Biuletyn Odnowy Liturgii * . w: Collectanea Theologica 45:1975, f. II, s. 81-104.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1. Tajemnica Chrystusa i Ko軼io豉 w odnowionych znakach liturgii – J. Grze鄂owiak
2. V Sympozjum Pastoralno-Liturgiczne w Kro軼ienku n/D. – W. Danielski

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
1. Dziewcz璚a s逝瘺a liturgiczna – F. B[lachnicki].
2. Formacja animator闚 zgromadzenia liturgicznego –F. B[lachnicki].

III. DIAKONIA SZTUKI
„Motety polskie” – P. Ludwig

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA
Wsp鏊notowa celebracja sakramentu pojednania – F. B[lachnicki] i t逝m. S. Hartlieb

*  Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,   Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. II, s. 81-90

I. LITERA I DUCH

J. Grze鄂owiak

1. Tajemnica Chrystusa i Ko軼io豉 w odnowionych znakach liturgii

 Istota odnowy liturgii mie軼i si w fundamentalnym za這瞠niu: „To odnowienie ma polega na takim uk豉dzie tekst闚 i obrz璠闚, aby one ja郾iej wyra瘸造 鈍i皻e tajemnice, kt鏎ych s znakiem, i aby lud chrze軼ija雟ki, o ile to mo磧iwe, 豉two m鏬 je zrozumie i uczestniczy w nich w spos鏏 pe軟y, czynny i spo貫czny” (KL 21). Wed逝g tej zasady odnowa znak闚 liturgicznych mia豉 polega na adaptacji dokonywanej na p豉szczy幡ie dw鏂h relacji: 1. relacji formy znaku do tre軼i oznaczanej, kt鏎 s 鈍i皻e tajemnice zbawienia; 2. relacji znaku do cz這wieka, kt鏎emu znak dane tre軼i komunikuje i udost瘼nia. Faktycznie bowiem na przestrzeni wiek闚 przedosta造 si do obrz璠闚 sakramentalnych elementy, kt鏎e w naszych czasach nie do嗆 jasno wyra瘸造 ich natur i cel (KL 62). Odnowa liturgii mia豉 wi璚 zmierza ku temu, aby znaki liturgiczne by造 odpowiednie tak od strony tajemnicy, kt鏎 oznaczaj i uobecniaj, jak r闚nie od strony ludzi, dla kt鏎ych istniej. Odnowiona liturgia mia豉 przeto by stosownym wyra瞠niem misterium i skutecznie oddzia造wa na wsp馧czesnego cz這wieka umo磧iwiaj帷 i u豉twiaj帷 mu czynne uczestnictwo w akcji liturgicznej.

 Czy kolejne stopniowe reformy posoborowe zrealizowa造 te zamierzenia? Artyku ten zajmuje si pierwszym z ukazywanych problem闚, mianowicie problemem adekwatno軼i znaku liturgicznego do misterium.

 Liturgia jest zespo貫m 鈍i皻ych znak闚, przez kt鏎e B鏬 udziela cz這wiekowi zbawienia, a cz這wiek przyjmuj帷 je odpowiada Bogu swym kultem. Przyj璚ie zbawczego dzia豉nia ju jest najpe軟iejszym aktem kultu. Ta zbawczo-kultyczna rzeczywisto嗆 dokonuje si we wsp鏊nocie Ko軼io豉 „przez Chrystusa w Duchu 安i皻ym”. Chrystus zawsze obecny w swoim Ko軼iele szczeg鏊nie obecny jest w czynno軼iach liturgicznych (KL 7). Liturgia jest wykonywaniem kap豉雟kiego urz璠u Jezusa Chrystusa. Chystus zawsze jednak w tym dzia豉niu „przy陰cza do siebie Ko軼i馧, swoj Oblubienic umi這wan, kt鏎a wzywa swego Pana i przez Niego oddaje cze嗆 Ojcu wiecznemu” (KL 7). Ka盥y akt liturgiczny jest wi璚 dzie貫m Chrystusa-Kap豉na i r闚nocze郾ie dzie貫m Jego Cia豉, czyli Ko軼io豉. Liturgia realizuje Ko軼i馧, urzeczywistnia go i buduje  1 . Poniewa za Ko軼i馧 jest kontynuacj i sta陰 obecno軼i zbawczego misterium Chrystusa, liturgia jest jako akt Ko軼io豉 zespo貫m znak闚 oznaczaj帷ych i uobecniaj帷ych misterium Chrystusa i misterium Ko軼io豉. Odnawiaj帷 liturgi usi這wano wi璚 dostosowa jej obrz璠y, jej znaki i symbole do uobecnianej przez nie tajemnicy Chrystusa i Ko軼io豉.

 a.   M i s t e r i u m   p a s c h a l n e   C h r y s t u s a

 Syntez i streszczeniem ca貫j tajemnicy Chrystusa jest Jego misterium paschalne czyli tajemnica Jego m瘯i, 鄉ierci, zmartwychwstania i wniebowst徙ienia, zawieraj帷a w sobie tak瞠 tajemnic wcielenia i ca貫go Jego 篡cia (KL 5).

 Ju na samym pocz徠ku rodzi si pytanie, czy w og鏊e mo積a w jakichkolwiek znakach wzi皻ych z naszej materialnej rzeczywisto軼i wyrazi nadprzyrodzone tajemnice Chrystusa? Oczywi軼ie, 瞠 jest to niemo磧iwo軼i i co najwy瞠j mo積a tylko m闚i o pewnych pr鏏ach przybli瞠nia poprzez r騜ne analogie tajemnicy paschalnej Chrystusa.

 Niew徠pliwie w odnowionej liturgii do嗆 mocno uderza staranie o koncentracj wszystkich obrz璠闚 liturgicznych wok馧 misterium paschalnego Chrystusa. Przejawia si to zw豉szcza w reformie roku liturgicznego i uk豉dzie nowego kalendarza oraz w powi您aniu wszystkich sakrament闚 ze Msz 鈍.

 Reforma roku liturgicznego ja郾iej ukaza豉 jako jego centrum tajemnic paschaln Chrystusa, przes這ni皻 dot康 naros造mi w ci庵u wiek闚 鈍i皻ami (wigilie, uroczysto軼i 鈍i皻ych, oktawy). Obecnie uroczysto軼i zwi您ane z misterium zbawienia posiadaj pierwsze雟two nad uroczysto軼iami 鈍i皻ych. Wszystkie 鈍i皻a zgrupowane zosta造 wok馧 okres闚 liturgicznych po鈍i璚onych tajemnicy wcielenia i zmartwychwstania; szczytem ca貫go roku jest Triduum Paschalne, poniewa dzie這 odkupienia dokona這 si zw豉szcza przez Pasch Chrystusa (Normae universales de anno liturgico art. 18-21). Jak punktem kulminacyjnym ca貫go roku jest Triduum Paschalne, tak centrum tygodnia jest zawsze niedziela, kt鏎a mo瞠 ust瘼owa tylko uroczysto軼iom Pa雟kim. Ka盥a niedziela, nazywana Dniem Pa雟kim, jest obchodem misterium paschalnego (KL 102, 106), jest niejako sacramentum Paschae.  2  Chrystocentryczne nastawienie odnowy liturgii uwidacznia r闚nie przepis ograniczaj帷y u篡wanie formularzy mszalnych o 鈍i皻ych oraz formularzy wotywnych i 瘸這bnych na korzy嗆 mszy z danego okresu liturgicznego (WOMR 316, 327, 335-341). Hierarchia uroczysto軼i liturgicznych jest wi璚 wyra幡ym znakiem wskazuj帷ym na misterium paschalne jako centrum roku liturgicznego.  3 

 W odnowionej liturgii uderza tendencja, by wszystkie sakramenty (z wyj徠kiem sakramentu pojednania) czy nawet niekt鏎e sakramentalia,   s p r a w o w a    w   r a m a c h   O f i a r y   E u c h a r y s t y c z n e j.   Wszystkie sakramenty i sakramentalia czerpi bowiem sw moc z paschalnego misterium Chrystusa (KL 61), a Eucharystia jest sakramentem paschalnym par excellence, kt鏎y stopniem obecno軼i w niej misterium paschalnego przewy窺za wszystkie inne sakramenty. Eucharystia nie tylko czerpie moc z misterium paschalnego, ono w niej si uobecnia i dlatego zosta豉 nazwana „pami徠k 鄉ierci i zmatwychwstania Chrystusa” oraz „uczt paschaln” (KL 47). Wszystkie inne sakramenty w r騜nym stopniu realizuj帷e tajemnic paschaln s wi璚 skierowane do Eucharystii jako swego celu; tylko ona oznacza i rzeczywi軼ie uobecnia w ca貫j pe軟i misterium paschalne. W陰czenie sakrament闚 do mszy mo積a wi璚 uwa瘸 jako pewnego rodzaju znak wskazuj帷y na misterium paschalne uobecniane w Eucharystii.

 Z omawianym tu zagadnieniem wi捫e si wprowadzenie obrz璠u komunii pod dwiema postaciami. Z dokument闚 wynika, 瞠 w tej formie uczty „ja郾iej wyra瘸 si wola dope軟ienia nowego i wiecznego Przymierza we Krwi Pana”. (WOMR 240; EM 32). To znaczenie eucharystycznego kielicha teologowie okre郵aj jako moment najwa積iejszy  4 .

 Przymierze mi璠zy Bogiem i Narodem Wybranym zawarte na Synaju by這 potwierdzone krwi zwierz徠. Nowe Przymierze natomiast zosta這 przypiecz皻owane krwi Chrystusa wylan na krzy簑, a uobecni這 si ju w symboliczny spos鏏 na Ostatniej Wieczerzy (Mt 26, 28; Mk 14, 24; π 22, 20; 1 Kor 11, 25)  5 . Listy Apostolskie potwierdzaj, 瞠 wszyscy pokropieni krwi Chrystusa staj si nowym Ludem Bo篡m nowego i wiecznego Przymierza (Ef 2, 11. 18; 1 P 1, 2; 2, 10).

 Kielich eucharystyczny przy Komunii 鈍. oznacza i uobecnia wi璚 wol Chrystusa, kt鏎y chce zawrze lub raczej odnowi przymierze z konkretnym cz這wiekiem, uczestnictwo za w tym kielichu jest znakiem osobistego potwierdzenia i egzystencjalnego przyj璚ia zaproponowanego przez Boga przymierza  6 .

 Kielich wyra幡iej ni chleb akcentuje moment ofiary Chrystusa i nasz 陰czno嗆 z Jego cierpieniem. Wskazuje on na mi這嗆, kt鏎a cierpi i po鈍i璚a si a do przelania krwi. Chrystus Pan m闚i bowiem o swej m璚e jako o kielichu, kt鏎y musi wypi (Mt 20, 22; 26, 39-26. 42; J 18, 11), a przy ustanowieniu Eucharystii o krwi wylanej za wszystkich na odpuszczenie grzech闚, czyli o 鄉ierci krzy穎wej jako ofierze (Mt 26, 28).

 Komunia z kielicha posiada tak瞠 charakter paschalny z racji analogii istniej帷ej pomi璠zy krwi Chrystusa i krwi zabitego baranka paschalnego, kt鏎a by豉 znakiem ocalenia od 鄉ierci pierworodnych syn闚 Izraela (Wyj 12, 22). Nowy Testament podkre郵a zbawcz moc krwi Chrystusa jako baranka, kt鏎a jest cen wykupu (Mt 1, 19; Obj 5, 9) i 鈔odkiem oczyszczenia (Obj 7, 14).

 W ko鎍u kielich eucharystyczny nawi您uje do misterium paschalnego r闚nie w jego aspekcie zmartwychwstania i wniebowst徙ienia. Zawiera on bowiem nap鎩 na 篡cie wieczne, nap鎩 daj帷y prawo do udzia逝 w uczcie eschatologicznej. Krew Chrystusa uobecniona jest pod znakiem wina, a wino w Starym Testamencie rozumiane by這 jako znak d鏏r mesja雟kich (Iz 55, 1; 25, 6). W Nowym Testamencie szcz窷cie wieczne kilkakrotnie przedstawione jest pod obrazem uczty, na kt鏎ej zbawieni s go嗆mi Boga (Mt 8, 11; π 14, 15; Obj 3, 20; 19, 19), a kt鏎ej istotnym elementem jest tak瞠 nap鎩 (π 22, 29). Chrystus o鈍iadcza aposto這m: „Odt康 nie b璠 ju pi z tego owocu winnego krzewu a do owego dnia, kiedy pi go b璠 z wami nowy, w kr鏊estwie mego Ojca” (π 22, 18; por. Mt 26, 29; Mk 14, 25).

 Nawet ta kr鏒ka analiza pozwala stwierdzi, 瞠 kielich eucharystyczny wyra瘸 lepiej ni sam tylko znak chleba prawd o uczestnictwie przez Eucharysti w misterium paschalnym Chrystusa.

 O usi這waniach lepszego dostosowania znak闚 liturgicznych do tajemnicy paschalnej 鈍iadcz nowe obrz璠y chrztu dzieci  7  i doros造ch  8 . Chrzest jest sakramentem, w kt鏎ym przyjmuj帷y go 陰cz si z Chrystusem umieraj帷ym i zmartwychwsta造m. Zanurzeni z Nim w 鄉ierci, z Nim tak瞠 zmartwychwstaj przywr鏂eni do 篡cia (Dz 6, 4-5; Ef 2, 6). By 豉twiej mo積a by這 odczyta w chrzcie znak Paschy, zaleca si, by udzielano go w wigili Wielkanocy lub w niedziel, gdy w ka盥 niedziel Ko軼i馧 wspomina zmartwychwstanie Pana (IC 6; BP 9; OBP 32; OICA 7). Zachowano przy chrzcie form potr鎩nego polania, ale poleca si przede wszystkim przywr鏂on pierwotn form zanurzenia, kt鏎a lepiej wyra瘸 mistyczne uczestnictwo w 鄉ierci i zmartwychwstaniu Chrystusa (IC 22; BP 18; OICA 32)  9 . Ca造 obrz璠 chrztu winien by nacechowany paschaln rado軼i (IC 6, 28, 33), kt鏎 wyra瘸 鈍i徠eczny kolor stu造 lub kapy (OBP 35), bia豉 szata chrzczonego (OICA 33), liczny udzia wiernych (IC 7), teksty modlitw i komentarz kap豉na oraz liczne 酥iewy. Charakter paschalny chrztu wyra瘸 tak瞠 zapalanie 鈍iecy chrzcielnej od pascha逝 ustawionego po okresie wielkanocnym przez ca造 rok przy chrzcielnicy i symbolizuj帷ego Chrystusa (IC 25; OBP 64). Godna podkre郵enia jest og鏊na zach皻a instrukcji: „Udzielanie tego sakramentu niech zawsze ukazuje charakter paschalny” (IC 28).

