Biuletyn Odnowy Liturgii * . w: Collectanea Theologica 44:1974, f. III, s. 53-73.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1. Nowa cz窷 Rytua逝 Rzymskiego o kulcie Eucharystii poza Msz 鈍i皻 – F. Blachnicki
2. O w豉軼iwe zrozumienie Wiatyku – C. Krakowiak

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
XVI spotkanie diecezjalnych duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej – F. B.[lachnicki]

III. DIAKONIA SZTUKI
Seminarium naukowe na temat pie郾i ko軼ielnej – G. Skop

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA
Wsp鏊nota wiernych a eksperyment w liturgii – J. Grze鄂owiak

* Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek Blachicki, Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 44:1974, f. III, s. 53-58

I. LITERA I DUCH

Franciszek Blachnicki

1. Nowa cz窷 Rytua逝 Rzymskiego o kulcie Eucharystii poza Msz 鈍i皻

 Dekretem Kongregacji Kultu Bo瞠go, wydanym dnia 21 czerwca 1973 r., w uroczysto嗆 Cia豉 i Krwi Chrystusa, zosta promulgowany nowy dokument odnowy liturgii, kt鏎ego pe軟y tytu brzmi: Rituale Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticani II instauratum, auctoritate Pauli PP. VI promulgatum: De sacra Communione et de cultu Mysterii Eucharistici extra Missam. Editio typica 1973. Dokument ten stanowi zako鎍zenie procesu reformy liturgii Eucharystii w duchu zasad soborowej Konstytucji o 安i皻ej Liturgii, encykliki Mysterium fidei z roku 1965 i instrukcji Eucharisticum mysterium z roku 1967.

 Dokument poza wst瘼em og鏊nym (Praenotanda generalia), podaj帷ym zasady teologiczne i praktyczne kultu Eucharystii poza Msz 鈍i皻, posiada cztery rozdzia造. Pierwszy m闚i o Komunii 鈍i皻ej poza Msz, drugi o zanoszeniu Komunii 鈍. i Wiatyku chorym przez szafarza nadzwyczajnego, trzeci o r騜nych formach kultu Naj鈍. Sakramentu, czwarty zawiera r騜ne teksty (formu造, czytania, 酥iewy, modlitwy) do wykorzystania przy udzielaniu Komunii 鈍. poza msz oraz w czasie adoracji i procesji eucharystycznych.

 Wst瘼 og鏊ny m闚i najpierw o relacjach zachodz帷ych pomi璠zy celebracj eucharystyczn a kultem Eucharystii poza msz, przypominaj帷 zasady sformu這wane ju w innych dokumentach posoborowych (instr. Eucharisticum mysterium, enc. Mysterium fidei), w my郵 kt鏎ych Eucharystia jako celebracja, a wi璚 jako uobecnienie ofiary Chrystusa, jest o鈔odkiem ca貫go 篡cia Ko軼io豉 a zarazem 廝鏚貫m i celem kultu eucharystycznego poza msz, kt鏎y ma s逝篡 przygotowaniu pe軟iejszego uczestnictwa w zgromadzeniu eucharystycznym i utrwaleniu jego owoc闚.

 Pierwszorz璠nym celem przechowywania Eucharystii poza msz jest udzielanie Wiatyku, celem drugorz璠nym rozdawanie Komunii 鈍. i adoracja Chrystusa obecnego w sakramencie. Poniewa za w celebracji eucharystycznej stopniowo realizuj si r騜ne sposoby obecno軼i Chrystusa w Ko軼iele, a wi璚 najpierw Jego obecno嗆 w zgromadzeniu wiernych, potem obecno嗆 w swoim s這wie, gdy czyta si Pismo 鈍i皻e oraz obecno嗆 w osobie kap豉na, wreszcie obecno嗆 najpe軟iejsza, zwana dlatego „realn” (nie dlatego, jakoby inne sposoby nie by造 realne) odpowiada to jak najbardziej naturze 鈍i皻ej celebracji, aby obecno嗆 eucharystyczna Chrystusa, maj帷a by owocem konsekracji, nie zachodzi豉 ju od pocz徠ku Mszy 鈍i皻ej przez przechowywanie 鈍i皻ych postaci w tabernakulum.

 Z naciskiem przypomina wi璚 nowy dokument przepis zawarty ju w instrukcji Eucharisticum mysterium, aby na o速arzu, gdzie celebruje si Eucharysti z ludem nie by這 tabernakulum z Naj鈍i皻szym Sakramentem. W nast瘼nych artyku豉ch za pozytywnie okre郵a 瞠 miejscem przechowywania Naj鈍i皻szej Eucharystii dla prywatnej adoracji wiernych, zw豉szcza w ko軼io豉ch, gdzie cz窷ciej odbywaj si pogrzeby i 郵uby lub w ko軼io豉ch zabytkowych zwiedzanych przez turyst闚, o ile mo積o軼i powinna by osobna kaplica oddzielona od nawy g堯wnej.
 

 a)   O g  l n e   z a s a d y   u d z i e l a n i a   k o m u n i i   p o z a   m s z 

 Rozdzia I traktuje o Komunii 鈍i皻ej poza msz. Dzieli si na dwie cz窷ci – pierwsza (praenotanda) podaje og鏊ne przepisy i normy, druga sam obrz璠 udzielania Komunii poza msz.

 Pierwsza cz窷 dzieli si zn闚 na sze嗆 podrozdzia堯w zatytu這wanych: o relacjach zachodz帷ych pomi璠zy Komuni poza msz a ofiar, o czasie udzielania Komunii 鈍. poza msz, o szafarzu, o miejscu rozdzielania Komunii, o r騜nych przepisach, jakich nale篡 przestrzega, o dyspozycjach wymaganych do przyj璚ia komunii.

 Na wst瘼ie pierwszego podrozdzia逝 podkre郵a si, 瞠 sakramentalna komunia w czasie mszy jest doskonalszym uczestnictwem w celebracji eucharystycznej. To uczestnictwo na p豉szczy幡ie znaku ukazuje si ja郾iej, gdy wierni po komunii kap豉na przyjmuj Cia這 Pa雟kie konsekrowane w tej samej ofierze. Dlatego normalnie w ka盥ej celebracji eucharystycznej powinno si konsekrowa chleb 鈍ie穎 przygotowany dla komunii wiernych.

 Artyku ten (13) jest wi璚 wyra幡ym wzmocnieniem prostego zalecenia zawartego ju w konstytucji Sacrosanctum Concilium (a. 55). W tej chwili mamy do czynienia ju z pozytywnym przepisem liturgicznym.

 W dalszym ci庵u (a. 14) poleca si duszpasterzom, aby wiernych wychowywali do przyjmowania komunii w ramach samej celebracji eucharystycznej. Kap豉ni jednak nie powinni odmawia Komunii 鈍i皻ej poza msz wiernym, kt鏎zy o to prosz. Dotyczy to szczeg鏊nie tych wiernych, kt鏎zy nie mogli uczestniczy w zgromadzeniu eucharystycznym wsp鏊noty oraz ludzi chorych i starc闚. Zawsze nale篡 poucza wiernych przyjmuj帷ych Komuni 鈍. poza msz, aby 軼i郵e 陰czyli si przez ni z ofiar krzy穎w Chrystusa uobecnion we Mszy 鈍i皻ej.

