniem ca貫go Ko軼io豉 jako ludu Bo瞠go, kt鏎y jest ludem kap豉雟kim (nr 4 i 8). Ko軼i馧 ustanowiony i pos豉ny do wszystkich, g這si s這wo Bo瞠 wzywaj帷e do nawr鏂enia, modli si za grzesznik闚 poprzez swoich wiernych 鈍iadomyc h zada, jakie na nich ci捫 w stosunku do tych, kt鏎zy oddalili si od Boga.

 W samym jednak akcie absolucji, Ko軼i馧 udziela pojednania przez pos逝g biskup闚 i kap豉n闚, maj帷ych w豉dz odpuszczenia grzech闚, udzielon przez Chrystusa swoim Aposto這m i ich nast瘼com.

 e.   N a t u r a   i   s k u t k i   s a k r a m e n t u   p o k u t y

 Sakrament pokuty jest konieczny jedynie dla tych chrze軼ijan, kt鏎zy przez grzech ci篹ki zerwali wi瞛y przyja幡i z Bogiem (nr 7). Wszystkim innym jest zalecany, gdy „daje si喚 w s豉bo軼iach i pomaga w pe軟i 篡 wolno軼i dzieci Bo篡ch” (tam瞠). 圭i郵e wi璚 bior帷 sakramentu pokuty nie potrzebuj ci, kt鏎zy pope軟ili jedynie grzechy lekkie, gdy nie zerwali wi瞛i z Bogiem, a jedynie os豉b豉 ich mi這嗆. W zwi您ku z tym w pracach przygotowawczych nad nowym Ordo proponowano dwie formu造 absolucji, jedn dla grzech闚 ci篹kich, drug dla lekkich. Ostatecznie jednak poprzestano na przypomnieniu nauki Soboru Trydenckiego, 瞠 wierni powinni wyzna wszystkie grzechy ci篹kie  12 .

 Z drugiej strony jednak Ordo zach璚a do cz瘰tego i starannego korzystania z sakramentu pokuty, aby nieustannie doskonali w sobie 豉sk chrztu (nr 7). Cz瘰te przyst瘼owanie do sakramentu pokuty nie tylko pobudza do walki ze swoimi wadami i grzechami, ale – poniewa 豉ska sakramentu pomaga otwiera si na dzia豉nie Ducha 安i皻ego – przynagla do gorliwszej praktyki mi這軼i, przejawiaj帷ej si g堯wnie w postawie s逝瞠bnej wobec bli幡ich.

 Jako konstytutywne elementy sakramentu pokuty wylicza si tradycyjnie: 瘸l (contritio), wyznanie grzech闚 (confessio), zado嗆uczynienie (satisfactio) i rozgrzeszenie (absolutio). Nale篡 jednak zaznaczy, 瞠 kolejno嗆 tych element闚 nie jest raz na zawsze ustalona. W zasadzie absolucja poprzedza zado嗆uczynienie, ale przy absolucji generalnej ma ona miejsce przed zado嗆uczynieniem i przed wyznaniem grzech闚. W tym kontek軼ie kapitalne znaczenie ma 瘸l za grzechy, jako w zasadzie najwa積iejszy akt penitenta, wynikaj帷y z rzeczywistego wewn皻rznego nawr鏂enia i decyduj帷y o prawdziwo軼i i skuteczno軼i sakramentu. Dalszym znakiem prawdziwego nawr鏂enia jest zado嗆uczynienie, kt鏎e powinno nawi您ywa do grzesznych czyn闚 penitenta i spe軟ia podw鎩n rol: lekarstwa chroni帷ego przed nowymi grzechami i 鈔odka prowadz帷ego do lepszego 篡cia. Absolucja za jest widzialnym znakiem przebaczenia i pojednania udzielonego przez Boga grzesznikowi.

 O skutkach sakramentu pokuty nowe Ordo m闚i opisowo, odwo逝j帷 si do znanych obraz闚 biblijnych: B鏬 przyjmuje powracaj帷ego syna; Chrystus bierze w swe ramiona zagubion owc i wprowadza j do owczarni: Duch 安i皻y po鈍i璚a na nowo sw 鈍i徠yni, lub pe軟iej j zamieszkuje (nr 64).

 W nowym Ordo zmodyfikowano sam formu喚 absolucji oraz przywr鏂ono gest w這瞠nia r彗 (r瘯i) na g這w penitenta w czasie wypowiadania s堯w formu造 sakramentalnej, wzbogacaj帷 w ten spos鏏 znak sakramentalny. Gest w這瞠nia r彗 nawi您uje do praktyki Ko軼io豉 pierwotnego, przypomina w這瞠nie r彗 przy chrzcie, w bierzmowaniu i 鈍i璚eniach, oraz wskazuje, 瞠 odpuszczenie grzech闚 jest tak瞠 dzie貫m Ducha 安i皻ego, o czym wyra幡ie m闚i s這wa absolucji:
 „B鏬 Ojciec mi這sierdzia, kt鏎y przez 鄉ier i zmartwychwstanie swego Syna pojedna ze sob 鈍iat i pos豉 Ducha 安i皻ego na odpuszczenie grzech闚, przez pos逝g Ko軼io豉 niech ci udzieli przebaczenia i pokoju. A ja ciebie rozgrzeszam z grzech闚 twoich w imi Ojca i Syna, i Ducha 安i皻ego” (nr 46)  13 .

 Nowa formu豉 sakramentalna ma charakter trynitarny, biblijny i eklezjalny. Nie tylko wymienia trzy osoby Boskie, ale tak瞠 ich dzia豉nie w porz康ku ekonomii zbawienia. Wszystko pochodzi od Ojca mi這sierdzia. Pojednanie, kt鏎ego inicjatywa nale篡 do Ojca, zosta這 dokonane przez 鄉ier i zmartwychwstanie Syna Bo瞠go; 豉ska pojednania jest nam udzielana przez Ducha 安i皻ego, kt鏎y jest owocem Paschy Chrystusa, wreszcie spotkanie z Bogiem mi這siernym dokonuje si w Ko軼iele i przez pos逝g Ko軼io豉.

 Tworz帷 now formu喚 absolucji pos逝穎no si w du瞠j mierze terminologi 鈍. Paw豉, zw豉szcza z 2 Kor, gdzie dzi瘯uje on „Ojcu mi這sierdzia” za wszelk pomoc w trudno軼iach 篡cia (2, 3); przypomina, 瞠 Chrystus umar i zmartwychwsta za wszystkich, a B鏬 „pojedna nas ze sob przez Chrystusa” (5, 14). Wzmianka o Duchu 安i皻ym nawi您uje do J 20, 22-23 – Chrystus w dzie swego zmartwychwstania da Aposto這m Ducha 安i皻ego, aby odpuszczali grzechy. Pos逝ga pojednania i w豉dza odpuszczania grzech闚 zosta造 zlecone Aposto這m i ich nast瘼com, kt鏎zy je pe軟i w imieniu Chrystusa i Ko軼io豉.

 f.   S a k r a m e n t   p o k u t y   j e s t   c e l e b r a c j    l i t u r g i c z n 

 Dotychczasowy kr鏒ki obrz璠 sakramentu pokuty oraz spos鏏 jego udzielania sprawia造, i w 鈍iadomo軼i wiernych, a nawet kap豉n闚 sakrament ten mia charakter czysto „prywatny”, znajdowa si niejako poza liturgi Ko軼io豉. Tymczasem sakrament pokuty, tak jak i inne sakramenty, nale篡 do liturgii Ko軼io豉. Prawda ta zosta豉 wyra幡ie ukazana w nowym Ordo.

 Istot celebracji liturgicznej jest dialog mi璠zy Bogiem a jego ludem: „w liturgii B鏬 m闚i do swego ludu, lud za odpowiada Bogu przez 酥iew i modlitw” (KL nr 33). W sprawowaniu liturgii Ko軼i馧 zawsze wyznaje swoj wiar, dzi瘯uje Bogu za dar zbawienia przez Jezusa Chrystusa, ofiaruje swe 篡cie jako ofiar duchow na chwa喚 Bogu i oczekuje przyj軼ia Pana (nr 7b). To nadaje radosnego a zarazem dzi瘯czynnego charakteru liturgii Ko軼io豉.

 W liturgii z natury uczestniczy wiele os鏏, ale w niekt鏎ych wypadkach mo瞠 by ona sprawowana jedynie przez dwie, a nawet jedn osob. Ale tak瞠 wtedy mimo nieco prywatnego charakteru jest prawdziwym aktem liturgicznym. Taki wypadek ma miejsce przy sprawowaniu sakramentu pokuty (kap豉n – penitent), tzw. Mszy bez ludu oraz w czasie indywidualnego odmawiania brewiarza.

 Sprawowanie sakramentu pokuty jest wi璚 prawdziw celebracj, w kt鏎ej dzia豉nie Boga i cz這wieka spotyka si pod os這n 鈍i皻ych znak闚  14 . Bior w niej udzia: kap豉n, penitent i w miar mo磧iwo軼i inni cz這nkowie wsp鏊noty lokalnej. Wyst瘼uj w niej wszystkie istotne elementy akcji liturgicznej: obrz璠y wst瘼ne, proklamacja s這wa Bo瞠go (czytania i homilia), w豉軼iwy obrz璠 sakramentalny, oraz zako鎍zenie i rozes豉nie. Najbardziej jest to widoczne w drugiej i trzeciej formie sprawowania sakramentu pokuty, chocia zasadnicza struktura tej liturgii zachowana jest tak瞠 przy pojednaniu pojedynczych penitent闚. Sk豉daj si na ni nast瘼uj帷e elementy:

  • przyj璚ie penitenta (penitent闚),
  • liturgia s這wa Bo瞠go,
  • wyznanie grzech闚 i przyj璚ie zado嗆uczynienia,
  • modlitwa penitenta i absolucja,
  • uwielbienie Boga i dzi瘯czynienie za dar przebaczenia grzech闚,
  • rozes豉nie.

 Liturgia sakramentu pokuty anga簑je zar闚no kap豉na-szafarza, jak i penitenta, kt鏎y w pewnym sensie koncelebruje z kap豉nem, poniewa akt sakramentalny dokonuje si dzi瘯i wsp馧dzia豉niu kap豉na i penitenta  15 . Tworz go po陰czone ze sob akty: penitenta, kt鏎y w pokorze otwiera si na Bo瞠 mi這sierdzie i dzia豉nie szafarza, kt鏎y w imi Tr鎩cy 安i皻ej oznajmia mu Bo瞠 przebaczenie.

 W liturgii sakramentu pokuty nie chodzi jedynie o spotkanie penitent-kap豉n, ale jest to prawdziwe spotkanie z przebaczaj帷ym i mi這siernym Bogiem. G堯wnym dzia豉j帷ym jest B鏬, do kt鏎ego przychodzi nale篡cie usposobiony grzesznik i przez odpowied na wezwanie Bo瞠 do nawr鏂enia otrzymuje 豉sk pojednania czyli u鈍i璚enia, oddaj帷 w ten spos鏏 Bogu prawdziwy kult w duchu i w prawdzie, a to nale篡 do istoty liturgii Ko軼io豉.

 W zako鎍zeniu nale篡 podkre郵i nast瘼uj帷e istotne aspekty teologiczne nowego Ordo Paenitentiae:
 1. trynitarny charakter pojednania ukazany na tle historii zbawienia, jako tajemnica mi這軼i i mi這sierdzia Boga Ojca przez Jezusa Chrystusa i w Duchu 安i皻ym (por. wst瘼, czytania, absolucja);
 2. ukazanie roli s這wa Bo瞠go i wiary w procesie nawr鏂enia grzesznika i w sprawowaniu samego sakramentu pojednania;
 3. zwr鏂enie uwagi na spo貫czny charakter grzechu i konsekwentnie ukazanie wsp鏊notowego i eklezjalnego aspektu pojednania, poprzez wsp鏊notow celebracj sakramentu pokuty. Dwie formy sprawowania tego sakramentu: indywidualna i wsp鏊notowa, nie s alternatywne, ale komplementarne, razem lepiej ukazuj bogat tre嗆 sakramentu pojednania;
 4. wzbogacenie liturgii sakramentu pokuty, dzi瘯i czemu jego sprawowanie b璠zie teraz w pe軟ym znaczeniu prawdziw celebracj liturgiczn.

