Biuletyn Odnowy Liturgii * . w: Collectanea Theologica 45:1975, f. I, s. 61-81.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1. Nowe „Ordo Paenitentiae” – C. Krakowiak
2. Obrz璠y sakramentu ma鹵e雟twa – S. Hartlieb

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
Studium Formacji Pastoralno-liturgicznej – F. B[lachnicki].

III. DIAKONIA SZTUKI
l. Wielog這sowe kompozycje mszalne w j瞛yku polskim – I. Pawlak
2. Problem pie郾i mszalnych – S. Hartlieb

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA
Desakralizacja liturgii? – J. Grze鄂owiak

* Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,  Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. I, s. 61-66

I. LITERA I DUCH

C. Krakowiak

1. Nowe „Ordo Paenitentiae”

 „Obrz璠 i formu喚 sakramentu pokuty nale篡 tak przejrze i uj望, aby ja郾iej wyra瘸造 natur i skutek tego sakramentu” (KL 72). W dziesi耩 lat po wydaniu Konstytucji o 鈍i皻ej liturgii ukazuje si Ordo Paenitentiae  1 , ko鎍z帷e reform liturgii sakrament闚 鈍i皻ych zapowiedzian przez uchwa造 Vaticanum II.

 Prace nad reform liturgii sakramentu pokuty rozpocz窸a w roku 1966 Rada do Wykonania Konstytucji o 安i皻ej Liturgii. Z cz這nk闚 rady powo豉no „grup studi闚”, kt鏎a mia豉 przygotowa schemat nowej liturgii pokuty  2 . W kwietniu 1968 r. schemat by ju gotowy i poddano go dyskusji na X sesji rady. Schemat zawiera propozycj sprawowania sakramentu pokuty w trzech formach: spowied indywidualna; wsp鏊ne celebrowanie sakramentu pokuty ze spowiedzi i absolucj indywidualn; celebracja wsp鏊notowa z absolucj generaln, bez uprzedniej spowiedzi indywidualnej  3 . Zaproponowano tak瞠 now formu喚 absolu熝i, kt鏎a, zgodnie z 篡czeniem soboru, lepiej wyra瘸豉by skutek i 豉sk sakramentu pokuty. W listopadzie 1968 r. na XI sesji przedyskutowano i aprobowano Praenotanda, a pod koniec 1969 r. by ju gotowy dokument De paenitentia, przekazano go Kongregacji Nauki Wiary. Sprawa reformy sakramentu liturgii pokuty na pewien czas jakby utkn窸a. Dopiero 16.VI.1972 Kongregacja Nauki Wiary wyda豉 Normae pastorales o absolucji generalnej w pewnych warunkach okre郵onych przez biskupa w porozumieniu z konferencj biskup闚. Normy te nale瘸這 uwzgl璠ni w Preaenotanda. Przy ostatecznej redakcji nowego Ordo nale瘸這 r闚nie uwzgl璠ni inne ksi璕i liturgiczne wydane w mi璠zyczasie. W tym celu w lipcu 1972 r. powo豉no now grup robocz, aby dokona豉 ostatecznych poprawek w Ordo Paenitentiae.  4  W listopadzie tego roku przedstawiono rezultaty prac cz這nkom Kongregacji Kultu Bo瞠go.  5  W czasie dyskusji zg這szono oko這 300 modi do uwzgl璠nienia w nast瘼nej redakcji. Nad poprawionym tekstem dyskutowano zn闚 w marcu 1973 r. i po aprobacie przez Paw豉 VI og這szono 2.XII.1973 r. now liturgi sakramentu pokuty jako Ordo Paenitentiae.

 Jak wida z kr鏒kiej genezy tego dokumentu, pracowa造 nad nim sukcesywnie dwie grupy robocze przez siedem lat. Nale瘸這 bowiem z jednej strony uwzgl璠ni osi庵ni璚ia wsp馧czesnej sakramentologii, z drugiej za warunki w jakich Ko軼i馧 prowadzi sw misj we wsp馧czesnym 鈍iecie.

 Z a s a d y    o d n o w y   l i t u r g i i   s a k r a m e n t u   p o k u t y

 Przygotowuj帷 nowe Ordo, poza dosy og鏊nym wskazaniem KL 72, nale瘸這 uwzgl璠ni tak瞠 inne dokumenty soborowe (por. KK 11; DK 5; KL 109). Wed逝g soboru, grzech jest jednocze郾ie obraz Boga i ran zadan Ko軼io這wi, a w sakramencie pokuty grzesznik jedna si z Bogiem i Ko軼io貫m. Dlatego ca造 Ko軼i馧 bierze udzia w nawr鏂eniu i pojednaniu jednego ze swoich cz這nk闚. Stosowano si tak瞠 do og鏊nych zasad odnowy liturgii, kt鏎e odnosz si r闚nie do sakramentu pokuty, jak: znaczenie liturgii s這wa Bo瞠go w sprawowaniu sakrament闚 (por. KL 24; 33; 35); wsp鏊notowy aspekt liturgii, zw豉szcza liturgii sakrament闚 (por. KL 26-27); d捫enie do opracowania obrz璠闚 prostych i jasnych (por. KL 34). Koniecznie nale瘸這 wzi望 pod uwag dorobek wsp馧czesnej teologii odno郾ie centralnej roli paschalnego misterium Chrystusa w tajemnicy zbawienia, roli i dzia豉nia Ducha 安i皻ego w Ko軼iele, mi這軼i i mi這sierdzia Ojca Niebieskiego, jako 廝鏚le tajemnicy zbawienia 鈍iata  6 .

 T y t u    k s i  g i   i   n a z w a   s a k r a m e n t u

 Dosy powszechnie na oznaczenie sakramentu pokuty u篡wa si terminu „spowied”, wzgl璠nie termin闚 „pokuta” i „spowied” u篡wa si zamiennie. Sta這 si tak miedzy innymi dlatego, 瞠 sakrament pokuty sprawowany by „prywatnie”, z po這瞠niem g堯wnego akcentu na wyznanie grzech闚 (confessio), na co r闚nie zwracano wielk uwag w katechetycznym przygotowaniu do tego sakramentu.

 „Pokuta” w pierwotnym znaczeniu to przede wszystkim wewn皻rzne nawr鏂enie (conver-sio – metanoia) podczas gdy obecnie s這wem „pokuta” okre郵a si raczej to wszystko, co jest uci捫liwe i przykre dla cz這wieka („pokuta za grzechy”).

 Maj帷 na uwadze te wzgl璠y w nowym Ordo zmieniono nazw tego sakramentu, celem ukazania jego w豉軼iwego znaczenia. Wprawdzie w tytule ksi璕i (Ordo Paenitentiae) zachowano nazw „pokuta”, poniewa ksi璕a ta zawiera nie tylko obrz璠y sakramentalne, ale tak瞠 nabo瞠雟twa pokutne, kt鏎e nie ko鎍z si absolucj sakramentaln. Natomiast wsz璠zie tam, gdzie jest mowa o udzielaniu sakramentu u篡wa si terminu „pojednanie” (reconciliatio).

 S這wo „pojednanie” jest poj璚iem biblijnym (por. Mt 5, 23-24). Pojednanie jest dzie貫m Boga, kt鏎y 陰czy ludzi mi璠zy sob (por. Ef 2, 14-16) i z Nim samym (por. Kol 1, 20; Rz 5, 10) przez po鈔ednictwo Jezusa Chrystusa: „Wszystko za to pochodzi od Boga, kt鏎y pojedna nas z sob przez Chrystusa i zleci nam pos逝g pojednania. Albowiem w Chrystusie B鏬 jedna ze sob 鈍iat, nie poczytuj帷 ludziom ich grzech闚, nam za przekazuj帷 s這wo jednania. Tak wi璚 w imieniu Chrystusa spe軟iamy pos豉nnictwo jakby Boga samego, kt鏎y przez nas udziela napomnie. W imi Chrystusa prosimy: pojednajcie si z Bogiem” (2 Kor 5, 18-20). Nazwa „pojednanie” wyra瘸 tak瞠 lepiej to, co si dokonuje w tym sakramencie. Cz這wiek spotyka si z Bogiem i Jego darem zbawienia dzi瘯i Chrystusowi, kt鏎y dzia豉 w Ko軼iele. Pojednanie jest przede wszystkim dzie貫m Boga, od cz這wieka wymaga si jedynie odpowiednich dyspozycji wewn皻rznych, tymczasem nazwa „pokuta” bardziej wskazywa豉 na dzia豉nie cz這wieka w tym sakramencie  7 . Nie bez znaczenia jest r闚nie argument historyczny; termin „pojednanie” by powszechnie u篡wany w Ko軼iele pierwszych wiek闚.

 T e o l o g i c z n a   t r e     „W s t  p u”

 Sakrament pojednania ukazany jest we Wst瘼ie na tle historii zbawienia. Pojednanie cz這wieka z Bogiem dokonuje si przez Chrystusa, pos豉nego przez Ojca Jego Jednorodzonego Syna. Chrystus wzywa do pokuty i odpuszcza grzechy, cierpia za nasze grzechy i ustanowi Ofiar Nowego Przymierza we krwi swojej na odpuszczenie grzech闚 (por. Mt 26, 28). Po swoim Zmartwychwstaniu da Aposto這m Ducha 安i皻ego dla odpuszczenia grzech闚 (J 20, 19-23), oraz polecenie, aby w Jego imieniu g這sili wszystkim ludom pokut i odpuszczenie grzech闚 (por. π 24, 47).

 Pojednanie cz這wieka z Bogiem dokonuje si wi璚 dzi瘯i Chrystusowi, w Jego Ko軼iele, najpierw przez sakrament chrztu, kt鏎y jest pierwszym zwyci瘰twem nad grzechem i powstaniem do nowego 篡cia dla Boga (por. Rz 6, 4-10). W ofierze mszalnej Chrystus nieustannie ofiaruje siebie za grzechy ca貫go 鈍iata, jako „ofiara naszego pojednania” (III Modlitwa Eucharystyczna), aby przez Ducha 安i皻ego „z陰czy nas w jedno” (II Modlitwa Eucharystyczna). Ponadto Chrystus ustanowi sakrament pojednania, aby chrze軼ijanin, kt鏎y zgrzeszy po chrzcie, dzi瘯i przywr鏂onej 豉sce na nowo pojedna si z Bogiem (nr 2).

 Sakrament pokuty zosta wi璚 ukazany jako odnowienie 豉ski chrztu i w 軼is造m odniesieniu do Eucharystii, jako najdoskonalszego udzia逝 w 篡ciu Ko軼io豉 i 篡ciu samego Boga.

 Ko軼i馧 jest 鈍i皻y, ale jednocze郾ie ma w swoim 這nie grzesznik闚, dlatego musi nieustannie si oczyszcza (por. KK 12). Czyni to w r騜ny spos鏏: przez cierpliwo嗆, mi這嗆 i mi這sierdzie, oraz ci庵貫 nawracanie si zgodnie z wymaganiami Ewangelii. W czasie liturgii ca造 Ko軼i馧 uznaje, 瞠 jest grzeszny i prosi Boga o przebaczenie, czy to podczas nabo瞠雟tw pokutnych, czy w czasie celebracji s這wa Bo瞠go, w modlitwie, jak i w pokutnych momentach liturgii mszalnej. Natomiast w sakramencie pokuty grzesznik w szczeg鏊ny spos鏏 doznaje mi這sierdzia Bo瞠go jednaj帷 si z Nim oraz z Ko軼io貫m (nr 4; por. KK 11). Grzesznik wracaj帷y do 篡cia Bo瞠go i pe軟ej jedno軼i z Ko軼io貫m, zostaje w陰czony w oczyszczaj帷y nurt Ko軼io豉, aby doskonalej realizowa 豉sk chrzcieln.

 Bardzo wyra幡ie zosta ukazany eklezjalny aspekt sakramentu poku造 (por. nr 5; 8; 11). W dziele pojednania grzesznik闚 na r騜ny spos鏏 bierze udzia ca造 Ko軼i馧 jako lud kap豉雟ki: przez g這szenie s這wa Bo瞠go, skierowanego do nawr鏂enia; przez modlitw za grzesznik闚 i zach皻, aby wyznali swe grzechy mi這siernemu Bogu. Wreszcie przez pos逝g szafarzy sakramentu z polecenia Chrystusa „Ko軼i馧 jest narz璠ziem nawr鏂enia i absolucji penitenta” (nr 8).

 Jako konstytutywne elementy sakramentu pokuty wylicza si tradycyjnie: 瘸l (contritio), wyznanie grzech闚 (confessio), zado嗆uczynienie (satisfactio) i rozgrzeszenie (absolutio). Nale篡 jednak zaznaczy, 瞠 kolejno嗆 tych akt闚 nie jest raz na zawsze ustalona. W zasadzie absolucj poprzedza zado嗆uczynienie, pierwotnie by這 odwrotnie, ale przy absolucji generalnej, ma ona miejsce zar闚no przed zado嗆uczynieniem, jak i przed wyznaniem grzech闚. W tym kontek軼ie kapitalne znaczenie ma 瘸l za grzechy, jako w zasadzie najwa積iejszy akt penitenta, wynikaj帷y z prawdziwego wewn皻rznego nawr鏂enia i decyduj帷y o prawdziwo軼i i skuteczno軼i sakramentu. Dalszym znakiem prawdziwego nawr鏂enia jest zado嗆uczynienie, kt鏎e powinno 軼i郵e 陰czy si z grzesznymi czynami penitenta. Ma ono spe軟ia podw鎩n rol: lekarstwa chroni帷ego przed nowymi grzechami i 鈔odka prowadz帷ego do lepszego 篡cia. Absolucja za jest widzialnym znakiem pojednania i przebaczenia udzielanego przez Boga grzesznikowi.

 O skutkach sakramentu pokuty m闚i Wst瘼 odwo逝j帷 si do znanych obraz闚 biblijnych: B鏬 przyjmuje wracaj帷ego syna; Chrystus bierze na swe ramiona zagubion owc i wprowadza j do owczarni; Duch 安i皻y na nowo po鈍i璚a swoj 鈍i徠yni lub pe軟iej j zamieszkuje (nr 6 d).

 Sakrament pokuty jest konieczny dla tych, kt鏎zy oddalili si od Boga przez grzech ci篹ki, wszystkim innym jest zalecany, gdy daje si喚 w s豉bo軼iach i pomaga w pe軟i 篡 wolno軼i dzieci Bo篡ch, jest odnowieniem 豉ski chrzcielnej, pozwala coraz bardziej rozwija w sobie 篡cie dla Boga i braci na wz鏎 Chrystusa (nr 7).