 Dokument omawiany nie m闚i wyra幡ie, 瞠 Komunii 鈍. poza msz nale篡 udziela tym wiernym, kt鏎zy o to prosz z uzasadnionych przyczyn, ale taka interpretacja wynika z ca貫go kontekstu i ducha dokumentu.

 Je瞠li chodzi o czas udzielania komunii poza msz, nie ma w zasadzie 瘸dnych ogranicze co do dni i pory dnia. Mo積a natomiast ustali sta貫 godziny udzielania komunii, je瞠li po陰czona jest ona z pe軟iejsz form nabo瞠雟twa komunijnego.

 W Wielki Czwartek i Wielki Pi徠ek komunii poza msz wzgl璠nie poza celebracj M瘯i Pana mo積a udziela tylko chorym, w Wielk Sobot natomiast Komunia 鈍. mo瞠 by udzielana jedynie na spos鏏 Wiatyku.

 Szafarzem zwyczajnym komunii poza msz jest kap豉n lub diakon, szafarzem nadzwyczajnym akolita lub inna 鈍iecka osoba, kt鏎a otrzyma豉 w豉dz udzielania komunii od ordynariusza miejsca. Komunii 鈍. udziela si w ko軼io豉ch, kaplicach lub oratoriach, lecz tak瞠, w razie potrzeby (chorzy, starcy, wi篥niowie itp.) w innych miejscach, nie wy陰czaj帷 dom闚 prywatnych.

 Udzielaj帷 komunii w ko軼iele lub kaplicy nale篡 na o速arzu nakrytym obrusem roz這篡 korpora i zapali dwie 鈍iece jako znak czci i uroczystej uczty. U篡wa si r闚nie pateny. Je瞠li chodzi o komuni w innych miejscach nale篡 przygotowa odpowiedni st馧 nakryty obrusem i 鈍iece.

 Szafarz zwyczajny do udzielania komunii przywdziewa alb albo sutann i kom輳 oraz stu喚. Inni szafarze stosuj si do zwyczaj闚 przyj皻ych w danej okolicy albo ubieraj str鎩 odpowiedni dla tej pos逝gi aprobowany przez ordynariusza.

 Odno郾ie sposobu przyjmowania komunii nale篡 zachowa zwyczaj k豉dzenia hostii na j瞛yku komunikuj帷ego. Konferencje episkopatu za zgod Stolicy Apostolskiej mog jednak wprowadzi r闚nie drugi spos鏏 polegaj帷y na k豉dzeniu hostii na r瘯u przyjmuj帷ego. W tym wypadku nale篡 jednak zapobiec wszelkiemu niebezpiecze雟twu fa連zywych opinii dotycz帷ych Eucharystii, pouczaj帷 wiernych, 瞠 Chrystusowi obecnemu w postaciach sakramentalnych nale篡 oddawa jako Bogu kult latrii czyli adoracji. Przy obu sposobach udzielania komunii musi ona by podawana przez kompetentnego szafarza wypowiadaj帷ego s這wa Cia這 Chrystusa, na co wierny odpowiada Amen.

 Ostatni artyku (22) pi徠ego podrozdzia逝 m闚i o pozosta造ch fragmentach, kt鏎e nale篡 z szacunkiem zebra i zsypa do puszki (chyba tej, jak wynika z kontekstu, kt鏎a b璠zie puryfikowana), lub do naczynia z wod. R闚nie kielich lub inne naczynia u篡te do komunii pod postaci wina nale篡 obmy wod. Wod u篡t do ablucji nale篡 wypi lub wyla w odpowiednie miejsce.

 W鈔鏚 dyspozycji wymaganych od przyjmuj帷ych komuni, ostatni podrozdzia wylicza najpierw czyste sumienie czyli wolno嗆 od grzechu ci篹kiego, powo逝j帷 si na Sob鏎 Trydencki. Akt 瘸lu doskona貫go z postanowieniem wyspowiadania si z grzech闚 ci篹kich w odpowiednim czasie wystarczy w wypadkach nagl帷ej konieczno軼i (si urgeat necessitas), gdy brak odpowiedniej ilo軼i spowiednik闚. Ci, kt鏎zy komunikuj codziennie lub cz瘰to, powinni w regularnych odst瘼ach czasu, stosownie do swoich warunk闚, przyst瘼owa do sakramentu pokuty.

 Poza tym wierni powinni w Eucharystii widzie lekarstwo uwalniaj帷e od grzech闚 powszednich i zachowuj帷e od ci篹kich, wiedz帷 w szczeg鏊no軼i, 瞠 cz窷ci pokutne liturgii, zw豉szcza mszalnej, posiadaj tak moc.

 Artyku 24 m闚i o po軼ie eucharystycznym. Nadal obowi您uje jedna godzina odno郾ie pokarm闚 i napoj闚, z wyj徠kiem wody. Post ten ogranicza si jednak do 1/4 godziny odno郾ie chorych w szpitalach lub domach prywatnych (nawet nie ob這積ie chorych), starc闚, chorych lub starych kap豉n闚, czy to celebruj帷ych msz czy przyjmuj帷ych komuni, wreszcie os鏏 piel璕nuj帷ych chorych i starc闚 wzgl璠nie ich bliskich, pragn帷ych razem z nimi przyj望 komuni, je瞠li nie mog bez niedogodno軼i zachowa postu przez 1 godzin.

 Ostatni (25) artyku tej cz窷ci m闚i o przed逝瞠niu zjednoczenia z Chrystusem na ca貫 篡cie chrze軼ija雟kie, kt鏎e powinno by poddane kierownictwu Ducha 安i皻ego przynosz帷 obfitsze owoce mi這軼i. Przej軼iem do tego 篡cia chrze軼ija雟kiego, kt鏎e ma by trwaniem w dzi瘯czynieniu, ma by pewien czas osobistej modlitwy po przyj璚iu Komunii 鈍i皻ej.
 

 b)   O b r z  d   k o m u n i i    w i  t e j   p o z a   m s z 

 Udzielanie Komunii 鈍i皻ej poza msz posiada form nabo瞠雟twa, kt鏎ego istotn cz窷ci jest celebracja (nabo瞠雟two) s這wa Bo瞠go. S podane dwa obrz璠y, d逝窺zy, z pe軟iejszym nabo瞠雟twem s這wa Bo瞠go i obrz璠 po陰czony z kr鏒sz celebracj s這wa Bo瞠go. Pierwszy obrz璠 nale篡 stosowa wtedy, gdy udzielanie komunii 鈍. odbywa si o ustalonej godzinie dla wi瘯szej ilo軼i wiernych. (B璠zie to mia這 miejsce np. w niedziele, tam, gdzie z powodu braku kap豉na nie mo瞠 by Mszy 鈍i皻ej). Drugi obrz璠 stosuje si wtedy, gdy jeden lub kilku wiernych prosi o komuni poza msz i nie ma warunk闚 ani mo磧iwo軼i urz康zenia pe軟ego nabo瞠雟twa komunijnego.