 Nale篡 si spodziewa, 瞠 obch鏚 Roku 安i皻ego pod has貫m „Odnowa i pojednanie” przyczyni si do ukazania w豉軼iwej teologii sakramentu pokuty i jego znaczenia w 篡ciu ca貫go Ko軼io豉. Prze篡wanie Roku 安i皻ego jest r闚nie doskona陰 okazj do upowszechnienia bardziej w豉軼iwej nazwy tego sakramentu, mianowicie „sakrament pojednania”.

Przypisy:
1  Por.   P.   S o t t o c o r n o l a,   Il nuovo „Ordo Paenitentiae”, Notitiae 10(1974)65-66;   T e n  e,   Les nouveaux rites de la penitence, Questions liturgiques, 1974, nr 3-4, 98-95;   R.   K a c z y  s k i,   Erneuerte Bussliturgie, Theologisch-praktische Quartalschrift 122 (1974)209-221.

2  Por. Liber sacramentorum romanae ecclesiae... Sacramentarium Gelasianum, wyd.   L.   C.   M o h l b e r g,   Romae 1960, nr 354, 359, 363.

3  Denz. 699; 893a-906.

4  P.   J o u n e l,   La liturgie de la réconciliation, LMD 1974, nr 1, s. 9.

5  Por. R.   C a v e d e,   La riconciliazione nella storia della salvezza, Rivista di pastorale liturgica 11 (1974)15-21;   P.   J o u n e l,   art.cyt., 11;   P.   S o t t o c o r n o l a,   Les nouveaux rites..., 96-98.

6  R.   C a v e d o,   art.cyt., 15-17.

7  P.   S o t t o c o r n o l a,   Les nouveaux rites..., 97-98. 105.

8  Por.   E.   L o d i,   La penitenza della chiesa e la penitenta nella chiesa, Rivista di pastorale liturgica 11(1974)21-34;   P.   J o u n e l,   art.cyt., 11-13;   P.   S o t t o c o r n o l a,   Les nouveaux rites..., 98-104.

9  OP nr 2.

10  OP nr 2. Por. Nabo瞠雟two pokutne na czas Wielkiego Postu, OP s. 83-86.

11  Por.   P.   S o t t o c o r n o l a,   Les nouveaux rites..., 102-104;   P.   G e r a r d i,   Eucaristia e penitenza, sacramenti di riconciliazione, nella dottrina del Concilio di Trento, Rivista di teologia morale 5(1973)491-514.

12  Debet fidelis confiteri sacerdoti omnia et singula peccata gravia (OP nr 7a). Wed逝g Soboru Trydenckiego – omnia peccata mortalis (Denz. 899).

13  Deus Pater misericordiarum, qui per mortem et resurrectionem Filii Sui munduru sibi reconciliavit et Spiritum Sanctum effudit in remissionem peccatorum, per ministerium Ecclesiae indulgentiam tibi tribuat et pacem. Et ego te absolvo a peccatis tuis in nomine Patris, et Filii,et Spiritus Sancti.

14  R.   K a c z y  s k i,   art.cyt., 215-216.

15  P.   J o u n e l,   art.cyt., 17.

ks. Czes豉w Krakowiak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. III, s. 55-60

I. LITERA I DUCH

W. Danielski

2. V i VI Sympozjum Pastoralno-Liturgiczns w Kro軼ienku n/D.

 Podajemy poni瞠j dalszy ci庵 sprawozdania z V Sympozjum Pastoralno-Liturgicznego w Kro軼ienku, rozpocz皻ego w poprzednim numerze oraz sprawozdanie z VI Sympozjum. III sesj sympozjum wype軟i tr鎩g這s na temat: katechumenat dzisiaj. Referaty wyg這sili pracownicy Instytutu Teologii Pastoralnej KUL, ks. Florian   P e  k a SJ (socjologia), ks. J霩ef   W i l k TS (pedagogika rodziny), ks. Zbigniew   C z e r w i  s k i   (katechetyka).

 Ks.  F.   P e  k a   na wst瘼ie podkre郵i, 瞠 formy nauczania religijnego powinny by przystosowane do sytuacji religijnej i spo貫cznej wiernych, zw豉szcza gdy wielu ludzi po przyj璚iu chrztu nic nie 陰czy z Ko軼io貫m. Swoj wypowied zatytu這wa: Fakty, z kt鏎ymi trzeba si liczy i opar na opublikowanych badaniach socjologicznych nad ludno軼i regionu pu豉wskiego i miasta P這cka, oraz 鈔odowisk m這dych robotnik闚 i student闚 G鏎nego 奸御ka. Fakty te s nast瘼uj帷e:
 1. Przekonanie, 瞠 nauka religii dotyczy dzieci przed I Komuni 鈍., wieku szko造 podstawowej; w wieku szko造 鈔edniej rodzice na og馧 zostawiaj decyzj m這dzie篡; studiuj帷y, a tym bardziej doro郵i, uwa瘸j si za zwolnionych z kszta販enia religijnego. Wiadomy jest spadek frekwencji na katechizacji w miar wieku, ale w Polsce charakterystyczne jest przekonanie, 瞠 religia jest czym w豉軼iwym dziecku, czego starsi pilnuj, ale nie praktykuj帷 sami powoduj, 瞠 dorastaj帷 dziecko ich na郵aduje i porzuca praktyki religijne. Potrzeba wi璚 u鈍iadamiania, 瞠 religijno嗆 jest spraw doros造ch.
 2. Drugim zjawiskiem jest ignorancja religijna nawet w podstawowych prawdach wiary i okre郵eniach (mimo nawet mechanicznego recytowania formu katechizmowych) albo kwestionowanie lub negowanie niekt鏎ych prawd wiary. R闚nolegle do tego – uznawanie si za wierz帷ego bez praktykowania, nie uznawanie zasad moralnych Ko軼io豉, du篡 wi璚 procent wierz帷ych niekonsekwentnych.
 3. Na profil religijno軼i wp造wa 鈔odowisko i badacze uznaj, 瞠 g堯wny wp造w ma rodzina – negatywny czy pozytywny.
 Referent na koniec przypomnia w skr鏂ie inne cechy charakterystyczne katolicyzmu polskiego: brak widocznego zwi您ku 篡cia moralnego z praktykami pobo積ymi, traktowanie sakrament闚 jako 鈔odka do osi庵ni璚ia d鏏r wiecznych i szcz窷cia na ziemi, malej帷y udzia w praktykach nieobowi您kowych, zanik 篡cia religijnego w miar wzrostu aktywno軼i spo貫cznej, a wreszcie zanik wi瞛i terytorialnej na rzecz personalnej.

 W drugiej cz窷ci, ks. J.   W i l k   zaj掖 si zagadnieniem Katechumenat dzisiaj a problem inicjacji eucharystycznej. Wyszed連zy od miejsca jakie przyznaje si Eucharystii w 篡ciu Ko軼io豉, przyst徙i do refleksji nad formami prowadzenia do niej m這dych pokole: z analizy element闚 sta造ch w praktyce w ci庵u wiek闚 przeszed do scharakteryzowania og鏊nej formy katechumenatu wsp馧czesnego, aby w ko鎍u postawi postulat katechumenatu rodzinnego jako formy w豉軼iwej na dzi w inicjacji eucharystycznej.

 Etapy rozwoju form I Komunii w historii przedstawi referent nast瘼uj帷o:
 1. Od Komunii 鈍. nowoochrzczonych doros造ch, przez komuni niemowl徠 podczas chrztu, nast瘼nie przygotowywanych przez rodzin do jej dalszego przyjmowania – referent przeszed do zasad Soboru Latera雟kiego i Trydenckiego oraz potrydenckiej formy katechumenatu szkolnego z wymaganiami skr鏂onego katechizmu ju w „wieku rozeznania” i stopniowym przesuwaniem w g鏎 wieku I Komunii, co 鈍.   P i u s   X   oceni jako 廝鏚這 wielu szk鏚. Autor przedstawi krytyczn ocen katechezy potrydenckiej dokonan przez   G.   W e b e r a:   Komunia 鈍. traktowana jako nagroda, na kt鏎 trzeba zas逝篡 w duchu napi璚ia religijno-ascetycznego, brak udzia逝 w Ofierze, traktowanie I Komunii jako szczytowego, najpi瘯niejszego dnia w 篡ciu z przeakcentowaniem spraw drugorz璠nych, zw豉szcza za zwolnienie rodziny z podstawowego obowi您ku formacji w豉snym 篡ciem. Pierwsza Komunia powinna by punktem wyj軼ia, a nie celem formacji, wprowadza w do鈍iadczenie tajemnicy Chrystusa, w uczestnictwo w Ofierze oraz w 篡cie wsp鏊noty ko軼ielnej – i to jest szczeg鏊ne zadanie rodziny tak, 瞠 nawet inne przygotowanie ju nie musi by tak czasoch這nne.

 2. Katechumenat ma za zadanie stopniowo w陰cza w relacj z Ko軼io貫m, u鈍iadamia coraz g喚biej rzeczywisto嗆 chrztu i orientowa na Eucharysti oraz dawa do鈍iadczenie 篡cia chrze軼ija雟kiego i rozwija wiar. Ma on mie – co referent szeroko przedstawi – wymiar eklezjalny, liturgiczny i biblijny. Dop鏦i istnieje praktyka chrztu niemowl徠, form podstawow katechumenatu musi by katechumenat rodzinny i urz璠owym katechetom nie wolno bra na siebie ca貫j odpowiedzialno軼i za religijne wychowanie, skoro podstawy wychowania s w r瘯ach rodzic闚.
 3. Odpowiedzialno嗆 rodzic闚 wynika z faktu, i s pierwszymi wychowawcami, maj by te wsp馧tw鏎cami wzrostu w 豉sce i budowa dojrza這嗆 duchow przez w豉sne dojrza貫 篡cie religijne. Oni te zdecyduj, czy dziecko jest dysponowane do nawi您ania relacji z Bogiem, czy „bez obci捫ania pami璚i” ma elementarn intuicj wiary, z篡te jest ze znakami liturgii i umie si modli – s這wem, czy jest przygotowane do pe軟ego uczestnictwa we Mszy 鈍. Dominuj帷e w rodzinie relacje personalne s baz dla osobowego spotkania z Chrystusem, a jej zwi您ek z innymi rodzinami pomaga dziecko wyczuli na potrzeby innych – przez modlitw i dobry czyn w陰cza w Ko軼i馧. Inicjacj prowadzi rodzina przez modlitw (rozmow, nie formu造), udzia w liturgii Mszy 鈍. i roku ko軼ielnym, czytanie, wyja郾ianie i odpowiadanie na pytania, wreszcie wychowanie sumienia i zaprawianie go w dobru. Do dyskusji poda referent zadania duszpasterza wobec katechumenatu rodzinnego tak poj皻ego.