 W nowym Ordo zosta豉 zmodyfikowana tak瞠 formu豉 sakramentalna  8 . Za istotne zosta造 uznane s這wa: Et ego te absolvo a peccatis tuis in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti  9 . Nowa formu豉 absolucji zawiera bogat tre嗆 teologiczn i wskazuje na w豉軼iwy sens sakramentu pokuty. Pojednanie penitenta jest dzie貫m mi這sierdzia Bo瞠go; ma 軼is造 zwi您ek z misterium paschalnym Chrystusa; odpuszczenie grzech闚 zwi您ane jest tak瞠 z dzia豉niem Ducha 安i皻ego; pojednanie grzesznika z Bogiem dokonuje si w Ko軼iele i dzi瘯i pos逝dze Ko軼io豉 (per ministerium Ecclesiae).

 L i t u r g i a   s a k r a m e n t u   p o k u t y

 Nowe Ordo Paenitentiae nawi您uj帷 do dawnej praktyki Ko軼io豉 przewiduje trzy formy celebracji sakramentu pokuty, kt鏎e razem lepiej ukazuj r騜ne aspekty tego sakramentu i uwzgl璠niaj r騜ne warunki pastoralne oraz potrzeby wiernych. Pierwsza forma to pojednanie pojedynczego penitenta, druga pojednanie wielu penitent闚 z wyznaniem i absolucj indywidualn, trzecia – pojednanie penitent闚 z wyznaniem i absolucj generaln.

 Og鏊na struktura ka盥ego obrz璠u przedstawia si nast瘼uj帷o: przyj璚ie penitenta (penitent闚); liturgia s這wa; wyznanie grzech闚 i przyj璚ie zado嗆uczynienia; modlitwa penitenta i absolucja kap豉雟ka; uwielbienie Boga i dzi瘯czynienie za odpuszczenie grzech闚; rozes豉nie.

1.   P o j e d n a n i e   p o j e d y n c z e g o   p e n i t e n t a

 Kap豉n i penitent modlitw przygotowuj si do sprawowania sakramentu pokuty. Kap豉n prosi Ducha 安i皻ego o 鈍iat這 i mi這嗆, penitent robi rachunek sumienia, por闚nuj帷 swoje 篡cie do przyk豉du i przykaza Chrystusa oraz prosi Boga o odpuszczenie grzech闚. Nast瘼nie kap豉n przyjmuje penitenta z bratersk mi這軼i, mo瞠 tak瞠 w odpowiedni spos鏏 przywita go. Penitent czyni znak krzy瘸 m闚i帷 W imi Ojca i Syna, i Ducha 安i皻ego, to samo mo瞠 uczyni te kap豉n, kt鏎y z kolei zach璚a penitenta do ufno軼i w mi這sierdzie Bo瞠 i do pokuty. W Ordo podane s odpowiednie formu造 wzorowe (nr 67-71), np. ζska Ducha 安i皻ego niech o鈍ieci twoje serce, aby z ufno軼i wyzna swoje grzechy i dozna mi這sierdzia Bo瞠go (nr 69), lub Pan niech b璠zie w twoim sercu, aby z duchem skruszonym wyzna swoje grzechy (nr 70). Penitent odpowiada Amen.

 Odpowiedni tekst Pisma 鈍. mo瞠 przeczyta kap豉n albo sam penitent. Kr鏒kie czytanie s這wa Bo瞠go mo瞠 mie r闚nie miejsce podczas przygotowania si do sakramentu. S這wo Bo瞠 wzywa do nawr鏂enia, ukazuje mi這嗆 Boga, pozwala lepiej oceni, co jest dobre a co z貫, oraz pobudza do ufno軼i w dobro Boga, kt鏎ej do鈍iadcza grzesznik w sakramencie pokuty.

 Po wyznaniu grzech闚 przez penitenta, odpowiednim pouczeniu go, wyznaczeniu w豉軼iwego do pope軟ionych grzech闚 zado嗆uczynienia, penitent przez modlitw, kt鏎a wyprasza mu przebaczenie, okazuje 瘸l i postanowienie poprawy. Ordo zaleca, aby mo磧iwie by豉 to modlitwa s這wami Pisma 鈍. (nr 19). Po tej modlitwie penitenta, kap豉n z wyci庵ni皻ymi nad jego g這w r瘯ami (lub przynajmniej praw r瘯) wypowiada formu喚 absolucji.

 Gest w這瞠nia r彗 (r瘯i) nawi您uje do dawnej liturgii sakramentu pokuty. Biskup wk豉da r璚e na grzesznik闚, kt鏎zy ju zado嗆uczynili Bogu i Ko軼io這wi za swoje grzechy przez modlitw i czyny pokutne i prosi Ducha 安i皻ego, aby na nowo z陰czy ich z Bogiem i Ko軼io貫m  10 . W這瞠nie r彗 wyra瘸 dar Ducha 安i皻ego na odpuszczenie grzech闚 i razem z formu陰 absolucji jest znakiem sakramentalnym, wskazuj帷ym na istotny skutek sakramentu pokuty – pojednanie z Bogiem i Ko軼io貫m.

 Pozosta這軼i wk豉dania r彗 na penitenta przy absolucji w obrz璠zie dotychczasowym jest wskazanie rubryki rytua逝, 瞠 kap豉n m闚i formu喚 absolucji dextera versus poenitentem elevata  11 . Kratka konfesjona逝 uniemo磧iwia jednak w豉軼iwe wykonanie tego gestu, tak wa積ego w liturgii pokuty. Aby przywr鏂i temu gestowi jego w豉軼iwe znaczenie, kap豉n powinien rzeczywi軼ie wk豉da r璚e (r瘯) na kl璚z帷ego lub pochylonego penitenta. Obecne nasze konfesjona造 nie pozwalaj na takie sprawowanie liturgii pokuty i dlatego b璠zie zachodzi豉 potrzeba dostosowania miejsca sprawowania sakramentu pokuty do odnowionej liturgii. Szczeg馧y maj okre郵i krajowe konferencje biskup闚.

 Po absolucji penitent dzi瘯uje Bogu za odpuszczenie grzech闚 s這wami Pisma 鈍. np. Wychwalajcie Pana bo jest dobry, bo na wieki mi這sierdzie jego. Nast瘼nie kap豉n odsy豉 penitenta s這wami Pan odpu軼il ci grzechy. Id w pokoju (nr 47). Bezpo鈔ednio po absolucji, zamiast dzi瘯czynienia i rozes豉nia kap豉n mo瞠 odm闚i modlitw Passio Domini nostri Jesu Christi (nr 93).

 W pewnych warunkach kap豉n mo瞠 niekt鏎e cz窷ci liturgii pokuty skr鏂i albo ca趾iem opu軼i. Zawsze jednak nale篡 zachowa nast瘼uj帷e elementy: wyznanie grzech闚 i przyj璚ie zado嗆uczynienia, wezwanie do 瘸lu, formu喚 rozgrzeszenia i rozes豉nia. Natomiast in periculo mortis wystarcz istotne s這wa formu造 rozgrzeszenia (nr 21).

2.   P o j e d n a n i e   w i e l u   p e n i t e n t  w   z   w y z n a n i e m   i   a b s o l u c j    i n d y w i d u a l n 

 Je瞠li wi瘯sza liczba penitent闚 pragnie przyj望 sakrament pokuty, Ordo zaleca przygotowanie ich do celebracji sakramentalnej przez liturgi s這wa Bo瞠go. W nabo瞠雟twie tym mog bra udzia r闚nie ci, kt鏎zy w innym czasie przyjmuj sakrament pokuty (nr 22). Ten spos鏏 sprawowania sakramentu pokuty ukazuje lepiej jego aspekt eklezjalny, wsp鏊notowy wymiar ca貫j liturgii Ko軼io豉. Wskazana jest wtedy wi瘯sza liczba kap豉n闚, kt鏎zy w odpowiednim czasie s逝chaliby wyznania grzech闚 i udzielali absolucji sakramentalnej.

 Obrz璠 ten zawiera trzy g堯wne cz窷ci: liturgi s這wa Bo瞠go i modlitwy wsp鏊ne; wyznanie grzech闚 i absolucj indywidualn; dzi瘯czynienie za pojednanie z Bogiem i Ko軼io貫m oraz rozes豉nie (nr 48-59).

3.   P o j e d n a n i e   p e n i t e n t  w   z   w y z n a n i e m   i   a b s o l u c j    g e n e r a l n 

 Jedynym zwyczajnym sposobem pojednania penitenta z Bogiem i Ko軼io貫m jest indywidualne i integralne wyznanie grzech闚, chyba 瞠 uwalnia od tego niemo磧iwo嗆 fizyczna lub moralna (nr 31). Jednak na podstawie zasad wydanych przez Kongregacj Nauki Wiary z czerwca 1972 r. i zamieszczonych w Ordo (nr 31-34), w pewnych okre郵onych przez biskupa ordynariusza wypadkach (si accedit gravis necessitas), mo積a wiernym udzieli absolucji generalnej.

 Obrz璠 pojednania z absolucj generaln posiada struktur wy瞠j opisan z nast瘼uj帷ymi uzupe軟ieniami:
a)  po homilii, wzgl璠nie w czasie samej homilii, kap豉n upomina wiernych, aby 瘸這wali za grzechy, postanowili popraw i wyr闚nanie ewentualnych szk鏚 oraz indywidualne wyznanie grzech闚 przy najbli窺zej okazji;
b)  nast瘼nie diakon lub sam kap豉n zwraca si do tych, kt鏎zy chc otrzyma absolucj, aby przez odpowiedni znak, ustalony przez konferencj biskup闚, wyrazili sw pro軸 o przebaczenie grzech闚, np. przez ukl瘯ni璚ie i wsp鏊ne odm闚ienie Confiteor. Nast瘼nie zawsze nale篡 odm闚i Modlitw Pa雟k;
c)  kap豉n z wyci庵ni皻ymi nad penitentami r瘯ami m闚i s這wa absolucji. Sk豉da si ona z trzech cz窷ci. Po ka盥ej z nich penitenci m闚i Amen. Formu豉 absolucji generalnej ma charakter trynitarny. Jest wezwaniem skierowanym do Ojca, kt鏎y nie chce 鄉ierci grzesznika i pos豉 swego Syna, aby zbawi 鈍iat, by okaza penitentom swoje mi這sierdzie i obdarzy pokojem; do Jezusa Chrystusa, wydanego za nasze grzechy, zmartwychwsta貫go dla naszego usprawiedliwienia, daj帷ego Aposto這m Ducha 安i皻ego i moc odpuszczania grzech闚, aby przez pos逝g Ko軼io豉, wybawi ich od z貫go i nape軟i Duchem 安i皻ym; do Ducha 安i皻ego, danego nam na odpuszczenie grzech闚, w kt鏎ym mamy przyst瘼 do Ojca, aby oczy軼i ich serca i opromieni swoim blaskiem, aby g這sili jego moc, bo wezwa ich z ciemno軼i do swojego przedziwnego 鈍iat豉. Teraz dopiero nast瘼uj istotne s這wa absolucji Ego vos absolvo a peccatis vestris in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti (nr 62). Wsp鏊ne dzi瘯czynienie i rozes豉nie ko鎍zy obrz璠.

 Przy absolucji generalnej mo積a r闚nie pos逝篡 si formu陰 kr鏒sz, jak przy pojednaniu jednego penitenta, zmieniaj帷 odpowiednio istotne s這wa na liczb mnog.

 N a b o  e  s t w a   p o k u t n e

 Apendyks w Ordo Paenitentiae zawiera sze嗆 schemat闚 nabo瞠雟tw pokutnych, kt鏎e maj s逝篡 jako wz鏎 do komponowania nowych formularzy dostosowanych bardziej do miejscowych warunk闚, wzgl璠nie odpowiedniej kategorii os鏏 czy okresu liturgicznego. We Wst瘼ie podane s cztery g堯wne cele nabo瞠雟tw pokutnych:
a) s逝篡 do obudzenia ducha pokuty we wsp鏊notach chrze軼ija雟kich,
b) przygotowa wiernych do indywidualnego wyznania grzech闚,
c) stopniowo formowa sumienia dzieci, przez ukazanie prawdy o grzechu w 篡ciu ludzkim i wyzwoleniu od grzechu przez Chrystusa,
d) katechumenom pomaga w procesie nawr鏂enia (nr 37).

 Nabo瞠雟twa pokutne maj struktur nabo瞠雟twa s這wa Bo瞠go z陰czonego z odpowiednimi modlitwami. Po czytaniach i homilii ca貫 zgromadzenie wsp鏊nie modli si na spos鏏 litanii, odmawia Confiteor (lub inny akt pokutny) i Modlitw Pa雟k. Modlitwa ko鎍owa i rozes豉nie wiernych ko鎍zy ca貫 nabo瞠雟two.

 Odno郾ie nabo瞠雟tw pokutnych, Ordo wyra幡ie przestrzega, aby troszczy si o to, by w opinii wiernych nie mia造 one takiego samego znaczenia jak sakrament pokuty. Maj one jedynie pom鏂 do oczyszczenia serca i prawdziwego nawr鏂enia (nr 37).

 S a k r a m e n t   p o k u t y   w   d u s z p a s t e r s t w i e

 Nowe Ordo Paenitentiae okre郵aj帷 r騜ne formy sprawowania sakramentu pokuty powinno przyczyni si do ukazania pokuty jako zasadniczego wymiaru 篡cia chrze軼ija雟kiego. Odnowa liturgii pokuty ma prowadzi do odnowy ducha pokuty i w豉軼iwego ukszta速owania sumienia chrze軼ijan poprzez nabo瞠雟twa pokutne i katechez. Nabo瞠雟two pokutne dla ca貫j wsp鏊noty parafialnej lub poszczeg鏊nych jej grup, winny ci庵le przypomina, 瞠 jeste鄉y grzeszni, potrzebujemy przebaczenia i mi這sierdzia Bo瞠go oraz nieustannego nawracania si do Boga. Do o篡wienia ducha pokuty szczeg鏊nie odpowiedni jest okres przygotowania do Wielkanocy. W duszpasterstwie nale篡 korzysta z r騜nych form sprawowania pokuty przewidzianych w nowym Ordo dla ukazania r騜nych aspekt闚 tego samego sakramentu.

 Wprowadzenie nowej liturgii sakramentu pokuty b璠zie doskona陰 okazj do pog喚bienia w鈔鏚 wiernych 鈍iadomo軼i, czym jest w swej istocie sakrament pokuty.

 W katechezie nale篡 zwr鏂i uwag na nast瘼uj帷e tematy: pierwszorz璠ne znaczenie dyspozycji wewn皻rznych penitenta, wymiar eklezjalny sakramentu pokuty, znaczenie s這wa Bo瞠go w nawr鏂eniu i przy rachunku sumienia, w豉軼iwy sens wyznania grzech闚, pojednanie jako tajemnica mi這sierdzia i mi這軼i Boga Ojca przez Jezusa Chrystusa i Ducha 安i皻ego, znaczenie zado嗆uczynienia, postawa dzi瘯czynienia Bogu za doznane mi這sierdzie 12 .