 W ka盥ym razie udzielanie komunii 鈍. poza msz zawsze odt康 b璠zie mia這 form celebracji ze s這wem Bo篡m. Dlatego trudno sobie wyobrazi np. udzielanie Komunii 鈍. bezpo鈔ednio przed Msz 鈍. lub po Mszy 鈍., zw豉szcza w niedziel.

 Struktura obrz璠u udzielania Komunii 鈍. poza Msz 鈍. wzorowana jest na Mszy 鈍i皻ej. Ca這嗆 obrz璠u dzieli si na cztery cz窷ci: obrz璠y wst瘼ne, celebracja s這wa Bo瞠go, Komunia 鈍i皻a, obrz璠y ko鎍owe.

 Obrz璠y wst瘼ne (ritus initiales) obejmuj pozdrowienie wiernych i akt pokutny. Formu造 pozdrowienia s te same, co we Mszy 鈍i皻ej, z tym, 瞠 szafarz, kt鏎y nie jest kap豉nem lub diakonem, pozdrawia wiernych nast瘼uj帷ymi (lub podobnymi) s這wami: Bracia, b這gos豉wcie Pana, kt鏎y nas 豉skawie zaprasza do sto逝 Cia豉 Chrystusa. Wszyscy odpowiadaj: B這gos豉wiony B鏬 na wieki. Mo積a u篡 jako pozdrowienia r闚nie innych s堯w Pisma 鈍i皻ego. R闚nie formu造 aktu pokutnego s te same, co we Mszy 鈍. Przy trzecim akcie pokutnym znajdujemy nast瘼uj帷 propozycj t.zw. „trop闚” poprzedzaj帷ych Kyrie eleison: Kt鏎y wys逝篡貫 nam zbawienie przez swoj paschaln tajemnic – zmi逝j si nad nami. Kt鏎y nie zaprzestajesz odnawia w鈔鏚 nas cud闚 swojej M瘯i – zmi逝j si nad nami. Kt鏎y czynisz nas uczestnikami ofiary paschalnej przez przyj璚ie Twego Cia豉 – zmi逝j si nad nami.

 Z rubryki wynika, 瞠 wezwania te s podane przyk豉dowo, mog by zast徙ione r闚nie innymi tropami.

 Nast瘼uje liturgia s這wa ukszta速owana w pierwszym obrz璠zie podobnie, jak we Mszy 鈍. Czytania mog by wzi皻e z liturgii dnia, z czyta proponowanych dla mszy wotywnych o Naj鈍i皻szej Eucharystii, o Najdro窺zej Krwi Jezusa, o Naj鈍i皻szym Sercu. Pewne propozycje s r闚nie podane w ostatnim rozdziale omawianego dokumentu. Mo積a przeczyta jedn lub wi璚ej lekcji, po pierwszym czytaniu mo瞠 by psalm responsoryjny lub inny 酥iew, mo積a tak瞠 zachowa chwil milczenia. Liturgi s這wa zamyka modlitwa powszechna.

 Sam obrz璠 udzielania komunii przebiega nast瘼uj帷o. Po modlitwie powszechnej szafarz sakramentu przynosi naczynie z Naj鈍i皻szym Sakramentem, k豉dzie na o速arzu i przykl瘯a. Potem wprowadza do Modlitwy Pa雟kiej s這wami jak w mszale lub innymi podobnymi. Po odm闚ieniu przez wszystkich Modlitwy Pa雟kiej mo瞠 by przekazanie znaku pokoju. Po ukazaniu wiernym hostii ze s這wami Oto Baranek Bo篡... itd., wszystko przebiega jak przy udzielaniu Komunii w czasie Mszy 鈍. Procesji komunijnej mo瞠 towarzyszy 酥iew. Po rozdaniu komunii szafarz oczyszcza paten z fragment闚, dokonuje w razie potrzeby ablucji naczy i r彗, reszt hostii chowa w tabernakulum i przykl瘯a. Teraz mo瞠 by chwila milczenia lub 酥iew uwielbienia. Potem szafarz odmawia modlitw: Bo瞠, kt鏎y w przedziwnym sakramencie... lub inn podan do wyboru na ko鎍u dokumentu.

 Je瞠li szafarz nie jest kap豉nem lub diakonem wzywa b這gos豉wie雟twa Bo瞠go znacz帷 si krzy瞠m i m闚i帷: Niechaj Pan nam b這gos豉wi, broni od wszelkiego z豉 i doprowadzi do 篡cia wiecznego. Albo: Niech nas b這gos豉wi i strze瞠 wszechmog帷y i mi這sierny Pan. Ojciec i Syn, i Duch 安i皻y. Wszyscy odpowiadaj: Amen.

 Obrz璠 kr鏒szy w miejsce rozbudowanej liturgii s這wa wprowadza czytanie przez jednego z obecnych lub samego szafarza kr鏒kiego tekstu z Pisma 鈍., w kt鏎ym jest mowa o chlebie 篡cia. Przyk豉dowo podane s teksty nast瘼uj帷e: J 6, 54-55; 6, 54-58; 14, 6; 14, 23; 15, 4; 1 Kor 11, 26. Inne teksty mo積a wybra spo鈔鏚 podanych do wyboru w ostatnim rozdziale. Obrz璠 samej komunii i zako鎍zenie pozostaje bez zmian w stosunku do obrz璠u d逝窺zego.
 

 c)   U d z i e l a n i e   K o m u n i i    w i  t e j   i    W i a t y k u   c h o r y m
        p r z e z   s z a f a r z a   n a d z w y c z a j n e g o

 Sprawie tej po鈍i璚ony jest rozdzia II omawianego dokumentu. Wst瘼na rubryka tego rozdzia逝 (54) wyja郾ia, 瞠 spos鏏 udzielania komunii i Wiatyku przez kap豉na lub diakona podany jest w Ordo unctionis infirmorum. Obrz璠 podany tutaj odnosi si do akolity lub innego szafarza nadzwyczajnego Eucharystii.

 Artyku 55 postanawia, 瞠 Eucharystia mo瞠 by udzielana tylko pod postaci wina tym chorym, kt鏎zy nie mog jej przyj望 pod postaci chleba. Krew Chrystusa przenosi si do chorego w naczyniu zamkni皻ym, wykluczaj帷ym niebezpiecze雟two rozlania. Je瞠li po udzieleniu komunii choremu pozostanie co postaci wina, spo篡wa reszt szafarz, kt鏎y dokonuje te przepisanych ablucji.

 Nast瘼nie rozdzia podaje obrz璠 zwyczajny komunii chorych, obrz璠 skr鏂ony oraz obrz璠 udzielania Wiatyku.