 Ks. Z.   C z e r w i  s k i   podj掖 problem, jaka forma katechumenatu jest odpowiednia na dzisiaj. Spraw katechumenatu rodzinnego najbardziej radykalnie stawiaj wsp鏊noty Badaczy Pisma 鈍., Wolnych Badaczy Pisma 鈍., oraz 安iecki Ruch Epifania. Zb鏎 miejscowy nie mo瞠 wyr璚za rodzic闚, gdy oni 豉two si z tego zwalniaj, a jest to ich obowi您kiem; protestanckie za „szko造 niedzielne” indywidualne wyja郾ianie dzieciom pozostawiaj rodzicom. W Ko軼iele katolickim nast瘼uje obecnie zmiana dotychczasowego podej軼ia do katechizacji, przynajmniej nie traktuje si jej jako jedynej formy katechumenatu, a odnowa liturgii ukaza豉 jej korelacj z katechumenatem i przypomnia豉 uzdolnienia cz這nk闚 Ko軼io豉 do wychowania drugich, tworzenia 鈔odowiska katechumenatu. Pe軟e wyci庵ni璚ie praktycznych konsekwencji z faktu udzielenia chrztu dzieciom na podstawie wiary rodzic闚 – oznacza konieczno嗆 odnowienia 豉ski chrztu 鈍. Wielu bowiem dojrza造ch katolik闚, jak stwierdzamy np. na przyk豉dzie podej軼ia do niedzielnej Mszy 鈍. („ci篹ar”) – nie zaakceptowa這 faktu swego chrztu. Jako dzieci nie byli zdolni do wiary ani do nawr鏂enia i Ko軼i馧 odk豉da t ich decyzj wyboru Chrystusa do czasu, gdy b璠 do tego zdolni. Jednak potrzeba tego „dope軟ienia ca貫j prawdy tego sakramentu”, by wiar w kt鏎ej cz這wiek zosta ochrzczony jako dziecko, potwierdzi w 篡ciu dojrza造m. Czynnikami decyduj帷ymi o rzeczywistym wej軼iu w 篡cie chrze軼ija雟kie s: rozbudzona 鈍iadomo嗆 i poczucie godno軼i osoby, postawa dialogu, wiara jako spotkanie z Bogiem i odpowied przez oddanie si Mu, przynale積o嗆 鈍iadoma do konkretnej wsp鏊noty i aktywna postawa wobec s這wa Bo瞠go, liturgii i pos逝gi mi這軼i. Maj帷 to da dziecku swojemu, rodzice sami okazuj si dzi neokatechumenami, ich wi璚 najpierw trzeba doprowadzi – i w og鏊e doros造ch katolik闚 – do prze篡cia 豉ski chrztu.
 Reakcj na pocz徠ki „niepowa積ego”, sformalizowanego traktowania chrze軼ija雟twa, by這 powstanie 篡cia zakonnego, a dzi jest ni eksplozja r騜nych ruch闚, grup i styl闚 maj帷ych na celu odnow 篡cia chrze軼ija雟kiego.
 Interesuj帷e do鈍iadczenia maj wolne wsp鏊noty protestanckie, tak瞠 w Polsce: przede wszystkim jest to akcja tzw. ewangelizacji (Zjednoczony Ko軼i馧 Ewangeliczny). W wyniku takiego nabo瞠雟twa, daj帷ego g喚bokie prze篡cie rzeczywisto軼i Ewangelii, zbiera si ch皻nych do dalszej pracy nad pog喚bieniem swego 篡cia.
 Wszystkie te formy zmierzaj do tego, by metanoia, nawr鏂enie, kt鏎e ma si wprawdzie dokonywa przez ca貫 篡cie, nabra這 dynamizmu wyra幡ym momentem kiedy si zacznie na serio. W pierwotnym Ko軼iele ewangelizacja mia豉 doprowadzi poganina do ch璚i, by sta si chrze軼ijaninem. Dzi Ordo Initiationis Christianae Adultorum nazywa to prekatechumenatem. Je郵i metanoia nie dokonuje si przed I spowiedzi dzieci, to najlepszym czasem na to jest samodzielna decyzja przyst徙ienia do bierzmowania tym bardziej, ze OICA sugeruje bierzmowanie przed I Eucharysti w odniesieniu do ochrzczonych w dzieci雟twie doros造ch, kt鏎zy nie otrzymali potem katechezy. Niemal t sam sytuacj wydaj si prze篡wa ci, kt鏎zy mimo I Komunii 鈍. nie uczestnicz nadal w pe軟i w Eucharystii, jedynie chodz na Msz 鈍.: je郵i nie podj瘭i decyzji esse in Christo, nie s w pe軟i chrze軼ijanami.
 Nawr鏂enie, pokuta, prowadzi do budowania na nowo wsp鏊noty. Ale te mo磧iwe jest to w 篡wych wsp鏊notach, gdzie widoczne s relacje mi璠zyosobowe. W ko鎍u nale篡 wskaza na konieczno嗆 takiego sprawowania liturgii, kt鏎e by ukaza這 jej charakter zobowi您uj帷y. Ca豉 spo貫czno嗆 bowiem, prze篡waj帷a sw egzystencj w Chrystusie podczas liturgii, jest podmiotem katechumenatu: jeszcze ci庵le nie docenia si sta貫j katechezy doros造ch, ale te dopiero sami prze篡wszy sw鎩 chrzest mog jego 豉sk rozwija w m這dym pokoleniu.

 W dyskusji nad powy窺zymi trzema wypowiedziami g這s zabra這 10 ksi篹y.
 1. Sugerowano, 瞠 w polskich warunkach cel stawiany przed katechumenatem mo積a osi庵n望 pod tradycyjn nazw rekolekcji (ks.   M a r g a  s k i), jak to pr鏏owa urz康za w Izabelinie ks. Aleksander   F e d o r o w i c z.
 2. Uznano, 瞠 cz這wiek jest „plastyczny” do 30 roku 篡cia, a wi璚 p騧niej podejmowanie katechumenatu natrafia na zrozumia貫 trudno軼i; dlatego w tym kierunku wypada ustawi najp騧niej przygotowanie do sakramentu ma鹵e雟twa lub do I Komunii 鈍. pierwszego dziecka (ks.   S o b c z y k).
 3. Zwr鏂ono uwag na rol niedzieli jako dnia katechezy rodzinnej: w domu powinno si ju wieczorem w sobot m闚i o radosnym odchodzie Dnia Pa雟kiego, nie tylko w czasie wolnym (ks.   S c h e n k).
 4. Poruszono formacyjne znaczenie udzia逝 dzieci we Mszy 鈍. wraz z rodzicami: w parafii wroc豉wskiej (ks.   S t a n e t a)   do I Komunii 鈍. przyst瘼owa這 140 dzieci wraz z rodzicami w sam Wielkanoc (tylko dwie rodziny by造 temu terminowi przeciwne), potem ta grupa rodzin pozostaje wierna jednej z niedzielnych Mszy. 鈍.; Msze 鈍. samych dzieci gro膨 przekszta販eniem si w strofowanie przez ksi璠za. Natomiast gdzie indziej (Bytom) dzieci, kt鏎e nie mog造 i嗆 do I Komunii 鈍. wraz z rodzicami, przesta造 przychodzi, skr瘼owane swoim osamotnieniem   (ks.   S c h e n k).   W przygotowaniu niedzielnej Mszy. 鈍. coraz inna rodzina bierze odpowiedzialno嗆 za urz康zenie ko軼io豉   (ks.   W i l k).   Potrzeba coraz bardziej odr瑿nego tekstu Modlitwy Eucharystycznej dla Mszy z udzia貫m dzieci, liturgia w obecnym kszta販ie tekst闚 jest dost瘼na tylko dla doros造ch, i to na jakim ju poziomie   (ks.   G r z e  k o w i a k).
 5. Jako pami徠k chrztu 鈍. proponowano obrazek z nadrukiem, a przynajmniej adnotacj, dat i piecz璚i parafii. Wa積e jest zar闚no ze wzgl璠u na migracje ludno軼i, jak i na formowanie 鈍iadomo軼i (tre嗆 wpisu np. „NN sta si dzieckiem Bo篡m we wsp鏊nocie parafii N”.

 IV sesja w dniu 27 czerwca po Mszy 鈍. koncelebrowanej, by豉 po鈍i璚ona roli Wielkiego Postu jako okresu katechumenatu dla wszystkich ochrzczonych. Kr鏒kie wprowadzenie do dyskusji wyg這si ks. dr Jerzy  K o w n a c k i   z Gda雟ka. Zasygnalizowa, 瞠 teksty liturgii W. Postu, nadto historyczne obrz璠y katechumenatu i nowe obrz璠y chrztu dzieci – stanowi materia podstawowy w przygotowaniu na odnowienie 豉ski chrztu przez Eucharysti wielkanocn. W tym kierunku zmierza造 dyrektywy episkopatu Francji z 1962 r. o katechizacji doros造ch.

 Dyskusja, w kt鏎ej g這s zabra這 11 os鏏. zaj窸a si przede wszystkim dotychczasow praktyk rekolekcji wielkopostnych.
 1. Proponowano, by rekolekcje wielkopostne wprost nazwa katechumenatem zwi您awszy je jednak 軼i郵e z pokut i liturgi Eucharystii i przy wykorzystaniu tekst闚 biblijnych czyta mszalnych. Jako curiosum przytoczono praktyk w jednym z ko軼io堯w wielkomiejskich urz康zanie rekolekcji w tygodniu wielkanocnym „dla tych, kt鏎zy nie zd捫yli w W. Po軼ie”. Zwr鏂ono uwag – dope軟iaj帷 wprowadzenia w dyskusj – na autentyczn my郵 Ko軼io豉 teksty mszy wielkopostnych (modlitw) z tematyki wy陰cznie ascetycznej przenosz akcent na ca這嗆 misterium Chrystusa i Jego zbawczego dzie豉   (ks.   S t a n e t a);   okres ten zmierza do odnowy przymierza w Wielk Noc – od wiek闚, zanim jeszcze w 1951 r. i ostatecznie w 1955 r. wprowadzono specjalny obrz璠 – cz窷 I Wielkiego Postu, do IV niedzieli w dni powszednie mo積a traktowa jako kontynuacj my郵i Popielca, drug – jako przygotowanie na prze篡cie Tridumum M瘯i i Chwa造, szczytem przygotowa jest procesja palmowa   (ks.   D a n i e l s k i,   ks.   S z c z u r e k).