Przypisy:

1  Rituale Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli PP. VI promulgatom. Ordo Paenitentae. Editio typica. Typis Polyglottis Vaticanis 1974.

2  Przewodniczacy – P.J.L  c u y e r,   sekretarz – F.  H e g g e n  (od 1967 F.  N i k o l a s c h)  Cz這nkowie:  Z.  A l s z e g h y  (Rzym),  P.  A n c i a u  (Malmes, Belgia),  C.  F l o r e s t a n  (Madryt),  A.  K i r c h g ä s s n e r  (Frankfurt, RFN),  A.  L i g i e r  (Rzym),  K.  R a h n e r  (Münster),  C.  V o g e l  (Strasbourg).

3  Por. Notitiae 4(1968) 183.

4  Przewodnicz帷y –  P.  J o u n e l  (Pary), sekretarz –  F.  S o t t o c o r n o l a  (Parma, Italia), Cz這nkowie:  A.  G r a c i a  (Saragossa),  P.  V i s e n t i n  (Padwa),  H.  M e y e r  (Innsbruck, Austria),  K.  D o n o v a n  (Londyn),  G.  P a s q u a l e t t i  (z Kongregacji Kultu Bo瞠go).

5  Ordo ad reconciliandos singulos paenitetentes; Ordo ad reconciliandos plures paenitentes cum confessione et absolutione singulari; Ordo ad reconciliandos plures paenitentes cum confessione et absolutione generali.

6  F.  S o t t o c o r n o l a,  Il nuovo „Ordo Paenitentiae”, Notitiae 10(1974) 65-66.

7  F.  S o t t o c o r n o l a,  art. cyt., 67.

8  Deus, Pater misericerdiarum, qui per mortem et resurrectionem Filii sui mundum sibi reconciliavit et Spiritum Sanctum effudit in remissionem peccatorum, per ministerium Ecclesiae indulgentiam tibi tribuat et pacem. Et ego te absolvo a peccatis tuis in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti (nr 46).

9  OP nr 19.

10  Por. W.  S c h e n k,   Liturgia sakrament闚 鈍i皻ych, cz窷 II, Lublin 1964, 24.

11  Collectio Rituum, Katowice 1963, 62.

12  F.  S o t t o c o r n o l o,   art. cyt., 78-79.

ks. Czes豉w Krakowiak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. I, s. 67-70

I. LITERA I DUCH

S. Hartlieb

2. Obrz璠y sakramentu ma鹵e雟twa

 W roku 1969 Stolica 安i皻a opublikowa豉 Ordo Celebrandi Matrimonium  1 . W roku 1974 ukaza豉 si polska adaptacja tej odnowionej liturgii. Rytua ten przypomina kszta速em i wygl康em zewn皻rznym Obrz璠y chrztu dzieci  2 . Mo積a dopatrzy si w tym fakcie zapowiedzi, 瞠 wszystkie tomiki odnowionego rytua逝 polskiego b璠 podobne. Jest to rozwi您anie szcz窷liwe. Dotychczasowe Collectio Rituum niezbyt przypomina這 ksi璕 liturgiczn  3 . Obecny kszta速 rytua逝 jest tym wi璚ej w豉軼iwy, 瞠 ksi捫ka ta, przynajmniej do czasu, b璠zie s逝篡豉 r闚nie jako msza i lekcjonarz. W wypadku b這gos豉wienia zwi您ku ma鹵e雟kiego poza Msz 鈍i皻 znajdziemy w tej jednej ksi捫ce wszystkie potrzebne czytania i modlitwy; b這gos豉wi帷 zwi您ek ma鹵e雟ki w 陰czno軼i z Msz 鈍i皻 potrzebujemy dodatkowo tylko Ordo Missae. Fakt, kt鏎y duszpasterze ma造ch parafii, wobec braku us逝guj帷ych w liturgii, przyjm z zadowoleniem.

 Na stronach 9-14 (nr l-18) znajdujemy wst瘼 teologiczno-pastoralny, kt鏎y w wydawnictwach posoborowych poprzedza zawsze konkrety odnowionego kszta速u danej liturgii. Jest on wiernym t逝maczeniem orygina逝 watyka雟kiego, graficznie lepiej rozwi您anym od swojego wzoru: wi瘯sze litery i (np. w n. 6) lepsze roz這瞠nie poszczeg鏊nych my郵i tego artyku逝. Na stronach 15-96 znajdujemy konkretne kszta速y odnowionej liturgii sakramentu ma鹵e雟twa. Podobnie jak w oryginale watyka雟kim i w polskim wydaniu umieszczono: Obrz璠y sakramentu ma鹵e雟twa w czasie Mszy 鈍. (s. 15-22), Obrz璠y sakramentu ma鹵e雟twa poza Msz 鈍. (s. 23-30), Obrz璠y zawarcia ma鹵e雟twa mi璠zy osob nale膨c do Ko軼io豉 katolickiego a osob nieochrzczon (s. 31-38), Teksty do wyboru (s. 39-96). Ponadto w dodatku umieszczono Obrz璠y jubileuszu ma鹵e雟twa (s. 97-109), kt鏎ych nie spotykamy w wydaniu watyka雟kim.

 a)   S a k r a m e n t   m a   e  s t w a   w   c z a s i e   M s z y   鈍.

 Oceniaj帷 polsk adaptacj odnowionej liturgii ma鹵e雟twa, mo積a uzna za s逝szne przesuni璚ie komentarza wst瘼nego (n. 21) na pocz徠ek liturgii mszalnej, po doj軼iu narzeczonych oraz kap豉na do o速arza. W wydaniu watyka雟kim komentarz ten znajdujemy dopiero po liturgii s這wa bezpo鈔ednio przed liturgi sakramentu (n. 23). Wypada r闚nie zauwa篡 r騜nic mi璠zy liturgi chrztu a liturgi ma鹵e雟twa: w pierwszej procesja wej軼ia zast瘼uje akt pokuty i po doj軼iu do o速arza Msza 鈍. rozpoczyna si modlitw wej軼ia wzgl璠nie 酥iewem Chwa豉 na wysoko軼i Bogu. W drugiej po procesji wej軼ia, jak w ka盥ej innej Mszy 鈍. rozpoczyna si ona znakiem krzy瘸 鈍i皻ego, aklamacj powitaln oraz aktem pokutnym.

 Liturgia s這wa odbywa si zgodnie ze zwyk造mi przepisami. Jednak n. 22 wydania polskiego b喚dnie informuje, 瞠 pierwsze czytanie powinno by zawsze ze Starego Testamentu; w okresie paschalnym bowiem nale篡 odczyta perykop z Apokalipsy podan na s. 53. Podobne nie軼is這軼i znajdujemy odpowiednio w n. 45 oraz 64.

 Zgodnie z orygina貫m watyka雟kim kap豉n pyta wsp鏊nie oboje narzeczonych o zgod na zawarcie przez nich ma鹵e雟twa, a oni r闚nocze郾ie odpowiadaj na to samo pytanie. Forma pyta zosta豉 szcz窷liwie zmieniona: wykorzystano tutaj my郵i podane w oryginale watyka雟kim w formule przyrzecze nast瘼uj帷ej po wyra瞠niu zgody na ma鹵e雟two przez narzeczonych.

 W n. 26 (odpowiednio 49 oraz 68) spotykamy adaptacj bardzo szcz窷liw. Veni Creator, kt鏎e dotychczas rozpoczyna這 liturgi sakramentu ma鹵e雟twa, poprzedzaj帷 w obrz璠zie poza Msza 鈍. nawet czytanie Pisma 鈍i皻ego, obecnie poprzedza bezpo鈔ednio rot przysi璕i ma鹵e雟kiej. Przypomina to, 瞠 ma鹵e雟two chrze軼ija雟kie jest nie tylko zwyk豉 umowa dwojga ludzi, nie tylko czysto ziemskim kontraktem. Ma鹵e雟two chrze軼ija雟kie jest darem Bo篡m, szczeg鏊n 豉sk, o kt鏎 nale篡 Boga pokornie b豉ga. W por闚naniu z uk豉dem dotychczasowym tej liturgii, kt鏎y w tym momencie by zbyt urz璠owy, formalny, wprowadza si obecnie tutaj akcsnt i nastr鎩 modlitwy. Logicznie r闚nie opuszczono werset i modlitw, kt鏎e dotychczas ko鎍zy造 酥iew Veni Creator.

 Rota przysi璕i (podana w n. 27, 50 oraz 69) pozosta豉 zasadniczo niezmieniona: jak dotychczas nowo瞠鎍y powtarzaj j za kap豉nem. Szcz窷liwe jest przestawienie formu造 og豉szaj帷ej zawarcie ma鹵e雟twa z b這gos豉wieniem i na這瞠niem obr帷zek. Ten ostatni znak jest czym nieistotnym i dlatego jest rzecz w豉軼iw, 瞠 ju przed na這瞠niem obr帷zek kap豉n stwierdza urz璠owo fakt zawarcia sakramentu. Z uznaniem duszpasterzy spotka si r闚nie fakt umieszczenia w jednym miejscu wszystkich trzech formu b這gos豉wienia obr帷zek, gdy umieszczone w dodatku najcz窷ciej nie s w og鏊e u篡wane (n. 29).

 N. 32 (podobnie m.in. 36 oraz 39) jest przykrym niedopatrzeniem. Poleca szuka modlitwy powszechnej wzgl璠nie modlitwy nad nowo瞠鎍ami, b這gos豉wie雟twa oraz wszystkich innych cz窷ci zmiennych w liturgii sakramentu w rozdziale IV. Rozdzia ten znajduje si na str. 39-96, czyli obejmuje 58 stron! Przy takiej obj皻o軼i konieczne jest dok豉dne podanie stron, na kt鏎ych si one znajduj.

 Na s. 22 znajdujemy wyja郾ienia odno郾ie sposobu odprawiania liturgii eucharystycznej w 陰czno軼i z b這gos豉wieniem zwi您ku ma鹵e雟kiego. Budzi w徠pliwo嗆 n. 37 m闚i帷y o znaku pokoju i mi這軼i, kt鏎y wszyscy mog przekaza sobie „w ustalony spos鏏”. Wydaje si, 瞠 zalecany zwyk造 uk這n oraz s這wa Pok鎩 z tob w odniesieniu do nowo瞠鎍闚 w tym momencie s czym niewystarczaj帷ym. Ale to mo積a zmieni, uzupe軟i. Powa積iejszy problem stanowi niejasno軼i ukazuj帷e si ju w n. 36 i 39: w jednym wypadku i w drugim u篡to tego samego okre郵enia b這gos豉wie雟two dla dw鏂h cz窷ci liturgii ma鹵e雟twa zupe軟ie od siebie r騜nych. Wydaje si, 瞠 pierwsze z nich o kt鏎ym m闚i n. 36, nale瘸這by zgodnie z orygina貫m 豉ci雟kim (s. 34) okre郵a: modlitwa nad nowo瞠鎍ami. Nazw b這gos豉wie雟two nale瘸這by zachowa tylko do tego, o kt鏎ym m闚i n. 39. Trudno軼i st康 wynikaj帷e i mo磧iwe nieporozumienia ukazuj si szczeg鏊nie przy zawieraniu zwi您ku ma鹵e雟kiego poza Msz 鈍., zw豉szcza 瞠 i tam odno郾iki kieruj og鏊nie do 58 stron rozdz. IV, w kt鏎ym umieszczono oba „b這gos豉wie雟twa”. Dla zorientowania si w powsta造ch niepotrzebnych trudno軼iach wystarczy przeczyta nn. 55-58 oraz odpowiednio 74-76. Pisz帷y te s這wa zrozumia tekst tych numer闚 tylko dlatego, 瞠 zna watyka雟kie Ordo Celebranii Matrimonium; spotka si za ju z wieloma pytaniami konfratr闚 nierozumiej帷ych wyja郾ie zawartych w tych numerach.

 Numer 35 przypomina, 瞠 modlitw Prosimy Ci, Bo瞠, przyjmj odmawia si tylko w 陰czno軼i z kanonem rzymskim. W pozosta造ch modlitwach eucharystycznych mo積a r闚nie wprowadzi specjalne wspomnienie nowo瞠鎍闚, ale tylko za zgod ordynariusza wzgl璠nie konferencji episkopatu.

 Od strony 39 do 95, w wspomnianym ju rozdziale IV, znajdujemy teksty do wyboru w nast瘼uj帷ym uk豉dzie:
 1.  Czytania biblijne oraz psalmy u這穎ne wed逝g trzeciego tomu Lectionarium. Psalm responsoryjny jest wi璚 po陰czony z odpowiednim czytaniem Starego Testamentu. Nasuwa si uwaga, 瞠 – chocia tego nie ma w oryginale watyka雟kim – przyda這by si powi您anie z odpowiednim psalmem tak瞠 tzw. drugiego czytania. Bardzo cz瘰to b璠ziemy stosowali nie trzy, lecz tylko dwa czytania, wybieraj帷 jako pierwsze perykop z Nowego Testamentu wydrukowan tutaj jako czytanie drugie, bez odpowiedniego psalmu. Poszczeg鏊ne czytania w wydaniu polskim poprzedzone s kr鏒kim komentarzem.
 2.  Sze嗆 formularzy Modlitwy Powszechnej. Umieszczenie ich w tej ksi璠ze jest faktem pozytywnym (orygina watyka雟ki nie podaje ani jednego).
 3.  Trzy formularze Mszy za nowo瞠鎍闚, z kt鏎ych ka盥y obejmuje: modlitwy prezydencjalne 陰cznie z prefacjami, antyfony 酥iew闚 procesyjnych, b這gos豉wie雟two nowo瞠鎍闚 oraz b這gos豉wie雟two na ko鎍u Mszy 鈍. Wydawca polski skorzysta tutaj z Missale Romanum, wydanego w r. 1970 (s. 741-753). W watyka雟kim Ordo celebrandi matrimonium podano te same teksty w lu幡ym uk豉dzie, pozostawiaj帷 celebransowi kompozycj ca這軼i (s. 30-39) z tych element闚. Jako brak tej cz窷ci nowego rytua逝 mo積a wymieni pomini璚ie nut przy prefacjach: dobrze by這by umie軼i je chocia瘺y przy jednym tek軼ie. Nie ka盥y kap豉n za酥iewa prefacj bez nut. Problemem nie rozwi您anym ani w Ordo watyka雟kim, ani w wydaniu polskim jest stosowanie formu造 Humiliate capita vestra Deo. W mszale poprzedza ona zawsze uroczyste b這gos豉wie雟twa oraz modlitw nad ludem. W Ordo Baptismi Parvulorum podobnie jak w Ordo Celebrandi Matrimonium formu造 te pomini皻o. Podobnie post徙i redaktor polski (n. 86, 91, 96). Czy rzeczywi軼ie poza Msz 鈍i皻 nie nale篡 zach璚a uczestnik闚 liturgii do pochylenia g這wy na b這gos豉wie雟two? Mo瞠 jest to niedopatrzenie redakcji watyka雟kiej – trzeba to wyja郾i i ujednolici.

 b)   S a k r a m e n t   m a   e  s t w a   p o z a   M s z    鈍.