 Obrz璠 zwyczajny niewiele r騜ni si od obrz璠u udzielania komunii poza msz opisanego powy瞠j. W obrz璠ach wst瘼nych pozdrowienie, po przyj軼iu do domu chorego brzmi: Pok鎩 temu domowi i wszystkim jego mieszka鎍om. Po akcie pokutnym nast瘼uje kr鏒kie czytanie s這wa Bo瞠go. Teksty do wyboru podane s przy obrz璠zie Wiatyku (opr鏂z podanych powy瞠j dochodz: J 14, 27; 15, 5; 1 J 4, 16). W obrz璠zie komunii i zako鎍zenia zmiany s nast瘼uj帷e. Przyk豉dowe wprowadzenie do Ojcze nasz brzmi: Teraz za razem b豉gajmy Boga tak, jak nauczy nas modli si Pan nasz Jezus Chrystus. Po rozdaniu komunii nie ma wzmianki o 酥iewie uwielbienia tylko o 鈍i皻ym milczeniu. Modlitwa ko鎍owa jest ta sama, jak dotychczas w rytuale przy komunii chorych.

 Ryt skr鏂ony stosuje si wtedy, gdy udziela si komunii wi瘯szej ilo軼i chorych w r騜nych pomieszczeniach tego samego domu, np. w szpitalach. Obrz璠 rozpoczyna si w ko軼iele, w kaplicy lub w pierwszym pomieszczeniu, gdzie szafarz odmawia antyfon O 鈍i皻a uczto lub inn podan do wyboru w ostatnim rozdziale. Nast瘼nie roznosi si komuni m闚i帷 do ka盥ego chorego z osobna lub do wszystkich komunikuj帷ych w jednym pomieszczeniu: Oto Baranek Bo篡... Ka盥y chory m闚i: Panie, nie jestem godzien... i przyjmuje komuni jak zwykle. Obrz璠 ko鎍zy si modlitw (jak wy瞠j), kt鏎 mo積a odm闚i w ostatnim pomieszczeniu albo w ko軼iele lub kaplicy.

 Obrz璠 Wiatyku wzbogacony jest o dodatkowe elementy. Po pozdrowieniu a przed aktem pokutnym ma miejsce kr鏒ki komentarz wst瘼ny, kt鏎ego wz鏎 podano, ko鎍z帷y si wezwaniem do modlitwy w intencji chorego. Wszyscy modl si przez chwil w milczeniu. Po kr鏒kim czytaniu s這wa Bo瞠go nast瘼uje odnowienie chrzcielnego wyznania wiary. Potem ma miejsce modlitwa za chorego w formie modlitwy wiernych. Przyk豉dowo s podane nast瘼uj帷e wezwania:
Bracia najmilsi, wzywajmy jednym sercem Pana Jezusa Chrystusa:
Ciebie, Panie, kt鏎y umi這wa貫 nas do ko鎍a i wyda貫 samego siebie na 鄉ier, aby nam da 篡cie, b豉gamy za naszego brata. Wys逝chaj nas Panie.
Ciebie, Panie, kt鏎y powiedzia, kto spo篡wa moje cia這 i pije moj krew b璠zie mia 篡cie wieczne, b豉gamy za naszego brata...
Ciebie, Panie, kt鏎y nas zapraszasz na t uczt, gdzie nie b璠zie ju wi璚ej cierpie i p豉czu ani smutku i roz陰ki, b豉gamy za naszego brata...

 Po modlitwie Ojcze nasz nast瘼uje udzielenie Wiatyku, wed逝g zwyk貫go obrz璠u udzielania komunii. Po udzieleniu komunii dodaje si jednak s這wa: Niechaj ci ono strze瞠 i zaprowadzi do 篡cia wiecznego. Chory odpowiada: Amen.

 Modlitwa ko鎍owa jest w豉sna, dostosowana do sytuacji. W miejsce b這gos豉wie雟twa ko鎍owego szafarz m闚i: Pan niechaj b璠zie zawsze z tob, umacnia ci swoj si陰 i strze瞠 w pokoju. 疾gnaj帷 si mo瞠 przekaza choremu „znak pokoju”.
 

 d)   O   r   n y c h   f o r m a c h   k u l t u   N a j  w i  t s z e g o   S a k r a m e n t u

 Formy te omawia rozdzia III nowo wydanej cz窷ci Rytua逝 rzymskiego. Artyku造 wst瘼ne tego rozdzia逝 podaj g喚bsze motywy i racje teologiczne kultu obecno軼i Chrystusa w postaciach eucharystycznych poza msz. Mog one dostarczy bogatych inspiracji do katechezy formuj帷ej pobo積o嗆 eucharystyczn wiernych, kt鏎a zbyt cz瘰to bazowa豉 tylko na powierzchownym sentymentalizmie, rozczulaj帷ym si nad „Boskim Wi篥niem w tabernakulum”, kt鏎y przyszed „dzieli z nami wygnanie”. Wskazuj帷 na 軼is貫, wewn皻rzne powi您anie kultu obecno軼i Chrystusa w sakramencie z Jego tajemnic paschaln uobecnian we Mszy 鈍. oraz z komuni sakramentaln, podkre郵a r闚nocze郾ie dokument De Sacra Communione, 瞠 istot tego kultu jest oddanie siebie Ojcu wraz z Chrystusem przez wzrost wiary, nadziei i mi這軼i w 篡ciu codziennym oraz przez dobre uczynki i dawanie 鈍iadectwa. Trzy cz窷ci rozdzia逝 omawiaj kolejno wystawienie Naj鈍i皻szego Sakramentu, procesje eucharystyczne i kongresy eucharystyczne jako trzy g堯wne formy kultu Eucharystii poza msz.

 Najwi璚ej uwagi po鈍i璚a dokument formie pierwszej. Praenotanda podkre郵aj na wst瘼ie z naciskiem zwi您ek tej formy kultu z form podstawow, jak jest celebracja eucharystyczna. Wystawienie Naj鈍i皻szego Sakramentu ma prowadzi do wewn皻rznego zjednoczenia z Chrystusem, kt鏎e osi庵a sw鎩 szczyt w komunii sakramentalnej. Dlatego w zewn皻rznej formie wystawienia nale篡 starannie unika wszystkiego, co mog這by zaciemni pragnienie Chrystusa, kt鏎y ustanowi ten sakrament przede wszystkim po to, aby by dla nas pokarmem i lekarstwem.

 Art. 83 zawiera zakaz celebrowania Eucharystii w tej samej nawie ko軼io豉, gdzie trwa wystawienie Naj鈍i皻szego Sakramentu. Pow鏚 istotny tego zakazu le篡 w tym, 瞠 celebracja eucharystyczna w spos鏏 doskonalszy realizuje wewn皻rzne zjednoczenie z Chrystusem, do kt鏎ego ma wiernych przygotowa wystawienie.