 2. Ks.  J.   D y l l u s   z Gliwic (par. Chrystusa Kr鏊a) podzieli si 4-letnim do鈍iadczeniem z rekolekcji wielkopostnych: gdy na zwyk貫 rekolekcje przychodzi這 tylko 2 tysi帷e wiernych, trzeba by這 wprowadzi rekolekcje niedzielne z naukami na ka盥ej Mszy 鈍. i na Gorzkich 畝lach oraz wieczorn nauk stanow. Przynios這 to liczny udzia w Triduum Paschalnym przez Komuni 鈍. Spowiadano co dzie rano (w ka盥 niedziel wzywano do wczesnej spowiedzi), a od pi徠ku przed Niedziel Palmow przez ca貫 dni: do niedzieli – dzieci, do W. Czwartku – m這dzie i doros造ch. Tradycyjne 3-dniowe rekolekcje pozosta造 jedynie przed uroczysto軼i odpustow.
 3. Ks.  S o b c z y k   wyst徙i z postulatem skonfrontowania z my郵 Ko軼io豉 dotychczasowej pracy rekolekcyjnej b璠帷ej w wyra幡ym kryzysie. Katechumenat mia prowadzi do chrztu, ochrzczeni za maj by prowadzeni do pokuty jako „drugiego chrztu”, by w pe軟i mogli 鈍i皻owa zjednoczenie z Chrystusem Zmartwychwsta造m (dlatego te w parafii 鈍. Tomasza w Sosnowcu z W. Postem zwi您ano tak瞠 przygotowania do bierzmowania). Ks.  F.   B l a c h n i c k i   stwierdzi, 瞠 rekolekcje wielkopostne sta造 si ju w za這瞠niu namiastk tego, co Ko軼i馧 utraci z zanikiem katechumenatu. Wielki Post jest w za這瞠niu okresem odnowy Ko軼io豉 i nie tyle wa積e jest zmieni rekolekcj, co przywr鏂i w豉軼iwy sens temu okresowi. Bazuj帷 bowiem na minimalizmie chrze軼ija雟kim zak豉damy jako normalny stan grzechu ci篹kiego, z przerwami na spowied i natychmiastow Komuni 鈍. po niej, np. pierwszopi徠kow. Nale瘸這by wychowa chrze軼ijan, by w 豉sce prze篡li przynajmniej ca陰 Pi耩dziesi徠nic rado軼i – a do Zes豉nia Ducha 安i皻ego, z codziennym pe軟ym udzia貫m w Eucharystii.
 4. Ks.  W.   S c h e n k   przypomnia, 瞠 wsp馧istnie b璠 nadal r騜ne modele, bo zr騜nicowana jest formacja. Liturgia rzymska od czas闚 karoli雟kich „przegra豉” w zetkni璚iu z ludami Europy o innym sposobie my郵enia np. od sacramentum – spotkania, kap豉ni przeszli do sakramentu – tajemnicy, i to w sensie niemal urz璠owym. W parafii s chrze軼ijanie o bardzo r騜nych „obrz康kach”: „rekolekcyjni” i „sakramentalni”, ale tak瞠 anonimowi (ma這 praktykuj帷y), i zaledwie „pierwszopi徠kowi” (ma這 konsekwentni), co stawia duszpasterzowi wymaganie elastyczno軼i – uwzgl璠niania wszystkich.
 Zas鏏 tekst闚 Pisma 鈍. w Wielkim Po軼ie jest nadal ma這 dost瘼ny wiernym (homilie), a duszpasterze nie wiedz o mo磧iwo軼i swobodnego ich doboru.
 Rekolekcje w parafii NMP w Bytomiu zaczynaj si zaraz po Popielcu i oznaczaj „tradycyjnie” powr鏒 do Boga, ale bynajmniej nie przez jednorazow spowied: ca貫 przekszta販enie 鈍iadomo軼i zmierza „od wielkopostnej spowiedzi do wielkopostnej pokuty”; przypomnie trzeba, 瞠 doros貫go katechumena obowi您ywa豉 przed chrztem pokuta. To jest istotniejsze, cho熲y鄉y w parafii nie byli jeszcze w stanie przesun望 wielkopostnej 鈍iadomo軼i na prze篡cie 豉ski chrztu. Przesuni璚ie akcentu ze spowiedzi na pokut da這 ju (uczestnicz帷ych od kilku lat) pog喚bienie, 鈍iadomo嗆 konieczno嗆 wyr闚nania, samodzielnego g豉dzenia grzechu przez powa積e traktowanie pokuty jako wewn皻rznej przemiany, a nie taniego 瘸lu: niekiedy ju przy spowiedzi m闚i co uczynili sami jako pokut za te wyznawane grzechy.

 Ko鎍ow cz窷 dyskusji zaj窸o ustalenie terminu i tematyki nast瘼nego, VI Sympozjum, ju wst瘼nie rozwa瘸nych podczas dyskusji poprzedniego wieczoru. Spo鈔鏚 proponowanych temat闚 wybrano Inicjacja chrze軼ija雟ka (eucharystyczna) w naszych warunkach, przede wszystkim w oparciu o instrukcj „Eucharisticum Mysterium” i o ksi璕 „Ordo initiationis christianae adultorum”. Termin ustalono na 24-26 VI 1974. Na 1975 r. sugerowano m.in. 陰czenie liturgii z 篡ciem modlitwy, rol 酥iewu dzieci w wprowadzeniu ich w ducha modlitwy, wreszcie problem, czy dzisiejszy cz這wiek jest zdolny do liturgii.

 VI Sympozjum Liturgiczno-Pastoralne zorganizowane przez Katedr Liturgiki w Instytucie Teologii Pastoralnej KUL, odby這 si w Kro軼ienku n/Dunajcem w dniach 24-26 czerwca 1974 r. przy udziale 32 ksi篹y.

 I sesj w poniedzia貫k od godz. 17 wype軟i這 zagajenie kierownika katedry, ks. Wac豉wa   S c h e n k a,   oraz referat ks. W豉dys豉wa   S o b c z y k a   Wymagania katechetyczne i pastoralne instrukcji „Eucharisticum Mysterium” oraz „Ordo initiationis christianae adultorum” a ich realizacja. Stanowi on punkt wyj軼ia dla dyskusji, w kt鏎ej g這s zabra這 10 ksi篹y.

 Drugi dzie rozpocz掖 si Msz 鈍. koncelebrowan przez wszystkich uczestnik闚 sympozjum pod przewodnictwem i z homili ks. Stanis豉wa   B u r z a w y   z Tarnowa. II sesji w godz. 9.15-12.30 przewodniczy ks. Aleksander   J a s z c z u r   z Cedyni. Referaty po鈍i璚one by造 inicjacji eucharystycznej dzieci: ks. J霩ef   G r y g o t o w i c z   (diec. bia這stocka) w oparciu o w豉sne badania ankietowe we wszystkich diecezjach wyg這si referat pt. Praktyka I Komunii 鈍. w Polsce i nowe problemy pastoralne. O w豉snych, 4-letnich ju pr鏏ach zastosowania skrutyni闚 przewidywanych przez OICA w przygotowaniu dzieci do I Eucharystii m闚i ks. Stanis豉w   H a r t l i e b   z Konarzewa k. Poznania. Nast瘼nie w dyskusji w鈔鏚 7 m闚c闚, pierwszy g這s zabra na temat w豉snych do鈍iadcze Katedry Katechetyki KUL od 1967 r. z tzw. mszami inicjacyjnymi w okresie wielkanocnym – ks. Zbigniew   C z e r w i  s k i.   Dyskusja po鈍i璚ona by豉 g堯wnie problematyce mistagogii.

 III sesja popo逝dniowa, kt鏎ej przewodniczy ks. Tadeusz   K o w a l c z y k   z υdzi obejmowa豉 referaty na temat inicjacji w szerszym poj璚iu. Ks. Czes豉w   K r a k o w i a k   z Lublina wyg這si referat pt. Bierzmowanie w kontek軼ie ca這軼i inicjacji chrze軼ija雟kiej, a ks. Z.   C z e r w i  s k i   z KUL na temat praktyki katechumenatu doros造ch we wsp馧czesnych Ko軼io豉ch protestanckich. Dyskusja wyj徠kowo kr鏒ka, kontynuowana w wieczornej rozmowie, przesz豉 g堯wnie na tematyk sympozjum przysz這rocznego.

 W 鈔od Mszy 鈍. koncelebrowanej przewodniczy ks. Tadeusz   P a w l i c k i   SJ z υdzi, a IV sesji przedpo逝dniowej przewodniczy ks. Roman   M i c h a  e k   z I堯wca (archidiecezji pozna雟kiej). Referat pt. Katechumenat a do鈍iadczenie rzeczywisto軼i Ko軼io豉 wyg這si ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,   gospodarz sympozj闚, po czym nast徙i豉 kr鏒ka dyskusja.

 Zabrak這 niestety spodziewanego referatu na temat wsp鏊not neokatechumenatu we W這szech. Referaty by造 albo gruntownie udokumentowane jako wyniki w豉snych prac naukowych, tak瞠 z Katedry Katechetyki, albo stanowi造 owoc bogatych do鈍iadcze duszpasterskich. Wszystkie – wraz z referatami z poprzedniego sympozjum – maj stanowi specjalny zeszyt „Ruchu biblijnego i liturgicznego”.

ks. Wojciech Danielski, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. III, s. 61-65

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

F. Blachnicki

Funkcja dziewcz徠 w zgromadzeniu liturgicznym
jako punkt wyj軼ia pracy wychowawczej

 Krajowe Duszpasterstwo S逝瘺y Liturgicznej opracowa這 ramowy, dziesi璚ioletni program formacji m瘰kiej s逝瘺y liturgicznej w Polsce. Program ten jest ju cz窷ciowo realizowany, stopniowo opracowuje si do niego programy i konspekty szczeg馧owe. Brak natomiast analogicznego, paralelnego programu formacji 瞠雟kiej s逝瘺y liturgicznej. Zadaniem tego artyku逝 jest naszkicowanie koncepcji i zasad, na kt鏎ych musia豚y si opiera ten program, kt鏎ego opracowanie jest ju nagl帷 potrzeb.

 Na wst瘼ie trzeba tu przypomnie pewne og鏊ne za這瞠nia, na kt鏎ych opiera si program formacji m瘰kiej s逝瘺y liturgicznej, a kt鏎e musz tak瞠 znale潭 si u podstaw analogicznego programu dla dziewcz徠.

 S to zasady nast瘼uj帷e:

  1. Przygotowanie s逝瘺y liturgicznej do wykonywania przypadaj帷ych im funkcji w zgromadzeniu musi by w my郵 KL 29, podj皻e jako staranne i ca這軼iowe wychowanie w duchu liturgii.
  2. Naczeln zasad metodyczn jest skoncentrowanie pracy wychowawczej wok馧 okre郵onych funkcji liturgicznych, odgrywaj帷ych rol pewnego rodzaju symbolu streszczaj帷ego w sobie zadania i postulaty wychowawcze danego okresu, w kt鏎ym te funkcje s wykonywane.
  3. Pomocnicz zasad metodyczn jest ugrupowanie funkcji liturgicznych w pewien hierarchiczny szereg jako podstawa do wyodr瑿nienia stopni s逝瘺y liturgicznej b璠帷ych zarazem stopniami wychowawczymi.

 Z kolei nale瘸這by tu przypomnie og鏊ne zasady dotycz帷e 瞠雟kiej s逝瘺y liturgicznej, zar闚no wynikaj帷e z og鏊noko軼ielnych przepis闚 liturgicznych, jak i przyj皻e w duszpasterstwie s逝瘺y liturgicznej w Polsce. Zosta造 one przedstawione w poprzednim numerze tego biuletynu (art.: Dziewcz璚a s逝瘺a liturgiczna). Opieraj帷 si na powy窺zych za這瞠niach i zasadach artyku przedstawi w pierwszej cz窷ci dost瘼ne dla dziewcz徠 funkcje liturgiczne, ich rol w zgromadzeniu i wymow symboliczn. Cz窷 druga przedstawi wynikaj帷e z tego sugestie wychowawcze.

 C z      I:   D o s t  p n e   d l a   d z i e w c z  t   f u n k c j e   l i t u r g i c z n e,
 i c h   r o l a   w   z g r o m a d z e n i u   i   w y m o w a   s y m b o l i c z n a

    1) Funkcja scholi 酥iewaczej

 B璠zie to s逝瘺a najcz窷ciej wykonywana i to zbiorowo przez 瞠雟kie grupy liturgiczne, zar闚no dzieci璚e jak i m這dzie穎we. Aby g喚biej poj望 sens tej funkcji nale篡 podkre郵i:

 a) Jest to s逝瘺a, a nie popis

 b) Jest to s逝瘺a nie „wobec zgromadzenia” ale „w zgromadzeniu”: g堯wnym celem jest pobudzenie ca貫go zgromadzenia do 酥iewu, uczenie 酥iewu, przewodzenie 酥iewom ca這軼i, 酥iew naprzemienny ze zgromadzeniem w celu zapobiegania bezmy郵no軼i, nadania mu charakteru dialogu czyli rytmu: s逝chania i odpowiedzi, wyj徠kowo 酥iew w imieniu zgromadzenia, dla zgromadzenia.

 c) Jest to s逝瘺a z istoty swej modlitewna, 酥iew w liturgii jest form modlitwy i musi (w relacji schola-zgromadzenie) pobudza do modlitwy.

 d) W swoim najg喚bszym uj璚iu schola i jej 酥iew to g這s Oblubienicy-Ko軼io豉, inspirowany przez Ducha 安i皻ego, w dialogu z Chrystusem-Oblubie鎍em. Liturgia jest uprzywilejowanym miejscem aktualizowania tego dialogu w widzialnych znakach. Takim znakiem jest r闚nie schola 酥iewacza. Jej funkcja le篡 zawsze w jakim sensie na przed逝瞠niu Magnificat Maryi.