 Veni Creator przestaje by 酥iewem rozpoczynaj帷ym liturgi. Hymn ten zosta zast徙iony w tym miejscu pie郾i na wej軼ie. Mo瞠 to by jedna z pie郾i okresowych, mo瞠 by utw鏎 m闚i帷y o ma鹵e雟twie, podobnie jak w wypadku zawierania ma鹵e雟twa w ramach Mszy 鈍. Podobnie jak we Mszy 鈍. tak瞠 w tym wypadku mo瞠 mie miejsce wprowadzenie narzeczonych od bramy 鈍i徠yni. Po doj軼iu do prezbiterium kap豉n zajmuje miejsce przewodnicz帷ego liturgii s這wa (ad sedem); stamt康 pozdrawia zgromadzonych jedn z normalnych aklamacji (pomija znak krzy瘸 鈍i皻ego) i zwraca si do wszystkich uczestnik闚 s這wami komentarza. Po chwili 鈍i皻ego milczenia modli si, rozk豉daj帷 r璚e, s這wami jednej z kolekt (nie ma aktu pokuty). Miejscem liturgii s這wa, jak we Mszy 鈍., jest ambona. „Lokalizacji” tej nie podaje ani Ordo Celebrandi Matrimonium, ani ich polski odpowiednik. Mo瞠 lepiej by這by j umie軼i w polskim wydaniu dla unikni璚ia rozbie積o軼i w praktyce. Odwieczny zwyczaj ka瞠 sta kap豉nowi b這gos豉wi帷emu zwi您ek ma鹵e雟ki zawsze przy o速arzu, przed nowo瞠鎍ami. Szcz窷liwie zaznaczono wyra幡ie postaw narzeczonych oraz uczestnik闚 zgromadzenia liturgicznego podczas liturgii ca貫go sakramentu: jest to postawa stoj帷a (n. 24, 47, 66). Po liturgii s這wa liturgia sakramentu przebiega tak samo jak we Mszy 鈍. a do na這瞠nia obr帷zek. Pozytywn stron nowego dokumentu jest uwaga, 瞠 nie ochrzczony mo瞠 opu軼i rot przysi璕i Tak mi dopom騜... (n. 69).

 W nn. 55-58 oraz 74-76 spotykamy wspomniane wy瞠j niejasno軼i. Rozwi您anie polskie zgodne jest z Ordo Celebrandi Matrimonium, zamieszanie wprowadza dwuznaczno嗆 okre郵enia „b這gos豉wie雟two”. Rubryki sta造by si r闚nie ja郾iejsze i wi璚ej zrozumia貫, tak w wydaniu watyka雟kim jak polskim, gdyby zamiast tytu逝 Modlitwa powszechnab這gos豉wie雟two nowoza郵ubionych u篡to okre郵enia Modlitwa nad nowo瞠鎍ami, oraz intencje modlitwy powszechnej.

 Po tych wyja郾ieniach mo積a, wprowadzaj帷 proponowane okre郵enia, poda nast瘼uj帷y schemat dalszej cz窷ci liturgii sakramentu ma鹵e雟twa poza Msz 鈍. (bez tej pomocy polski u篡tkownik rytua逝 nie豉two si zorientuje, jak ma ona przebiega od momentu na這瞠nia obr帷zek):

1) modlitwa nad nowo瞠鎍ami
komentarz wst瘼ny (wzory podane na str. 83, 89, 94, oraz 75, 80),
鈍i皻e milczenie lub kilka intencji modlitwy powszchnej (z formularzy podanych na stronach 75-80),
sama modlitwa, „B這gos豉wie雟two” (s. 84-85, 89-90, 94-95),

2a) je郵i nie udziela si Komunii 鈍.:
Ojcze nasz (ad libitum),
b這gos豉wie雟two w formie zwyczajnej lub w formie uroczystej (str. 86, 91, 96),

2b) je郵i rozdaje si Komuni 鈍. (takie rozwi您anie nale篡 uwa瘸 za w豉軼iwsze ni „prywatne” przyst徙ienie do Komunii 鈍. narzeczonych w godzinach poprzedzaj帷ych liturgi sakramentu):
Ojcze nasz (obowi您kowe),
podanie postaci eucharystycznych poprzedzone ukazaniem ich obecnym oraz odpowiednim komentarzem,
鈍i皻e milczenie albo kantyk uwielbienia,
modlitwa po Komunii 鈍.,
b這gos豉wie雟two w formie zwyczajnej lub w formie uroczystej (s. 86, 91, 96).

 c)   S r e b r n y   i   z  o t y   j u b i l e u s z   m a   e  s k i

 Wprowadzenie tej pozycji w ramy rytua逝 bardzo cieszy. Zharmonizowanie uk豉du dotychczasowego podanego w Collectio Rituum (s. 198-204) z odnowionym kszta速em liturgii mszalnej by這 dotychczas dowolne i nie zawsze szcz窷liwe. Ciesz szczeg鏊nie formularze mszalne na t okazj, wzi皻e z Missale Romanum 1970, (s. 754-756), kt鏎ych dotychczas byli鄉y zupe軟ie pozbawieni.

 Zaznacza, si wi瘯sze upodobnienie jubileuszu do liturgii zawierania ma鹵e雟twa m.in. przez pomini璚ie werset闚 odmawianych dotychczas w 陰czno軼i z b這gos豉wie雟twem kap豉na. Nowo軼i jest kszta速 krzy鄴w, kt鏎e nale篡 przekaza jubilatom obchodz帷ym pi耩dziesi璚iolecie ma鹵e雟twa: maj by odpowiednie do powieszenia na 軼ianie lub szyi jubilata (s. 88 n. 8).

 Czy tytu „obrz璠y” jest rzeczywi軼ie w豉軼iwy? W okresie wprowadzenia „obrz璠owo軼i 鈍ieckiej” wyd德i瘯 tego okre郵enia, jest na pewno jednostronny. W duchu odnowy liturgii 鈍. czytelnik polski wola豚y zobaczy tytu Liturgia sakramentu ma鹵e雟twa i odpowiednio „liturgia innych sakrament闚”.

Przypisy:
1  Obrz璠y sakramentu ma鹵e雟twa, Katowice 1974.

2  Obrz璠y chrztu dzieci, Katowice 1972.

3  Collectio Rituum continens excerpta e Rituali Romana Ecclesiis Poloniae adaptato, Katowice 1963.

ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. I, s. 70-71

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

F. B[lachnicki].

Studium Formacji Pastoralno-liturgicznej

 Problematyka zwi您ana z wielkim, posoborowym dzie貫m odnowy liturgii, nie maj帷ym precedensu co do swego zasi璕u w dziejach Ko軼io豉, jest olbrzymia. To nie tylko sprawa nowych przepis闚 prawnoliturgicznych tzw. rubryk, ale przede wszystkim problem nowej teologii liturgii opartej na pog喚bionej, soborowej wizji Ko軼io豉 oraz na teologii przenikni皻ej w duchu soboru kategoriami personalistycznymi, zw豉szcza w teologii s這wa Bo瞠go i w sakramentologii.

 Jest to problematyka o olbrzymiej donios這軼i pastoralnej, skoro w liturgii dostrzeg sob鏎 szczyt, „do kt鏎ego zmierza dzia豉lno嗆 Ko軼io豉”, a jednocze郾ie 廝鏚這 „z kt鏎ego wyp造wa ca豉 jego moc” (KL 10), skoro liturgia zosta豉 ukazana jako g堯wne miejsce i spos鏏 urzeczywistniania si Ko軼io豉, co pozwoli這 sformu這wa tez o duszpasterstwie skoncentrowanym wok馧 liturgii.

 Ta problematyka odnowy liturgii b璠帷a g堯wnie problematyk pastoraln, domaga si duszpasterzy–specjalist闚 gruntownie przygotowanych do jej podj璚ia w duszpasterstwie terenowym. To przygotowanie mo瞠 da tylko specjalne studium pastoralno-liturgiczne. Sekcja liturgiczno-homiletyczna w ramach Instytutu Teologii Pastoralnej KUL reprezentuje g堯wnie orientacj liturgiczno-historyczn i przygotowuje pracownik闚 naukowych i wyk豉dowc闚 z dziedziny liturgiki. Brakowa這 wi璚 studium, kt鏎e nastawia這by si na przygotowanie specjalist闚 w zakresie duszpasterstwa liturgicznego w o鈔odkach diecezjalnych i terenowych.

 Luk t pragnie wype軟i utworzone wvubieg造m roku akademickim w ramach Instytutu Teologii Pastoralnej KUL Studium Formacji Pastoralno-liturgicznej. Nie tworzy ono samodzielnej jednostki w strukturze studi闚 uniwersyteckich w sensie katedry, instytutu czy sekcji, ale jest programem zaj耩 fakultatywnych w ramach wewn皻rznej organizacji studi闚 Instytutu Teologii Pastoralnej.

 Program ten jest u這穎ny jako studium specjalizacyjne I stopnia, daj帷e mo積o嗆 uzyskania magisterium dla tych student闚, kt鏎zy tego stopnia naukowego jeszcze nie posiadaj (w przysz這軼i licz帷 si z tym, 瞠 absolwenci studi闚 seminaryjnych b璠 na og馧 przychodzili ze stopniem magistra, studium specjalistyczne I stopnia b璠zie uwie鎍zone dyplomsm specjalnym lub ewentualnie licencjatem).

 Jest to studium dwuletnie, p馧stacjonarne, o wymiarze wyk豉d闚 i 獞icze obejmuj帷ym dwa dni w tygodniu. Studium to jest uj皻e nie tyle jako studium informacyjne co formacyjne, dlatego g堯wny akcent spoczywa nie na wyk豉dach, ale na 獞iczeniach. Stosunek wyk豉d闚 do 獞icze kszta速uje si w proporcji 2/4, tj. na dwie godziny wyk豉d闚 przypadaj cztery godziny 獞icze.

 W wyniku studium absolwenci maj uzyska:
a)  osobist formacj ascetyczn i pastoraln, kt鏎a zgodnie z postulatami II Soboru Watyka雟kiego koncentrowa豉by 篡cie i pos逝g kap豉雟k wok馧 liturgii, zw豉szcza eucharystycznej;
b)  umiej皻no嗆 kszta速owania liturgii zgromadzenia eucharystycznego, pe軟ego w nim uczestnictwa r騜nych grup wiernych, przez odpowiednie przygotowanie homilii, komentarzy, modlitwy powszechnej, 酥iew闚 scholi i og馧u wiernych itp. z zespo貫m pomocniczych animator闚 zgromadzenia liturgicznego;
c)  umiej皻no嗆 podobnego przygotowywania i kszta速owania innych zgromadze liturgicznych r騜nych wsp鏊not lokalnych, zw豉szcza zwi您anych z udzieleniem chrztu i innych sakrament闚, z pogrzebem chrze軼ija雟kim i odnowion modlitw liturgiczn (liturgia horarum);
d)  zdolno嗆 do zorganizowania i przeprowadzenia metodycznej i d逝gofalowej formacji s逝瘺y liturgicznej r騜nych stopni jak: 酥iewacy liturgiczni, ministranci, lektorzy psa速erzy軼i i animatorzy.

 Absolwenci studium byliby przygotowani do wykonywania nast瘼uj帷ych zada w diecezji:
a)  diecezjalnych lub dekanalnych instruktor闚 liturgicznych,
b)  diecezjalnych lub dekanalnych duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej,
c)  kierownik闚 wzorowych o鈔odk闚 duszpasterstwa liturgicznego istniej帷ych w ramach parafii, przy ko軼io豉ch rektoralnych itp., maj帷ych by o鈔odkami promieniowania odnowy liturgicznej na diecezj lub jej rejon oraz wypracowywania modeli duszpastersko-liturgicznych rozwi您a aktualnych i mo磧iwych w danym 鈔odowisku.

 Zadanie „c” mo瞠 by po陰czone z zadaniem „a” lub „b”, co by這by rozwi您aniem idealnym.

 Na powy窺ze studium mog zg豉sza si kap豉ni maj帷y zar闚no zami這wanie do liturgii, jak i do pracy wychowawczej w鈔鏚 dzieci i m這dzie篡. Wpisy przyjmuje dziekanat Wydzia逝 Teologicznego KUL w Lublinie do ko鎍a wrze郾ia. Bli窺zych informacji na miejscu udziela sekreteriat Instytutu Teologii Pastoralnej. Przy wpisach opr鏂z 鈍iadectwa maturalnego, 鈍iadectwa uko鎍zenia podstawowych studi闚 teologicznych oraz zwyk造ch druk闚 wpisowych nale篡 przed這篡 zgod biskupa ordynariusza lub odpowiedniego prze這穎nego na podj璚ie studi闚.

 Warunkiem przyj璚ia jest mo磧iwo嗆 faktycznego pobytu w Lublinie przez pierwsze dwa dni w ka盥ym tygodniu zaj耩. Ze wzgl璠u na formacyjny charakter studi闚 niemo磧iwe jest studium zaoczne. O ile mo積o軼i powinien student mie jeszcze trzeci dzie wolny na w豉sn prac (opracowywanie 獞icze, pisanie pracy dyplomowej). Reszt dni tygodnia student mo瞠 pomaga w diecezji w pracy duszpasterskiej, o ile mo磧iwo軼i w zakresie swojej specjalizacji.

F.B.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. I, s. 71-74

III. DIAKONIA SZTUKI

I. Pawlak

l. Wielog這sowe kompozycje mszalne w j瞛yku polskim

 Termin „msza” oznacza dot康 i nadal jeszcze oznacza kompozycj cykliczn obejmuj帷 cz窷ci tzw. Ordynarium Missae, a wi璚 Kyrie, Gloria, SanctusAgnus oraz ewentualnie Credo. Zapotrzebowanie na tego rodzaju kompozycje w j瞛yku polskim jest niew徠pliwe. Zachodzi jednak pytanie, czy wsp馧czesne kompozycje mszalne maj nadal zachowa tradycyjny uk豉d i czy rzeczywi軼ie jest on wskazany?