 W dalszym ci庵u Praenotanda podaj r騜ne przepisy reguluj帷e porz康ek wystawienia. Og鏊ne przepisy m闚i o przykl瘯aniu na jedno kolano zar闚no przed tabernakulum, jak przed wystawionym Naj鈍i皻szym Sakramentem oraz o zapalaniu 4 lub 6 鈍iec przy wystawieniu w monstrancji oraz 2 鈍iec przy wystawieniu w puszce. W pierwszym przypadku nale篡 tak瞠 u篡wa kadzid豉. Nast瘼nie podane s szczeg馧owe normy dotycz帷e wystawienia d逝窺zego, kr鏒kiego oraz adoracji we wsp鏊notach zakonnych. W ko鎍u mowa jest o tych, kt鏎zy maj prawo dokonywa wystawienia Naj鈍i皻szego Sakramentu. Poza kap豉nem i diakonem uprawnieni s nadzwyczajni szafarze Komunii 鈍i皻ej oraz osoby wyznaczone przez ordynariusza miejscowego spo鈔鏚 cz這nk闚 zakon闚 i stowarzysze religijnych maj帷ych jako zadanie adoracj Naj鈍i皻szego Sakramentu. Mog to by zar闚no m篹czy幡i, jak i niewiasty.

 W zako鎍zeniu pierwszej cz窷ci trzeciego rozdzia逝 podany jest obrz璠 wystawienia i b這gos豉wie雟twa Naj鈍i皻szym Sakramentem. W zasadzie nie wnosi on nic nowego do przepis闚 dotychczas obowi您uj帷ych. Zgodnie ze wskazaniami podanymi ju w Eucharisticum mysterium uzale積ia si wystawienie od faktycznej obecno軼i adoruj帷ych i poleca si czytania biblijne, homilie, kr鏒kie pouczenia oraz 酥iewy i chwile milczenia jako elementy programu adoracji maj帷e prowadzi do g喚bszego zrozumienia tajemnicy Eucharystii.

 R闚nie jaka cz窷 liturgii godzin mo瞠 by odm闚iona w ramach adoracji przed Naj鈍i皻szym Sakramentem.

 Cz窷 druga rozdzia逝 III m闚i o procesjach eucharystycznych, szczeg鏊nie w uroczysto嗆 Cia豉 i Krwi Chrystusa. Zalecenia id po linii zwyczaj闚 tradycyjnych, przy czym ordynariuszom miejscowym zleca si trosk o ich dostosowanie do zmienionych warunk闚.

 Kr鏒ki podrozdzia o kongresach eucharystycznych m闚i o ich znaczeniu, istocie i celu, przygotowaniu, samym przebiegu celebracji. Tak瞠 tutaj g堯wn my郵 jest troska o uwydatnienie centralnej pozycji celebracji eucharystycznej w鈔鏚 innych form kultu.

 Rozdzia IV i ostatni dokumentu przynosi wyb鏎 r騜nych tekst闚 do wykorzystania ad libitum w czasie celebracji komunijnej poza msz, adoracji i procesji. S to teksty biblijne Starego i Nowego Testamentu, psalmy responsoryjne, alleluja i wersety przed Ewangeli, formu造 pozdrowienia wst瘼nego, aktu pokutnego, hymny, antyfony, responsoria, modlitwy po komunii oraz modlitwy do b這gos豉wie雟twa Naj鈍i皻szym Sakramentem.

 W ca這軼i nowy dokument, odnowy liturgii cechuje wielka konsekwencja w stosowaniu og鏊nych zasad normuj帷ych kult tajemnicy Eucharystii og這szonych ju w poprzednich dokumentach soborowych i posoborowych do rozwi您ywania r騜nych szczeg馧owych problem闚, co z kolei przyczynia si do lepszego zrozumienia samych tych zasad.

Ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 44:1974, f. III, s. 58-63

I. LITERA I DUCH

Czes豉w Krakowiak

2. O w豉軼iwe zrozumienie Wiatyku

 Jeszcze do niedawna w powszechnym przekonaniu uwa瘸no namaszczenie chorych za sakrament umieraj帷ych. By mo瞠, przyczyni豉 si do tego sama kolejno嗆 udzielania sakrament闚 in extremis, z kt鏎ych ostatnim by這 namaszczenie, nierzadko wtedy, gdy chory straci ju przytomno嗆. Tymczasem historycznie i teologicznie sakramentem umieraj帷ych nie jest namaszczenie, ale Wiatyk 1 .

 Komunia 鈍. chorych i umieraj帷ych w formie Wiatyku znana jest ju w pierwszych wiekach chrze軼ija雟twa 2 . W okresie bardzo surowej praktyki pokutnej (II-III w. pokuta niepowtarzalna) nigdy nie odmawiano pokutnikom Eucharystii na 這簑 鄉ierci. 安iadectwa nast瘼nych wiek闚 potwierdzaj udzielanie Wiatyku umieraj帷ym, a nawet notuj zwyczaj kilkakrotnego komunikowania umieraj帷ych w ci庵u jednego dnia 3 .

 Dzia這 si tak dlatego, 瞠 w 鈍iadomo軼i pierwotnego Ko軼io豉, Eucharystia jest nie tylko duchowym pokarmem w zwyczajnych warunkach 篡cia, ale jest zasadniczym wyposa瞠niem chrze軼ijanina na moment przej軼ia z tego 鈍iata poprzez 鄉ier do wieczno軼i. Chrystus obecny w Eucharystii umacnia chrze軼ijanina w ostatnich chwilach jego 篡cia, pomaga mu ze spokojem przyj望 鄉ier, daj帷 jednocze郾ie gwarancj przysz貫go zmartwychwstania. Dlatego ca豉 tradycja za Soborem Nicejskim uwa瘸, 瞠 ka盥y chrze軼ijanin jest obowi您any w niebezpiecze雟twie utraty 篡cia przyj望 Eucharysti w formie Wiatyku 4 . Udzielano go rzeczywi軼ie wtedy, gdy chory by ju blisko 鄉ierci. Natomiast sakramentu namaszczenia udzielano w czasie powa積ej choroby. Dopiero od ko鎍a 鈔edniowiecza przyj窸a si praktyka udzielania Wiatyku przed sakramentem namaszczenia chorych. Sta這 si tak dlatego, 瞠 odt康 powszechnie namaszczenie zacz皻o uwa瘸 nie za sakrament chorych, ale umieraj帷ych i udzielano go w ostatnich chwilach 篡cia chorego 5 .

 Komunii 鈍. w formie Wiatyku udzielano pod dwiema postaciami (per intinctionem) w czasie Mszy 鈍. w ko軼iele lub przy chorym 6 . Zanoszenie Wiatyku w uroczystej procesji powszechnie przyj窸o si dopiero w XI-XII wieku, w zwi您ku z nowymi formami kultu Eucharystii 7 .