    2) S逝瘺a dar闚

 Nale篡 ona do liturgii przygotowania dar闚 czyli do tzw. liturgii mi這軼i i przybiera form potr鎩n: przynoszenie do o速arza symbolicznych dar闚 chleba i wina, zbieranie i przynoszenie do o速arza kolekt pieni篹nych, zbieranie i przynoszenie do o速arza dar闚 w naturze na potrzeby biednych. Je瞠li chodzi o dziewcz皻a, zw豉szcza mniejsze, nie by這by stosowne zlecanie im zbierania dar闚, jak najbardziej jednak przystoi im przynoszenie dar闚 w procesji do o速arza. Odno郾ie tej funkcji liturgicznej nale篡 podkre郵i:

 a) Tak瞠 ona jest s逝瘺 nie „dla zgromadenia”, „wobec zgromadenia”, ale s逝瘺 w zgromadzeniu i sprawowan w imieniu zgromadzenia. (Nie jest rzecz ministrant闚 przynoszenie chleba, wina i innych dar闚, oni pomagaj celebransowi w ich odbieraniu, przynosz wierni przez swoich przedstawicieli.)

 b) Zbieranie dar闚 w liturgii i przynoszenie ich do o速arza nie ma charakteru ofiary sk豉danej Bogu. Jest tylko jedna Ofiara – Chrystusa, uobecniana w Eucharystii, nie ma i nie mo瞠 by obok tego drugiej ofiary ludzkiej. Dary w liturgii s sk豉dane na rzecz ko軼io豉 (przez ma貫 i du瞠 „k” = budynek ko軼io豉, potrzeby kultu, Ko軼i馧 jako wsp鏊nota) i na rzecz biednych, potrzebuj帷ych.

 c) Celem g喚bszym „liturgii mi這軼i” w aspekcie sk豉dania dar闚 jest zaktualizowanie w鈔鏚 uczestnik闚 zgromadzenia postawy otwartej ku bli幡im i ku wsp鏊nocie, postawy nie-egoistycznej, postawy gotowo軼i dawania siebie, jako warunku wej軼ia w ofiar Chrystusa, w postaw wsp馧ofiarowania z Nim, oraz jako warunku przyj璚ia daru oddania si Boga w Chrystusie. W tym sensie ta cz窷 liturgii jest przygotowaniem ofiary, a nie ofiarowaniem.

 d) Liturgia dar闚 musi by powi您ana z rzeczywist pos逝g mi這軼i wsp鏊noty lokalnej na rzecz biednych i potrzebuj帷ych, musi by jej symbolicznym, reprezentatywnym wyrazem. Dlatego nie ma sensu przynoszenie w procesji z darami symbol闚 naszej pracy, ale trzeba przynosi rzeczywiste owoce pracy czy deklaracj gotowo軼i wykonania pracy na rzecz biednych i potrzebuj帷ych.

    3) S逝瘺a 豉du i porz康ku w zgromadzeniu

 IGMR m闚i帷 o s逝瘺ie porz康kowych wylicza przyk豉dowo wskazywanie miejsc i pilnowanie porz康ku przy procesjach. Mo積a t funkcj uj望 szerzej, obejmuj帷 nie wszystko co dotyczy 豉du, porz康ku, spokoju i ciszy w zgromadzeniu, i wtedy mo積a pewne zadania z tego zakresu zleci dziewcz皻om, m這dszym i starszym.

 a) Istot tej funkcji sprawowanej w zgromadzeniu jest pomaganie do skupienia i modlitwy przez usuwanie przeszk鏚 i zak堯ce i stwarzanie pozytywnych warunk闚 u豉twiaj帷ych skupienie i spotkanie z Chrystusem maj帷e si dokona w ramach liturgii.

 b) Konkretnie mo積a tu wskaza na „s逝瘺 wyciszania” – polegaj帷 na czujnym ingerowaniu, gdy powstaj zak堯cenia (zamykanie drzwi na ulic, sk康 dobiega ha豉s przeje盥瘸j帷ych traktor闚 czy samochod闚, zamykanie skrzypi帷ych czy trzaskaj帷ych okien, regulowanie 幢e dzia豉j帷ych g這郾ik闚, uciszanie lub wyprowadzanie p豉cz帷ych dzieci itp.).

 c) S逝瘺a wskazywania miejsca mo瞠 u dziewcz徠 przybra tak form, 瞠 wypatruj one osoby starsze wiekiem, matki z dzieckiem na r瘯u itp., aby im wskaza miejsce siedz帷e.

 d) Czysto嗆 i porz康ek w ko軼iele, wystr鎩 o速arza, kwiaty przy o速arzu lub na o速arzu – to elementy mog帷e skupia lub rozprasza. To mo瞠 sta si domen s逝瘺y porz康kowej dziewcz徠.

 e) Wreszcie nale篡 tu opieka nad ma造mi dzie熤i w zgromadzeniu liturgicznym w aspekcie negatywnym (aby nie przeszkadza造) i pozytywnym (aby wdra瘸 je do skupienia i modlitwy).

    4) Komentator liturgiczny – s逝瘺a dialogu i spotkania

 Funkcja komentatora r闚nie nie jest funkcj wykonywan w prezbiterium, nie jest ona w liturgii form nauczania, przepowiadania. W stosunku do funkcji lektora, trzeba j widzie dialogicznie, po stronie wsp鏊noty uczestnicz帷ej w liturgii i odpowiadaj帷ej na S這wo Bo瞠.

 Zadaniem komentatora jest – og鏊nie bior帷 – pomaganie wypracowania w uczestnikach liturgii dyspozycji do osobowego, wewn皻rznego spotkania w liturgii z Chrystusem przychodz帷ym w s這wie, sakramencie i we wsp鏊nocie Ko軼io豉. Dyspozje te wytwarza umiej皻nie przeprowadzony komentarz przez wyja郾ianie uprzedzaj帷e sensu s堯w i znak闚, przez skierowanie uwagi i czujno軼i na maj帷e nast徙i wydarzenia w ramach liturgii, przez wezwanie do aktualizowania postaw wewn皻rznych, jakich domaga si aktualnie zamierzona lub realizowana forma spotkania z Chrystusem (np. wiara, ufno嗆, wdzi璚zno嗆, pokuta-metanoia).

 Z powy窺zego wynika, 瞠 komentator musi wykonywa swoj s逝瘺 dyskretnie, taktownie, bez narzucania si, czuj帷 si pokornym s逝g dialogu i spotkania z Bogiem, kt鏎e ma si dokona w liturgii. Dziewcz皻a s wi璚 ze wzgl璠u na w豉軼iwo嗆 swojej natury jakby predysponowane do wykonywania tej funkcji w zgromadzeniu eucharystycznym.

    5) Animator – s逝ga 篡wego zgromadzenia

 S逝瘺a animatora, wsp鏊na ch這pcom i dziewcz皻om, jest najwy窺z i najtrudniejsz form s逝瘺y liturgicznej wymagaj帷ej odpowiedniej dojrza這軼i i starannego przygotowania. Jej istota wyra瘸 si w trosce o to, aby zgromadzenie liturgiczne zachowywa這 i pog喚bia這 charakter zgromadzenia 篡wego Ko軼io豉. Negatywnie oznacza to przeciwdzia豉nie wszelkim przejawom bezmy郵no軼i i skostnienia w zgromadzeniu liturgicznym. Formalizm jest najwi瘯szym zagro瞠niem liturgii, najcz窷ciej pozbawia j owocno軼i i skuteczno軼i.

 Rola animatora polega na podejmowaniu sta貫go wysi趾u do skoncentrowania liturgii wok馧 jednej, jasnej my郵i przewodniej, wynikaj帷ej z tekst闚 liturgicznych i biblijnych, a jednocze郾ie odpowiadaj帷ej aktualnym problemom 篡ciowym wsp鏊noty lokalnej. T my郵 przewodni potem wyra瘸 si w tych elementach liturgii, kt鏎e w my郵 za這瞠 odnowy liturgii i jasno sformu這wanych przepis闚 liturgicznych powinny pozostawa 篡we i by zmieniane wed逝g wymaga sytuacji i uznania przewodnicz帷ego zgromadzenia. Elementy te to: dob鏎 酥iew闚, czasem i cz窷ciowo czyta, komentarze i tzw. monitiones, formy aktu pokutnego, cz窷ciowo wezwania modlitwy powszechnej (t.zw. intencje lokalne). Tutaj animatorzy jako zesp馧 pomocniczy celebransa, przewodnicz帷ego zgromadzenia maj wielkie i odpowiedzialne zadanie do wykonania – wnoszenie do zgromadzenia tchnienia 篡cia, spontanicznej modlitwy, zbli瞠nia liturgii do 篡cia jako kszta速uj帷ej go mocy. Przedstawione powy瞠j funkcje w zgromadzeniu liturgicznym maj jedn cech wsp鏊n, mianowicie posiadaj wszystkie charakter s逝瘺 wykonywanych w zgromadzeniu w tym celu, aby pom鏂 mu pe軟iej odnale潭 i zrealizowa powo豉nie Ko軼io豉-Oblubienicy, kt鏎a modlitw i gestem, wiar i mi這軼i odpowiada na g這s i wezwanie Chrystusa-Oblubie鎍a.

 C z      I I:   S u g e s t i e   w y c h o w a w c z e

 Dokonany przegl康 funkcji liturgicznych, kt鏎e mog by wykonywane przez dziewcz皻a, ukazuje r闚nocze郾ie bogate mo磧iwo軼i wychowawcze, jakie w nich s zawarte i kt鏎e nale瘸這by wykorzysta w duszpasterstwie.

 Sugestie wychowawcze wynikaj帷e z pr鏏y g喚bszego wnikni璚ia w istot i sens funkcji liturgicznych, zostan poni瞠j przedstawione w dw鏂h aspektach. Najpierw jako propozycja zwi您ania okre郵onych funkcji, u這穎nych w hierarchiczny szereg, z okre郵onym wiekiem i okresem rozwoju psychicznego dziewcz徠; potem jako wyliczenie zada wychowawczych, jakie nale瘸這by zwi您a z poszczeg鏊nymi funkcjami.

 1) Propozycja etap闚 formacji s逝瘺y liturgicznej dziewcz徠
   i stopni liturgicznych

 Analogicznie do formacji m瘰kiej s逝瘺y liturgicznej bierzemy pod uwag okres 10-letni; od trzeciej klasy szko造 podstawowej do ostatniej klasy szko造 鈔edniej.

 Okres ten mo積aby podzieli na pi耩 etap闚 formacyjnych, obejmuj帷ych po dwa lata szkolne:

Etap pierwszy: klasa III i IV– funkcja scholi 酥iewaczej
Etap drugi: klasa V i VI– s逝瘺a dar闚
Etap trzeci: klasa VII i VIII– s逝瘺a porz康kowa
Etap czwarty: klasa IX i X– s逝瘺a dialogu – komentator
Etap pi徠y: klasa XI i XII– animator

 Por闚nanie z etapami m瘰kiej s逝瘺y liturgicznej wykazuje, 瞠 etap pierwszy i pi徠y by造by wsp鏊ne dla ch這pc闚 i dziewcz徠. Etapowi drugiemu i trzeciemu u dziewcz徠 odpowiada豚y u ch這pc闚 etap s逝瘺y ministranckiej w znaczeniu tradycyjnym. Etap czwarty natomiast cechowa豚y si paralelno軼i funkcji liturgicznej lektora (ch這pcy) i komentatora (dziewcz皻a).