 Sakramenty inicjacji chrze軼ija雟kiej – chrzest, bierzmowanie i Eucharysti – 陰czy wewn皻rzna jedno嗆. Pe軟i inicjacji stanowi dopiero paschalny sakrament Eucharystii (OICA 36), bo wierni „ochrzczeni i bierzmowani w ca貫j pe軟i w陰czeni s w cia這 Chrystusa przez uczestnictwo w Eucharystii” (DK 5). Teologia odzwierciedla si w praktyce liturgicznej, w kt鏎ej chodzi o to, by same obrz璠y wskazywa造 na 陰czno嗆 sakrament闚 inicjacyjnych. Dlatego w豉郾ie doros造m i dzieciom ochrzczonym w wieku katachetycznym zaraz po chrzcie nale篡 udziela bierzmowania i Eucharystii (OC 11; OICA 34-36); do obrz璠闚 bierzmowania wprowadzono odnowienie przyrzecze chrzcielnych (OC 23), 鈍iadkami s rodzice chrzestni (OC 5), a udziela si go zwykle w czasie Mszy 鈍. (OC 13)  10 . We wprowadzeniu do obrz璠闚 inicjacji doros造ch wyra幡ie za powiedziano, 瞠 udzielanie bierzmowania po chrzcie oznacza jedno嗆 misterium paschalnego, wskazuje bowiem na zwi您ek pomi璠zy pos豉niem Syna a wylaniem Ducha 安i皻ego (OICA 34).

 R闚nie odnowy ceremonii pogrzebowych dokonano zgodnie z postulatem KL, by ja郾iej wyra瘸造 one paschalny charakter 鄉ierci chrze軼ijanina (KL 81). 妃ier jest umieraniem z Chrystusem, jest punktem kulminacyjnym w 篡ciu, gdy przez ni cz這wiek bierze udzia w dziele zbawienia. Z nowego Ordo Exsequiarum wynika, 瞠 centrum 鄉ierci chrze軼ijanina oraz liturgii pogrzebowej stanowi paschalna tajemnica Chrystusa (OEx 1)  11 . Liturgia 瘸這bna zwi您ana jest 軼i郵e z sakramentami, w kt鏎ych najbardziej przejawia si dynamizm paschalny, a mianowicie z chrztem i Eucharysti (OEx 1). Ca貫 篡cie chrze軼ijanina od chwil chrztu jest „zanurzaniem si w 鄉ierci Chrystusa” (Rz 6, 3-8) i codziennym umieraniem, by w ko鎍u przez 鄉ier cia豉 przej嗆 do ca趾owitego zjednoczenia z Bogiem. Eucharystia za 陰cz帷 chrze軼ijanina z ofiar krzy穎w Chrystusa i b璠帷 zadatkiem uczty niebieskiej jest sakramentem najdoskonalszego przej軼ia ze 鈍iata do Ojca  12 . W liturgii 鄉ierci chrze軼ija雟kiej znakiem tej prawdy jest podawanie umieraj帷emu Eucharystii na spos鏏 wiatyku tzn. jako ostatni dar Ko軼io豉 pielgrzymuj帷ego. Wiatyk jest szczeg鏊nym znakiem uczestnictwa w tajemnicy uobecnianej we mszy tzn. w 鄉ierci Chrystusa i jego przej軼iu do Ojca (OUI 80-82; por. EM 36, 39, 41). R闚nie liturgia pogrzebowa po陰czona zosta豉 z Ofiar Eucharystyczn. O paschalnym charakterze liturgii pogrzebowej 鈍iadcz szczeg鏊nie czytania Pisma 鈍. (OEx 11), teksty modlitw i 酥iewy, kolor szat liturgicznych (OEx 22) i pascha p這n帷y przy trumnie zmar貫go (OEx 38).

 Pod k徠em misterium paschalnego mo積a by zanalizowa tak瞠 odnowione obrz璠y sakramentu chorych  13  i sakramentu pojednania, ale ju te kilka powy窺zych przyk豉d闚 wystarczaj帷o ilustruje podj皻y po soborze wysi貫k dostosowania znak闚 liturgicznych do tajemnicy paschalnej Chrystusa.

 b.   M i s t e r i u m   K o  c i o  a   w   o d n o w i o n e j   l i t u r g i i

 Liturgia w swych znakach wyra瘸 tajemnic Ko軼io豉. Wskazuje ona nie tylko na jego wewn皻rzn rzeczywisto嗆 zbawczej obecno軼i Chrystusa jako G這wy Ko軼io豉, lecz tak瞠 na tajemnic ca貫go Mistycznego Cia豉 Chrystusa, jako wsp鏊noty mi這軼i, posiadaj帷ej jednak tak瞠 wymiar czysto ludzki, zewn皻rzny i instytucjonalny.

 Wsp鏊nota Ko軼io豉 ukazuje si przede wszystkim w znaku wsp鏊nego celebrowania akcji liturgicznej przez kap豉na i wiernych. Aby ten znak uczyni bardziej wyrazistym przy tworzeniu nowego kszta速u liturgii uwzgl璠niono na pierwszym miejscu zasad czynnego uczestnictwa wiernych i zasad pierwsze雟twa celebrowania wsp鏊notowego przed indywidualnym i niejako prywatnym (KL 27). Nowa struktura mszy, sakrament闚 i sakramentali闚 wymaga wsp鏊notowego ich sprawowania i je u豉twia.

 O wsp鏊notowym charakterze mszy i jej obrz璠闚 鈍iadczy ju sama najnowsza jej definicja zawarta we Wprowadzeniu og鏊nym do Msza逝 Rzymskiego, okre郵aj帷a j jako „gromadzenie si Ludu Bo瞠go pod przewodnictwem kap豉na celem sprawowania Pami徠ki Pana czyli Ofiary Eucharystycznej” (WOMR 7). Na szczeg鏊ne podkre郵enie w wymienionym dokumencie zas逝guje specjalne wyszczeg鏊nienie w odr瑿nym zupe軟ie paragrafie funkcji Ludu Bo瞠go we mszy. Dawniej m闚i這 si zasadniczo o funkcji kap豉na i us逝guj帷ych do mszy ministrant闚. Wprowadzenie natomiast po przedstawieniu funkcji prezbitera (WOMR 59-61) traktuje najpierw o obowi您kach i funkcjach Ludu Bo瞠go (WOMR 62-64), a dopiero potem o pewnych szczeg鏊nych pos逝gach (WOMR 65-73). W oparciu o posoborow teologi liturgii mszalnej mo積a dzi powiedzie, 瞠 msza jest sprawowana nie tylko przez prezbitera, lecz tak瞠 przez wiernych, przez ca造 Lud Bo篡 hierarchicznie uporz康kowany, kt鏎emu w imieniu Chrystusa przewodniczy kap豉n  14 .

 Msza 鈍. ze swej natury ma charakter wsp鏊notowy (WOMR 1-3, 7, 14, 15, 58, 62, 74; EM 3d; KL 26-27) i dlatego jej sprawowanie wymaga udzia逝 wiernych. St康 te w przeciwie雟twie do dawnych rubrycystycznych instrukcji o sprawowaniu mszy (Ritus servandus in celebratione Missae), kt鏎e skupia造 uwag tylko na pobo積o軼i kap豉na i dla kt鏎ych msz wzorow by豉 msza „prywatna” kap豉na, a uroczyst z ludem tylko wynikiem do陰czenia do mszy prywatnej pewnych dodatk闚, Wprowadzenie za normaln i wzorcow uznaje msz z udzia貫m ludu – Missa cum populo (rozdz. IV). Takie przesuni璚ie akcent闚 ma swoj wymow i 鈍iadczy, 瞠 uczestnictwo wiernych jest z zasady integralnym momentem mszy. Wprawdzie we wsp馧czesnych dokumentach Ko軼io豉 ci庵le podkre郵a si, 瞠 nawet gdy obecno嗆 i czynne uczestnictwo wiernych s czasem niemo磧iwe, msza posiada zawsze swoj godno嗆 i skuteczno嗆, i jest czynno軼i Chrystusa i Ko軼io豉 (WOMR 4; DK 13; EM 44), tym niemniej trzeba powiedzie, 瞠 z punktu widzenia pe軟i znaku udzia wiernych we mszy jest konieczny. Znak mszy sprawowanej we wsp鏊nocie mo瞠 tak瞠 ulec spot璕owaniu. Dzieje si to w闚czas, gdy przewodniczy jej biskup. Dlatego te dokumenty odnowy ze wzgl璠u na szczeg鏊ny spos鏏 objawiania Ko軼io豉 przyznaj pierwsze雟two mszy, w kt鏎ej czynnie i w pe軟i uczestniczy 鈍i皻y lud Bo篡, a kt鏎ej przewodniczy biskup w otoczeniu swych wsp馧koncelebruj帷ych kap豉n闚 (WOMR 74; KL 51; EM 16, 26).

 W trosce o wyrazisto嗆 znaku zgromadzenia liturgicznego wydano szereg norm, reguluj帷ych sprawowanie Eucharystii, zawartych zw豉szcza w instrukcjach Eucharisticum Misterium (EM 16-30)  15  i „Actio Pastoralis”  16 . Ta ostatnia dotycz帷a sprawowania mszy w ma造ch grupach, wymaga, by nie rozbija造 one jedno軼i z Ko軼io貫m powszechnym i lokalnym, zw豉szcza parafialnym, lecz przyczynia造 si do og鏊nego dobra. Msze dla oddzielnych grup raczej nie powinny by sprawowane w niedziele (EM 27); na msze w domach prywatnych w niedziele i 鈍i皻a obowi您kowe mo積a pozwoli tylko w szczeg鏊nych okoliczno軼iach (AP 10). Celebruj帷 msz w domu prywatnym nie nale篡 zabrania uczestnictwa innym osobom (AP 10), a w homilii nale篡 zawsze wspomnie o 陰czno軼i danej grupy z Ko軼io貫m lokalnym i powszechnym (AP 6). Ilo嗆 mszy niedzielnych w ko軼iele parafialnym musi odpowiada rzeczywistym potrzebom i dobru wsp鏊noty nie rozbijaj帷 jej jedno軼i (EM 26); z tej racji ma貫 wsp鏊noty zakonne winny w niedziel uczestniczy we mszy w ko軼iele parafialnym (EM 26). Nale篡 tak瞠 unika rozbicia wsp鏊noty wiernych przez sprawowanie w ko軼iele r闚nocze郾ie dw鏂h r騜nych obrz璠闚 np. dwie msze, sprawowanie mszy z r闚noleg造m udzielaniem chrztu, ma鹵e雟twa, liturgi godzin, sakramentem pokuty (EM 17). Liturgia wszystkich pozosta造ch sakrament闚 zosta豉 tak odnowiona, 瞠 ich celebrowanie wymaga z zasady obecno軼i i czynnego uczestnictwa 鈍ieckich. Dla ilustracji pos逝禦y si znowu sakramentem chrztu 鈍. Chrzest – dla uwidocznienia, 瞠 jest sakramentem w陰czenia do Ludu Bo瞠go (DK 5; DE 22) – ma by udzielany w ko軼iele parafialnym (BP 10) wobec spo貫czno軼i Ludu Bo瞠go, kt鏎y reprezentuj rodzice dziecka, chrzestni, s御iedzi, przyjaciele i inni przedstawiciele miejscowego Ko軼io豉 (BP 2, 4; OICA 41); przez czynne uczestnictwo wiernych ma si okaza „wsp鏊na wiara i wsp鏊na rado嗆, z jak nowoochrzczonego przyjmuje si do Ko軼io豉” (IC 7). Nawet przy chrzcie w niebezpiecze雟twie 鄉ierci winna uczestniczy jaka spo貫czno嗆 (IC 16). Wymowa znaku wsp鏊notowego udzielania chrztu usprawiedliwia nakaz, by w tym ko軼iele i w tym samym dniu udziela tylko raz chrztu i to wszystkim dzieciom urodzonym w ostatnich tygodniach (IC 27; BP 32). Ju samym przygotowaniem do tego sakramentu winna by zainteresowana ca豉 miejscowa wsp鏊nota (IC 4, 7)  17 .

 Ksi璕a obrz璠u inicjacji doros造ch przed om闚ieniem poszczeg鏊nych pos逝g przy chrzcie m闚i najpierw o zadaniach Ludu Bo瞠go (OICA 41-48). W og鏊e ca豉 inicjacja doros造ch osadzona zosta豉 w 篡ciu lokalnej wsp鏊noty, kt鏎a reprezentuj帷 ca造 Lud Bo篡 ma ukazywa, 瞠 chrzest doros造ch jest spraw wszystkich ochrzczonych i przez ca造 okres inicjacji powinna wspiera kandydat闚 i katechumen闚 dopuszczaj帷 ich do 篡cia rodzinnego i zgromadze; zw豉szcza za czynnie winna uczestniczy w ceremoniach liturgicznych przy przyj璚iu do katechumen闚, w dniu elekcji, przy skrutyniach i tzw. traditio, a szczeg鏊nie w dniu przyj璚ia sakrament闚 inicjacji, jak r闚nie p騧niej we mszach za neofit闚 w niedziele po Wielkanocy (OICA 41, 57). Obrz璠y pozosta造ch sakrament闚: bierzmowania, namaszczenia chorych, pokuty i pojednania, 鈍i璚e biskupich, prezbiteratu i diakonatu, ma鹵e雟twa, liturgii pogrzebowej, profesji zakonnej oraz liturgicznej modlitwy Ko軼io豉 – posiadaj r闚nie ten wsp鏊notowy wyd德i瘯, dzi瘯i czemu objawiaj tajemnic Ko軼io豉 jako wsp鏊noty w wierze i mi這軼i, wsp鏊noty „w Duchu 安i皻ym”.

 Wsp鏊nocie zgromadzenia liturgicznego podporz康kowane by musi r闚nie ca貫 wn皻rze ko軼io豉, jego uk豉d i wyposa瞠nie  18 . Ca造 uk豉d wn皻rza ko軼io豉 jest ju niejako „znakiem duchowego Ko軼io豉” (WOMR 255). Oczywi軼ie znak ten b璠zie wyra瘸 tak瞠 hierarchiczn struktur zgromadzenia liturgicznego i rozmaito嗆 funkcji, u豉twiaj帷 prawid這we ich wykonanie (WOMR 253, 273); niemniej oznaczanie przez ten znak wsp鏊noty ma pierwsze雟two przed obrazowaniem hierarchicznego rozcz這nkowania”  19 . Uk豉d wn皻rza ko軼io豉 bowiem „ma si przyczynia do wytworzenia wewn皻rznej i organicznej jedno軼i, przez kt鏎 okazuje si wyra幡ie jedno嗆 ca貫go ludu 鈍i皻ego” (WOMR 257). Olbrzymi rol w jednoczeniu wiernych ma do spe軟ienia o速arz, tak usytuowany by stanowi centrum i by mo積a by這 celebrowa twarz do wiernych (WOMR 259-267)  20 . Odpowiednie miejsce dla wiernych oraz pos逝giwanie si 鈔odkami technicznymi winny sta na s逝瘺ie jedno軼i poprzez u豉twianie wizualnego i akustycznego kontaktu wiernych z celebransem (WOMR 273). Niedopuszczalne za jest to wszystko, co rozbija jedno嗆 i rozprasza uwag wiernych np. boczne o速arze, (WOMR 267), nieodpowiedni wystr鎩 o速arza (WOMR 269) lub przesadna ilo嗆 obraz闚 (WOMR 278).