 Przypomnienie przez Konstytucj o 鈍i皻ej Liturgii (nr 73), 瞠 sakramentu namaszczenia nale篡 udziela, gdy „dla wiernych zaczyna si niebezpiecze雟two 鄉ierci z powodu choroby lub staro軼i”, przyczyni這 si do w豉軼iwego ujmowania tego sakramentu. Instrukcja do Konstytucji o 鈍i皻ej Liturgii z 26.IX.1964 r. (nr 68) wprowadza zmiany do Rytua逝 odnosz帷e si do ci庵貫go udzielania sakrament闚 choremu w niebezpiecze雟twie 鄉ierci. Udzielanie Wiatyku odt康 ma miejsce nie przed, ale po sakramencie chorych. W ten spos鏏 nawi您uje si do praktyki pierwotnej i podkre郵a si wielkie znaczenie Wiatyku, w豉軼iwego sakramentu umieraj帷ych.
 

 a)   C z y m   j e s t   W i a t y k ?

 Wiatyk nie jest zwyczajn Komuni 鈍. chorych. Ze wzgl璠u na specyficzny stan przyjmuj帷ego i spos鏏 jego udzielania ma swoje w豉sne teologiczne znaczenie. Komunia 鈍. chorych jest bardzo zalecana nawet codziennie, zw豉szcza w okresie paschalnym 8 . Zjednoczenie wiernych dotkni皻ych chorob z Chrystusem eucharystycznym, pozwoli im lepiej 陰czy swoje cierpienia z cierpieniami Chrystusa i ofiarowa je za zbawienie ca貫go 鈍iata (OUI nr 5). Specyfika Wiatyku wi捫e si z faktem, 瞠 przyjmuje go chrze軼ijanin w najbardziej decyduj帷ym momencie swego 篡cia, w chwili przej軼ia z tego 鈍iata przez 鄉ier do 篡cia wiecznego. Wprawdzie ka盥a Komunia 鈍. ma wymiar paschalny, eschatologiczny i eklezjalny 9 , ale w szczeg鏊ny spos鏏 odnosi si to do Wiatyku.

 P a s c h a l n y   w y m i a r   W i a t y k u. Wed逝g obietnicy Chrystusa przyjmowanie Eucharystii pozwala przezwyci篹y 鄉ier, wi璚ej, jest gwarancj przysz貫go zmartwychwstania: „Kto pozywa moje cia這 i pije moj krew ma 篡cie wieczne, a ja go wskrzesz w dniu ostatecznym” (J 6, 54). Dlatego Sob鏎 Trydencki nawi您uj帷 do s堯w Chrystusa i ca貫j tradycji Ko軼io豉 nazywa Eucharysti r瘯ojmi przysz貫j chwa造 10 . Eucharystia jest przyczyn chwalebnego zmartwychwstania cia豉 „gdy udziela specjalnej chwa造 duszy, kt鏎a w swoim czasie przejdzie r闚nie na cia這, wskrzeszone moc Bo膨” 11 .

 妃ier powoduje wprawdzie zniszczenie cia豉, ale te sprawia ostateczne zjednoczenie zbawionych z Chrystusem, w kt鏎ym „wszyscy b璠 o篡wieni” (1 Kor 15, 22). Je郵i wi璚 chrze軼ijanin umiera zjednoczony z Chrystusem i podobnie jak On przyjmuje dobrowolnie 鄉ier, nabiera ona wtedy charakteru ofiary sk豉danej razem z Chrystusem i przez to daje udzia w tajemnicy paschalnej Chrystusa. Tak przyj皻a i prze篡ta 鄉ier jest rzeczywi軼ie pasch, przej軼iem do Ojca i w konsekwencji prowadzi do chwalebnego zmartwychwstania 12 .

 Paschalny charakter Wiatyku staje si jeszcze bardziej widoczny i zrozumia造, je郵i udziela si go w czasie Mszy 鈍. i pod dwiema postaciami. Jest wtedy szczeg鏊nym znakiem udzia逝 chrze軼ijanina w tajemnicy dokonuj帷ej si podczas Ofiary mszalnej, czyli 鄉ierci Chrystusa i Jego przej軼ia do Ojca 13 . Ka盥orazowe przyj璚ie Eucharystii, jest ju tu na ziemi zjednoczeniem z Chrystusem i zapowiedzi ostatecznego zjednoczenia z Nim na zawsze. W spos鏏 pe軟y jednak realizuje to dopiero Wiatyk, Eucharystia przyj皻a w momencie przej軼ia z tego 鈍iata do Ojca. Dlatego mo積a powiedzie, 瞠 Wiatyk jest sakramentem 鄉ierci chrze軼ijanina przez to, 瞠 nadaje jej paschalny charakter. Taki sens nadaje Wiatykowi nowy obrz璠 sakramentu chorych 14 .

 Z paschalnego charakteru Wiatyku wynika jego zwi您ek z sakramentem chrztu, kt鏎y jest pierwszym sakramentem paschalnym przyjmowanym przez cz這wieka. Dlatego nowy ryt Wiatyku nawi您uje do chrztu przez pokropienie wod 鈍i璚on (nr 102: Ta woda niech Ci przypomni przyj皻y chrzest) i wyznanie wiary chrzcielnej (nr 108). Chrzest czyni cz這wieka przybranym synem Bo篡m daj帷 jednocze郾ie zadatek i obietnic 篡cia wiecznego (nr 28). Chrzest jest udzia貫m w 鄉ierci i zmartwychwstaniu Chrystusa wyra穎nym poprzez znaki sakramentalne: „My wszyscy, kt鏎zy鄉y otrzymali chrzest zanurzaj帷y w Chrystusa Jezusa, zostali鄉y zanurzeni w Jego 鄉ierci. Przyjmuj帷 wi璚 chrzest zanurzaj帷y nas w 鄉ier, zostali鄉y razem z Nim pogrzebani po to, aby鄉y i my wkroczyli w nowe 篡cie, jak Chrystus powsta z martwych dzi瘯i chwale Ojca” (Rz 6, 3-4). Wiatyk ma przygotowa i uzdolni chrze軼ijanina, aby z陰czy si z Chrystusem w momencie swej fizycznej 鄉ierci, prze篡waj帷 rzeczywi軼ie swoj pasch z Chrystusem. Tak wi璚 proces rozpocz皻y we chrzcie w chwili 鄉ierci chrze軼ijanina znajduje swoje ostateczne dope軟ienie dzi瘯i Chrystusowi, kt鏎y go umacnia i przeprowadza do nowego 篡cia.

 E s c h a t y c z n y   a s p e k t   W i a t y k u.   Ka盥y udzia w Eucharystii przygotowuje nas na ostateczne przyj軼ie Pana, paruzj, ale tak瞠 fakt powt鏎nego przyj軼ia Chrystusa uprzedza w znakach sakramentalnych. Wszystko to sprawia, 瞠 ju teraz 篡jemy w czasach ostatecznych (por. l Kor 10, 11; 2 Tym 3, 1). Chrze軼ijanin dzi瘯i wierze i sakramentalnej obecno軼i Chrystusa, 陰czy tera幡iejszo嗆 z przysz這軼i, 篡cie obecne z 篡ciem przysz造m. Przyjmuj帷 Eucharysti spotyka si z Chrystusem 篡j帷ym kiedy na 鈍iecie, obecnie przychodz帷ym sakramentalnie i tym, kt鏎y przyjdzie w dniu ostatecznym 15 .