 2) Program wychowawczy poszczeg鏊nych etap闚

 a) etap pierwszy – formacja scholi liturgicznej
 G堯wnym zadaniem wychowawczym by這by wychowanie do umiej皻no軼i spotkania si w wierze z 篡w Osob Bo膨 – Chrystusem w s這wie i sakramencie (znaku, symbolu). By這by to wi璚 podstawowe wychowanie do modlitwy liturgicznej i do osobowego prze篡wania znak闚 liturgicznych i sakrament闚. W tym sensie by這by to pog喚bieniem inicjacji eucharystycznej.

 b) Etap drugi – formacja do s逝瘺y dar闚
 Na tym etapie chodzi這by g堯wnie o wychowanie do chrze軼ija雟kiej czynnej mi這軼i, do mi這sierdzia i dobroczynno軼i. Od funkcji symbolicznej przynoszenia dar闚 w liturgii trzeba przej嗆 do formowania postawy niesienia dar闚 i niesienia siebie w darze w codziennym 篡ciu. Formacja nadal koncentruje si wok馧 Eucharystii w aspekcie jej nierozerwalnego zwi您ku z mandatum, z przykazaniem mi這軼i bli幡iego. Dzieci musz si nauczy 陰czy komuni z Chrystusem Eucharystycznym z komuni z Chrystusem przychodz帷ym do nas „w najmniejszych braciach”.

 c) Etap trzeci – formacja do s逝瘺y 豉du i porz康ku
 Nale篡 j 陰czy z sakramentem bierzmowania. Dzieci ucz si odpowiedzialno軼i za modlitw innych w zgromadzeniu. W tym aspekcie podejmuj s逝瘺 „wyciszania” i 豉du oraz opiek nad mniejszymi dzie熤i. W aspekcie wychowania do mi這sierdzia dokonuje si przej軼ie od uczynk闚 mi這sierdzia co do cia豉 do uczynk闚 co do duszy. Formacja r闚nocze郾ie bardziej koncentruje si wok馧 poj璚ia wsp鏊noty, ukazuj帷 s逝瘺 liturgiczn wyra幡iej jako s逝瘺 we wsp鏊nocie i dla wsp鏊noty.

 d) Etap czwarty – formacja do „s逝瘺y dialogu” czyli komentarza
 Na tym etapie prowadzi si najpierw do poznania siebie, swojego powo豉nia i idea逝 篡ciowego, poprzez spotkanie ze S這wem Bo篡m. Pos逝ga na rzecz S這wa Bo瞠go w zgromadzeniu liturgicznym 陰czy si ze stopniowym ukazywaniem perspektywy ca貫go 篡cia jako s逝瘺y Bo瞠mu S這wu. Tu jest tak瞠 miejsce na g喚bsze ukazanie maryjnego idea逝 篡ciowego. W nast瘼nym etapie d捫y si do wychowania umiej皻no軼i spontanicznej modlitwy jako odpowiedzi na S這wo Bo瞠. Prowadzi to do przejmowania odpowiedzialno軼i za Modlitw Powszechn w zgromadzeniu. Funkcja komentatorki liturgicznej „przed逝瘸 si” niejako w 篡cie w powo豉niu katechetycznym, do kt鏎ego jest wezwana i do kt鏎ego musi si przygotowa ka盥a dziewczyna jako przysz豉 matka.

 e) Etap pi徠y – formacja animator闚 zgromadzenia liturgicznego
 Wyrabianie poczucia odpowiedzialno軼i za 篡we zgromadzenie liturgiczne idzie w parze z wychowaniem do macierzy雟twa, szczeg鏊nie w znaczeniu duchowym. Chodzi o wyrobienie postawy opieku鎍zo軼i wobec wszelkich przejaw闚 篡cia, szczeg鏊nie wobec najwy窺zej formy 篡cia, jakim jest 篡cie Bo瞠 w nas. Dziewcz皻a nale篡 prowadzi do g喚bszego prze篡cia swojej relacji do Ducha 安i皻ego – O篡wiciela, za przyk豉dem Niepokalanej, Matki Ko軼io豉.

 Nale瘸這by w ko鎍u postulowa zako鎍zenie formacji 瞠雟kiej s逝瘺y liturgicznej udzieleniem sta造ch urz璠闚 (ministeria) katechetki analogicznie do pos逝g lektora i akolity.

ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. III, s. 65-67

III. DIAKONIA SZTUKI

I. Pawlak

1. VI Mi璠zynarodowy Kongres Muzyki Ko軼ielnej

 Z inicjatywy Consociatio Internationalis Musicae Sacrae (CIMS) zosta zwo豉ny w dniach 26 sierpnia do 2 wrze郾ia 1974 r. VI Mi璠zynarodowy Kongres Muzyki Ko軼ielnej, kt鏎y odby si w Salzburgu (Austria).

 CIMS czyli Mi璠zynarodowe Stowarzyszenie Muzyki Ko軼ielnej maj帷e swoj siedzib w Rzymie, powo豉no do 篡cia w dniu 22 listopada 1963 r. dekretem Paw豉 VI Nobile subsidium liturgiae. Po sze軼iu latach istnienia, 28 maja 1969 r. CIMS otrzyma sw鎩 statut zatwierdzony przez papie瘸. Jak czytamy w art. 2 statutu, celem stowarzyszenia jest zjednoczenie i wsp馧praca muzyk闚 ko軼ielnych ca貫go 鈍iata w kierunku zachowania i rozwoju muzyki sakralnej w my郵 przepis闚 Ko軼io豉. Stowarzyszenie ma s逝篡 rad Kongregacji Kultu Bo瞠go, r騜nym dykasteriom kurii rzymskiej, ma wspomaga krajowe konferencje biskup闚, zw豉szcza w krajach misyjnych, podsuwaj帷 im propozycje i rozwi您ania problem闚 muzycznych. Aby stowarzyszenie mog這 dobrze wywi您a si ze swoich zada, powstaje w jego 這nie szereg sekcji specjalistycznych np. sekcja teorii muzyki, chora逝 gregoria雟kiego, polifonii, 酥iewu ludowego, muzyki organowej i in. (art. 7)

 Kongres roku 1974 nazwano sz鏀tym, gdy liczono podobne kongresy organizowane przez   H.   A n g l è s a,   prezydenta Pontificio Istituto di Musica Sacra w latach 1950 (Rzym), 1954 (Wiede), 1957 (Pary), 1961 (Kolonia). Pi徠y kongres, organizowany ju przez CIMS odby si w 1966 r. w Chicago-Milwaukee (USA). Obok kongres闚 odby這 si dot康 5 sympozj闚 roboczych (1971, 1972 i trzy w 1973). CIMS wsp鏊nie z ACV (Allgemeiner Cäcilien-Verband) wydaje czasopismo „Musicae Sacrae Ministerium”.

 VI Kongres odbywa si niejako w trzech warstwach: naukowej, liturgicznej i imprez towarzysz帷ych.

 a.   P o s i e d z e n i a   n a u k o w e

 Wi瘯szo嗆 wyg這szonych referat闚 dotyczy豉 chora逝 gregoria雟kiego. W鈔鏚 wa積iejszych mo積a wymieni takie tematy jak: 如iew gregoria雟ki jako podstawa kultury muzycznej kraj闚 zachodnich   (W.   P.   M a h r t,   Stanford, Calif. USA), Graduale Romanum a Ordo Cantus Missae   (G.   G ö l l e r,   (Kolonia), Antiphonale Romanum a Liturgia Horarumnbsp;nbsp; (ks.   J.    c i b o r,   Lublin, KUL), Cantus recitativi   (J.   C l a i r e   OSB, Solesmes), Liber cantualis internationalis   (J.   L e n n a r d s,   Roermond, Holandia). Dyskusja, jaka wywi您a豉 si po referatach, ukaza豉 z ca陰 wyrazisto軼i, i zaniedbanie chora逝 gregoria雟kiego prowadzi w konsekwencji do regresu muzyki ko軼ielnej. Nale篡 wi璚 rozwija zar闚no badania teoretyczne, jak i powr鏂i do wykonawstwa praktycznego. Dyskutanci wyra瘸li opini, 瞠 nie tylko zespo造 zawodowe, ale i amatorskie, a tak瞠 wierni powinni zna pewien zas鏏 melodii gregoria雟kich, co jest zreszt zgodne z zaleceniem Paw豉 VI zawartym w Jubilate Deo. Delegat z Tanzanii wyst徙i jednak ostro przeciw takiemu stawianiu sprawy. Takie bowiem za這瞠nia dotycz tylko kraj闚 przenikni皻ych kultur rzymsk. Natomiast powszechno嗆 Ko軼io豉 zak豉da uznanie tak瞠 innych kultur, dla kt鏎ych chora gregoria雟ki jest czym zgo豉 obcym. Dotyczy to zw豉szcza ca貫go kr璕u kraj闚 Azji i Afryki. Tej w豉郾ie sprawie – muzyce w krajach misyjnych – po鈍i璚ony by referat   D.   v o n   H i l d e b r a n d a   z New Rochelle (N.Y., USA).

 Problemy muzycznego kszta販enia kleru diecezjalnego i zakonnego omawia造 referaty   R.   S c h u l e r a   (St. Paul, Minn. USA) oraz   R.   B a n n w a r t a   OSB (Einsiedeln, Szwajcaria), natomiast projekt przygotowania podr璚znika muzyki ko軼ielnej dla seminari闚 przedstawi   ks.   J.   O v e r a t h   (wiceprezes CIMS, Kolonia). Odby豉 si tak瞠 dyskusja kompozytor闚 na temat Muzyka wsp鏊czesna w liturgii. Obok tego wyg這szono jeszcze szereg innych referat闚 i koreferat闚. Wszystkie materia造 zostan w najbli窺zej przysz這軼i wydrukowane i udost瘼nione uczestnikom kongresu.

 b.   L i t u r g i a

 Ka盥ego dnia odbywa豉 si uroczysta liturgia mszalna, kt鏎ej przewodniczyli biskupi z r騜nych kraj闚: abp Salzburga   K.  B e r g,   abp pozna雟ki   A.   B a r a n i a k,   bp pomocniczy z Kolonii   A.   F r o t z,   abp Meksyku kard.   M i r a n a   y   G o m e z,   bp   J.   S c h a l d w e i l e r   z New Ulm USA i in. W ramach liturgii wyst瘼owa造 r闚nie ch鏎y ko軼ielne i zespo造 gregoria雟kie. Polsk reprezentowa pozna雟ki ch鏎 katedralny pod dyr. ks.   Z.   B e r n a t a   wykonuj帷 5-g這sow Missa Paschalis Marcina   L e o p o l i t y.   Spo鈔鏚 innych ch鏎闚 nale篡 wymieni po陰czone ch鏎y z Dallas i St. Paul (USA), Cappella Carolina z Akwizgranu (RFN), ch鏎 katedry salzburskiej, katedralny ch鏎 z Antwerpii. Z klasycznych dzie ch鏎alnych wykonano w ramach mszy Missa Hercules Dux Ferrariae   J.   d e   P r e z   oraz Requiem   W.   A.   M o z a r t a.   Zespo造 gregoria雟kie rekrutowa造 si z r騜nych 鈔odowisk europejskich oraz z USA. Proprium mszalne wed逝g Graduale Romanum wykonywa造 scholae gregorianae z Einsiedeln, Salzburga (zesp馧 SS. Benedyktynek), schola student闚 Instytutu Muzykologii Ko軼ielnej z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (dyr. ks.   I.   P a w l a k),   czy wreszcie znakomity zesp馧 z Roermond (dyr. prof.   J.   L e n n a r d s).

 Zaprezentowano tak瞠 pr鏏y nowych kompozycji mszalnych w j瞛yku niemieckim przewiduj帷ych udzia ludu z ch鏎em. Organizatorzy kongresu mieli zamiar udowodni, 瞠 dotychczasowe kompozycje w j瞛yku 豉ci雟kim, czy to gregoria雟kie czy wielog這sowe, nie straci造 na swej aktualno軼i i mog by wykorzystane we wsp馧czesnej liturgii. Wydaje si, i w du瞠j mierze ten cel zosta osi庵ni皻y.

 c.   I m p r e z y   t o w a r z y s z  c e

 Ka盥ego dnia wieczorem odbywa造 si koncerty lub specjalne godziny modlitwy po陰czone z wyst瘼ami ch鏎闚. I tak ch這pi璚o-m瘰ki ch鏎 katedralny z Poznania zaprezentowa przegl康 utwor闚 maryjnych kompozytor闚 polskich (Polonia gloriam Mariae jubilans), spotykaj帷 si z pozytywn ocen zar闚no samych kompozycji (od Bogurodzicy, poprzez   Z i e l e  s k i e g o,   J.   R   y c k i e g o,   G o r c z y c k i e g o,   S u r z y  s k i e g o   do   M a k l a k i e w i c z a)   jak i wykonania. Po陰czone ch鏎y z Dallas i St. Paul (USA) pod dyr.   R.   J.   S c h u l e r a   酥iewa造 Requiem Micha豉   H a y d n a.   Wsp馧czesne oratorium De Tempore C.   B r e s g e n a,   oparte na tekstach   鈍.  A u g u s t y n a   wykona ch鏎 z klasztoru w Tegernsee wraz z orkiestr „Mozarteum” z Salzburga (dyr.   K.   S t e i n a c k e r).   Cappella Carolina z Akwizgranu pod dyr.   R.   P o h l a   wraz z solistami wykonali Vespro della Beata Vergine Claudio   M o n t e v e r d i e g o.   Odby si te wiecz鏎 dawnych i nowych motet闚 wielog這sowych. W wielkiej sali Mozarteum koncertowa znany niewidomy organista z Pary瘸 Gaston   L i t a i z e.