 Swoje odbicie w liturgii znajduje r闚nie hierarchiczna struktura Ko軼io豉. Poniewa liturgia sprawowana przez biskupa przy aktywnym uczestnictwie wiernych jest najpe軟iejszym znakiem tajemnicy Ko軼io豉 (por. KL 41), a wi璚 nie tylko jego wsp鏊notowej, lecz tak瞠 hierarchicznej struktury, dlatego w dokumentach odnowy kilkakrotnie znajdujemy wskazania, aby gdy istniej mo磧iwo軼i i okazja biskup przewodniczy celebracji liturgicznej: w sprawowaniu Eucharystii (EM 16, 42), zw豉szcza w koncelebrze (EM 74, WOMR 74, 157), przy udzielaniu sakramentu bierzmowania i we wsp鏊nym celebrowaniu modlitwy Ko軼io豉. Motywem takiego polecenia jest ukazanie w bardziej wyra幡ym 鈍ietle tajemnicy Ko軼io豉  21 .

 Jak Ko軼i馧 b璠帷 jednym cia貫m, w kt鏎ym ka盥y wed逝g udzielonych mu dsr闚 ma swoje miejsce i specyficzne zadania do spe軟ienia (1 Kor 12, 12-31), tak r闚nie konkretna wsp鏊nota zebrana na liturgi, na郵aduj帷 sw鎩 pierwowz鏎 i swoje 廝鏚這, musi odznacza si hierarchiczn struktur przez podzia funkcji  22 . Dlatego w豉郾ie celebruj帷a wsp鏊nota bez szkody dla jedno軼i (WOMR 257) jest hierarchicznie rozcz這nkowana (WOMR 1, 7, 58, 74, 257, 297). Istotny w rozwa瘸nym tu zagadnieniu art. 58 Wprowadzenia wyra瘸 t my郵 w sformu這waniu: „W zgromadzeniu, kt鏎e zbiera si na Msz 鈍. ka盥y ma prawo i obowi您ek w豉軼iwego sobie uczestnictwa w r騜ny jednak spos鏏, w zale積o軼i od stopnia 鈍i璚e i spe軟ianej funkcji. Dlatego wszyscy duchowni czy 鈍ieccy spe軟iaj帷 swoj funkcj winni spe軟ia tylko to, co do nich nale篡, aby w ten spos鏏 w samym porz康ku akcji liturgicznej ukaza si Ko軼i馧 ze sw struktur r騜nych 鈍i璚e i pos逝g” por. tak瞠 KL 14 26, 28).

 Rozcz這nkowanie Ludu Bo瞠go we mszy wyp造wa wi璚 z podw鎩nego 廝鏚豉: zale篡 od stopnia przyj皻ych 鈍i璚e oraz od podzia逝 zleconych funkcji w celebracji.

 Z tytu逝 kap豉雟twa hierarchicznego celebrans (biskup, prezbiter) sprawuje Ofiar Eucharystyczn w zast瘼stwie Chrystusa (in persona Christi) i sk豉da j Bogu w imieniu ca貫go ludu (KK 11; EM 11). Wierni za na podstawie kap豉雟twa wsp鏊nego (chrzest i bierzmowanie) wsp馧dzia豉j w Ofierze przez dzi瘯czynienie i wsp馧ofiar (EM 11-12).

 Specyfikacja funkcji w zgromadzeniu liturgicznym polega na tym, 瞠 celebrans i ca貫 zgromadzenie zleca niekt鏎e funkcje do wykonania poszczeg鏊nym osobom. Funkcje te, w stosunku do funkcji prezbitera i wiernych – podporz康kowane i drugorz璠ne, okre郵a si jako s逝瘺y, zadania, pos逝gi, a spe軟iaj帷ych je nazywa si s逝gami o速arza lub pomocnikami  23 . Funkcje liturgiczne we mszy spe軟iaj: diakon, lektor, akolita, komentator, ministranci, schola, organista, kantor, psalmista, zbieraj帷y ofiary oraz tzw. porz康kowi (WOMR 64-68).

 Zasada podzia逝 funkcji w zgromadzeniu odnosi si tak瞠 do innych sakrament闚. Z powy窺zego wida, 瞠 przepis Konstytucji o 鈍i皻ej liturgii o podziale funkcji w zgromadzeniu (KL 28), na pierwszy rzut oka ma這 znacz帷y, sta si jednym z bardziej istotnych dla odnowy liturgii. Dzi瘯i niemu „odklerykalizowano” liturgi, kt鏎a przesta豉 by wy陰czn domen hierarchii. Odnowiona struktura zgromadzenia liturgicznego ukazuje, 瞠 prezbiter nie jest ju wi璚ej – jak to liturgi軼i cz瘰to okre郵aj – „cz這wiekiem-orkiestr”, kt鏎y sam spe軟ia wszystkie funkcje liturgiczne. Dzi瘯i specyfikacji funkcji w zgromadzeniu „kap豉n-s逝ga jest zarazem solist i dyrygentem koncertu-symfonii”  24 .

 Odnowione zgromadzenie liturgiczne, kt鏎e 陰czy w sobie dialektyk przeciwie雟tw: r騜norodno嗆 w jedno軼i i jedno嗆 w r騜norodno軼i, ukazuje si ca趾iem jednoznacznie jako znak Ko軼io豉, jako znak nadprzyrodzonej wsp鏊noty, w swej widzialnej strukturze hierarchicznie zr騜nicowanej.

 Wreszcie liturgia wyra瘸 na p豉szczy幡ie znaku tak瞠 powszechno嗆 i misyjno嗆 Ko軼io豉. Troska o to, aby liturgia by豉 znakiem powszechno軼i Ko軼io豉 wyra瘸 si w przepisie, aby nie okazywa nikomu, czy to ze wzgl璠u na osob, czy warunki spo貫cze, 瘸dnych szczeg鏊nych wzgl璠闚 ani w ceremoniach, ani w zewn皻rznej okaza這軼i (KL 32; KDK 29; WOMR 62, 273, IC 11; OCM 10; OEx 20; Instr. I 98). Je郵i bowiem Ko軼i馧 jest wsp鏊not (ecclesia) tych wszystkich, kt鏎zy z r騜norodno軼i ras i stan闚, religii i narod闚 zostali wezwani przez Boga do jedno軼i (Ef 2, 14; 1 Kor 12, 13; Gal 3, 28; Rz 10, 12; Kol 3, 11; Dz 2, 8), to w豉郾ie zgromadzenie liturgiczne – jednocz帷 w braterstwie i r闚no軼i ludzi wszystkich ras i stan闚 spo貫cznych, bez wzgl璠u na r騜nice p販i, wieku, pogl康闚, wykszta販enia i stylu 篡cia – jest szczeg鏊nym znakiem powszechno軼i i jedno軼i Ko軼io豉. Moment powszechno軼i zgromadzenia doskonale wi璚 objawia powszechno嗆 Ko軼io豉 (por. EM 16), w kt鏎ym ze wzgl璠u na chrzest „nie ma ju 砰da, ani poganina, nie ma ju niewolnika ani cz這wieka wolnego, nie ma ju m篹czyzny ani kobiety, lecz wszyscy stanowi jedno w Jezusie” (Gal 3, 28).

 Zgromadzenie liturgiczne objawiaj帷 powszechno嗆 Ko軼io豉, jego uniwersalistyczne nastawienie, ukazuje r闚nocze郾ie misyjny charakter Ko軼io豉. Z teolog闚 zw豉szcza   Th.   M a e r t e n s   k豉dzie nacisk na warto嗆 „misyjnego dynamizmu” zgromadzenia. Dowodzi on, 瞠 lokalne zgromadzenie liturgiczne jest pierwszorz璠nym rzecznikiem i adekwatnym znakiem misyjno軼i Ko軼io豉  25 . Autor ten pisze np. 瞠 je瞠li zgromadzenie wiernych w swoim przewodnicz帷ym widzi raczej tego, kt鏎y sprawuje kult ni misjonarza, to istotny sens zgromadzenia – znaku powszechnego zjednoczenia – powa積ie si zaciera  26 .

 Ko軼i馧 jak Chrystus jest pos豉ny do 鈍iata, i to pos豉nnictwo prze篡wa i realizuje r闚nie w liturgii. Znaki misyjnego charakteru Ko軼io豉 w liturgii daj si odszuka przede wszystkim w adaptacji form liturgii do lokalnych zwyczaj闚 i warunk闚, przeprowadzanej przez terytorialne konferencje biskup闚.

 Wskazuj帷 na podj皻e pr鏏y takiego odnowienia liturgii, by w ca這軼i i w poszczeg鏊nych znakach by豉 ona lepszym odzwierciedleniem oznaczanych tajemnic, a mianowicie obecnego w niej i dzia豉j帷ego zbawczo na uczestnicz帷ych misterium Chrystusa i Ko軼io豉, nie wyczerpano oczywi軼ie wszystkich zagadnie, gdy chodzi這 nam jedynie o ukazanie zasadniczych tendencji, popartych konkretnymi przyk豉dami.

Przypisy:
1  Por.  F.   B l a c h n i c k i,   Urzeczywistnianie si Ko軼io豉 w liturgii, Collectanea Theologica 37(1967) z. 1, 24-40.

2  Zob.  V.   J o h a n n e s,   La domenica, pasqua del suo popolo, Rivista di pastorale liturgica 2(1964) 298-312;  P.   M a s s i,   La domenica, Napoli 1967; La domenica, Padova 1968 (dokumenty z sympozjum w Udine, 26-30.VIII.1968);  S.   D u b i e l,   安i璚enie dnia Pa雟kiego wedlug teologii posoborowej, Lublin 1971 (praca magisterska, maszynopis, archiwum KUL).

3  Por.  W.   D a n i e l s k i,   Reforma roku liturgicznego i nowy kalendarz, w: Materia造 pomocnicze do wyk豉d闚 z liturgiki, Lublin 1970, 127-163;  S.   H a r t l i e b,   Misterium paschalne w 篡ciu wsp鏊not wierz帷ych, Collectanea Theologica 42(1972) z. 4, 98-106.

4  Por.  H.   S p a e m a n n,   Die kultische und pastorale Bedeutung der Kelchkommunion, Liturgisches Jahrbuch 15(1965)148-154;   S.   C z e r w i k,   Komunia 鈍. pod dwiema postaciami – sens teologiczny, w: Wprowadzenie do liturgii (praca zbiorowa), Pozna 1967, 328-330;   A.L.   S z a f r a  s k i,   Komunia 鈍. jako pe軟ia uczestnictwa we Mszy 鈍., Collectanea Theologica 38(1969) z. 2, 25-29;   M.   P i s a r z a k,   Komunia pod dwiema postaciami, AtK 78(1972)492, 493;   M.   L i p p s,   Brot und Wein. Das Sakrament in beiden Gestalten, w: Liturgie in der Gemeinde, t. I, Salzkotten 1964, 158-164.

5  P.   N e u e n z e i t   podkre郵a r騜nice w opisie Ostatniej Wieczerzy istniej帷e pomi璠zy Markiem i Mateuszem z jednej strony a ㄆkaszem i Paw貫m z drugiej. U Marka i Mateusza nacisk po這穎ny jest na krwi Chrystusa: „To jest moja krew” (Mk 14, 23; Mt 26, 28), natomiast ㄆkasz i Pawe akcentuj mocno kielich Nowego Przymierza zrealizowanego przez 鄉ier Chrystusa na krzy簑: „Ten kielich to Nowe Przymierze krwi mojej” (π 22, 20). Przez kielich Chrystus konstytuuje now wsp鏊not zbawionych. Zdaniem   P. N e u e n z e i t a   kielich nie jest wi璚 zwyk造m podwojeniem, jak gdyby chleb i kielich oznacza造 to samo; przez kielich realizuje si co istotnie innego i nowego: pod postaci chleba Chrystus oddaje si cz這wiekowi udzielaj帷 mu zbawienia, natomiast w kielichu eucharystycznym Chrystus tych, co przyj瘭i zbawienie, w陰cza do nowego Przymierza i wzajemnie ze sob jednoczy.   P. N e u e n z e i t,   Brot- und Bechereucharistie als zwei verschiedene Heilsgaben, Der Seelsorger 36(1966)105-108.

6  Por.  M.   B a t o o n,   Zur Theologie und Gestalt der Eucharistifeier, w: Liturgie in der Gemeinde, t. II, Salzkotten 1965, 222.

7  Zob.  B.   F i s c h e r,   Die Intentionen bei der Reform des Erwachsenen- und Kindertaufsritus, Liturgisches Jahrbuch 21(1971)65-75;   M.   T s c h u s c h k e,   Teologia chrztu dzieci wed逝g nowego rytu w aspekcie personalistycznym, RBL 25 (1972) 81-89;   P.   F a r n è s   S c h e r e r,   La baptème, w: Dans vos assemblées (red.   J.   G é l i n e a u),   t. II, Paris 1971, 355-370.

8  Zob.  J.B.   M o l i n,   Le nouveau rituel de l'initiation chrétienne des adultes, Notitiae 8(1972)87-95.

9  Zob.  L.   B e i r n a e r t,   Symbolisme mystique de l'eau dans le baptème, La Maison Dieu (1950) nr 22, 94-120;   J.   D a n i e l o u,   Bible et Liturgie, Paris 1950, 50-193;   L.   B o u y e r,   Le symbolisme des rites baptismaux, La Maison Dieu (1952) nr 32, 5-17;   L.   L i g i e r,   Biblijny symbolizm chrztu wed逝g Ojc闚 i liturgii, Concilium 2-3(1966-67)47-56;   W.   S c h e n k,   Wtajemniczenie w liturgi chrztu i jego symbolik, AtK 68(1965), 177-183.

10  Por.  M.   K o  o d z i e j c z y k,   Reforma obrz璠闚 sakramentu bierzmowania, RBL 25(1972)189-196;   Cz.   K r a k o w i a k,   Aspekty teologiczne nowego „Ordo Confirmationis”, Collectanea Theologica 44(1974) z. 2, 82-89;   B.   M o k r z y c k i,   Obrz璠y bierzmowania jako 廝鏚這 homiletyczne, Collectanea Theologica 44(1974) z. 2, 121-124; ca造 nr 1 „Rivista di pastorale liturgica” z r. 1972.

11  Zob.  E.   L o d i,   I grandi temi teologici del rito dei funerali, Rivista di pastorale liturgica 6(1968) 286-297;   A.   P i s t o i a,   Elementidottrinali de nuovo „Ordo Exsequiarum”, Ephemerides Liturgicae 84(1970) 149-159;   M.   P i s a r z a k,   Aspekt paschalno-eschatologiczny liturgii zmar造ch, RBL 25(1972)252-256;   R.   D a i l l e   (i in.), Célébration chrétienne de la mort, Lyon 1972.