 Eschatyczny charakter Wiatyku polega na tym, 瞠 jest to spotkanie z Chrystusem w momencie 鄉ierci, kt鏎a ko鎍zy ziemski czas 篡cia cz這wieka rozpoczynaj帷 篡cie wieczne. W tym decyduj帷ym momencie dla cz這wieka przychodzi do niego Chrystus, aby go przeprowadzi do nowego 篡cia. Przyj璚ie Wiatyku przez umieraj帷ego pozwala mu przezwyci篹y l瘯 przed 鄉ierci jako ca趾owitym unicestwieniem w oparciu o s這wa Chrystusa, 瞠 kto przyjmuje Jego cia這 ju „ma 篡cie wieczne” (J 6, 54). Podkre郵a to r闚nie formu豉 Wiatyku: Cia這 Chrystusa. Niech ci ono strze瞠 i zaprowadzi do 篡cia wiecznego 16 . Eschatyczny charakter, jaki ma ka盥a Komunia 鈍., znajduje swoje dope軟ienie i pe軟 realizacj dopiero w Wiatyku.

 E k l e z j a l n y   a s p e k t   W i a t y k u.   Udzia w jednym Chlebie eucharystycznym jest 廝鏚貫m jedno軼i Ko軼io豉 (por. l Kor 10, 16-17). Ka盥a Komunia 鈍. poza skutkiem indywidualnym posiada tak瞠 skutek wsp鏊notowy, oznacza i tworzy wsp鏊not wiernych, jako Mistyczne Cia這 Chrystusa 17 . Eucharystia jest jednocze郾ie 廝鏚貫m mi這軼i wszystkich cz這nk闚 Ko軼io豉.

 Eklezjalny charakter Wiatyku wyra瘸 si najpierw w uroczystym sposobie jego udzielania, kt鏎emu towarzyszy obecno嗆 wsp鏊noty lokalnej, przynajmniej poprzez rodzin i przyjaci馧 chorego 18 . Obecna przy chorym cz御tka Ko軼io豉 razem z nim wyznaje wiar, modl帷 si poleca go wsp鏊nocie 鈍i皻ych i zbawionych, Ko軼io這wi w niebie. Wsp鏊notowy i eklezjalny charakter celebracji Wiatyku najpe軟iej wyra瘸 si w tym, 瞠 jej uczestnicy, razem z chorym mog przyj望 Komuni 鈍. (tak瞠 pod dwiema postaciami), nawet je郵i tego dnia ju Eucharysti raz przyjmowali 19 . Okre郵enie, 瞠 szafarzem zwyczajnym Wiatyku jest proboszcz i jego wsp馧pracownicy, kapelan szpitala, sprawuj帷y opiek nad chorymi z ramienia danej wsp鏊noty lokalnej, r闚nie wyra瘸 eklezjalny charakter Wiatyku przez to, 瞠 do chorego przychodzi z Eucharysti prze這穎ny miejscowego Ko軼io豉, daj帷 mu chleb 篡cia wiecznego i zadatek zmartwychwstania. Z pomoc Ko軼io豉 ziemskiego chory otrzymawszy Wiatyk przechodzi do Ko軼io豉 zbawionych, niebieskiego Jeruzalem 20 .

 b)   O b o w i  z e k   p r z y j  c i a   W i a t y k u

 Przynajmniej od Soboru Nicejskiego powszechnie uwa瘸 si, 瞠 przyj璚ia Wiatyku w niebezpiecze雟twie 鄉ierci obowi您uje ka盥ego chrze軼ijanina na podstawie s堯w Chrystusa: „Kto po篡wa cia這 moje i pije moj krew ma 篡cie wieczne, a ja go wskrzesz w dniu ostatecznym” (J 6, 54). Dlatego wobec Wiatyku ust瘼owa這 prawo ko軼ielne (post eucharystyczny, jednorazowa Komunia w ci庵u dnia).

 R闚nie nowy Rytua mocno i wielokrotnie przypomina o tym obowi您ku: „Do przyj璚ia Wiatyku obowi您ani s wszyscy ochrzczeni, kt鏎zy mog przyj望 Komuni 鈍. Wszyscy bowiem wierni w niebezpiecze雟twie 鄉ierci, obowi您ani s na mocy przykazania (praecepto tenentur) przyj望 Komuni 鈍.” (nr 27; por. nr 30, 36, 93, 116).

 Aby rzeczywi軼ie umo磧iwi wiernym w godzin 鄉ierci przyj璚ie Wiatyku, Ko軼i馧 wyda nowe przepisy liturgiczne odno郾ie nadzwyczajnego szafarza Eucharystii= 21 . Ju na mocy wprowadzenia do nowego Rytua逝 je郵i nie ma kap豉na lub diakona, Wiatyk mo瞠 zanie嗆 choremu akolita albo wierny 鈍iecki, m篹czyzna lub kobieta, przez biskupa wyznaczony do udzielania Komunii 鈍. (nr 29).
 

 c)   L i t u r g i a   W i a t y k u

 O ile to jest w danych warunkach mo磧iwe, Wiatyku powinno si udziela podczas Mszy 鈍., aby chory m鏬 przyj望 Komuni 鈍. pod dwiema postaciami, bowiem ze wzgl璠u na sw鎩 znak ma ona wtedy pe軟iejszy wyraz. „W tej bowiem formie pe軟iej ujawnia si charakter uczty eucharystycznej i dobitniejszy wyraz znajduje wola, moc kt鏎ej nowy i wieczny Testament doznaje zatwierdzenia w krwi Pa雟kiej, a nadto odno郾ie uczty eschatologicznej w Kr鏊estwie Ojca” (por. Mt 26, 28-29) 22 . Tak瞠 uczestnicz帷y w tej Mszy 鈍. mog przyj望 Komuni 鈍. pod dwiema postaciami (OUI nr 99).

 Udzielanie Wiatyku poza Msz 鈍., mo瞠 by oddzielnym obrz璠em (nr 101-114), lub mo瞠 by z陰czone z udzielaniem sakramentu pokuty i namaszczenia chorych (ritus continuus), je郵i chory znajduje si w bliskim niebezpiecze雟twie 鄉ierci (nr 115-133). W takim wypadku Wiatyku udziela si bezpo鈔ednio po sakramencie chorych i Modlitwie Pa雟kiej (nr 130-131). W jednym tylko wypadku mo積a Wiatyku udzieli przed sakramentem chorych, je郵i wypadek jest bardzo nagl帷y. Udziela si wtedy najpierw sakramentu pokuty, nast瘼nie Wiatyku, „do kt鏎ego przyj璚ia w niebezpiecze雟twie 鄉ierci zobowi您any jest ka盥y ochrzczony” (nr 30) i je郵i czas pozwala udziela si wtedy sakramentu namaszczenia.