 Dla uczczenia 1200-lecia istnienia salzburskiej katedry (z tej okazji kongres odbywa si w Salzburgu) zorganizowano specjalne nabo瞠雟two z udzia貫m 6 ch鏎闚 r騜nych narod闚. Wykona造 one utwory skomponowane specjalnie na t uroczysto嗆.

 Wypada wspomnie, i w dniach poprzedzaj帷ych kongres uczczono w Linzu i St. Florian 150 rocznic urodzin Antoniego   B r u c k n e r a,   kt鏎y pe軟i w tamtejszych ko軼io豉ch funkcj organisty. R闚nie i w tych uroczysto軼iach wzi掖 udzia Pozna雟ki Ch鏎 Katedralny oraz schola KUL.

 Na zako鎍zenie nale篡 zaznaczy, i po raz pierwszy do嗆 znaczny wk豉d do kongresu wnie郵i muzycy i muzykolodzy polscy. Obok dw鏂h wspomnianych zespo堯w licz帷ych razem ok. 70 os鏏, wyst徙i這 3 referent闚:   ks.   J.    c i b o r   z KUL-u, ks.   F.   M i z g a l s k i   i   Fl.   D  b r o w s k i   (obaj z Poznania). Udzia bra r闚nie ks.   K.   M r o w i e c   z KUL-u jako cz這nek CIMS-u oraz przedstawiciele Prymasa Polski: ks. bp   St.   J a k i e l   i ks.   M.   J a n k o w s k i.   Ponadto przybyli abp pozna雟ki   A.   B a r a n i a k   i bp   M.   P r z y k u c k i,   oraz ks.   St.   K o n i e c z k a   z Cz瘰tochowy.

 Termin nast瘼nego kongresu wyznaczono na rok 1975. Mia豚y on si odby w Rzymie z racji przypadaj帷ego w闚czas Roku Jubileuszowego.

ks. Ireneusz Pawlak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. III, s. 67-69

III. DIAKONIA SZTUKI

F. Blachnicki

2. 安i徠ynia czy zb鏎?
Wn皻rze ko軼io豉 w 鈍ietle rozdzia逝 V „Wprowadzenia og鏊nego” do „Msza逝 Rzymskiego”

 Chocia min窸o ju kilka lat od og這szenia nowego Msza逝 Rzymskiego (1970), kt鏎y we Wprowadzeniu og鏊nym mi璠zy innymi jasno i precyzyjnie, w oparciu o teologiczne i duszpasterskie racje, okre郵i zasady obowi您uj帷e przy urz康zaniu wn皻rz ko軼io豉 do sprawowania Eucharystii, w praktyce cz瘰to zdarzaj si jeszcze nieporozumienia i niezrozumienia wzgl璠nie niedopatrzenia w tej dziedzinie.

 Maj one swoje 廝鏚這 przede wszystkim w niedostatecznym przemy郵eniu i w braku wewn皻rznej akceptacji podstawowych zasad przyj皻ych przez tw鏎c闚 odnowy liturgii i zaaprobowanych przez najwy窺zy autorytet w Ko軼iele.

 Mo積a tu kr鏒ko przypomnie te zasady bezpo鈔ednio inspiruj帷e r騜ne szczeg馧owe przepisy dotycz帷e wn皻rza i wystroju Ko軼io豉. Pierwsza dotyczy og鏊nej koncepcji ko軼io豉-budynku w tradycji liturgicznej Ko軼io豉. S tu mo磧iwe dwie mo磧iwo軼i, pomi璠zy kt鏎ymi trzeba dokona wyboru: 鈍i徠ynia czy zb鏎, albo inaczej m闚i帷: mieszkanie b鏀twa czy miejsce zgromadzenia. Pierwsza koncepcja jest charakterystyczna dla poga雟kiej koncepcji 鈍i徠yni. W pewnym stopniu zachowuje j jeszcze starotestamentalna koncepcja 鈍i徠yni, chocia tutaj punkt ci篹ko軼i przesuwa si na poj璚ie 鈍i徠yni jako domu modlitwy (por. Mt 21, 13), a obecno嗆 Boga realizuje si nie tyle w okre郵onym miejscu, ile w ca貫j historii narodu wybranego, w kt鏎 ingeruje i kt鏎 kieruje Jahwe.

 W Nowym Testamencie natomiast dokonuje si znamienne przesuni璚ie akcent闚: 鈍i徠yni jest najpierw cz這wiecze雟two Chrystusa namaszczone Duchem 安i皻ym (por. J 2, 19-21), potem s ni wszyscy chrze軼ijanie, w kt鏎ych mieszka Duch 安i皻y i kt鏎zy oddaj cze嗆 Ojcu „w Duchu i prawdzie” (por. J 4, 20-24; Ef 2, 19-22). Kapitaln syntez nowotestamentalnej nauki o 鈍i徠yni duchowej daje 鈍. Piotr w swoim pierwszym li軼ie „Zbli瘸j帷 si do Tego, kt鏎y jest 篡wym kamieniem, odrzuconym wprawdzie przez ludzi, ale u Boga wybranym i drogocennym, wy r闚nie, niby 篡we kamienie, jeste軼ie budowani jako duchowa 鈍i徠ynia, by stanowi 鈍i皻e kap豉雟two dla sk豉dania duchowych ofiar, przyjemnych Bogu przez Jezusa Chrystusa” (2, 4-5). Zburzenie 鈍i徠yni jerozolimskiej, kt鏎a by豉 dum narodu izraelskiego i jednym z cud闚 staro篡tnego 鈍iata, z pewno軼i u豉twi這 chrze軼ijanom przestawienie si na now koncepcj duchowej 鈍i徠yni. R闚nolegle kszta速uje si nowa chrze軼ija雟ka koncepcja „鈍i徠yni” jako miejsca gromadzenia si na s逝chanie S這wa Bo瞠go i sprawowanie Eucharystii. Koncepcja ta nawi您uje nie tyle do 鈍i徠yni starotestamentalnej, co do synagogi.

 安i徠ynia chrze軼ija雟ka jest wi璚 przede wszystkim „zborem” czyli miejscem zbierania si, gromadzenia. W historii ci庵le wraca jednak pokusa nawrotu do poga雟kiej koncepcji 鈍i徠yni: mieszkania b鏀twa. Ostatni taki nawr鏒, kt鏎ego wp造w odczuwamy po dzie dzisiejszy, to okres baroku, kt鏎y zn闚 kszta速uje ko軼io造 jako mieszkanie Boga w鈔鏚 ludzi, koncentruj帷 wszystko wok馧 tabernakulum, poj皻ego jako „tron Boga w鈔鏚 ludzi”.

 Nietrudno zauwa篡, 瞠 odnowa liturgii II Soboru Watyka雟kiego zdecydowanie wraca do tradycyjnie chrze軼ija雟kiej koncepcji ko軼io豉 jako przede wszystkim miejsca gromadzenia si i sprawowania Eucharystii. Wprowadzenie og鏊ne do Msza逝 Rzymskiego daje temu wyraz wielokrotnie. „Na sprawowanie Eucharystii lud Bo篡 gromadzi si zwykle w ko軼iele, lub gdy ko軼io豉 brak, w innym odpowiednim miejscu godnym tak wielkiego misterium. Dlatego ko軼io造 i owe miejsca powinny by odpowiednio przystosowane do sprawowania tam czynno軼i liturgicznych i osi庵ni璚ia czynnego udzia逝 wszystkich wiernych” (IGMR 253). „Niechaj wierni otaczaj nale篡t czci ko軼i馧 katedralny swojej diecezji i sw鎩 w豉sny parafialny, niech widz w nim znak owego duchowego Ko軼io豉, kt鏎y maj budowa i krzewi moc swego chrze軼ija雟kiego powo豉nia” (IGMR 255).

 Z przyj皻ej powy窺zej og鏊nej koncepcji ko軼io豉 wynika nast瘼na zasada kierownicza budowania ko軼io堯w i urz康zenia ich wn皻rz, zasada funkcjonalno軼i. Wszystko ma by podporz康kowane g堯wnemu celowi, jakim jest sprawowanie Eucharystii. Zasad t najja郾iej formu逝je a. 257 IGMR: „Lud Bo篡 zgromadzony na Msz ma organiczn i hierarchiczn struktur, kt鏎ej wyrazem s r騜ne funkcje i r騜ne czynno軼i przy poszczeg鏊nych cz窷ciach akcji liturgicznej. Dlatego og鏊ny plan budowli ko軼ielnej winien by tak pomy郵any by wyra瘸 niejako obraz zgromadzonego ludu, umo磧iwia zachowanie nale篡tego porz康ku, a tak瞠 u豉twia ka盥emu prawid這we wykonanie jego funkcji”.

 Z tej og鏊nej dyrektywy wynikaj r騜ne przepisy szczeg馧owe dotycz帷e urz康zenia wn皻rz ko軼io堯w, na przyk豉d: „O速arz g堯wny nie powinien przylega do 軼iany, aby 豉two mo積a by這 obchodzi go dooko豉 i odprawia przy nim w stron ludu. Powinien by ustawiony w takim miejscu, by rzeczywi軼ie stanowi o鈔odek, ku kt鏎emu spontanicznie zwraca si b璠zie uwaga ca貫go zgromadzenia wiernych” (IGMR 262); „Krzes這 kap豉na winno podkre郵a jego funkcj przewodnicz帷ego zgromadzenia i kieruj帷ego modlitw, dlatego najodpowiedniejsze b璠zie miejsce u szczytu prezbiterium, zwr鏂one w stron ludzi” (IGMR 271); „Ustalaj帷 miejsce dla wiernych nale篡 zatroszczy si o to, by wierni mogli jak najpe軟iej wzrokowo i duchowo uczestniczy w liturgii” (IGMR 273).

 Je瞠li po u鈍iadomieniu sobie teologicznego principium le膨cego u podstaw odnowy prze郵edzimy wszystkie przepisy szczeg馧owe V rozdzia逝 IGMR uderzy nas jego wewn皻rzna, organiczna zwarto嗆 i konsekwencja. W gruncie rzeczy nie znajdziemy tam przepis闚 nie umotywowanych g喚bsz, teologiczn i pastoraln racj.

 Na koniec jeszcze jedna uwaga: podkre郵aj帷, 瞠 sprawowanie Eucharystii ma we wszystkim okre郵a funkcjonalno嗆 budynku ko軼ielnego i wszystkich element闚 urz康zenia i wystroju wn皻rza trzeba mie na uwadze ca造 kontekst odnowy kultu Eucharystii podj皻ej przez II Sob鏎 Watyka雟ki. Istotnym za principium tej odnowy jest przesuni璚ie akcentu i punktu ci篹ko軼i ze statycznego na dynamiczne pojmowanie Eucharystii. Nie tyle Chrystus obecny w postaciach eucharystycznych („Boski Wi瞛ie w tabernakulum”) jest o鈔odkiem kultu i 篡cia Ko軼io豉, ile Chrystus uobecniaj帷y swoj Tajemnic Paschaln w Eucharystii poj皻ej jako celebracja, jako wydarzenie, jako zgromadzenie ludu Bo瞠go.