12  Por.  A.   L a b u d a,   Nowe Ordo Exsequiarum, AtK 78(1972) 441-442.

13  Zob.  Cz.   K r a k o w i a k,   Nowy obrz璠 sakramentu chorych, Collectanea Theologica 44(1974) z.1, 77-82.

14  Zob.  E.   E g l o f f,   Erneuerung der Messe, Würzburg 1965;   M.   S e e m a n n,   Zur theologischen Grundlegung der Gemeindefunktion in der Eucharistiefeier, Erbe und Auftrag 41(1965)374, 386;   W.   D a n i e l s k i,   Sprawowanie „Pami徠ki Pana” we wsp鏊nocie Ludu Bo瞠go, Collectanea Theologica 38(1968) z. 2, 5-20;   R.   Z i e l a s k o,   Msza 鈍. i uczestnictwo w niej wed逝g teologii wsp馧czesnej, w: Wprowadzenie do liturgii, Pozna 1967, 239-251;   A.M.   R o g u e t,   L'arrière-plan doctrinal de la nouvelle liturgie de la Messe, La Maison Dieu (1969) nr 100, 72-88;   W.   S o b c z y k,   Wsp鏊notowy charakter nowego „Ordo Missae”, Collectanea Theologica 41(1971) z. 3, 118-125;   J.   K r a s i  s k i,   Spo貫czny charakter Mszy 鈍. wed逝g „Institutio Generalis Missalis Romani”, RBL 23(1970) 92-104.

15  Zob.  E.I.   L e n g e l i n g,   Die Eucharistie-Instruktion, Liturgisches Jahrbuch 17(1967)204-219;   C. V a g a g g i n i,   Significato generale della Instruzione sul Mistero Eucaristico, w: La costituzione sulla sacra liturgia, Torino 1968, 1017-1046.

16  Instructio de missis pro coetibus particularibus „Actio pastoralis”, 15.V.1969, AAS 61(1969)806-811.

17  Por.  A.   R o j e w s k i,   Wymogi pastoralne nowego Ordo Baptismi, AtK 78(1972)384-393;   W.   S o b c z y k,   Chrzest dzieci w 篡ciu wsp鏊noty parafialnej, RBL 25(1972)104-108.

18  Zob.  E.   E g l o f f,   Liturgie und Kirchenraum, Würzburg 1964;   W.   M u c k,   Die Gestaltung des Kirchenraumes nach der Liturgiereform, Münster 1966;   B.   S n e l a,   Przestrze ko軼ielna, w: Liturgika og鏊na, Lublin 1973, 171-247 (zw. 207-223).

19  Por.  O.   N u s s b a u m,   Kirchenbau im Dienst der Liturgie, Liturgisches Jahrbuch 19/1(69) 1-26 (zw. 13-17).

20  Zob.  H.   N a d r o w s k i,   O速arz – jego charakter koncentruj帷y i funkcjonalny, RBL 25(1972)316-329.

21  Zob.  C.   V a g a g g i n i,   Biskup i liturgia, Concilium 1-2(1965-66)97-106;   J.   P a s c h e r,   Ekklesiologie in der Konstitution des Vaticanum II über die heilige Liturgie, Liturgisches Jahrbuch 14(1964)229-237.

22  Zob.  R.   F a l s i n i,   La composizione d瘭l' assemblea liturgica, Rivista di pastorale liturgica 2(1965)199-210;   J.   G e l i n e a u,   Les caractéristiques de l'assemblées, t. I. Paris 1971, 35-49;   E.J.   L e n g e l i n g,   Die neue Ordnung der Eucharistiefeier, Leipzig 1971, 249-256,   H.   B r a k m a n n,   Der Laie als Liturg, Liturgisches Jahrbuch 21(1971)214-231.

23  Por.  F.   G r e n i u k,   Podzial funkcji w zgromadzeniu liturgicznym, w: Wprowadzenie do liturgii, 135-142;   J. G r z e  k o w i a k,   Jedno嗆 ducha i r騜norodno嗆 pos逝g w zgromadzeniu eucharystycznym, Homo Dei 39(1970)288-292.

24  A.M.   R o g u e t,   Msza 鈍. dzisiaj, Krak闚 1972, 25.

25  Th.   M a e r t e n s,   Ko軼i馧 lokalny a zgromadzenie eucharystyczne, w: Nowy obraz Ko軼iola po Soborze Watyka雟kim II, Warszawa 1968, 287-289.

26  Th.   M a e r t e n s,  L'Asemblée chrétienne, Bruges 1964, 75.

ks. Jerzy Grze鄂owiak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. II, s. 90-96

I. LITERA I DUCH

W. Danielski

2. V Sympozjum Pastoralno-Liturgiczne w Kro軼ienku n/D.

 Sympozja pastoralno-liturgiczne w Kro軼ienku maj ju swoj tradycj jako wyraz d捫enia do zg喚bienia ducha litery nowych dokument闚 odnowy liturgii. W dniach 25-27 czerwca 1973 odby這 si w Kro軼ienku n/D doroczne, V z kolei Sympozjum Pastoralno-Liturgiczne. Organizatorem by豉 jak zwykle katedra Liturgiki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Tematem jego by這 zagadnienie, narzucaj帷e si z chwil wprowadzenia nowego rytu chrztu dzieci, mianowicie Chrzest a katechumenat. Podczas sympozjum wyg這szono nast瘼uj帷e referaty:

  1. Aktualne problemy duszpasterskie chrztu 鈍. w Polsce – ks. dr habil. Franciszek   B l a c h n i c k i, KUL
  2. Do鈍iadczenia duszpasterskie z odnowy liturgii chrztu 鈍. we Francji – ks. mgr Czes豉w   K r a k o w i a k,   Lublin
  3. Chrzest w sytuacji kryzysu wiary – ks. mgr Damian   Z i m o ,   Katowice-Krak闚
  4. Katechumenat rodzin wierz帷ych przed udzieleniem chrztu dzieciom (idea i praktyka w parafii) – ks. mgr Marian   S t a n e t a,   Wroc豉w
  5. Chrzest dzieci w duszpasterstwie parafialnym – ks. dr W豉dys豉w   S o b c z y k,   Sosnowiec
  6. Katechumenat dzisiaj:
    1. Uwarunkowania spo貫czne – ks. mgr Florian   P e  k a  SJ, KUL
    2. Przygotowanie do odnowy 豉ski chrztu – ks. mgr Zbigniew   C z e r w i  s k i,   KUL
    3. Problem inicjacji eucharystycznej – ks. mgr J霩ef   W i l k  SDB, KUL
  7. Doroczny katechumenat ochrzczonych – okres Wielkiego Postu – ks. dr Jerzy   K o w n a c k i,   Gda雟k.

 W sympozjum bra這 udzia 31 ksi篹y z ca貫j Polski. W niniejszym sprawozdaniu podajemy g堯wne my郵i poszczeg鏊nych referat闚. Zostan one wydrukowane in extenso w specjalnym numerze „Ruchu Biblijno-Liturgicznego”.

 Pierwszy referat pt. Aktualne problemy duszpasterskie chrztu 鈍. w Polsce, wyg這si ks. dr habil.   F.   B l a c h n i c k i.   Oto g堯wne punkty tego referatu.
 1.   Wprowadzenie nowego rytu chrztu dzieci ukazuje niedostatki przygotowania teologicznego, potrzeb odwo豉nia si do specjalist闚, dostarczenia pomocy do pog喚bienia i zabezpieczenia owoc闚 nowego rytu; proces ten jest zadaniem ci庵造m.
 2.   Przegl康 tego, co dot康 wykonano, pozwala dostrzec ju braki, niebezpieczestwa i zadania. Ankieta przynios豉 odpowiedzi z 10 diecezji.
   a. Instrukta duszpasterzy odbywa si zwykle w ramach konferencji rejonowej lub dekanalnej, albo stanowi osobny kurs; zwykle by造 to 3-4 referaty na temat podstaw teologicznych i historii, dalej prezentacja dokumentu z wyakcentowaniem problem闚 prawnych i pastoralnych. Pouczenia diecezjalnych komisji liturgicznych podawa造 w zasadniczych punktach przepisy dla praktyki duszpasterzy, dopowiadaj帷 lub ustalaj帷 sprawy nie dopowiedziane w dokumencie (co niekiedy wypada oceni jako nadmiar gorliwo軼i legislacyjnej).
   b. Przypotowanie wiernych odbywa這 si w ca貫j Polsce zgodnie z zarz康zeniem w ramach 3-4 kaza w niedziele Wielkiego Postu 1973; niekt鏎e teksty pomocnicze opublikowano w „Bibliotece Kaznodziejskiej” lub jako maszynopisy, kt鏎e diecezje wymienia造 mi璠zy sob; opracowano i nawet wydano drukiem ulotki, wywieszki do gablot oraz pami徠ki chrztu 鈍. Zarz康zono regularne przygotowanie rodzic闚 i chrzestnych.
   c. Niestety, s diecezje, kt鏎e nie da造 do r瘯i ksi篹om 瘸dnych materia堯w; komisje liturgiczne nie przejawi造 wystarczaj帷ej inicjatywy w ci庵u 3-letniej vacatio legis, cz瘰to aktywno嗆 ograniczy造 do ostatnich tygodni; do wyj徠k闚 nale篡 Bia造stok (kurs dla ksi篹y na rok wcze郾iej) i Pelplin (6 opracowanych katechez). Jaskrawo uwydatni si brak krajowego o鈔odka redaguj帷ego pomoce liturgiczno-pastoralne na zlecenie Komisji Liturgicznej Episkopatu.
 3.   Mo積a wi璚 m闚i o przeprowadzeniu zaledwie niezb璠nego instrukta簑 i nadal 篡wej potrzebie formacji ku przemianie 鈍iadomo軼i na temat chrztu dzieci. Za ma這 wk豉da si wysi趾u w przygotowanie chrztu „jako nabo瞠雟twa”, dlatego grozi wt鏎ne skostnienie, zrutynizowanie. Wida nast瘼uj帷e niebezpiecze雟twa i braki:
   a. Przygotowanie nowego rytu chrztu nie zosta這 wprowadzone organicznie w liturgi okresu Wielkiego Postu. Potraktowano oddzielnie: rekolekcje ze spowiedzi, przygotowanie do chrztu i jeszcze „obrz璠y Wielkiego Tygodnia”.
   b. Poj耩 teologicznych nie umiemy wi您a z konkretem 篡cia wiernych, ukaza zwi您ku 篡cia chrze軼ijanina z Chrystusem Zmartwychwsta造m, dynamizmu 豉ski chrztu – przechodzenia ze 鄉ierci do 篡cia. Powinna to ukazywa ka盥a homilia, wi捫帷 w jedno: misterium paschalne, chrzest, pokut, nawr鏂enie, Eucharysti i 篡cie moralne. To b璠zie sta貫 zadanie corocznego katechumenatu.
   c. 砰wy jest u nas problem zwi您ku chrztu dzieci z wiar w rodzinach nie rezygnuj帷ych z chrztu dziecka; duszpasterze b璠 musieli stawia wyra幡iej wymagania przynajmniej chrzestnym, mamy bowiem prawo od nich wymaga jako od „wierz帷ych i praktykuj帷ych”.
 4.   Zadania.
   a. Wbudowa doroczne przygotowanie do chrztu w liturgi okresu Wielkiego Postu.
   b. Przekszta販enie ca貫j katechezy w kierunku katechumenatu tak, by etapy katechumenatu przechodzi tak瞠 ka盥y, kto ochrzczony by jako niemowl.
   c. Gruntowna przemiana katechezy domowej w kierunku neo-katechumenatu doros造ch.
   d. Odbudowa rodziny jako w豉軼iwego 鈔odowiska katechumenatu (zadanie duszpasterstwa rodzin), gdy katechumenat rodzinny jest jedyn konsekwencj praktyki chrzczenia niemowl徠; wbudowanie 鈍iadomo軼i chrztu w 篡cie wsp鏊not rodzinnych i parafialnych.

 Z powy窺zym referatem 軼i郵e korespondowa drugi, przedstawiaj帷y do鈍iadczenia Ko軼io豉 we Francji, gdzie du穎 wcze郾iej rozpocz皻o prace nad przemian 鈍iadomo軼i na temat sakramentu chrztu udzielanego dzieciom. Wyg這si go ks. mgr  Cz.   K r a k o w i a k   z Lublina.
 1.   Referat przedstawi najpierw wyniki bada ankietowanych przeprowadzonych we Francji (VI 1972) na temat 鈍iadomo軼i, czym jest chrzest, czym motywuj swoj pro軸 o chrzest dziecka i na ile, w konsekwencji chrztu, poczuwaj si do religijnego wychowania dziecka. Na 2000 badanych, a 88% zamierza prosi o chrzest dziecka, motywuj帷 to przede wszystkim wiar (43%), w wysokim procencie jednak zwyczajem lub innymi wzgl璠ami, np. przysz造m ma鹵e雟twem dziecka w Ko軼iele. Wi瘯szo嗆 uwa瘸 chrzest za wprowadzenie do spo貫czno軼i Ko軼io豉 (funkcja integracyjna), tylko 29% stawia na pierwszym miejscu obmycie z grzechu pierworodnego, bardziej po 鈍iecku widz go zw豉szcza m這dzi. Chrzest jest czym, co si dziecku od Ko軼io豉 nale篡 (87%, zw豉szcza ochrzczeni, ale nie praktykuj帷y) i to prawo kap豉n ma prawo respektowa nawet, gdy rodzice nie maj wiary, nie s ochrzczeni i nie chc wychowa dziecka po chrze軼ija雟ku. Nowy ryt chrztu dzieci podoba si, ale – zw豉szcza matki – maj podzielone zdania w sprawie chrzt闚 grupowych i pierwsze雟twa przyznanego rodzicom naturalnym; 41% 膨da spotka przygotowawczych.
 2.   Episkopat Francji w dyrektywach z 1965 r. (w wi瘯szo軼i wesz造 one jako Praenotanda do nowych Obrz璠闚 Chrztu Dzieci z 1969 r.) przestrzega, by nie chrzci lekkomy郵nie nadu篡waj帷 przekonania o wszechmocy dzia豉nia 豉ski Bo瞠j; nie nale篡 jednak odmawia chrztu rodzicom niewierz帷ym lub niepraktykuj帷ym, ale stwarza okazj przez spotkania do pog喚bienia lub odzyskania wiary. Dojrza這嗆 wiary rodzic闚 okre郵aj nast瘼uj帷e kryteria: 鈍iadomo嗆 obowi您ku chrze軼ija雟kiego wychowania, kontakt z Ko軼io貫m w okresie przygotowania, przemy郵any i dojrza造 wyb鏎 chrzestnych, zgoda na czas oczekiwania i udzia w przygotowaniu. Gdyby si nie zdecydowali na chrzest, kap豉n ma respektowa ich wol, ale nie traci z nimi kontaktu. 圭i郵ejsze wskazania dotycz帷e zg這szenia dziecka i okresu przygotowania, obowi您uj w diecezjach okr璕u paryskiego. Spotkania przygotowawcze, jak wykaza rok praktyki, zosta造 przez wi瘯szo嗆 przyj皻e 篡czliwie: tematyka ich wysz豉 tak瞠 ku innym problemom wiary i 篡cia chrze軼ija雟kiego; najlepiej udaj si w ma造ch grupach do 15 os鏏 przy udziale jakiej gorliwej katolickiej rodziny, a narastaj帷e zainteresowanie i rozszerzanie tematyki (metod „rewizji 篡cia”) mo瞠 powodowa przed逝瞠nie okresu przygotowania. Jest to prawdziwy katechumenat rodzic闚 prowadz帷y do dojrza貫j wiary i pog喚bionej religijnie motywacji pro軸y o chrzest dziecka, aby sta si on „sakramentem wiary”.
 3.   Dyskusje zmierzaj do ustalenia najw豉軼iwszego uszeregowania i wieku udzielania sakrament闚 inicjacyjnych. Nie mog one by „sakramentami dzieci雟twa”, po kt鏎ych nie ma okazji do wyboru chrze軼ija雟twa w spos鏏 wolny i odpowiedzialny. Proponuje si nast瘼uj帷 kolejno嗆: kandydatura w pierwszych latach 篡cia, chrzest w wieku 6-12 lat, Eucharystia w  wieku 10-14 lat, pokuta w wieku m這dzie鎍zym, w wieku dojrza造m bierzmowanie. Na pewno musz by dwa odr瑿ne sposoby – w odniesieniu do dzieci i do doros造ch. Kandydatur by造by zabiegi rodzic闚, i ich przyj璚ie przez Ko軼i馧 jakim znakiem liturgicznym (staro篡tne signatio) czyli wst瘼em do chrztu; nie by豚y to ryt powszechny, ale zalecany w wypadku, gdy rodzice chc, by dziecko samo wybra這 chrze軼ija雟two, albo w 鈔odowisku zdechrystianizowanym, gdy duszpasterz potrzebuje czasu na doprowadzenie rodzic闚 do religijnej motywacji chrztu: oczywi軼ie, niebezpiecze雟two 鄉ierci dziecka ka瞠 chrzci je natychmiast. Propozycja wi璚 zmierza do roz這瞠nia tak瞠 chrztu dziecka na etapy. Kandydat by豚y chrze軼ijaninem, ale jeszcze nie „wiernym”, cho problem stanowi豚y jego udzia w 篡ciu liturgicznym.