 1.   C y k l   m s z a l n y

 W pocz徠kach istnienia wielog這sowo軼i komponowano poszczeg鏊ne cz窷ci niezale積ie od siebie. Czternastowieczna msza jest jeszcze zbiorem utwor闚 z sob motywicznie i tonalnie niepowi您anych. Z biegiem czasu przyj皻o zasad, aby poszczeg鏊ne cz窷ci mszy komponowa w jednej tonacji, opiera na jednym temacie, stosowa jednakow faktur muzyczn i 鈔odki wykonawcze. Tak w wi瘯szo軼i przedstawiaj si msze okresu tzw. polifonii klasycznej. Okres baroku i klasycyzmu, a tak瞠 romantyzmu przyni鏀 dalsz rozbudow cz窷ci cyklu mszalnego, tak 瞠 z powodu zbyt d逝giego trwania, ogromnego aparatu wykonawczego, nieliturgicznego traktowania tekstu kompozycje musia造 wyj嗆 poza ramy liturgii. Przeciwko tym przerostom wyst徙i w drugiej po這wie XIX w. ruch cecylia雟ki. Jednak瞠 cecyliani軼i nie zakwestionowali samej istoty mszy cyklicznej i nadal komponowali msze wed逝g dotychczasowej praktyki. Tak pozosta這 do naszych czas闚 tzn. do chwili zainicjowania przez Sob鏎 Watyka雟ki II powszechnej odnowy liturgicznej  1 . Od z g鏎 lat 10 zmieni豉 si koncepcja rozumienia poszczeg鏊nych cz窷ci Ordinarium. Wprawdzie zar闚no Konstytucja o 鈍i皻ej Liturgii, jak i instrukcja Musicam Sacram u篡waj jeszcze tradycyjnej nomenklatury „sta貫 cz窷ci mszalne”, jednak瞠 z tenoru tych, a zw豉szcza p騧niejszych dokument闚 wynika, i nie traktuje si ich na r闚ni z innymi 酥iewami, a tak瞠 mi璠zy sob. Na pierwsze miejsce pod wzgl璠em wa積o軼i wysuwa si historycznie najstarsze Sanctus. Stanowi ono radosn aklamacj, kt鏎 wierni razem z celebransem ko鎍z 酥iew prefacji  2 . Aklamacji nie mo瞠 w niczyim imieniu wykona kto trzeci np. ch鏎. Jej charakter wymaga, by wypowiedzia j wzgl璠nie za酥iewa ka盥y uczestnik. Aklamacja jest r闚noznaczna z wyra瞠niem zgody, jest akceptacj wezwania i odniesienia go do siebie. Milczenie w tym przypadku wyra瘸 lekcewa瞠nie lub brak zaanga穎wania i jest faktycznym wy陰czeniem ze wsp鏊noty  3 .

 如iew 安i皻y jest aktem liturgicznym, kt鏎y musi wykona ca貫 zgromadzenie i ka盥y bior帷y w nim udzia. Wezwanie, zach皻a p造n帷a z prefacji rodzi odpowied una voce. St康 安i皻y ma by niejako spontanicznym okrzykiem ca貫j wsp鏊noty. Dlatego nie mo瞠 by ono przede wszystkim utworem muzycznym, gdy jako aklamacja jest w pierwszym rz璠zie s這wem wypowiedzianym szczeg鏊nie uroczy軼ie. Jednak瞠 odpowiednia szata muzyczna nie tylko nie neguje funkcji tej aklamacji, a wr璚z przeciwnie – mo瞠 j dobrze podkre郵i  4 .

 Drugie miejsce zajmuje Gloria jako antiquissimus et venerabilis hymnus. 如iew ten stanowi uroczysty obrz璠. Od pocz徠ku by 酥iewem wiernych i jako taki przetrwa do XI w. kiedy to funkcj ludu przej窸a schola  5 . Obecnie hymn mo瞠 wykonywa ca貫 zgromadzenie, albo lud na przemian ze schol czy ch鏎em wielog這sowym, albo te sama schola (lub ch鏎). Wydaje si, i w豉郾ie t cz窷 mszaln mo積a powierzy ch鏎owi, o ile mo積o軼i wzmocnionemu przez zesp馧 instrumentalny, aby muzyka mog豉 w pe軟iejszy spos鏏 podkre郵i podnios陰 tre嗆  6 .

 Kyrie i Agnus Dei maj charakter 酥iew闚 litanijnych. Stanowi one rodzaj dialogu mi璠zy schol lub kantorem, a wszystkimi wiernymi. Mo瞠 jednak wykona je sama schola czy ch鏎. Mimo, i Kyrie posiada w zasadzie tylko jedn repetycj wezwania, to jednak w kompozycjach ju istniej帷ych, kt鏎e posiadaj tekst powtarzany trzykrotnie, nie nale篡 wprowadza skr鏂e bez autoryzowania ich przez kompozytora. Wprowdzenie og鏊ne do Msza逝 Rzymskiego (n. 30) wyra幡ie w takim przypadku pozostawia swobod powo逝j帷 si w豉郾ie na wzgl璠y muzyczne. Podobnie ma si sprawa z Agnus Dei  7 .

 Nie wszyscy kompozytorzy pisali w swoich cyklach Credo. W dzisiejszym rozumieniu Credo jest aktem wyznania wiary, st康 zupe軟ie niestosowne jest zast瘼owanie 酥iewu wsp鏊noty 酥iewem ch鏎u. Lepszy ju jest 酥iew naprzemienny. W ka盥ym jednak razie kompozycje dotycz帷e Credo musz uwzgl璠ni wymogi liturgiczne tej partii tzn. 酥iew ca貫go zgromadzenia  8 .

 2.   J  z y k

 Sprawa j瞛yka liturgicznego po II Soborze Watyka雟kim sta豉 si „ko軼i niezgody” i problemem szeroko dyskutowanym. Przypisywano jej istotne znaczenie i poniek康 w pewnym okresie by豉 miar odnowy liturgii. Pr璠ko si jednak okaza這, i w rzeczywisto軼i j瞛yk jest tylko 鈔odkiem, a nie celem ca貫j reformy.

 Je郵i chodzi o omawiane 酥iewy, to najd逝瞠j swoj oryginaln form zachowa這 Kyrie. Z chwil jednak oficjalnego przek豉du na Panie, zmi逝j si nad nami gwa速ownie zacz皻o wszystkie kompozycje przerabia dostosowuj帷 je do znacznie d逝窺zego tekstu polskiego, a tak瞠 do formy trzykrotnego dialogu. W efekcie wiele dobrych utwor闚 okaleczono lub wyeliminowano z u篡cia. Ca貫 nieporozumienie polega na tym, 瞠 j瞛yk polski (jak wszystkie j瞛yki wsp馧czesne) jest dozwolony w liturgii, a nie nakazany. Tego zdaj si niekt鏎zy nie dostrzega. Dziwny jest tak瞠 fakt, 瞠 dot康 nie pr鏏uje si usun望 Kyrie z litanii na rzecz t逝maczenia polskiego, a czyni si to tylko w stosunku do Kyrie mszalnego. Skoro jednak da si w mniej lub wi璚ej poprawny spos鏏 zaadaptowa melodie jednog這sowe, dlaczego nie zrobi tego samego z utworami wielog這sowymi? Taka pokusa pojawi豉 si przed muzykami pragn帷ymi da ch鏎om ko軼ielnym muzyk wielog這sow do tekst闚 rodzimych. Intencja w swoim za這瞠niu z pewno軼i s逝szna, wykonanie i metoda mniej godna pochwa造. Si陰 rzeczy bowiem w adaptowanych kompozycjach trzeba dokona pewnych zmian muzycznych, np. koniecznych skr鏒闚, czasami wzd逝瞠, inaczej ustawi akcenty, zmieni frazowanie. Tym samym oryginalna kompozycja traci nie tylko autentyczny j瞛yk, ale zostaje przemoc wt這czona w inny 鈍iat. Dla j瞛yka po鈍i璚a si pi瘯no melodii. Jest to chyba droga niew豉軼iwa. Fakt to tym bardziej smutny, i wszystkie dotychczasowe dokumenty tycz帷e muzyki w liturgii wyra幡ie zaznaczaj, 瞠 豉ci雟kie kompozycje wielog這sowe nie straci造 swojej aktualno軼i w liturgii, o ile uwzgl璠niaj funkcj poszczeg鏊nych obrz璠闚 oraz w豉軼iwie pos逝guj si tekstem.

 3.   M u z y k a

 Powy瞠j dotkni皻o ju spraw muzyki, kt鏎a przecie w liturgii 軼i郵e 陰czy si z tekstem. Obok adaptacji wynikaj帷ych z t逝maczenia tekst闚 豉ci雟kich na polskie pokuszono si tak瞠 o przer鏏k utwor闚 niemszalnych na cz窷ci Ordinarium. Przyk豉dem tego mo瞠 by zastosowanie Hymni ecclesiatici   J.   R   y c k i e g o   jako 酥iew闚 mszalnych. Np. z hymnu Aeterna Christi munera zrobiono Panie, zmi逝j si nad nami, Salvatoris Mater pia sta這 si 安i皻y, itp. Si璕ni皻o wi璚 do dawnej maniery tzw. kontrafaktury. Nie jest to wprawdzie praktyka niedopuszczalna, ale z pewno軼i niezbyt szcz窷liwa, gdy najpierw melodie s do嗆 o酥iewane i kojarz si z innym tekstem, a po wt鏎e 鈍iadczy to o zbyt praktycznym nastawieniu albo nawet o ub鏀twie inwencji kompozytor闚 naszej epoki oraz o kompletnym braku mecenatu sztuki muzycznej ze strony odpowiednich w豉dz.

 Uwagi, kt鏎e wy瞠j wypowiedziano dotycz wydanych przez Wydzia Duszpasterstwa Kurii Metropolitalnej w Warszawie (1973) Mszy wielog這sowych w j瞛yku polskim opracowanych przez   T.   J a r z  c k i e g o.   Na sze嗆 opublikowanych mszy tylko dwie (W.   L e w k o w i c z a   i   T.   J a r z  c k i e g o) s kompozycjami oryginalnymi. Pozosta貫 za to albo adaptacja mszy ju istniej帷ych (C a n n i c i a r e g o,   R a v a n e l l o,   K r o m o l i c k i e g o)   do tekst闚 w j瞛yku polskim, albo te w jednym przypadku wspomniana ju kontrafaktura hymn闚   J.   R   y c k i e g o.   Poza tym nale篡 podkre郵i, 瞠 wszystkie s kompozycjami cyklicznymi (bez Credo) w stylu tradycyjnym. Nie uwzgl璠niaj wi璚 wsp馧czesnych wymog闚 liturgii. Z tego te wzgl璠u nie mog by w pe軟i przydatne ch鏎om ko軼ielnym.

 Na zako鎍zenie wypada wysun望 postulaty pod adresem kompozytor闚 tworz帷ych muzyk do tekst闚 mszalnych:
 1.  Msza w tradycyjnym cyklicznym rozumieniu nale篡 ju do przesz這軼i.
 2.  Tworzy nale篡 poszczeg鏊ne partie zgodnie z ich natur i funkcj liturgiczn np. Gloria jako hymn, 安i皻y jako 酥iew ca貫go zgromadzenia (a wi璚 na ch鏎 i lud).
 3.  Obok sta造ch cz窷ci mszalnych warto zaj望 si tak瞠 innymi np. 酥iewami dzi瘯czynnymi po Komunii 鈍., 酥iewami towarzysz帷ymi np. przygotowanie dar闚, Komunia 鈍.
 4.  Komponowa mo積a tak do tekst闚 polskich, jak i 豉ci雟kich.

Przypisy:
1  Z.   B e r n a t,   Czy cykliczna forma kompozycji mszalnych?, Collectanea Theologica 41(1971) fasc. IV, 93-94.

2  I.   P a w l a k,   如iewy Ordinarium Missae w 鈍ietle odnowy liturgicznej. Ruch Biblijny i Liturgiczny 20(1967)161.

3  Z.   B e r n a t   i   I.   P a w l a k,   如iew i muzyka ko軼ielna w: Liturgika og鏊na, pod red.   R.   Z i e l a s k o,   Lublin 1973, 158.

4  Tam瞠.

5  I.   P a w l a k,   art.cyt., 162.

6  Z.   B e r n a t   i   I.   P a w l a k,   dz.cyt., 162.

7  Tam瞠, 161 nn.

8  Tam瞠, 157.

ks. Ireneusz Pawlak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. I, s. 74-76

III. DIAKONIA SZTUKI

S. Hartlieb

2. Problem pie郾i mszalnych

 如iewniki ko軼ielne wydane w ostatnich dziesi徠kach lat w Polsce posiadaj prawie zawsze rozdzia zawieraj帷y tzw. pie郾i mszalne. Znajdujemy je r闚nie w najnowszych wydaniach 酥iewnika   ks.   S i e d l e c k i e g o  1  oraz   ks.   L e w k o w i c z a  2  . Znajduj si r闚nie w 如iewajmy Panu   ks.   J a n k o w s k i e g o  3 . Pierwszy 酥iewnik przedrukowuje z poprzedniego wydania bez najmniejszych zmian wszystkie te pie郾i, umieszczaj帷 je jak dotychczas prawie na ko鎍u ksi捫ki (str. 372-402). Opr鏂z tego, w 陰czno軼i z pie郾iami okresowymi, na ich czele, znajdujemy r闚nie pie郾i mszalne na Adwent, Bo瞠 Narodzenie itd. W 酥iewniku   ks.   L e w k o w i c z a   znajdujemy te teksty przed tekstami zwi您anymi z poszczeg鏊nymi okresami roku ko軼ielnego, zaraz po 酥iewach i modlitwach zaczerpni皻ych z oficjalnych ksi庵 liturgicznych (str. 187-195). Redakcja dokona豉 przy tym wyboru: zamieszczono tylko 3 uk豉dy pie郾i mszalnych i to z pomini璚iem niekt鏎ych zwrotek. Z pie郾i Bo瞠 lud Tw鎩 czci przej皻y oraz z Nieogarniony ca造m 鈍iatem Bo瞠 zamieszczono jedynie po 4 zwrotki: Na wej軼ie, Offertorium, Komuni 鈍., oraz po Ite missa est. Trzecim wybranym zbiorem to pie填 Na stopniach Twego..., kt鏎 przedrukowano prawie w ca這軼i, cho nie podano tytu堯w poszczeg鏊nych zwrotek. Znajdujemy tutaj cz窷ci okre郵one w 酥iewniku   ks.  S i e d l e c k i e g o   jako zwrotki na Introit, Gloria, Credo, Sanctus, po Podniesieniu. Opuszczono jedynie zwrotk na Agnus Dei. W zwrotce przeznaczonej przez   ks.   S i e d l e c k i e g o   „Na Ewangeli” dano tytu Przed kazaniem (str. 188-194).   Ks.   M.   J a n k o w s k i   podaje interesuj帷e nas teksty jako „pie郾i zast瘼uj帷e antyfony” (str. 109-116). Znajdujemy u niego tylko Bo瞠 lud Tw鎩 czci przej皻y, Nieogarniony ca造m 鈍iatem oraz Z pokor upadamy – zawsze po 9 zwrotek, bez 瘸dnych tytu堯w.