 Dopiero po u鈍iadomieniu sobie tego principium odnowy mo瞠my zrozumie nale篡cie szczeg馧owe postanowienia dotycz帷e umieszczenia tabernakulum. Uczynienie tabernakulum punktem centralnym wn皻rza ko軼io豉 nawi您uje w gruncie rzeczy do koncepcji ko軼io豉 jako 鈍i徠yni-mieszkania b鏀twa oraz do statycznej koncepcji kultu Eucharystii.

 Opieraj帷 si na innych, g喚boko teologicznie uzasadnionych i w tradycji Ko軼io豉 zakorzenionych przes豉nkach, okre郵a IGMR w art. 276 jednoznacznie: „Gor帷o si zaleca, aby miejsce przechowywania Naj鈍i皻szego Sakramentu znajdowa這 si w kaplicy odpowiedniej do prywatnej adoracji i modlitwy wiernych”.

ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. III, s. 69-71

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA

br. Max z Taizé

Liturgia 篡wa

 M鎩 artyku Ku jednej wierze eucharystycznej (La Croix, 8 marca 1972 r.) wywo豉 wiele list闚, podnosz帷ych r騜ne zagadnienia raczej liturgiczne ni doktrynalne. Prawda, 瞠 jeszcze nie w pe軟i zdali鄉y sobie spraw z ca貫j donios這軼i wspania貫j reformy liturgicznej dokonanej przez II Sob鏎 Watyka雟ki, prowadzonej dalej na 篡czenie   P a w  a   V I   przez Rad Liturgiczn i przez Kongregacj Kultu Bo瞠go.

 Obecnie niekt鏎zy liturgi軼i publikuj pe軟 liturgi Eucharystii (msza), aby umo磧iwi wszystkim wiernym czerpanie z tego skarbca modlitw i czyta. Tu przytoczy mo積a szczeg鏊nie doskona造 Msza niedzielny   P.   J o u n e l a,   po kt鏎ym ma by wydany msza na dni powszednie. Ka盥y mo瞠 mie teraz dla siebie ca貫 to bogactwo biblijne i liturgiczne, spu軼izn najbardziej pewnej tradycji, niezr闚nanego do鈍iadczenia modlitwy, jak Ko軼i馧 prze篡wa poprzez wieki. Teraz chodzi o to, by te skarby przenikn窸y do serca i do umys逝 i o to, by t liturgi wykorzystywa w spo貫czno軼i ko軼ielnej. Na to potrzeba czasu, cierpliwo軼i i wytrwa這軼i.

 Na drodze odnowy modlitwy liturgicznej spotyka si czasem przeszkody: niekt鏎zy doznaj pewnych waha wobec reformy, kt鏎 uwa瘸j za zbyt radykaln, inni chcieliby ju wyj嗆 poza to do鈍iadczenie zwi您ane z tradycj pod pretekstem lepszego dostosowania kultu do umys這wo軼i wsp馧czesnej.

 C i  g  o     t r a d y c j i

 Wahanie niekt鏎ych ludzi wyp造wa z tego, 瞠 maj przed sob liturgi inn od tej, kt鏎 znali dotychczas, nie widz nabo瞠雟twa eucharystycznego, kt鏎e kszta速owa這 ich pobo積o嗆 i kt鏎e uwa瘸j za jedyn tradycyjn msz. Tymczasem nie tylko tradycja zna豉 zawsze rozmaito嗆 obrz康k闚 w Ko軼iele, ale i obecna liturgia, taka jaka jest po odnowie, ma swe korzenie w tradycji si璕aj帷ej bardzo daleko, do do鈍iadczenia Ko軼io豉 apostolskiego, w tradycj mocn i powszechn.

 Niekt鏎ym si wydaje, 瞠 liturgia eucharystyczna nowego msza逝 jest mniej jasna, gdy chodzi o nauk o ofierze lub o obecno軼i. Wystarczy jednak uwa積ie przeczyta trzy nowe modlitwy eucharystyczne, by zda sobie spraw, 瞠 dobrze wyra瘸j wiar Ko軼io豉 katolickiego zw豉szcza w stosunku do sakramentalnej ofiary i do rzeczywistej obecno軼i Chrystusa, t sam wiar, kt鏎 okre郵i Sob鏎 Trydencki, a podj掖 II Watyka雟ki. To jest tak jasne, 瞠 niekt鏎zy komentatorzy protestanccy, trzymaj帷y si 軼i郵e swojej pozycji wyznaniowej, zwr鏂ili na to uwag, stwierdzaj帷, 瞠 nowe modlitwy eucharystyczne wydaj im si niemo磧iwe do wykorzystania w ich obrz璠ach Wieczerzy Pa雟kiej w豉郾ie ze wzgl璠u na wzmiank o ofierze eucharystycznej i na wezwanie Ducha 安i皻ego nad darami, co potwierdza wiar w rzeczywist obecno嗆 zwi您an z konsekrowanymi postaciami chleba i wina.

 Niekt鏎zy znowu ubolewaj, 瞠 wraz z wprowadzeniem j瞛yk闚 篡wych do liturgii zanika 酥iew gregoria雟ki. Rzeczywi軼ie jest to okres przej軼iowy poszukiwania nowych form i nie zawsze muzyka, jak otrzymujemy, jest naprawd dostosowana do stylu liturgii. W niekt鏎ych ko軼io豉ch zachowano w tej dziedzinie szcz窷liw r闚nowag. Niekt鏎e utwory bardzo znane i dla wszystkich zrozumiale 酥iewa si na melodi gregoria雟k: Kyrie, Gloria, Sanctus, Agnus Dei... W ten spos鏏 zachowuje si w ca這軼i harmoni i spok鎩, jakie ten 酥iew mia w sobie, w innych tekstach wykorzystuj帷 melodie lepiej dostosowane do naszego j瞛yka.

 P r o s t o t a   n i e   j e s t   z u b o  e n i e m

 Cz瘰to pod pozorem prostoty dokonuje si pewnego zubo瞠nia liturgii, odziera si j z symbol闚 i barw, pozbawia si j pi瘯na, kt鏎e ma by odbiciem chwa造 Bo瞠j. 疾 Eucharystia sprawowana w malej grupie, w domu, przybiera styl w豉軼iwy tego rodzaju nabo瞠雟twa, to rzecz zupe軟ie normalna. Je瞠li jednak ten styl bardziej intymny przeniesie si do wielkiego zgromadzenia parafialnego, to si liturgi zacie郾ia, zubo瘸, pozbawia si j jej racji bytu, jak jest nastr鎩 鈍i徠eczny, szeroki i radosny. Z czasem mo瞠 to doprowadzi do tego, 瞠 nie b璠ziemy ju dostrzegali potrzeby liturgii. Wsp馧czesna obsesja odrzucania tryumfalizmu oddaje nam tutaj z豉 przys逝g. W istocie w liturgii nie chodzi o podkre郵anie tryumfu Ko軼io豉. ale o opiewanie chwa造 i mi這軼i Boga przez proste pi瘯no tekst闚, muzyki, symboli i postaw.

 Przypomina mi to pewne niedawne prze篡cie. By貫m w jednym z wielkich ko軼io堯w Pary瘸 na sumie niedzielnej. Liturgia wydawa豉 mi si bardzo zr闚nowa穎na, dostosowana do t逝mu wype軟iaj帷ego naw. 畝dnych ust瘼stw dla rzekomej prostoty: pi瘯ne szaty liturgiczne, procesja, znak naszego wej軼ia do Kr鏊estwa, okadzanie – symbol naszej adoracji, 酥iew, zgromadzenia i 酥iew scholi, muzyka gregoria雟ka, klasyczna i wsp馧czesna teksty biblijne dobrze wyg這szone, dobra homolia, jasne i spokojne obrz璠y eucharystii... Pod koniec pewien przyjaciel, katolik, m闚i mi – jak gdyby usprawiedliwiaj帷 sw鎩 ko軼i馧: „Czy ta liturgia nie wydaje ci si zbytnio tryumfalistyczna?...” Daleki by貫m od takiej my郵i, zreszt on tak瞠. Prze篡li鄉y godzin otwarcia si na to, co istotne i wieczne, prawdziwie umacniaj帷 do walki codziennej i to dzi瘯i liturgii 篡wej, opiewaj帷ej pe軟 piersi chwal Boga.

 T w  r c z o     i   s p o n t a n i c z n o  

 Aby liturgia by豉 篡wa, nie potrzeba jej dostosowywa zmieniaj帷 j i dodaj帷 nowe s這wa, bez ko鎍a wynajduj帷 nowe teksty. Dzi panuje prawdziwa epidemia zmian. Niekt鏎ym si wydaje, 瞠 kult b璠zie tym bardziej 篡wy i przemawiaj帷y do wsp馧czesnego cz這wieka, im bardziej zmieni liturgi, kt鏎 im przekazuje Ko軼i馧. Podkre郵a si ustawicznie potrzeb tw鏎czo軼i i spontaniczno軼i. Zapewne, liturgia przewiduje chwile, w kt鏎ych ta spontaniczno嗆 mo瞠 znale潭 wyraz: inwitatorium rozpoczynaj帷e liturgi, homilia, modlitwa powszechna. Te chwile jednak s tym bardziej owocne, im bardziej s przewidziane.

 Liturgia jest dobrem ca貫go ludu chrze軼ija雟kiego i wymaga poszanowania tego, co nam zosta這 dane. Nie mo瞠 by zdana na improwizacj indywidualn, bo traci wtedy sw鎩 charakter wsp鏊notowy i powszechny. Wyra瘸 r闚nie wiar Ko軼io豉, zawiera nauk bogat i pe軟. Przyj望 tradycj liturgiczn to znaczy by gotowym na przej璚ie nauki w jej podstawowej jedno軼i.

 Pewien liberalizm protestancki sprawi, 瞠 do鈍iadczenia, kt鏎e mog造 by u篡teczne, sta造 si bardzo z貫. Pragnienie spontaniczno軼i i improwizacji cz瘰to doprowadza do wytworzenia nowego formalizmu: widzimy jak powstaj liturgie indywidualne przez powtarzanie jakich szablon闚. Te powt鏎zenia – ubo窺ze od liturgii tradycyjnej – staj si ostatecznie m璚z帷e. Staj si przyczyn roztargnie. Ju nie jest to wsp鏊na modlitwa, zamiast tego s逝cha si, co kto m闚i, niekiedy z g鏎y to przewiduj帷.

 Innym niebezpiecze雟twem jest tworzenie si jakiej elity tych, kt鏎zy umiej improwizowa. Liturgia, jak daje Ko軼i馧, jest bogactwem ubogich, kt鏎zy nigdy nic powiedzie nie potrafi. Lepiej, by wszyscy przyj瘭i ten poziom ub鏀twa, by si wzbogaca nie swoj osobist tw鏎czo軼i, ale tw鏎czo軼i ca貫go Ko軼io豉 poprzez tradycj.

 Prawdziwa spontaniczno嗆, prawdziwa tw鏎czo嗆 w liturgii to dobre przygotowanie si do prze篡wania tekstu przez o篡wianie duchem litery obrz璠闚. Orkiestra i solista nie tworz od nowa koncertu granego mo瞠 ju dziesi徠ki razy, lecz przygotowuj si d逝go, by da mu 篡cie. Ich interpretacja wierna tekstowi wyra瘸 ich spontaniczno嗆 i tw鏎czo嗆.

brat Max z Taizé
wed逝g Notitiae 8(1972)157-160
t逝maczy豉 Maria Starnawska, Lublin

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 49

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 49

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 50

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 51

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 52

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 53

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 54

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 55

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 56

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 57

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 58

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 59

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 60

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 61

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 62

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 63

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 64

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 65

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 66

 

 

 

 


 s. 67

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 68

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 69

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 70

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 71