 Dyskusja, w kt鏎ej zabiera這 g這s 13 ksi篹y, dotyczy豉 poni窺zych temat闚:
 1.   Wskazania kongregacji: „odk豉da, ale nie odmawia” w wypadku w徠pliwo軼i co do przysz貫go wychowania, znajduje odpowiednik w faktycznej sytuacji, 瞠 rodziny oboj皻ne same zwlekaj z chrztem (tak瞠 na wioskach). Nie oznacza to porzucenia ze strony duszpasterza, przeciwnie, wymaga podtrzymania kontaktu tj. katechumenatu rodzinnego (ks.   A.   P o d l e ).   Rodzice nie powinni odczu tego jako okazji do utrudnie, ale jako trosk o ich dziecko.
 2.   Praktyka, aby nie odk豉da chrztu, traktowa豉 go jako dar dla dziecka, ale bazowa豉 na istniej帷ym ju 鈔odowisku religijnym (ks.   W.   S c h e n k),   tj. na wierze konkretnego Ko軼io豉: rodziny i otoczenia. Pro軸a o chrzest niemowl璚ia oznacza豉, 瞠 rodzice chc dziecku da to, oo, sami maj, czym 篡j jako uczniowie Chrystusa: wiar, mi這嗆 wzajemn, Eucharysti. Je郵i mi這軼i do Chrystusa i do dziecka nie ma, niemowl璚ia nie powinno si chrzci (ks.   F.   B l a c h n i c k i).
 3.   Traktowanie chrztu jako wy陰cznie daru Boga nie pozwala這by go odk豉da (ks.  A.   J a s z c z u r).   Chrzest bez przepowiadania i wiary nie jest jednak pe軟y, chocia kolejno嗆 bywa豉 r騜na. Je郵i sakrament traktujemy jako przyczyn, a wiar jako skutek – patrzymy na chrzest nie oczyma dogmatu, ale teologii scholastycznej. W sakramentach w og鏊e bardzo trudno odr騜ni skutek od przyczyny: wiara w chrzcie, zjednoczenie z Chrystusem w Eucharystii. Sakramenty dlatego wiar pomna瘸j, 瞠 j przepowiadaj przez znaki i s這wo (ks.  F.   B l a c h n i c k i).   W og鏊e powo逝j帷 si na stwierdzenie Soboru Trydenckiego ex oper operato pomijano cz瘰to dalszy ci庵: non ponentibus obicem. Katechumenat w tym wypadku nie dotyczy wiary dziecka, ale wzrostu w wierze rodzic闚 i chrzestnych, aby decyzja o chrzcie by豉 odpowiedzi wiary (ks.  Z.   W i t).   Nie wyrokujemy przez odk豉danie chrztu, kt鏎y w naszym przekonaniu by豚y tylko ceremoni zwyczajow, czy dziecko b璠zie pozbawione 豉ski zbawienia (w Mszale z 1970 r. jest formularz za dzieci zmar貫 bez chrztu): nie mo瞠my powiedzie, kiedy to dziecko spotka si z wiar i czy j przyjmie.
 4.   Wed逝g   T e r t u l i a n a   chrze軼ijaninem cz這wiek si nie rodzi, ale si nim staje: dlatego wydaje si, 瞠 sakramenty chrztu, bierzmowania i Eucharystii powinny by udzielane p騧niej, w wieku pe軟ej 鈍iadomo軼i (dane psychologii rozwojowej). Zale篡 to jednak od warunk闚 lokalnych, 鈔odowiskowych, nawet indywidualnych, np. przed逝瞠nie okresu przygotowania w miastach (ks.  B.   M a r g a  s k i),   chocia niekt鏎e wioski bywaj oboj皻niejsze ni miasto: sami odk豉daj do p馧 roku (ks.  A.   P o d l e ). Wypada zachowa przepis o „pierwszych tygodniach po urodzeniu”, stawiaj帷 jednak wymagania, mo瞠 bowiem nie by lepszej okazji do ochrzczenia dziecka (ks.  J.   S z c z u r e k).
 5.   Konkretne formy katechumenatu rodzic闚 b璠 odmienne dla rodzin, kt鏎e prowadz wychowanie religijne starszych dzieci, a inne dla takich, gdzie dopiero klimat wychowania religijnego nale篡 tworzy. Wykorzysta nale篡 spotkania z rodzicami z okazji chrztu, I Komunii 鈍. i bierzmowania (ks.  Z.   W i t),   o wychowaniu m闚i na kursach przedma鹵e雟kich i spotkaniach z m這dymi ma鹵e雟twami (ks.  A.   M a j e w i c z).   Przecie do XVI w. Ko軼i馧 katechizowa tylko doros造ch, a dopiero od XIX w. przesta liczy na rodzic闚, wprowadzaj帷 katechizacj bezpo鈔edni dzieci i m這dzie篡  (ks.  F.   B l a c h n i c k i).
 6.   Przy 瘸dnym innym sakramencie nie s duszpasterze tak liberalni. Gwarancja, jakiej by鄉y 膨dali obecnie, czy zobowi您anie zawarte w podpisie przy spisywaniu aktu, mo瞠 by sposobem jedynie dora幡ego uspokojenia sumienia szafarza, a praktycznie nie da nic  (ks.   S c h e n k,   ks.   B l a c h n i c k i,   ks.   P o d l e ),   podobnie do wielu wymaganych i sk豉danych zobowi您a. Potrzebne s badania socjologiczne nad 鈍iadomo軼i religijn, kt鏎e odpowiedz, co powoduje, 瞠 katolik praktykuj帷y w swej parafii jest niedojrza造 do przeniesienia si gdzie indziej. Za to, 瞠 dzisiejsi rodzice nie maj wiary, wypada wini tak瞠 brak katechumenatu w 篡ciu tych, kt鏎zy zostali kap豉nami  (ks.   M a r g a  s k i,   ks.   S c h e n k,   ks.   J a s z c z u r).

 II sesja rozpocz窸a si we wtorek 26 VI o godz. 8.30 po Mszy 鈍. koncelebrowanej. Sesj t wype軟i造 referaty ks. mgr Damiana   Z i m o n i a   oraz dwug這s ks. dr W豉dys豉wa   S o b c z y k a   i ks. mgr Mariana   S t a n e t y.   Sesji przewodniczy ks. pra豉t Aleksander   J a s z c z u r   z Cedyni, diec. szczeci雟ko-kamie雟kiej.

 Ks. mgr   D.   Z i m o    z Seminarium 奸御kiego w referacie pt. Chrzest w sytuacji kryzysu wiary wyszed連zy od faktu waha Ananiasza dotycz帷ych chrztu Szaw豉 (Dz 9, 10-19) stwierdzi, 瞠 trudno jest odczyta prawdziwe nastawienie cz這wieka prosz帷ego o sakrament. Jego zdaniem formowanie wiary personalistycznej (z motywacj 軼i郵e religijn, a nie 鈔odowiskow) jest mo磧iwe w parafii poprzez „ludzi 篡wej wiary”, z kt鏎ymi trzeba zetkn望 zar闚no rodzin w stanie kryzysu wiary prosz帷 o chrzest dziecka jak i doros造ch (np. nie ochrzczonych, a pragn帷ych zawrze ma鹵e雟two sakramentalne): by這by to rozszerzenie instytucji rodzic闚 chrzestnych. Powierzone zadanie zar闚no inicjacji jak i mistagogii powinno wi您a si z Eucharysti i rokiem liturgicznym przez czytania biblijne Mszy 鈍. wielkopostnych (zapisanie do katechumenatu, przeznaczenie do chrztu, skrutynia) i Wigilii Paschalnej zw豉szcza, gdy chrzest si w豉郾ie wtedy odbywa.

 W II cz窷ci referat naszkicowa ci庵 tematyczny tego rodzaju katechety wok馧 czyta III, IV i V tygodnia Wielkiego Postu (wraz ze skrutyniami), namaszczenia, przekazania Symbolu wiary i Modlitwy Pa雟kiej. W ko鎍u zleci przeanalizowa teksty odnowy liturgii chrztu, aby odnale潭 wymagania wiary, jakie postawi nale篡 rodzicom dziecka maj帷ego przyj望 chrzest.

 Dyskusja po tym referacie koncentrowa豉 si wok馧 „ludzi 篡wej wiary”. Wzi窸o w niej udzia 8 ksi篹y. Rodziny gorliwsze stanowi造by umocnienie dla rodzin oboj皻nych  (ks. A.   P o d l e ).   W niekt鏎ych 鈔odowiskach mog tu pe軟i wa積e zadanie nie tylko ma鹵e雟twa, ale i osoby samotne, jak w staro篡tno軼i diakonisy  (ks.  W.   S c h e n k),   osoby starsze maj帷e wp造w na dzieci i m這dzie  (ks.  Z.   W i t).   Ludzie 篡wej wiary mog wnie嗆 wiele nie tylko w przygotowaniu rodzic闚 do chrztu dzieci, ale te w przygotowaniu do I Komunii 鈍. (ks.  D.   Z i m o ).   Wspomniano o przeszkodzie, jak tu mog stanowi wzgl璠y ambicji u niekt鏎ych rodzic闚, nie pozwalaj帷ych na „wtr帷anie si" do dzieci chrzestnym, a tym bardziej komu obcemu (ks.  W.   S o b c z y k).

 Poniewa referent zwr鏂i uwag na czytania zamieszczone w nowym rycie chrztu dzieci, w dyskusji zaznaczono, 瞠 katecheza powinna bardziej korzysta z Pisma 鈍. i tekst闚 mszalnych, gdy one same stanowi najlepsz katechez. Obecny pierwszy okres po wprowadzeniu nowego rytu, gdy brak jednolitego dyrektorium, powinni duszpasterze traktowa raczej niezbyt rygorystycznie i nie zra瘸 si trudno軼iami ze strony rodzic闚   (ks.  W.   S c h e n k).

 W dalszym ci庵u II sesji temat Chrzest dzieci w duszpasterstwie parafialnym przedstawi najpierw ks. dr  W.   S o b c z y k,   proboszcz parafii 鈍. Tomasza w Sosnowcu. Na wst瘼ie podkre郵i, 瞠 w obrz璠ach chrztu dzieci wida wyra幡ie cel pastoralny, mianowicie budowanie prawdziwego i 篡wego Ko軼io豉 lokalnego w konkretnych warunkach z konkretnych ludzi. Przedstawi nast瘼nie formy przygotowania rodzic闚 do chrztu, b璠帷e wynikiem do鈍iadcze w swojej parafii.
 1.   Pierwsze spotkanie odbywa si na miesi帷 przed chrztem (wymaganie w ca貫j diec. cz瘰tochowskiej) i ma na celu ustalenie stanu 篡cia religijnego w rodzinie: pierwsze pytania dotycz modlitwy, udzia逝 w niedzielnym zgromadzeniu wierz帷ych, zgody i jedno軼i w rodzinie. Przynajmniej od tego spotkania musi zacz望 si o篡wienie wiary rodzic闚, aby chrzest trafi na odpowiedni klimat w rodzinie. Jest to bowiem sakrament wiary i wszczepiony jej zal捫ek da dziecku nowe 篡cie, je郵i b璠zie mia szans wzrostu w 篡wej glebie.
 2.   Wiara potrzebna b璠zie w samym akcie chrztu: b璠zie j musia wyrazi kap豉n, ale i rodzice spytani o wiar, powinni j rzeczywi軼ie prze篡wa, co wymaga 篡cia sakramentalnego – pokuty i Eucharystii nie tylko „w intencji dziecka”.
 3.   Na chrzestnych zaprosi trzeba ludzi 篡wej wiary, aby mogli stan望 najbli瞠j dziecka, gdyby zasz豉 potrzeba zast徙ienia rodzic闚.
 4.   Katecheza na kilka dni przed chrztem (w czwartki) dla rodzic闚, i je郵i to mo磧iwe tak瞠 chrzestnych, wprowadza w liturgi chrztu i zwraca uwag na zawarte w tekstach liturgicznych akcenty zobowi您uj帷e.
 5.   Fakt przy篡cia wiary ma by zapisany w ksi璕ach ko軼ielnych: podpisy nale篡 rozumie jako dow鏚 przedstawienia (proboszcz) i przyj璚ia wymaga (rodzice) i nast瘼stw ko軼ielno-spo貫cznych przy 鈍iadkach (chrzestni).
 6.   Z ma鹵e雟tw cywilnych dziecko mo瞠 by ochrzczone pod warunkiem spotkania osobistego rodzic闚 z proboszczem w celu przyj璚ia zobowi您a lub zagwarantowania mo磧iwo軼i wychowania religijnego przez kogo z najbli窺zej rodziny; je郵i tego brak, chrzest albo si odk豉da, albo odpowiadamy, 瞠 nie mo瞠my nara瘸 chrztu na bezskuteczno嗆 z powodu braku wiary.
 7.   Chrzty odbywaj si zwykle w I niedziel miesi帷a, powierza si je modlitwie parafii na wszystkich Mszach 鈍. w modlitwie powszechnej.