 W 鈍ietle tych fakt闚 trzeba przemy郵e problem pie郾i mszalnych, ich miejsca w odnowionej liturgii Mszy 鈍. Nie mo積a dzisiaj na郵adowa redaktor闚 ostatniego wydania 酥iewnika   ks.   S i e d l e c k i e g o   i przedrukowywa tych pie郾i bez 瘸dnych zmian. Tak瞠 linia post瘼owania redaktor闚 ostatniego wydania 酥iewnika   ks.   L e w k o w i c z a   – cho trzeba im wyrazi uznanie za zauwa瞠nie problemu i niekt鏎e rozwi您ania – nie jest doskona豉.

 Pisz帷y nie jest muzykiem. Uwagi poni窺ze dotycz jedynie odpowiednio軼i tre軼i pie郾i mszalnych.
 1.  Wed逝g og鏊nego wprowadzenia do Msza逝 Rzymskiego modlitwy prezydencjalne kap豉na nale篡 wypowiedzie w ten spos鏏, aby wszyscy mogli je s造sze. Odpowiednia postawa uczestnik闚 Mszy 鈍. w tych momentach, to ws逝chanie si w te teksty i wewn皻rzne duchowe zjednoczenie si z modlitw kap豉na, wypowiadan w ich imieniu. St康 wniosek: nie ma racji drukowanie w dotychczasowym uk豉dzie zwrotek Na 安i皻y oraz Po podniesieniu, bo w tym czasie wszyscy zwracaj si do Boga s這wami Modlitwy Eucharystycznej.
 2.  Podobnie, nie mo積a zast瘼owa pie郾i ludu czyta Pisma 鈍. Niew豉軼iwe jest zatem umieszczanie zwrotek z tytu貫m Na Ewangeli.
 3.  Sanctus, Gloria, Credo oraz Agnus Dei nale篡 wypowiada, a lepiej 酥iewa wed逝g tekst闚 oficjalnych Mszy 鈍. – nie znajduje wi璚 uzasadnienia drukowanie tych zwrotek pie郾i mszalnych.
 4.  如iewy procesyjne czyli 酥iewy na wej軼ie (Introit), przygotowanie dar闚 (offertorium) oraz podczas uczty paschalnej (na Komuni 鈍.) czasem mog si przyda w tym w豉郾ie momencie, cho nie zawsze mo積a je tutaj zaleca. S bowiem parafraz dawnych tzw. prywatnych modlitw kap豉na. Tymczasem wed逝g zasad odnowy 酥iewy te powinny tre軼i swoj nawi您ywa do antyfon oraz psalm闚 podanych na te procesje w Missale Romanum 1970 i Ordo Cantus. Maj wi您a si z liturgi s這wa danego dnia.

 O 酥iewie wej軼ia powiedziane jest wyra幡ie, 瞠 powinien wprowadzi zgromadzonych w my郵 dnia, w jego nastr鎩. Dlatego by這by niew豉軼iwe zacz璚ie pie郾i Bo瞠 lud Tw鎩 czci przej皻y Mszy 鈍. w dzie Bo瞠go Narodzenia, w Wielk Noc lub Zes豉nie Ducha 安i皻ego oraz w podobnych wypadkach. Cho pie填 ta b璠zie bardzo odpowiednia w Wielkim Po軼ie i w niejedn niedziel oraz dzie powszedni per annum. Zwrotk t (r闚nie zwrotk na Agnus Dei) mog豉by Konferencja Episkopatu wprowadzi w miejsce Confiteor do aktu pokuty jako jeden z jego wariant闚. Podobnie mo積a warianty te wzbogaci pie郾iami 安i皻y Bo瞠, Przepu嗆 Panie, przepu嗆, niekt鏎e cz窷ci Przed oczy Twoje Panie itp.

 Dobieraj帷 pie郾i na czas przygotowania dar闚, trzeba pami皻a, 瞠 sko鎍zy豉 si ju wtedy modlitwa powszechna, a zacz窸a si liturgia eucharystyczna. Nale篡 wi璚 tutaj preferowa pie郾i dzi瘯czynne przed b豉galnymi, pie郾i zwi您ane z liturgi s這wa danego dnia a nie z modlitwami odmawianymi w tym czasie po cichu przez kap豉na. Tre嗆 odpowiednich zwrotek pie郾i mszalnych na og馧 nie spe軟ia tych warunk闚, czasem mo瞠 ona wywo豉 zw豉szcza u ludzi prostych, wra瞠nie, 瞠 sk豉damy Bogu na ofiar chleb i wino, a nie Chrystusa. Niew豉軼iwo嗆 takiej tre軼i w tym momencie, ukazuje si szczeg鏊nie wobec faktu 瞠 momentowi przeistoczenia oraz znaku Per ipsum nie towarzyszy 酥iew ludu. Amen ko鎍z帷e Modlitw Eucharystyczn jest jeszcze ma這 zrozumiane. W tej sytuacji, stosuj帷 zwrotki „na offertorium”, mo積a wytwarza i podtrzymywa u ludu fa連zywe przekonanie, pot瘼ione przez Ko軼i馧 wyra幡ie, jakoby sakramentalna ofiara dokonywa豉 si w momencie przygotowywania dar闚.

 Pie郾i podczas uczty paschalnej. Antyfony ad CommunionemMissale Romanum s prawie zawsze wzi皻e z Ewangelii dnia, a przynajmniej zwi您ane z liturgi s這wa. Dlatego nie nale篡 zamienia tego momentu ka盥ej Mszy 鈍. na Bo瞠 Cia這. Pie郾i odpowiedni w tym momencie w Bo瞠 Narodzenie jest kol璠a, w Wielki Pi徠ek – tekst m闚i帷y o M璚e i 妃ierci Pana, w okresie Pi耩dziesi徠nicy Rado軼i Paschalnej – odpowiednia pie填 wielkanocna. Antyfony ad Communionem w 鈍i皻a maryjne chwal Matk Bo膨 (np. B這gos豉wione 這no, kt鏎e Ci nosi這), dlatego odpowiednio dobrana pie填 maryjna, wprowadzona kr鏒kim komentarzem, a przynajmniej pie填 eucharystyczna lub psalm przeplatane antyfon maryjn, s jak najbardziej w豉軼iwe w tym momencie.

 Pie郾i mszalne s jednostronne, gdy powsta造 z adoracyjnego podej軼ia do Naj鈍. Sakramentu, tak powszechnego w ostatnim tysi帷leciu. Chodzi tu nie tylko o pie填 Padajcie ludy  4 . Odnowiona liturgia widzi w Eucharystii przede wszystkim misterium Paschy Chrystusa, znak umo磧iwiaj帷y nam w spos鏏 szczeg鏊ny uczestnictwo w tym misterium. Komunia 鈍. w Mszy 鈍. to przede wszystkim wiatyk na drog do Ojca. Instrukcja Eucharystyczna zaleca, aby nawet poza Msz 鈍., z okazji wystawienia, Naj鈍. Sakramentu, usun望 wszystko co zas豉nia prawd, 瞠 Chrystus zosta w鈔鏚 nas jako cibus et levamen. Trzeba o tym pami皻ac dobieraj帷 niekt鏎e zwrotki pie郾i mszalnych na czas uczty paschalnej czyli Komunii 鈍.

 Co wi璚 uczyni z „pie郾iami mszalnymi”? Niekt鏎e zwrotki trzeba zdecydowanie opu軼i  5 , cho inne bardzo si przydadz. Trzeba jednak zmieni ich przeznaczenie, a wi璚 ich uk豉d i tytu造. Dla przyk豉du:

Zwrotka Najwy窺zemu Panu chwa豉 z pie郾i Bo瞠 lud Tw鎩 wyznaczona dotychczas na Gloria jest w豉軼iw podczas przygotowywania dar闚 lub jako kantyk uwielbienia po Komunii 鈍. Podobnie niekt鏎e inne zwrotki na Gloria, cho r闚nie dobrze, w niekt鏎ych sytuacjach, mog stanowi pie填 wej軼ia.
Zwrotki na Credo – w obecnej sytuacji – s prawie niezast徙ione w liturgii chrztu oraz bierzmowania jako wyznanie wiary przez wszystkich uczestnik闚 tych zgromadze liturgicznych. Przewodnicz帷y, biskup lub kap豉n, mo瞠 stwierdzicie wiar wszystkich wypowiedzeniem jednego zdania wed逝g wzoru podanego w ksi璕ach liturgicznych, jednak o wiele wymowniejsza b璠zie odpowiednia pie填.
Zwrotki na wej軼ie, jak ju zaznaczono, mo積a stosowa w tym momencie szczeg鏊nie w Wielkim Po軼ie oraz w okresie zwyk造m, cho w tym ostatnim nie zawsze, bo wiele niedziel i dni powszednich ma charakter radosny i by這by wprowadzeniem w b陰d zgromadzonych rozpocz璚ie Mszy 鈍. w takim wypadku zwrotk maj帷 na og馧 charakter pokutny.
O zwrotkach na offertorium oraz podczas Komunii 鈍. wspomniano wy瞠j.

 Nowe mo磧iwo軼i wykorzystania niekt鏎ych zwrotek pie郾i mszalnych otwiera dokument Stolicy 安i皻ej Directorium de missis cum pueris. W numerze 31 czytamy, 瞠 dla u豉twienia dzieciom uczestnictwa we Mszy 鈍. mo積a, w miejsce autentycznych tekst闚 Gloria, Credo, Sanctus, Agnus Dei, w wypadku gdy s one 酥iewane, wprowadzi t逝maczenia zatwierdzone przez odpowiedni w豉dz, chocia瘺y te teksty nie zgadza造 si ca趾owicie z orygina貫m 豉ci雟kim. Powstaj wi璚 mo磧iwo軼i do嗆 szerokie. Oczywi軼ie do specjalist闚 (teolog闚, muzyk闚 i liturgist闚) nale篡 ocena, kt鏎e z danych zwrotek warto w ten spos鏏 wprowadzi w odnowion liturgi.

 W 酥iewniku ks.   L e w k o w i c z a   trudno zgodzi si na zmieniony tytu zwrotki na str. 190: Przed kazaniem (u  ks.   S i e d l e c k i e g o   Na Ewangeli str. 379). Przed kazaniem – czyli po odczytaniu perykop Pisma 鈍. Czy瘺y Ewangelia nie by豉 S這wem Bo篡m, lecz dopiero kazanie? Czy瘺y podczas kazania nale瘸這 sta? I tutaj w豉軼iwe rozwi您anie daje Directorium de missis cum pueris. Mo積a za酥iewa t zwrotk przed odczytaniem Ewangelii, szczeg鏊nie w tym wypadku, gdyby鄉y zastosowali jedno tylko czytanie i przenie郵i psalm responsoryjny na czas po homilii. Dziwi r闚nie tytu Po Ite missa est na str. 198 i 195. Przecie b這gos豉wie雟two ju by這. Rozwi您ania zawarte w 酥iewniku ks.   S i e d l e c k i e g o   oraz  ks.   J a n k o w s k i e g o   w obliczu odnowy liturgii mszalnej s niewystarczaj帷e.

 Om闚ione wy瞠j fakty domagaj si powa積ego przemy郵enia problemu i odpowiedniej obowi您uj帷ej decyzji w tej materii wydanej przez Komisj Liturgiczn Konferencji Episkopatu.

Przypisy:
1  Jan   S i e d l e c k i,   如iewnik ko軼ielny, wyd. 34, Opole 1973.

2  Wojciech   L e w k o w i c z,   如iewnik parafialny, wyd. 8, Olsztyn 1972.

3  Mieczys豉w   J a n k o w s k i,   如iewajmy Panu, wyd. l, Warszawa 1971.

4  Np. zwrotka w pie郾i Bo瞠, Stw鏎co nasz, Panie, Nieogarniony ca造m 鈍iatem Bo瞠, U stopni Twoich O速arzy oraz inne. Zwrotki na „po podniesieniu” s adoracj, a misterium Paschy jest w nich nieobecne.

5  Np. W czasie smutnym adwentowym. Wed逝g Calendarium Romanum nr 39 Adventus se praebet ut tempus devotae ac iucundae exspectationis.

ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 45:1975, f. I, s. 76-81

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA

J. Grze鄂owiak

Desakralizacja liturgii?

 Historia religii potwierdza, 瞠 istnieje w cz這wieku swoista tendencja, aby wszystko, co raz zosta這 ustanowione czy przeznaczone dla kultu religijnego, pozostawi bez zmian jako nietykalne. Taka postawa wynika z przekonania, 瞠 rzeczywisto嗆 po鈍i璚ona Bogu, a wi璚 w pewien spos鏏 u鈍i璚ona i sakralizowana, nie mo瞠 ju by wy陰czona z tego sakralnego zakresu ani nawet w minimalnym stopniu zmieniana. Tymczasem tak modna dzi idea desakralizacji postuluje co zupe軟ie przeciwnego: jej zwolennicy uwa瘸j, 瞠 form i element闚 kultycznych nie mo積a sakralizowa i z tej racji podlegaj one zmienno軼i i wymienno軼i, mo積a je modyfikowa a nawet usuwa, wprowadzaj帷 na ich miejsce elementy nowe, bardziej odpowiadaj帷e wymogom cz這wieka i jego czas闚.

 Kongregacja Kultu Bo瞠go w trzeciej instrukcji wykonawczej Liturgicae instaurationes (5.IX.1970)  1  stwierdza, 瞠 w oparciu o zasady art. 34 Konstytucji o 鈍i皻ej liturgii uproszczono ju formu造, gesty i czynno軼i liturgiczne, i w tym zakresie „okre郵one granice nie mog by przekroczone”, gdy by這by to „odarciem liturgii ze 鈍i皻ych znak闚 i w豉軼iwego jej pi瘯na”. Nast瘼nie kongregacja dodaje: „Odnowienie 鈍i皻ych obrz璠闚 w 瘸den spos鏏 nie mo瞠 zmierza do desakralizacji, jak to si cz瘰to nazywa, ani nie mo瞠 by dowodem na tzw. sekularyzacj 鈍iata. Nale篡 wi璚 zachowa godno嗆 i powag obrz璠闚 oraz ich 鈍i皻y charakter” (art. 1).

 Powy窺ze stwierdzenie niestety niczego nie rozwi您uje, poniewa nie wiadomo, co rozumiano tu pod poj璚iem „desakralizacja”, a postulowane przymioty obrz璠闚 jak „godno嗆”, „powaga” i „鈍i皻y charakter” mo積a rozmaicie interpretowa.

 a)   W s p   c z e s n e   p o s t u l a t y   d e s a k r a l i z a c j i   l i t u r g i i

 We wsp馧czesnych wo豉niach o desakralizacj liturgii, jej obrz璠闚, j瞛yka, przestrzeni dla kultu, przedmiot闚 i os鏏, rozpi皻o嗆 postulat闚 jest bardzo wielka  2 . Wydaje si, 瞠 uzasadnione b璠zie wprowadzenie podzia逝 na desakralizacj umiarkowan, radykaln i totaln.

 W 膨daniu desakralizacji liturgii, kt鏎 okre郵ili鄉y jako umiarkowan, chodzi o usuni璚ie z liturgii wszystkich obrz璠闚 drugorz璠nych, kt鏎e si prze篡造 i wszystkich niezrozumia造ch znak闚 i symboli, kt鏎e pochodz z obcej nam 鈔鏚ziemnomorskiej kultury, a przyj皻e do liturgii nabra造 charakteru sakralnego. To samo dotyczy tych wszystkich element闚 liturgii, kt鏎e dotar造 do nas jako spu軼izna minionych okres闚 historii (staro篡tno嗆, 鈔edniowiecze, barok, romantyzm); wyros造 one z ducha epoki i dzi s ju nieaktualne i nieodpowiednie, gdy nie przemawiaj do cz這wieka wsp馧czesnego swoj pierwotn 鈍ie穎軼i i moc. Tego rodzaju desakralizacji dokona豉 ju dotychczasowa reforma liturgii, ale – wydaje si – w stopniu niewystarczaj帷ym.

 Kierunek bardziej radykalny 膨da w陰czenia do liturgii obrz璠闚 i znak闚 bli窺zych 篡ciu, zwi您anych z codzienno軼i. Wed逝g tej koncepcji teksty i obrz璠y nale瘸這by pozbawi sakralnego pi皻na, obrz璠y powinny wyrzec si form sakralnych (np. we mszy konieczna jest forma uczty braterskiej, pierwsze雟two nale篡 da mszy domowej przed sztucznie usi逝j帷ymi tworzy wsp鏊not dzisiejszymi „kolosami – zgromadzeniami liturgicznymi”), nale篡 usun望 paramenty, niepotrzebne s specjalne miejsca kultu, a nawet kap豉雟two jako stan, bo wystarczy tylko kap豉雟two ad hoc tzn. pochodz帷e z nominacji lokalnej wsp鏊noty upowa積ienie czy delegacja do danej funkcji liturgicznej (Priester auf Zeit)  3 .

 W desakralizacji totalnej, ca趾owitej, nie chodzi ju o sprzeciw wobec niekt鏎ych form kultycznych; stawia ona postulat zupe軟ej eliminacji obrz璠闚 liturgicznych, sakralnych os鏏, czasu i przestrzeni. Opieraj帷 si na Chrystusowych s這wach o kulcie Ojca „w Duchu i prawdzie” (J 4, 21-24) 膨da si dzi „wiary bez religii” tzn. bez strony instytucjonalnej, a wi璚 i bez rytu, bo uwa瘸 si, 瞠 ryt wprowadza w 篡cie ludzkie przepa嗆 mi璠zy sacrumprofanum i nie pozwala cz這wiekowi w pe軟i uczestniczy w 篡ciu 鈍ieckim  4 . Powiedzenie „religia bez Boga”, uznawane przez filozof闚 XIX wieku   F.  K.   F o r b e r g a,   L.   F e u e r b a c h a,   E.   B l o c h a,   a nawet   A.   C o m t e'a,   kt鏎y propagowa „religi ludzko軼i”, zosta這 dzi wyparte przez powiedzenie „B鏬 bez religii”, „chrze軼ija雟two bez religii”, „wiara bez religii”. Jest faktem, 瞠 zanika dzi „religia” poj皻a jako zamkni皻y 鈍iat, jako superstruktura rytualnych formu bezb喚dnie gwarantuj帷ych przysz貫 篡cie wieczne, ale nie maj帷ych zwi您ku ze 鈍iatem, w kt鏎ym 篡jemy  5 . Je郵i w tych tendencjach jest du穎 s逝szno軼i, to zakwestionowa trzeba postaw tych chrze軼ijan, kt鏎zy swoj reakcj wobec „religii” posuwaj a do odrzucenia wszelkich form i struktur prawdziwie religijnych 陰cznie z rytem. Ich zdaniem liturgi w duchu i prawdzie jest praca w 鈍iecie i w s逝瘺ie dla cz這wieka, a ws zystko inne jest przestarza貫 i zbyteczne. Uwa瘸j oni, 瞠 liturgia jest zas這n dymn wobec istotnych problem闚 wsp馧czesnego 鈍iata, przeszkadza w prawdziwym zaanga穎waniu si, 瞠 po to uroczy軼ie udziela si sakrament闚, by odwr鏂i uwag od spo貫cznych problem闚 zwi您anych z narodzinami, win, 鄉ierci itp.  6 

 Ostatni nurt desakralizacji liturgii odrzucaj帷y w spotkaniu z Bogiem wszelkie znaki rytualne jest nie do przyj璚ia z przyczyn zasadniczych: nie ma nic wsp鏊nego z chrze軼ija雟twem i jest antyhumanistyczny. Jest sprzeczny z chrze軼ija雟twem, bo nie odpowiada ani planom Chrystusa, ani ich pierwotnej realizacji i ca貫j tradycji Ko軼io豉. Jest antyhumanistyczny, poniewa sprzeczny jest z natur ludzk: cz這wiek tak瞠 w 篡ciu spo貫cznym potrzebuje znak闚 i symboli. Jak wykazuj badania psycholog闚 i socjolog闚 cz這wiek jest rytualist  7 , nie mo瞠 si obej嗆 bez znak闚, symboli i obrz璠闚, a niekt鏎zy nawet poprawiaj tradycyjn definicj cz這wieka jako animal rationale i m闚i, 瞠 homo est animal symbolicum  (E.   C a s s i r e r).  8  Pr鏏a stworzenia chrze軼ija雟twa w duchu racjonalistycznym bez znak闚, bez obrz璠闚 jest nie tylko zniszczeniem liturgii, ale jest wymierzona przeciwko samemu chrze軼ija雟twu, w kt鏎ym znaki widzialne maj przecie ostateczne uzasadnienie w Chrystusie, kt鏎y jako B鏬 wcielony jest znakiem i obrazem Ojca, oraz w Ko軼iele – znaku Chrystusa, kontynuuj帷ym jakby Jego Wcielenie  9 . Ko軼i馧 nie mo瞠 wi璚 zrezygnowa z obrz璠闚 liturgicznych, ze swej sakramentalnej symboliki  10 .

 b)   T e o l o g i c z n e   u z a s a d n i e n i e   d e s a k r a l i z a c j i  11 

 Wsp馧cze郾ie zauwa瘸 si dwa stanowiska w ocenie zjawiska desakralizacji. Wed逝g kierunku reprezentowanego m.in. przez   D.   B o n h o e f f e r a,   K.   R a h n e r a,   H.   C o x a,   M.D.   C h e n u,   Y.   C o n g a r a   w desakralizacji nale篡 widzie pozytywny fakt polegaj帷y na zniesieniu r騜nicy pomi璠zy sacrumprofanum; fakt ten zosta zrealizowany przez Chrystusa i stawiany jest jako postulat Jego wyznawcom. Przeciwne stanowisko mniejszo軼i reprezentowanej zw豉szcza przez   J.   D a n i e l o u   ocenia desakralizacj jako znak niewiary naszych czas闚  12 .

 Rozr騜nienie pomi璠zy tym, co „鈍i皻e” (sacrum) i tym co „鈍ieckie” (profanum) jest pochodzenia poga雟kiego, kiedy to sakralno嗆 umiejscawiano w 鈍i徠yni jako domu Boga (fanum), a wszystko poza 鈍i徠yni (pro fano) mia這 charakter 鈍iecki. W religiach przedchrze軼ija雟kich rzeczywisto嗆 sakralna zastrze穎na wy陰cznie dla obecno軼i b鏀twa by豉 oddzielona od tego, co tej obecno軼i nie posiada這, od pro-fanum. W ten spos鏏 wszystko, co sakralne, a wi璚 to co zosta這 „dotkni皻e” przez b鏀two (czas, przestrze, przedmioty, j瞛yk) by這 wy陰czone z ca貫go kosmosu, kt鏎y jako niesakralny by „poza sacrum”, nie-鈍i皻y. W豉軼iwie b鏀two w jakim sensie mog這by by dost瘼ne wsz璠zie, poniewa profanum, cho pozostaje na zewn徠rz sacrum, to jednak przez sacrum jest „numinizowane” (zaczarowane). Ka盥y element kosmosu mo瞠 w ka盥ej chwili sta si miejscem hi erofanii. Jednak kontakt z b鏀twem mo瞠 dokona si tylko w rzeczywisto軼i sakralnej  13 . Taki podzia ca貫go 鈍iata jest charakterystyczny dla cz這wieka archaiczno-mitycznego, kt鏎y przez kontakt z sakralnymi miejscami i przedmiotami stwarza sobie dost瘼 do b鏀twa uprawiaj帷 w ten spos鏏 magi  14 .

 Podzia na sacrumprofanum zosta radykalnie zniesiony przez chrze軼ija雟two. Chrze軼ija雟ki dogmat o stworzeniu 鈍iata m闚i, 瞠 wszystko co zosta這 stworzone przez Boga, jest dobre. 安iat ma wi璚 warto嗆 pozytywn. Przede wszystkim jednak Chrystus dokona desakralizacji  15 . Poprzez Wcielenie egzystencja cz這wieka sta豉 si konkretn przestrzeni historycznego objawienia si Boga, a r闚nocze郾ie ca豉 historia ludzka obj皻a zosta豉 mi這軼i Boga i w陰czona w obecno嗆 Bo瞠go misterium. Ta obecno嗆 u鈍i璚a r闚nocze郾ie profanum, ca陰 doczesno嗆  16 . Odt康 obecno嗆 sacrum przekroczy豉 „ograniczon stref u鈍i璚on” i obj窸a ca陰 rzeczywisto嗆. W ten spos鏏 zosta usuni皻y poga雟ki dualizm, a dialog cz這wieka z Bogiem sprowadzony zosta na p豉szczyzn osobow i zlokalizowany w przestrzeni 鈍iata  17 . Z chrze軼ija雟kiego punktu widzenia wszystko w 鈍iecie jest wi璚 鈍i皻e  18 ; nie jest sacrum ale jest u鈍i璚one, nie jest sakralizowane lecz 鈍i皻e.   M.D.   C h e n u   m闚i: „To, co 鈍ieckie, przechodz帷 w sakralne, przestaje by 鈍ieckim. Ale gdy staje si 鈍i皻e, pozostaje 鈍ieckim”  19 .   Y.   C o n g a r   stwierdza, 瞠 dla chrze軼ijanina nic nie jest profanum  20 .

 Oczywi軼ie fakt, 瞠 ca豉 rzeczywisto嗆 jest 鈍i皻a, nie wyklucza mo磧iwo軼i, 瞠 pewne osoby, czynno軼i czy rzeczy mog znale潭 si w bardziej 軼is造m zwi您ku z sacrum. Dopiero przecie w eschatologicznej pe軟i, „w niebieskim Jeruzalem”, gdzie B鏬 wszystko pojedna ze sob i wszystko sob nape軟i, nie b璠zie rozr騜nienia na sacrumprofanum  21 .

 Dzi瘯i Chrystusowi zosta usuni皻y radykalny poga雟ki dualizm sacrum – profanum. Poniewa nie ma ju dualizmu, mo積a tak瞠 – patrz帷 z drugiej strony – powiedzie, 瞠 wszystko w 鈍iecie jest 鈍ieckie (profanum) tzn. „odb鏀twione” – uwolnione od fa連zywych bo磬闚, odmitologizowane, zsekularyzowane  22 . Wcielenie bowiem nie odebra這 鈍iatu autonomii, nie sakralizowalo go, nie przekre郵i這 praw natury (por. KDK 36). Desakralizacja 鈍iata jest wi璚 zjawiskiem normalnym, jest skutkiem cywilizacji naukowo-technicznej, kt鏎a pozwoli豉 rozpozna prawa nadane 鈍iatu przez Stw鏎c  23 .

 W豉郾ie z desakralizacj 鈍iata wi捫e si 軼i郵e desakralizacja liturgii. Polega ona bowiem w pewnej mierze na oczyszczaniu kultu z tych element闚, kt鏎e by造 wyrazem przesadnie sakralnego rozumienia 鈍iata.

 c)   L i t u r g i a   p i e r w s z y c h   w i e k  w

 Chrze軼ija雟two od pocz徠ku by這 przeciwne podzia這wi na sacrumprofanum, oddzielaniu kultu od 篡cia codziennego. Chrystus Pan sam dokona w pewnym stopniu desakralizacji rytu, os鏏 i przestrzeni na rzecz kultu osobowego. (J 4, 21-24). Nowy Testament potwierdza desakralizacj pewnych element闚 kultycznych: miejsca, czasu, obrz璠闚 i os鏏  24 . B鏬 nie ustali 瘸dnego miejsca kultu (Rz 9, 6-13; 9, 26-29; 11, 16-24); nie ma r闚nie wy陰czonych 鈍i皻ych czas闚, poniewa czasem naprawd 鈍i皻ym jest „dzie dzisiejszy”, „godzina”, czas po Chrystusie (Hbr 3, 7-4, 11), mimo 瞠 niedziela posiada specjalne znaczenie. Podobnie wed逝g Nowego Testamentu nie tylko czynno軼i sakramentalne s kultem chrze軼ija雟kim, bo jest nim tak瞠 czynna mi這嗆 bli幡iego i apostolskie g這szenie S這wa Bo瞠go (1 P 2, 4-10; Rz 1, 9-10; 15, 16-17; 3, 3; 4, 18; Hbr 9, 4; 10, 22-24; 12, 1). Tak瞠 gdy chodzi o osoby, Nowy Testament uwa瘸 za „鈍i皻ych” wszystkich ochrzczonych, a nie tylko sprawuj帷ych kult (zw豉szcza listy 鈍. Paw豉).

 Desakralizacja liturgii by豉 prawem 篡cia pierwotnego Ko軼io豉. Nie przeznaczano dla liturgii specjalnych miejsc, Eucharysti sprawowano w domach prywatnych, nie by這 sakralnych szat, j瞛ykiem liturgicznym by j瞛yk codzienny. W liturgii stosowano rzeczy, przedmioty i gesty z codziennego u篡tku np. kielich, chleb, wino, olej, poca逝nek pokoju itp. Dopiero p騧niej dosz這 do rytualizacji i sakralizacji kultu chrze軼ija雟kiego. Szata codzienna sta豉 si strojem sakralnym, powsta sakralny j瞛yk, stworzono przestrze sakraln, ryt obrz璠闚 zosta ustalony w najdrobniejszych szczeg馧ach. W ten spos鏏 dosz這 do rozdzia逝 pomi璠zy elementami kultu i 篡ciem codziennym, z kt鏎ego zosta造 one wy陰czone i sakralizowane.

 d)   G r a n i c e   d e s a k r a l i z a c j i   l i t u r g i i

 Teologiczne uzasadnienie zjawiska desakralizacji i praktyka Ko軼io豉 pierwotnego z jednej strony oraz sytuacja wsp馧czesnego 鈍iata i cz這wieka (sekularyzacja) z drugiej – wskazuj na konieczno嗆 desakralizacji liturgii.