 S這wo Bo瞠 i chrzest nale膨 si wszystkim, nale篡 je zasiewa i dawa szans wyro郾i璚ia: jak瞠 wiele jednak wymaga si wiary od wszystkich otaczaj帷ych dziecko, aby mo積a je by這 ochrzci.

 Nast瘼nie ks. mgr   M.   S t a n e t a   przedstawi do鈍iadczenia swojej parafii 鈍. Jakuba i Krzysztofa we Wroc豉wiu (Katechumenat rodzin wierz帷ych przed udzieleniem chrztu dzieciom: idea i praktyka). Wypowied ta opublikowana zosta豉 w „Mszy 鈍i皻ej” 1973 r., s. 203-208, pt. Chrzest w parafii.

 Idea貫m by這by oczekiwanie chrztu przez rodzic闚 jako momentu, gdy ich umi這wane dziecko stanie si uczestnikiem rado軼i ich wiary; rado嗆 przejawia si powinna w zapraszaniu znajomych, w „nowennie” Mszy 鈍i皻ych, rozmowach z proboszczem, spotkaniach, lekturze materia逝 pomocniczego (referat przedstawi jego teksty) i innych przygotowaniach.

 Rzeczywisto嗆 ujawnia niepokoj帷 ignorancj (podano przyk豉dy pierwszych rozm闚 prosz帷ych o chrzest) w istotnych sprawach wiary i zaniepokojenie wobec rzekomych „nowych utrudnie” przy chrzcie dzieci. Katechizacja rodzic闚 musi odbudowa, o篡wi wiar ludzi, nawet oswojonych ze s這wami, w kt鏎ych jednak nie widz tre軼i (owoc werbalnej katechizacji), aby weszli w kontakt z 篡wym Chrystusem. Spotkania z rodzicami i kandydatami na chrzestnych odbywaj si od Wielkiego Postu 1971 r. co miesi帷: chrzty bywaj w I niedziel miesi帷a, spotkania pocz徠kowo na tydzie wcze郾iej, od Adwentu 1972 r. na 2 tygodnie. Obejmuj one wyja郾ienie sensu zmiany obrz璠闚 chrztu dzieci (najwa積iejszy bowiem sakrament by najmniej rozumiany i najgorzej prze篡wany), poj璚ie „uchrystusowienia” (christianus), „uwierzenia”, jego wyraz w przyj璚iu chrztu, sens chrztu dzieci „na kredyt” wiary rodzic闚, dalej zadan ia chrzestnych. W ko鎍u przedstawienie obrz璠u. Streszczenie katechezy otrzymuj do przemy郵enia w domu wraz z zach皻 do sakramentu pokuty i udzia逝 w mszach 鈍. wieczornych tego tygodnia (zawieraj帷ych pro軸y za rodzic闚 i dzieci), oraz zaproszeniem do spisania aktu i przyniesienia „podania o chrzest” (referent przedstawi jego wz鏎). Trudno嗆 stanowi osamotnienie duszpasterza, gdy bez zaanga穎wania 鈍ieckich ogromny wysi貫k nauczania marnuje si, a nawet sakramenty mog podlega sformalizowaniu („kartka do spowiedzi” zamiast gruntownej ewangelizacji).

 Dyskusja, w kt鏎ej wzi窸o udzia 10 ksi篹y, podkre郵i豉, 瞠 przepowiadanie Ewangelii nie mo瞠 by „sztuk dla sztuki” (s這wnictwo religijne bez zrozumienia tre軼i), ale s這wem skierowanym do konkretnego cz這wieka, przede wszystkim jednak ma to by Ewangelia prze篡ta przez samego g這siciela  (ks.   S c h e n k), i przedstawiona w formie licz帷ej si z cz這wiekiem zw豉szcza bardzo zapracowanym (nachylenie antropologiczne – ks.   S o b c z y k).   Dyskutowano tak瞠 nad problemem czasu udzielania chrztu i przygotowania rodzic闚. Stwierdzono mianowicie, 瞠 udzielanie chrztu podczas Mszy 鈍. pozwala na wi瘯sze zaanga穎wanie ca貫j wsp鏊noty do odpowiedzialno軼i za chrzest: najbardziej odpowiednia by豉by Msza 鈍. o nadzwyczajnej godzinie (w 鈔odowisku wi瘯szym), albo (w ma造ch parafiach) raz w miesi帷u na zwyk貫j Mszy 鈍. niedzielnej – tak interpretowano nr 9 Wprowadzenia do chrztu dzieci. Podkre郵ano tak瞠, aby bardziej uwypukli w Mszy 鈍. element cotygodniowego prze篡cia wiary: 鈍iadomy udzia w Mszy 鈍. (np. w ci庵u poprzedzaj帷ego tygodnia) by豚y najlepszym przygotowaniem duchowym tak konkretnych rodzic闚, jak i ca貫j wsp鏊noty (ks.   J.   S z c z u r e k).

 U w a g a:   Streszczenia referat闚 oraz sprawozdanie z dyskusji III i IV sesji b璠 opublikowane wraz ze sprawozdaniem z VI Sympozjum w 1974 r. w nast瘼nym numerze „Biuletynu”.

ks. Wojciech Danielski, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. II, s. 96-98

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

F. B[lachnicki].

1. Dziewcz璚a s逝瘺a liturgiczna

 S逝瘺a o速arza w Ko軼iele, podobnie jak kap豉雟two, zawsze by豉 zastrze穎na dla m篹czyzn, wzgl璠nie m這dzie鎍闚 i ch這pc闚. Reforma liturgiczna II Soboru Watyka雟kiego, zachowuj帷 zasadniczo lini tradycyjn, wprowadzi豉 jednak瞠 pewne zmiany, dopuszczaj帷 w pewnym zakresie s逝瘺 liturgiczn dziewcz徠. Dotyczy to wypadk闚 nast瘼uj帷ych:

 a.   Instrukcja o muzyce w 鈍i皻ej liturgii z 5 III 1967, m闚i帷 o funkcji scholi 酥iewaczej w zgromadzeniu liturgicznym, w a. 22 wylicza r騜nego rodzaju schole, m.in. z這穎ne z m篹czyzn i kobiet, a nawet z samych kobiet wzgl璠nie dziewcz徠.

 b.   Nowe Ordo Missae promulgowane 6 kwietnia 1969r. w rozdziale III Institutio generalis Missalis Romani, w a. 68 dzieli wszystkie ni窺ze funkcje liturgiczne na wykonywane w prezbiterium i poza prezbiterium. Te ostatnie, w my郵 a. 70, mog by wed逝g roztropnego uznania rektora ko軼io豉 zlecane r闚nie niewiastom i dziewcz皻om.

 S to funkcje nast瘼uj帷e:

  1. funkcja komentatora;
  2. funkcja porz康kowych, wed逝g zwyczaj闚 pewnych okolic, stoj帷 przy wej軼iu do ko軼io豉 wskazuj wiernym miejsca i pilnuj porz康ku przy procesjach;
  3. funkcje tych, kt鏎zy zbieraj kolekty i dary.

 c.   A. 66 Institutio generalis postanawia, 瞠 konferencja episkopatu mo瞠 zezwoli, aby w wypadku, gdy nie ma m篹czyzny odpowiedniego do wykonywania urz璠u lektora, odpowiednia niewiasta (mulier idonea) stoj帷 poza prezbiterium, mog豉 odczyta lekcje poprzedzaj帷 Ewangeli.

 Z powy窺zych dokument闚, w zestawieniu z a. 29 KL m闚i帷ym, 瞠 „ministranci, lektorzy, komentatorzy i cz這nkowie ch鏎u spe軟iaj prawdziw funkcj liturgiczn”, wynika, 瞠 obecnie mo積a m闚i o 瞠雟kiej wzgl璠nie dziewcz璚ej s逝瘺ie liturgicznej. W zwi您ku z tym powstaje problem duszpasterstwa dziewcz徠 spe軟iaj帷ych w parafiach i przy innych ko軼io豉ch s逝瘺 liturgiczn, albowiem tak瞠 do nich nale篡 odnie嗆 dalsze s這wa a. 29 KL: „Niech wi璚 wykonuj sw鎩 urz康 z tak szczer pobo積o軼i i dok豉dno軼i, jak to przystoi wznios貫j pos逝dze i odpowiada wymogom Ludu Bo瞠go. Nale篡 wi璚 starannie wychowywa te osoby w duchu liturgii oraz przygotowywa do odpowiedniego i zgodnego z przepisami wykonywania przypadaj帷ych ka盥emu czynno軼i”.

 Uchwa陰 Konferencji Episkopatu Polski z dnia 12 lutego 1969 r. opieka duszpasterska nad dziewcz皻ami nale膨cymi do s逝瘺 liturgicznych zosta豉 poddana kompetencji Krajowego Duszpasterstwa S逝瘺y Liturgicznej.

 Odnowa liturgii stworzy豉 wi璚 dla naszego duszpasterstwa m這dzie穎wego nowe zadanie formowania tak瞠 w鈔鏚 dziewcz徠 w parafiach grup liturgicznych specjalnie wychowywanych paralelnie do grup ministranckich. W niekt鏎ych o鈔odkach istnia造 ju takie grupy pod nazw tzw. „bieli”. Dziewcz皻a te obecnie mo積a zwi您a 軼i郵ej z liturgi, zlecaj帷 im odpowiedzialne zadania. B璠zie to przede wszystkim i zasadniczo zadanie scholi liturgicznej. Dziewcz皻a nale膨ce do scholi b璠 mog造, zale積ie od potrzeby i miejscowych warunk闚, wype軟ia tak瞠 inne funkcje liturgiczne wymienione powy瞠j. Funkcj lektora niech wype軟iaj raczej wyj徠kowo, np. w zgromadzeniach liturgicznych czysto 瞠雟kich.

 Duszpasterze diecezjalni s逝瘺y liturgicznej powinni z czasem mie na szczeblu diecezjalnym pomocnika dla tego specjalnego odcinka pracy. Ponadto zar闚no na szczeblu diecezjalnym, jak dekanalnym i parafialnym scholi). Duszpasterstwo dziewcz徠 o typie wychowawczym jest bowiem nie do pomy郵enia bez 瞠雟kich si wychowawczych.

 Dziewcz璚e schole liturgiczne w parafiach wi瘯szych, miejskich nale篡 organizowa na dw鏂h poziomach – szko造 podstawowej i 鈔edniej. Obie te grupy powinny by prowadzone oddzielnie, z w豉snym programem wychowawczym, oczywi軼ie ustawionym na jednej linii, rozwojowo. W parafii istnia豉by wi璚 dziewcz璚a schola dzieci璚a i m這dzie穎wa. Ka盥a z nich obs逝giwa豉by inn msz parafialn. Dziewcz皻a do scholi m這dszej nale篡 przyjmowa po pierwszej Komunii 鈍i皻ej, a wi璚 z pocz徠kiem klasy trzeciej.

 Praca duszpastersko-wychowawcza powinna si realizowa g堯wnie przez tygodniowe spotkania. Spotkania te powinny sk豉da si z dw鏂h cz窷ci: jednej po鈍i璚onej zagadnieniom wychowawczym, drugiej przeznaczonej na bie膨ce przygotowanie s逝瘺y liturgicznej (酥iew闚). W 瘸dnym wypadku nie mo積a dopu軼i do tego, aby spotkania tygodniowe mia造 charakter czysto szkoleniowo-muzyczny, bez uwzgl璠nienia programu wychowawczego, z takim naciskiem podkre郵onego przez a. 29 KL.

 W programie wychowawczym poleca這by si najpierw zwr鏂i uwag na elementy wynikaj帷e z natury s逝瘺y liturgicznej wype軟ianej przez dziewcz皻a. Powinno to wi璚 by wychowanie do liturgii przez liturgi, w my郵 sformu這wania Konstytucji o 鈍. liturgii, 瞠 liturgia jest „廝鏚貫m i szczytem” ca貫go 篡cia Ko軼io豉. Dlatego trzeba uczy dziewcz皻a zrozumienia tekst闚 liturgicznych, kt鏎e s recytowane lub 酥iewane, wydobywaj帷 z nich odpowiednie warto軼i wychowawcze. Szczeg鏊nie nale篡 uwydatnia postulat jedno軼i, zgody i mi這軼i w zespole dziewcz徠 tworz帷ych schol, w oparciu o fakt wsp鏊nego wyst瘼owania w zgromadzeniu eucharystycznym, b璠帷ym skutecznym i zobowi您uj帷ym znakiem jedno軼i Ko軼io豉. Trzeba r闚nie dziewcz皻a uwra磧iwi na momenty prostoty i skromno軼i ich stroju, szczeg鏊nie gdy wyst瘼uj w zgromadzeniu eucharystycznym. Do programu wychowawczego, zgodnie z og鏊nym programem formacji s逝瘺y liturgicznej nale篡 r闚nie wychowanie do abstynencji od alkoholu i tytoniu. Ca造 program wychowawczy powinien by skoncentrowany wok馧 Niepokalanej jako idea逝 i wzoru na郵adowania.

 Odno郾ie samej funkcji scholi liturgicznej nale篡 dba o to, aby by豉 ona wype軟iana w duchu odnowionej liturgii. Trzeba wi璚 wystrzega si tendencji, aby uczyni ze scholi ch鏎ek popisowy w stylu tradycyjnym. Taki ch鏎ek daje wtedy koncerty z okazji pewnych 鈍i徠 lub uroczysto軼i 酥iewaj帷 pie郾i wielog這sowe na ch鏎ze organowym. Nie ma to nic wsp鏊nego z liturgi. Trzeba przestrzega przepisu n. 23 instrukcji z 5.III.1967 r. m闚i帷ego, 瞠 miejsce, jakie zajmuje schola ma ukazywa jej natur, mianowicie to, 瞠 jest ona cz窷ci zgromadzonej wsp鏊noty wiernych, a jednocze郾ie spe軟ia specjaln rol; ma ono by tak urz康zone, by schola by豉 dobrze s造szana, aby jej cz這nkowie mogli z 豉two軼i uczestniczy w liturgii w spos鏏 pe軟y, tj. sakramentalny. Jako miejsce 酥iewania scholi nale篡 w ka盥ym wypadku wykluczy prezbiterium (por. instrukcja z 5.III.1967, n. 22; Institutio generalis n. 64).

 Opr鏂z funkcji scholi mo積a dziewcz皻om zleci r闚nie pewien udzia w trosce o pi瘯no domu Bo瞠go, zw豉szcza o速arza, kt鏎a w spos鏏 naturalny powinna wyp造wa z liturgii.

ks. F.[ranciszek] B.[lachnicki]
 

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. II, s. 98-99

F. B[lachnicki].

2. Formacja animator闚 zgromadzenia liturgicznego

 Problem formacji animator闚 zgromadzenia liturgicznego staje si jednym z wa積iejszych praktycznych problem闚 posoborowego duszpasterstwa liturgicznego. Oto w jaki spos鏏 widzi i sygnalizuje ten problem francuski Krajowy O鈔odek Pastoralno-Liturgiczny:

 „Istnieje wielka przepa嗆 mi璠zy liturgi przedstawian w ksi捫kach a liturgi prze篡wan. St康 coraz bardziej niezb璠na staje si obecno嗆 naprawd kompetentnych animator闚.
 – W r騜nych o鈔odkach podejmowano badania i praktyczne 鈔odki w celu kszta販enia ludzi 鈍ieckich, zakonnic i kap豉n闚, zdolnych zapewni lepsze prze篡wanie zgromadze liturgicznych.
 – Coraz liczniej odzywaj si 膨dania takiej formacji, ale cz瘰to nie mo積a im zado嗆uczyni.
 – Ci, kt鏎zy podejmuj formacj animator闚 zgromadzenia liturgicznego, cz瘰to sami nie posiadaj danych czy dokumentacji, kt鏎e by zapewnia造 tak formacj czy te pozwoli造 dostosowa jej metody do aktualnych potrzeb. Tymczasem cz瘰to jest tak, 瞠 a瞠by zgromadzenie liturgiczne mog這 od篡, trzeba tylko przemy郵anego dzia豉nia przez animator闚 z prawdziwego zdarzenia.

 Te rozwa瘸nia – zar闚no jak spostrze瞠nia, kt鏎e ka盥y mo瞠 poczyni w swym otoczeniu – doprowadzi造 do postawienia nast瘼uj帷ych pyta: jak winna si rozwija formacja animator闚? A przede wszystkim, jaki jest istniej帷y stan rzeczy?

 Oko這 trzydziestu os鏏 zajmuj帷ych si r騜nymi dziedzinami, zawsze jednak maj帷ymi zwi您ek z formacj animator闚 liturgicznych, zebra這 si 3 i 4 listopada 1973 r. w Chantilly. Celem tego zebrania by這 wsp鏊ne zastanowienie si nad tym, co ju zrobiono i co jest po膨dane i konieczne ze strony odpowiedzialnych za formacj i co wydaje si po篡teczne dla animator闚. Cel zosta osi庵ni皻y o tyle, 瞠 ten przegl康 ca貫j omawianej dziedziny okaza si bardzo bogaty w tre嗆. Rzecz oczywista, 瞠 to dopiero pocz徠ek. Trzeba jeszcze zorganizowa i poprowadzi skuteczne dzia豉nie”.

 W naszych warunkach my郵 o potrzebie i roli animator闚 zgromadzenia liturgicznego zaledwie zaczyna kie趾owa tu i 闚dzie. Tymczasem odnowiona liturgia w wielu 鈔odowiskach ju zd捫y豉 si zrutynizowa, jest sprawowana i przyjmowana bezmy郵nie jak liturgia martwa. Mo瞠 jeszcze w og鏊e nie u鈍iadomiono sobie na czym polega r騜nica mi璠zy liturgi martw a 篡w, nie odczuto potrzeby tej ostatniej? Nie zrozumiano, 瞠 liturgia to nie magia s堯w dzia豉j帷ych automatycznie, ale miejsce spotkania osobowego z Bogiem, gdzie s這wo budzi odpowied, zawi您uje 篡wy dialog dlatego, 瞠 jest rozumne i zrozumiane, 篡we i aktualne, odpowiadaj帷e na prawdziwe pytania i problemy istniej帷e u konkretnych s逝chaczy. Liturgia 篡wa domaga si bie膨cego jej przygotowywania przez animator闚 pod przewodnictwem kap豉na. Trzeba ustali jej my郵 przewodni, kt鏎a musi wyrazi si w s這wie wst瘼nym, w akcie pokutnym, w homilii i modlitwie komentatora w kluczowych momentach celebracji. W ten spos鏏 liturgia stanie si organiczn ca這軼i zdoln inspirowa 篡cie chrze軼ija雟kie poza zgromadzeniem liturgicznym.

F[ranciszek].B[lachnicki].

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. II, s. 99-102

III. DIAKONIA SZTUKI

P. Ludwig

„Motety polskie”

 W przedmowie do zbioru Motety polskie  1 , ks. J霩ef   Z a w i t k o w s k i   podaje adresata i wyja郾ia za這瞠nia jakimi kierowano si przy wydawaniu niniejszego zbioru: „Organistom i dyrygentom ch鏎闚 ko軼ielnych proponujemy 106 motet闚 polskich. W przygotowaniu niniejszego zbioru kierowali鄉y si przede wszystkim przydatno軼i muzycznej formy motetu w odnowionej liturgii Mszy 鈍.”. Motety polskie przeznaczone s zatem dla amatorskich ch鏎闚 ko軼ielnych. Przekazuj帷 je w r璚e dyrygent闚 tych瞠 ch鏎闚, wychodzi si naprzeciw zapotrzebowaniom na odpowiedni literatur wielog這sowej muzyki ko軼ielnej. Ta inicjatywa wydawnicza godna jest pachwa造 i w swej zawarto軼i bardzo cenna, gdy w naszym kraju nie posiadamy w og鏊e 瘸dnego wydawnictwa muzycznego, kt鏎e zajmowa這by si wydawaniem literatury wokalnej muzyki ko軼ielnej dla cel闚 praktycznych. Za這輳nia le膨ce u podstaw zbioru, nadaj mu zarazem specyficzny profil. Pierwszym z nich jest przydatno嗆 formy motetu w odnowionej liturgii Mszy 鈍. Tym chyba wyt逝maczy mo積a intencj wydawc闚, kt鏎zy w zbiorze Motety polskie na 106 utwor闚 zaprezentowali 105 z tekstem polskim, a tylko jeden (nr 60) z tekstem 豉ci雟kim. Drugim za這瞠niem by這 dostarczenie literatury ch鏎alnej tak dla wi瘯szych ch鏎闚, dla kt鏎ych przeznaczono utwory czterog這sowe (wszystkie na ch鏎 mieszany), jak dla ch鏎闚 mniejszych oraz o ni窺zych mo磧iwo軼iach wykonawczych, dla kt鏎ych przeznaczono utwory trzyg這sowe (wszystkie w uk豉dach g這sowych – sopran, alt, bas). Kieruj帷 si praktyczn przydatno軼i zbioru, ca這嗆 podzielono na 6 cz窷ci wed逝g nast瘼uj帷ego uk豉du:
1)  dziewi耩 utwor闚 adwentowych (siedem – 3 g., dwa – 4 g.)
2)  jedena軼ie utwor闚 wielkopostnych (cztery – 3 g., siedem – 4 g.)
3)  siedem utwor闚 wielkanocnych (dwa – 3 g., pi耩 – 4 g.)
4)  dziesi耩 utwor闚 eucharystycznych (pi耩 – 3 g., pi耩 – 4 g.)
5)  dwadzie軼ia trzy utwory maryjne (pi耩 – 3 g., osiemna軼ie – 4 g.)
6)  czterdzie軼i sze嗆 utwor闚 okoliczno軼iowych (siedem – 3 g., trzydzie軼i dziewi耩 – 4 g.).

 Z powy窺zego zestawienia wynika, 瞠 ilo軼iowo przewa瘸j utwory maryjne i okoliczno軼iowe. Podyktowane to zosta這 chyba szczeg鏊nym kultem maryjnym w Polsce oraz rol, jak zazwyczaj spe軟ia ch鏎 w 篡ciu parafii, poniewa cz瘰to s逝篡 on tylko do u鈍ietniania r騜nych okoliczno軼iowych uroczysto軼i ko軼ielnych.

 Og鏊ne spojrzenie na ca這嗆 zbioru Motety polskie pozwala stwierdzi, 瞠 otrzymali鄉y dosy obszerny wyb鏎 z wielog這sowej muzyki ko軼ielnej. Nazwa zbioru Motety polskie, wskazywa豉by na to, 瞠 utwory w nim zawarte mo積a 酥iewa podczas sprawowania liturgii, bowiem forma motetu jako utworu religijnego by豉 zawsze z ni 軼i郵e zwi您ana. Ze wzgl璠u na tre嗆, (bo od strony muzycznej mniej) ok. 90 utwor闚 ze zbioru rzeczywi軼ie nadaje si do wykonania podczas akcji liturgicznej. Pozosta貫 utwory ze wzgl璠u na nieliturgiczne teksty nie powinny by wykonywane podczas obrz璠闚 liturgicznych.

 Zastan闚my si nad rzeczownikiem „motety” i przymiotnikiem „polskie”, kt鏎e okre郵aj zbi鏎. Ka盥e z tych s堯w wymaga oddzielnego wyja郾ienia. Najpierw spr鏏ujmy ustali kryteria, pozwalaj帷e w豉軼iwie rozgraniczy ca造 korpus na utwory pochodzenia polskiego i obcego. Kompozycj mo積a uzna za polsk, gdy jej tw鏎ca jest Polakiem. Polski b璠zie r闚nie utw鏎 anonimowy, o kt鏎ym wiadomo, 瞠 jest polskiej proweniencji. Tak瞠 za polski mo積a uzna utw鏎, kt鏎y zosta skomponowany do oryginalnego tekstu polskiego. Kieruj帷 si tak przyj皻ymi kryteriami, wi瘯szo嗆 utwor闚 wvzbiorze stanowi naprawd kompozycje polskie.   T.   J a r z  c k i   jako kompozytor utwor闚 zamieszczonych w Motetach polskich ze swoimi 33 utworami z tekstem polskim wysuwa si na czo這. Drugie miesjce co do ilo軼i zajmuj opracowania polskich pie郾i ko軼ielnych. Jest ich razem 12. Przy pie郾iach jak np. W krzy簑 cierpienie, czy Do Ciebie, Panie,   T.   J a r z  c k i   figuruje jako autor opracowania. Jednak przy szeregu pie郾i np. Bo瞠 wieczny, O Maryjo przyjm w ofierze, brak przy nazwisku autora skr鏒u „oprac.”, co sugerowa這by, 瞠 s to autentyczne kompozycje   T.   J a r z  c k i e g o,   cho faktycznie s one opracowaniami pie郾i ko軼ielnych. Niezorientowany u篡tkownik zbioru przyjmie, 瞠   T.   J a r z  c k i   jest rzeczywi軼ie ich tw鏎c. Z muzycznej tw鏎czo軼i ko軼ielnej ks.   A.   C h l o n d o w s k i e g o   zaprezentowano w zbiorze 5 utwor闚,   J.   F u r m a n i k a   – 3,   J.   S u r z y  s k i e g o   – l,   F.  N o w o w i e j s k i e g o   – l,   St.   M o n i u s z k i   – 2, oraz ze skarbnicy dawnej muzyki polskiej   M.   G o m   k i   – 3 Psalmy (nr 29, 77, 136), 2 pie郾i   W a c  a w a   z   S z a m o t u    i 3 pie郾i Cypriana   B a z y l i k a.   Nie ulega w徠pliwo軼i, 瞠 wymienione utwory polskich kompozytor闚 czy opracowania polskich pie郾i ko軼ielnych rzeczywi軼ie s kompozycjami polskimi.

 Pozosta貫 utwory zbioru Motety polskie to kompozycje pochodzenia obcego, ale z tekstem polskim, b康 t逝maczonym na j瞛yk polski, b康 te adaptowanym do utworu wielog這sowego. Na czo這 wysuwaj si chora造   J.S.   B a c h a,   kt鏎ych jest 18. Po jednym utworze reprezentowani s:   F.   D u r a n t e,   G.   C r o c e,   A.   L o t t i,   B.   K o t h e,   Ch.   G o u n o d,   Ch.W. G l u c k   i inni. W utworach kompozytor闚 obcych umieszczonych w zbiorze, szczeg鏊nie ostro zarysowuje si sprawa tekstu, bo np. w chorale   J.S.   B a c h a   Rozpoznaj mnie Pasterzu, nie wiadomo, czy mamy do czynienia z przek豉dem, jak np. w chorale Przyjd 鄉ierci ju (przek豉d   M.   P a r u s z e w s k i e j),   czy te z kontrafaktur tj. wprowadzeniem zupe軟ie nowego tekstu. Dopiero konfrontacja tekstu polskiego z tekstem niemieckim   (J.S.   B a c h,   Mehristimmige Choräle, t. 1, Leipzig 1932, 80), pozwoli豉 ustali, 瞠 tekst polski Rozpoznaj mnie Pasterzu jest przek豉dem z oryginalnych tekst闚 chora堯w Erkenne mich mein Hüter (1. zwrotka tekstu polskiego) oraz Ich will hier bei dir stehen (2. zwrotka tekstu polskiego), wyst瘼uj帷ych w I cz. Pasji wed逝g 鈍. Mateusza. Nale瘸這by zatem zaznaczy w zbiorze sk康, z jakiej formy (kantaty czy pasji) pochodzi dany chora   J.S.   B a c h a   i kto jest t逝maczem tekstu. Brak tych danych mo積a zauwa篡 np. w chora豉ch Jezu, Jezu, Ty jest m鎩, Przemin掖 dzie, Drogi m鎩 Jezu. Autorem tekst闚 do kilku innych chora堯w   J.S.   B a c h a   jest ks.  J.   Z a w i t k o w s k i,   np. w chorale na okres wielkanocny Alleluja, Alleluja. Konkordacja tekstu polskiego tego chora逝 z tekstem oryginalnym   (J.S.   B a c h a,   Mehrstimmige Choräle t. 2, Leipzig 1932, 75) wykaza豉 zasadnicz odmienno嗆 tekst闚. Wsp鏊ne jest tylko dwukrotne powt鏎zenie alleluja na pocz徠ku chora堯w. Chora   J.S.   B a c h a   pochodzi z kantaty Nr  110 Unser Mund sei voll Lächens na pierwsze 鈍i皻o Bo瞠go Narodzenia. Chora z tekstem polskim przeznaczony jest na Wielkanoc. Mamy tu zatem do czynienia z kontrafaktur, czyli pod這瞠niem pod t sam kompozycj odmiennego tekstu. Taka praktyka budzi jednak pewne w徠pliwo軼i.

 Drugim zagadnieniem, kt鏎e pragniemy po kr鏒ce wyja郾i, to s這wo „motety” u篡te w tytule zbioru.   T.   J a r z  c k i   i  ks.  J.   Z a w i t k o w s k i   chyba 鈍iadomie pos逝篡li si tym poj璚iem, kieruj帷 si, jak czytamy w przedmowie „przydatno軼i formy motetu w odnowionej liturgii Mszy 鈍.”. Czy jednak, wprowadzaj帷 okre郵enie „motety” zdawali sobie spraw, jakimi cechami odznacza si ta forma wielog這sowej muzyki sakralnej?

 Trudno by這by poda jednoznaczn definicj motetu, bowiem forma ta nie jest historycznie jednolit, lecz stanowi gatunek, kt鏎y przechodzi d逝g drog rozwoju od XIII do XIX w., a w豉軼iwie a do naszych czas闚. Kiedy m闚imy dzisiaj o motecie jako formie wokalnej muzyki ko軼ielnej, staje przed nami jako wz鏎 przede wszystkim motet okresu renesansu, kt鏎y by utworem polifonicznym a cappella o tre軼i religijnej. Teksty do motetu czerpano w闚czas z proprium missae, hymn闚, psalm闚, lamentacji, sekwencji, antyfon. W XVI w. rozw鎩 motetu w 軼is造m stylu a cappella osi庵n掖 sw鎩 szczyt. Od篡 on na nowo w tw鏎czo軼i cecylianist闚 w XIX w.