 W procesie desakralizacji liturgii mo積a wyr騜ni podw鎩ny kierunek. Od strony negatywnej polega on b璠zie na usuwaniu z liturgii tych element闚, kt鏎e nie odpowiadaj ju dzisiejszemu cz這wiekowi i jego rozumieniu rzeczywisto軼i. Desakralizacji podlegaj wi璚 formy, symbole drugorz璠ne, zewn皻rzna oprawa, a nie jej wewn皻rzna istota. Liturgia, kt鏎a przechodzi dzi tyle przeobra瞠 i nadal b璠zie im poddana, mimo ca貫j swej zmienno軼i zawsze pozostanie miejscem, w kt鏎ym dochodzi b璠zie do zbawczo-kultycznego spotkania i dialogu Boga z cz這wiekiem. Wszystkie formy liturgiczne nie s 鈍i皻e same z siebie; ich 鈍i皻o嗆 p造nie st康, 瞠 s „wype軟ione” 鈍i皻 rzeczywisto軼i. Nie przys逝guje im wi璚 okre郵enie „鈍i皻e”, lecz tylko „sakralne”. W liturgii niezmienne jest to, co jest „鈍i皻e” czyli co jest istotne w realizowaniu spotkania Boga z cz這wiekiem. Natomiast wszystko, co jest „sakralne”, a&n bsp;wi璚 to, co cz這wiek uczyni „鈍i皻ym” jest zmienne  25 .

 Przez desakralizacj liturgii rozumie r闚nie nale篡 – i to stanowi drugi jej kierunek – wprowadzanie do obrz璠闚 liturgicznych rzeczywisto軼i doczesnej (profanum) ze wszystkimi jej charakterystycznymi, wsp馧czesnymi znakami czasu. Zamiast dawnych „skostnia造ch”, nie篡ciowych obrz璠闚, gest闚 i element闚 sakralnych nale瘸這by przyj望 wsp馧czesne, znaki i sposoby ekspresji  26 .

 Przy realizowaniu desakralizacji liturgii trzeba jednak pami皻a o pewnych bardzo istotnych zastrze瞠niach. Mimo zbli瞠nia form liturgii do 篡cia codziennego, liturgia musi zachowa sw specyfik w豉軼iw kultowi chrze軼ija雟kiemu, winna odr騜nia si w pewnym stopniu od element闚 przej皻ych z codzienno軼i. Przede wszystkim nale篡 zaakcentowa, 瞠 liturgia nie mo瞠 zatraci charakteru „鈍i皻owania”, kt鏎y nale篡 do jej istoty  27 . Liturgia musi pozosta „鈍i皻em” i st康 mimo wszystkich wysi趾闚 zbli瞠nia jej do 篡cia, musi odr騜nia si od innych czynno軼i, nawet gdyby nie by豉 celebrowana w miejscu po鈍i璚onym, lecz w prywatnym. Ostatnia Wieczerza, podobnie jak 篡dowska uczta paschalna czy uczta szabatu, mimo swej rodzinnej atmosfery intymno軼i, nie odbywa豉 si w ramach zwyczajnej, czysto 鈍ieckiej uczty rodzinnej, ale jej religijna obrz璠owo嗆 by豉 rytualnie ustalona co do s堯w i znak闚  28 . Nawet w 篡ciu codziennym spotykamy si ze zjawiskiem analogicznym, gdy cz這wiek stara si wyr騜ni dzie 鈍i徠eczny od dnia pracy poprzez znaki zewn皻rzne jak np. 鈍i徠eczny str鎩, posi貫k itp.

 Y.  C o n g a r   przyznaje, 瞠 cho dla chrze軼ijanina nie mo瞠 istnie podzia na kategorie sacrum i profanum, to jednak zwyczajna, codzienna egzystencja 鈍iecka nie mo瞠 w ca這軼i „taka jaka jest” by w陰czona do liturgii. Cze嗆 sk豉dana Bogu z pewno軼i nie wymaga, by m闚i j瞛ykiem, kt鏎ym nikt dzi nie m闚i.  Y.   C o n g a r   jednak postuluj帷 potrzeb tzw. „sacrum pedagogicznego” uwa瘸, 瞠 w kulcie publicznym stosunek do transcendencji powinien by wyra瘸ny w znakach odmiennych od 篡cia codziennego  29 .

 Wszystkie religie cechuje sk這nno嗆 do zastrzegania sobie w kulcie pewnych form, a przynajmniej do nadawania im specyficznego kszta速u, dzi瘯i czemu r騜ni si one mniej lub wi璚ej od form pozakultycznych. Formy kultu zawsze wykazywa造 wi瘯sz trwa這嗆 i stabilno嗆 ani瞠li wszelkie inne dziedziny ludzkiej aktywno軼i.

 H.   S c h ü r m a n n   podsumowuj帷 wyniki swych bada nad problemem desakralizacji z punktu widzenia Nowego Testamentu stwierdza, 瞠 cho pierwotny Ko軼i馧 unika wszelkich form sakralnych, to jednak posiada tak瞠 w豉sne „znaki s這wne”, g這sz帷e pneumatyczn obecno嗆 Kyriosa, kt鏎e go odr騜nia造 od 鈍iata. Teolog ten, maj帷 na my郵i zwolennik闚 zbyt radykalnej desakralizacji liturgii, nawo逝je, by nie „wylewa dziecka razem z k徙iel”, by nie wlewa m這dego wina do starych buk豉k闚 (Mk 2, 22; π 5, 32). Do tych, kt鏎zy chcieliby wszystko desakralizowa wo豉: nie tylko s這wo Pana musi pozosta niezmienne, ale tak瞠 sakramenty i zgromadzenie z jego pos逝gami musz w Ko軼iele pozosta, bo inaczej Ko軼i馧 przestanie by Ko軼io貫m naszego Pana  30 .

 Z powy窺zych analiz wynika, 瞠 je郵i desakraiizacja w liturgii jest dopuszczalna, a niekiedy nawet niezb璠na, to zawsze z koniecznym wyczuciem w豉軼iwych jej mo磧iwo軼i i granic.

Przypisy:
1  AAS 62(1970)692-704; t.pol. Posoborowe prawodawstwo ko軼ielne, t. III/2, 177-208.

2  Por.  H.   M a n d e r s,   Désacralisation de la liturgie, Paroisse et Liturgie 48(1966)702-717;   H.   B a r s,   Désacralisation de la Liturgie?, Nova et Vetera 42(1967)30-49;   E.   J.   L e n g e l i n g,   Diskussion über Sakralität und Profan, Liturgisches Jahrbuch 18(1968)164-188;   J.   P a s c h e r,   Das Sakrale in der „Neuen Schöpfung”, Liturgisches Jahrbuch 18(1968)148-163;   H.   R e i f e n b e r g,   Entsakralisierung – oder Liturgie im Wandel? Erwägungen zur Situation des Gottesdienstes nach dem II. Vatikanischen Konzil, Theologie und Glaube 59(1969)255-272;   S.  de   S m e t,   Die Gegenwart Christi in der Liturgie und die heutige Säkularisation, Liturgisches Jahrbuch 29(1970)189-191;   E.   B e t h g e,   Le culte dans un monde séculier, Verbum Caro 14(1970)42-59;   L.   M a l d o n a d o,   Secularisaci鏮 de la liturgia, Madrid 1970 – g堯wne tezy tej ksi捫ki streszcza   P.   V a n b e r g e n,   Vers une liturgie sécularisée, Paroisse et Liturgie 54(1972)309-314;   H.   S c h m i d t,   Liturgia w nowoczesnym spo貫cze雟twie, Concilium 7(1971)82-93;   Liturgia w zsekularyzowanym 鈍iecie – to temat mi璠zynarodowego sympozjum, kt鏎e odby這 si w Dulliken/Olten w Szwajcarii w dniach 20-24.IX.1971 (uczestniczyli w nim przedstawiciele RFN, Austrii, Szwecji, Polski, Jugos豉wii, W璕ier i Czechos這wacji). Referaty z tego sympozjum – zob. Liturgisches Jahrbuch nr 2 z 1972 r. Zagadnieniu Liturgia – sekularyzacja – desakralizacja po鈍i璚ono tak瞠 zeszyt Rivisita di Pastorale Liturgica 7(1969) nr 34.

3  Por.  E. J.   L e n g e l i n g,   Wort und Bild als Elemente der Liturgie,   w: Bild – Wort – Symbol in der Theologie, Würzburg 1969, 187.

4  Zob.  F.   de  la  C u e s t a,  Cristianismo sin rito?, Liturgia 23(1968)125-157;   G.   T h i l s,   Christentum ohne Religion? Salzburg 1969.

5  Zob. rozdzia Rozw鎩 i liturgia w pracy   R.   L a u r e n t i n,   Rozw鎩 a zbawienie (t. z franc.), Warszawa 1972, 226-239.

6  Por.  G.   L u k k e n,   Czy liturgia ma przysz這嗆? RBL 23(1970)122-123.

7  Zob.  L.   B o u y e r,   Le rite et l'homme. Sacralité naturelle et liturgie, Paris 1962 (t. niem. Mensch und Ritus, Mainz 1964);   A.   K i r c h g ä s s n e r,   Die mächtigen Zeichen. Ursprünge, Formen und Gesetze des Kultes, Freiburg 1959.

8  E.   C a s s i r e r,   Esej o cz這wieku. Wst瘼 do filozofii kultury, (t逝m. z ang.), Warszawa 1971, 66-70.

9  Por.  K.   R a h n e r,   Zur Theologie des Symbols, w: Schriften zur Theologie, t. IV, 275-311;   A.  W u c h e r e r - H u l d e n f e l d,   Theologie des Symbols, w: Liturgie der Gemeinde (red.  E.   H e s s e,   H.   E r h a r t e r),   Wien 1966, 93-105;   M.   N i c o l a u,   Teologia del segno sacramentale, Roma 1971, 433-451.

10  Por.  P.   V a n b e r g e n,   La crise de la liturgie, Paroisse et Liturgie 49(1967)749-751.

11  Zob.  C.   G é f f r é,   Désacralisation et signification, Concilium 2(1966) nr 19, 93-108;   t e n  e,   Entsakralisierung und Heiligung, Theologisches Jahrbuch 11(1968)259-275;   K.   R a h n e r,   Theologische Reflexionen zu Säkularisation, w: Schriften zur Theologie, t. VIII, Einsiedeln 1967, 637-666;   J.  B.   M e t z,   Zur Theologie der Welt, Mainz 1968 (zw. 11-45);   O.   S e m m e l r o t h,   Säkularisierung als Frage an die Theologie, Stimmen der Zeit 93(1968) 388-398; Das Sakrale im Widerspruch (wyd.  Th.   B o g l e r),   Maria-Laach 1967;   J.   P i e p e r,   Sakralität und „Entsakralisierung”, Hochland 61(1969)1-16; Probleme der Entsakralisierung (wyd.  H.   B a r t s c h),   München 1970;   H.   M ü h l e n,   Entsakralisierung. Ein epochales Schlagwort in seiner Bedeutung für die Zukunft der christlichen Kirche, Paderborn 1970;   J.   S p l e t t,   Sakralne – 鈍ieckie – 鈍i皻o嗆, Concilium 7(1971)124-130;   A.   D u b a c h,   Von der Sakralität zur Säkularisierung, Diakonia 3(1972) 219-229   K.   L e h m a n n,   Prolegomena zur theologischen Bewaltigung der Säkularisierungsproblematik, Liturgisches Jahrbuch 22(1972)70-84. Obszerna bibliografia dotycz帷a tej problematyki – zob.  M.   R u i z   J u r a d o,   Saecularismus, saecularisatio, desacralisatio, Periodica de re morali, canonica, litrugica 60(1971)157-196.

12  Por.  B.   S n e l a,   Sacrum i profanum w przestrzeni ko軼ielnej, Collectanea Theologica 41(1971) z. 3, 68-69.

13  Por.  N.   G r e i n a c h e r,   Zur grossen Liturgiereform, Seelsorger 36(1966)364.

14  Zob.  M.   E l i a d e,   Das Heilige und das Profane, Hamburg 1967;   K.   L a d e r g e r b e r,   Kunst und Religion in der Verwandlung, Köln 1961.

15  Por.  L.   M a l d o n a d o,   dz.cyt., 106-109.

16  Por.  K.   R a h n e r,   Natur und Gnade. Orientierung 14(1950)141-145.

17  Por.  B.   S n e l a,   art.cyt., 67.

18  Por.  A.   Z u b e r b i e r,   Chrze軼ijanin wobec 鈍iata, w: W nurcie zagadnie posoborowych, t. III, Warszawa 1969, 297-299.

19  M. D.   C h e n u,   Lud Bo篡 w 鈍iecie, Krak闚 1968, 68.

20  Y.   C o n g a r,   Jalons pour une thèlogie du laicat, Paris 1964, 666-668.

21  Por.  E.J.   L e n g e l i n g,   Wort und Bild, art. cyt., 192.

22  Por.  E.J.   L e n g e l i n g,   Liturgie im Wandel der Gesellschaft und der Kirche, Lebendiges Zeugnis 25(1970) z. 1, 20-21;   J.B.   M e t z,   Die Zukunft des Glaubens in einer hominisierten Welt, Hochland 56(1964)377.

23  Zob.  G.   S ö h n g e n,   Entgötterung der Welt, Münchener Theologische Zeitschrift 6(1955)16-20;   J.B.   M e t z,   Weltverständnis im Glauben, Geist und Leben 35(1962)165-184;   K.   R a h n e r,   J.B.   M e t z,   Grundstrukturen im heutigen Verhältnis der Kirche zur Welt, w: Handbuch der Pastoraltheologie, t. II/2, Freiburg 1966, 203-267;   S.   A q u a v i v a,   Der Untergang des Heiligen in der industriellen Geselschaft, Essen 1967.

24  Por.  H.   R e i f e n b e r g,   art.cyt., 255-260.

25  Tam瞠, 265-270.

26  Por.  N.   G r e i n a c h e r,   art.cyt., 365.

27  Por.  E.J.   L e n g e l i n g,   Liturgie im Wandel, art.cyt., 21.

28  Por.  H.   S c h ü r m a n n,   Neutestamentliche Marginalien zum Problem der Entsakralisierung, Seelsorger 38(1968)91.

29  Y.   C o n g a r,   Autorité, initiative, coresponsabilité, La Maison Dieu (1969) nr 97, 56.

30  H.   S c h ü r m a n n,   art.cyt., 104.

ks. Jerzy Grze鄂owiak, Lublin

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 61

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 61

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 62

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 63

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 64

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 65

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 66

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 67

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 68

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 69

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 70

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 71

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 72

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 73

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 74

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 75

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 76

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 77

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 78

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 79

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 80

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 81