 Chc帷 oceni utwory zawarte w zbiorze Motety polskie i ustali czy s one naprawd motetami, musimy spojrze na nie z punktu widzenia cech stylu motetowego czyli stylu charakterystycznego dla form muzyki religijnej w XVI w. Istotnym komponentem b璠zie tu przeimitowanie, obok kt鏎ego mog wyst徙i fragmenty w technice nota contra notam. W najlepszym wypadku, aby wielog這sowy utw鏎 wokalny m鏬 by nazwany motetem, powinny wyst徙i w nim cho熲y zal捫ki imitacji. Wa積y i decyduj帷y jest r闚nie tekst, kt鏎y powinien by liturgiczny, a wi璚 pochodzi z proprium missae, z psalm闚, antyfon itp. W zbiorze Motety polskie na dobr spraw trudno doszuka si chocia瘺y jednego motetu w w豉軼iwym znaczeniu. Wspania貫 chora造   J.S.   B a c h a,   znakomite psalmy   M.   G o m   k i,   pie郾i   W a c  a w a   z   S z a m o t u    czy   C.   B a z y l i k a   nie s motetami. Motetami nie s r闚nie opracowania pie郾i ko軼ielnych, dokonane przez   T.   J a r z  c k i e g o,   ani pie郾i   C h l o n d o w s k i e g o,   ani psalmy   G é l i n e a u,   ani te wiele utwor闚 skomponowanych przez   T.   J a r z  c k i e g o.   Warto tu nadmieni, 瞠 do arcydzie literatury motetowej nale膨 jednak motety z tekstem 豉ci雟kim, zar闚no kompozytor闚 polskich jak i obcych. Absolutnie w zbiorze nie powinna by豉 si znale潭 modlitwa z opery Flis   St.   M o n i u s z k i   Dzi瘯i Ci przedwieczny Panie. Utw鏎 ten ma swoje miejsce tylko w operze i tylko tam nale篡 go 酥iewa.

 Przyjmuj帷 wymienione kryteria stylu motetowego za utwory motetowe czy najbli窺ze formie motetu mo瞠my uzna np. Jeruzalem, O wy wszyscy, Po up造wie szabatu, To jest dzie, Przykazanie nowe, Radujmy si wszyscy w Panu, razem oko這 15 utwor闚 na 106 wielog這sowych kompozycji ch鏎alnych, nazwanych „motetami polskimi”.

 Zbi鏎 utwor闚 wielog這sowej muzyki ko軼ielnej, opracowanych i wydanych przez   T.   J a r z  c k i e g o   nie jest w w豉軼iwym sensie zbiorem motet闚 polskich. Nale瘸這by wi璚 zmieni nazw Motety polskie na inn, bardziej og鏊n, w kt鏎ej mie軼i造by si r騜ne formy wielog這sowej muzyki ko軼ielnej jak np. motet, pie填, chora, psalm. Taki w豉郾ie zr騜nicowany wachlarz form muzyki ko軼ielnej zawiera zbi鏎   T.   J a r z  c k i e g o.   Mimo nieadekwatnie dobranego tytu逝 oraz kilku drobnych niedopatrze, zbi鏎   T.   J a r z  c k i e g o   jest po篡tecznym i cennym przyczynkiem wzbogacaj帷ym repertuar ch鏎闚 ko軼ielnych w Polsce.

Przypis:
1  Zebra i opracowa Tadeusz   J a r z  c k i,   Kuria Metrop. Warszawska, Warszawa 1974, s. 96.

o. Piotr Ludwig OFM, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. II, s. 102-104

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA

F. B[lachnicki] i t逝m. S. Hartlieb

Wsp鏊notowa celebracja sakramentu pojednania

 Porz康ek nabo瞠雟tw Roku 安i皻ego w Ko軼io豉ch lokalnych, tzw. „Tydzie Pojednania”, przewiduje w ramach pi徠ego etapu drogi pojednania zatytu這wanego „Celebracja pojednania” wsp鏊notow celebracj sakramentu pokuty wed逝g wskaza nowego Ordo Paenitentiae. W oparciu o ten porz康ek nabo瞠雟tw (Ordo Anni Sancti celebrandi) podj皻o wi璚 pr鏏 przeprowadzenia takiej celebracji w ramach rekolekcji Roku 安i皻ego zorganizowanych w Kro軼ienku n/Dunajcem przez Krajowe Duszpasterstwo S逝瘺y Liturgicznej w lipcu i sierpniu 1973 roku.

 Uczestnikami tych rekolekcji – celebracji, przeprowadzonych trzykrotnie, byli kap豉ni, klerycy, siostry zakonne, m這dzie akademicka i m這dzie szk馧 鈔ednich z parafialnych s逝瘺 liturgicznych oraz pewna ilo嗆 鈍ieckich doros造ch.

 Bezpo鈔ednim przygotowaniem celebracji sakramentu pojednania by dzie pokuty i milczenia, w czasie kt鏎ego uczestnicy rekolekcji mieli okazj do indywidualnego przyj璚ia sakramentu pokuty. Zach璚ano jednak r闚noczo郾ie do przyj璚ia sakramentu w ramach wieczornej, wsp鏊notowej celebracji, motywuj帷 to spo貫cznym charakterem sakramentu pokuty, kt鏎y z istoty swej jest nie tylko pojednaniem z Bogiem, ale r闚nocze郾ie nie daj帷ym si oddzieli od tego pojednania z bra熤i i ze wsp鏊not Ko軼io豉. Ten aspekt i t warto嗆 sakramentu pokuty uwydatnia na p豉szczy幡ie znaku w豉郾ie nowa, wsp鏊notowa jego celebracja. Oczywi軼ie podkre郵ano tak瞠 w pouczeniu, 瞠 nie chodzi tutaj o praktyk zbiorowej spowiedzi i zbiorowego rozgrzeszenia, bo w ramach nabo瞠雟twa ma miejsce indywidualna spowied z indywidualnym rozgrzeszeniem. Sam celebracj odprawiono wed逝g tekstu podanego poni瞠j. Dwudziestu kap豉n闚 ubranych w alby i stu造 fioletowe wysz這 do o速arza wraz z celebransem, uczestnicz帷 przy o速arzu w liturgii s這wa. Potem wszyscy kap豉ni zasiedli r闚nocze郾ie do konfesjona堯w, spowiadaj帷 mniej wi璚ej przez p馧 godziny. Powr鏒 g堯wnego celebransa do o速arza by znakiem zaprzestania spowiedzi; ka盥y spowiednik doko鎍zywszy spowiedzi rozpocz皻ej wraca do prezbiterium. W czasie trwania spowiedzi 酥iewano odpowiednie psalmy i kantyki (schola, kantor i 酥iew ca貫go zgromadzenia). Celebracja ko鎍zy豉 si wsp鏊nym dzi瘯czynieniem i b這gos豉wie雟twem.

 Jak zosta豉 przyj皻a ta forma celebracji sakramentu pojednania przez wiernych? Liczba spowiadaj帷ych si w ramach nabo瞠雟twa by豉 nadspodziewanie du瘸, mimo i przez ca貫 popo逝dnie by豉 okazja do indywidualnej spowiedzi. Dwudziestu kap豉n闚 spowiadaj帷ych przez ca貫 p馧 godziny by這 zaj皻ych. W czasie ca貫go nabo瞠雟twa panowa nastr鎩 g喚bokiego skupienia, w niekt鏎ych momentach wyczuwa這 si og鏊ne wzruszenie (np. w czasie litanii przeb豉gania czy wsp鏊nego dzi瘯czynienia). Wielu uczestnik闚 rekolekcji uzna這 to nabo瞠雟two za najg喚bsze prze篡cie rekolekcyjne. Na podstawie powy窺zych do鈍iadcze mo積a powiedzie, 瞠 nowa forma celebracji sakramentu pokuty mo瞠 sta si owocnym 鈔odkiem odnowy w lokalnych wsp鏊notach chrze軼ija雟kich.

F[ranciszek]. B[lachnicki].

 

 S p o w i e d    i n d y w i d u a l n a   w   r a m a c h   n a b o  e  s t w a   w s p  l n o t o w e g o
 (Ordo Paenitentiae 1974 nr 48-59)

如iew wej軼ia: np. Do Ciebie Panie; Bo瞠, lud Tw鎩 czci przej皻y...

Pozdrowienie: ζska wam i pok鎩 od Boga Ojca oraz od Jezusa Chrystusa, kt鏎y umi這wa nas i obmy nas we Krwi Swojej z naszych grzech闚.
W: Jemu chwa豉 na wieki wiek闚. Amen.

Komentarz wyja郾iaj帷y sens i przebieg liturgii.

Zach皻a: Bracia, m鏚lmy si, aby B鏬, kt鏎y ponownie wzywa nas do nawr鏂enia, obdarzy nas 豉sk szczerej i owocnej odmiany naszego 篡cia.
安i皻e milczenie.

Modlitwa: Ojcze mi這sierdzia, Bo瞠 od kt鏎ego pochodzi wszelka pociecha, Ty powiedzia貫, 瞠 nie pragniesz 鄉ierci grzesznika, lecz jego nawr鏂enia; spraw, aby lud Tw鎩 powr鏂i do Ciebie bogaty w Twoje 篡cie.
Wspomagaj nas, aby鄉y s逝chaj帷 Twoich s堯w wyznali swoje grzechy i okazali Tobie wdzi璚zno嗆 za otrzymane przebaczenie. Spraw r闚nie, aby鄉y post瘼uj帷 w mi這軼i drog prawdy wzrastali zawsze w Chrystusie, Synu Twoim. Kt鏎y 篡je i kr鏊uje na wieki wiek闚.

W: Amen.

Czytanie (Rz 7, 14-25), psalm responsoryjny, Ewangelia (Mt 18, 21-35), homilia.

Rachunek sumienia w 鈍i皻ym milczeniu (diakon lub kto inny mo瞠 pomaga rzucaj帷 od czasu do czasu odpowiednie my郵i).

Liturgia pojednania
Zach皻a diakona do ukl瘯ni璚ia lub pochylenia si oraz wezwanie: Wychwalaj帷 dobro Boga, Ojca naszego, wyznajemy nasze grzechy, aby鄉y do鈍iadczyli Jego mi這sierdzia...
Spowiadam si Bogu...
lub inne wyznanie.

Litania przeb豉galna (diakon lub inny minister):
U Ojca naszego mamy Po鈔ednika, Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa: b豉gajmy Go pokornie, aby odpu軼i nam nasze grzechy i oczy軼i nas od wszelkiej niegodziwo軼i.
Po ka盥ej inwokacji 酥iewa b璠ziemy: My grzeszni, Ciebie, Chryste prosimy, zmi逝j si nad nami.
Chryste, zosta貫 pos豉ny, aby ubogim g這si dobr nowin i uzdrawia wewn皻rznie skruszonych...
nie przyszed貫 wzywa sprawiedliwych lecz grzesznik闚...
darowa貫 wiele tej, kt鏎a bardzo Ci ukocha豉...
nie unika貫 celnik闚 i grzesznik闚...
zgubion owieczk przyprowadzi貫 do owczarni w swoich ramionach...
jawnogrzesznicy nie pot瘼i貫, lecz sprawi貫, 瞠 odesz豉 w pokoju...
Zacheusza, celnika wezwa貫 do nawr鏂enia i nowego 篡cia...
這trowi skruszonemu raj obieca貫...
siedz帷 po prawicy Ojca, zawsze wstawiasz si za nami...

Diakon lub inny minister:
Zgodnie z poleceniem Chrystusa przebaczmy sobie nawzajem wszystko, czym mogli鄉y zawini, wobec nas nasi bracia, obecni tutaj i nieobecni (cisza) i teraz b豉gajmy wsp鏊nie Ojca, aby On darowa nam nasze grzechy.
Ojcze nasz
(酥iewane lub m闚ione)
C.: Bo瞠, kt鏎y leczysz nas skutecznie z naszej s豉bo軼i, spraw, aby鄉y przyj瘭i rado郾ie dar Twojego odkupienia, i post瘼uj帷 swoimi drogami, zachowali go na zawsze przez Chrystusa Pana naszego.
W.: Amen.

Spowied indywidualna. (Kap豉ni rozchodz si na wyznaczone miejsca w ko軼iele. Wierni wyznaj grzechy, otrzymuj pokut i rozgrzeszenie). Uwielbienie Boga za Jego mi這sierdzie (kap豉ni, kt鏎zy spowiadali, zajmuj teraz miejsce obok przewodnicz帷ego).

Celebrans: komentarz wprowadzaj帷y do pie郾i uwielbiaj帷ej.
Wszyscy: 酥iew lub litania dzi瘯czynna, np. Magnificat lub Ps. 135.

Celebrans: Bo瞠 wszechmog帷y i mi這sierny, kt鏎y stworzy貫 przedziwnie cz這wieka i jeszcze przedziwniej go odnowi貫; Bo瞠, kt鏎y nie opuszczasz grzesznika, lecz ogarniasz go ojcowsk mi這軼i: Ty zes豉貫 na 鈍iat Syna, aby m瘯 swoj zniweczy grzechy i 鄉ier, i przywr鏂i nam 篡cie oraz rado嗆 swoim zmartwychwstaniem; Ty wla貫 w nasze serca Ducha 安i皻ego, aby鄉y zostali oswobodzeni od niewoli grzechu, i z ka盥ym dniem pe軟iej przekszta販eni zostali na podobie雟two umi這wanego Syna Twego. Dzi瘯ujemy Tobie, za przedziwne Twoje mi這sierdzie, i wychwalamy Ci z ca造m Ko軼io貫m Twoim 酥iewaj帷 Tobie pie填 now ustami, sercem i czynem 篡cia. Ciebie Ojcze uwielbiamy przez Chrystusa w Duchu 安i皻ym teraz i zawsze.
Wszyscy: Amen.

B這gos豉wie雟two ko鎍owe:
Pan niechaj prowadzi serca wasze drog swojej mi這軼i oraz w cierpliwo軼i Chrystusa.
W.: Amen.
Aby軼ie mogli chodzi w nowo軼i 篡cia i we wszystkim podobali si Bogu.

W.: Amen.
Niech was b這gos豉wi B鏬 wszechmog帷y, Ojciec i Syn i Duch 安i皻y.

W.: Amen.
Diakon lub inny minister lub sam kap豉n: Pan odpu軼i wam grzechy. Id嬈ie w pokoju.
W.: Bogu niech b璠 dzi瘯i.

t逝m. ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 81

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 81

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 82

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 83

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 84

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 85

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 86

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 87

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 88

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 89

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 90

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 91

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 92

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 93

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 94

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 95

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 96

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 97

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 98

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 99

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 100

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 101

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 102

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 103

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 104