 Wiatyku poza Msz 鈍. udziela si w nast瘼uj帷ym obrz璠zie:
 1.  O b r z  d y   w s t  p n e   zawieraj: przyj軼ie kap豉na, pozdrowienie, pokropienie wod 鈍i璚on i wezwanie do modlitwy za chorego „w godzinie jego przej軼ia z tego 篡cia” (nr 103), spowied chorego je郵i zachodzi potrzeba. Je郵i natomiast chory nie przyjmuje sakramentu pokuty oraz s inne osoby do Komunii 鈍. ma miejsce akt pokuty, wed逝g jednej z formu przewidzianych w Mszale, po czym kap豉n udziela choremu odpustu zupe軟ego na godzin 鄉ierci (nr 105-106).
 2.  L i t u r g i a   s  o w a   B o  e g o   sk豉da si z kr鏒kiego czytania m闚i帷ego zwykle o Eucharystii jako zadatku i gwarancji 篡cia wiecznego i nie鄉iertelno軼i (por. J 6, 54-55; l Kor 11, 26). Celebrans, zale積ie od okoliczno軼i, mo瞠 przeczytany tekst kr鏒ko wyja郾i (nr 107).
 3.  W y z n a n i e   w i a r y   c h r z c i e l n e j   i modlitwa powszechna w formie litanii (nr 108-109).
 4.  U d z i e l e n i e   W i a t y k u.   Poprzedza je wsp鏊ne odm闚ienie Modlitwy Pa雟kiej, nast瘼nie kap豉n ukazuj帷 choremu Cia這 Pa雟kie m闚i formu喚 mszaln: Oto Baranek Bo篡... Chory i obecni m闚i jeden raz: Panie nie jestem godzien... Podaj帷 choremu Komuni 鈍. kap豉n wypowiada s這wa: Cia這 Chrystusa... Po udzieleniu Wiatyku mo積a przez chwil modli si w ciszy.
 5.  Na zako鎍zenie obrz璠u sk豉da si modlitwa pokomunijna w intencji chorego, aby pokrzepiony Cia貫m Pa雟kim w pokoju przeszed do Jego Kr鏊estwa (nr 114), oraz b這gos豉wie雟two jak we Mszy 鈍. lub wed逝g rozbudowanej formu造 (nr 79):
 Niech ci b這gos豉wi B鏬 Ojciec.
 R. Amen.
 Niech ci uzdrowi Syn Bo篡.
 R. Amen.
 Niech ci o鈍ieci Duch 安i皻y.
 R. Amen.
 Niech strze瞠 cia豉 twego i zbawi twoj dusz.
 R. Amen.
 Niech o鈍ieci serce twoje i zaprowadzi ci do 篡cia wiecznego.
 R. Amen.

 Nale篡 jeszcze zaznaczy, 瞠 je郵i Wiatyku udziela diakon u篡wa rytu zawartego w nowym Ordo. Je郵i natomiast Wiatyku udziela szafarz nadzwyczajny, stosuje si do obrz璠u udzielania Komunii 鈍. poza Msz 鈍. zmieniaj帷 jedynie formu喚 zwyczajn Cia這 Chrystusa na formu喚 przewidzian przy udzielaniu Wiatyku (nr 29).
 

 d)   W n i o s k i   p a s t o r a l n e

 Z przedstawionej w wielkim skr鏂ie teologii i liturgii Wiatyku jako sakramentu udzielanego wobec zbli瘸j帷ej si 鄉ierci wynikaj konkretne postulaty dla duszpasterstwa.

 Nale篡 zerwa z powszechn prawie praktyk 陰cznego udzielania sakramentu chorych i Wiatyku. Natura i przeznaczenie sakramentu chorych wymaga, aby udziela go zgodnie z 篡czeniem Ko軼io豉 tzn. na pocz徠ku powa積ej i niebezpiecznej choroby lub wieku starczego, a nie bezpo鈔ednio przed 鄉ierci (KL nr 73; OUI nr 8-13). Dopiero wtedy powoli zmienia si b璠zie mentalno嗆 wiernych i przestanie si uwa瘸 sakrament chorych za „ostatnie namaszczenie”, przeznaczone dla umieraj帷ych, co z kolei przyczyni si do w豉軼iwego patrzenia na Wiatyk, jako w豉軼iwe zaopatrzenie chrze軼ijanina na 鄉ier, zgodnie z tym co wy瞠j zosta這 powiedziane o jego znaczeniu.

 B璠zie to mo磧iwe jedynie wtedy, gdy duszpasterze w ten spos鏏 b璠 pouczali wiernych o sakramencie chorych i Wiatyku. Rzeczowa i dobra katecheza na temat tych sakrament闚 z pewno軼i mo瞠 doprowadzi do tego, 瞠 wierni b璠 prosi o sakrament chorych w chorobie, o Wiatyk za wobec zbli瘸j帷ej si 鄉ierci. 安iadome zjednoczenie si z Chrystusem Eucharystycznym w chwili 鄉ierci pozwoli spokojnie j przyj望 nadaj帷 jej charakteru paschalnego, przej軼ia z tego 鈍iata do 篡cia wiecznego. Wiatyk stanie si wtedy „ostatni uroczyst Komuni 鈍.” 23  zwyci篹aj帷 鄉ier, prowadz帷 do nowego 篡cia i daj帷 nadziej na chwalebne zmartwychwstanie.

Przypisy do C. Krakowiak: O w豉軼iwe zrozumienie Wiatyku:
1 Por.   L.   B e a u d u i n,   Le Viatique, LMD 1948, nr 15, 117-129;   M.   R i g h e t t i,   Manuale di storia liturgica, Milano 1949, t. III, 450-458;   W.   C i e s i e l s k i,   Ostatnie namaszczenie. Sakrament umieraj帷ych czy chorych?, RBL 8(1955) 115-131;   A.   G.   M a r t i m o r t,   Comment meurt un chrètien, LMD 1965, nr 44, 13-18;   M.   G y,   La mort du chrètien, w:   A.   G.   M a r t i m o r t,   L'Église en prière, Paris3 1965, 637-638;   W.   S c h e n k,   Liturgia sakrament闚 鈍i皻ych, cz. II, Lublin 1964, 76;   R.   F a l s i n i,   Il Viatico, Rivista di pastorale liturgica 11(1973) nr 3-4. 31-32.

2  Pierwszy sob鏎 powszechny w Nicei (325) sprawie Wiatyku po鈍i璚a kilka kanon闚, zw豉szcza kanon 13 (Breviarium fidei VII, 277).

3  R.   F a l s i n i,   art. cyt., 23;   M.   R i g h e t t i   notuje fakty wk豉dania do ust Eucharystii osobom ju zmar造m (dz. cyt., 451).

4  L.   B e a u d u i n,   art. cyt. 127-128;   M.   G y,   art. cyt., 637.

5  W.   S c h e n k,   dz. cyt., 76.

6  M.   R i g h e t t i,   dz. cyt., 454.

7  R.   F a l s i n i,   art. cyt., 32.

8  Ordo Unctionis infirmorum eorumque pastoralis curae nr 46 (skr鏒: OUI).

9  Por.   A.   L.   S z a f r a  s k i,   Paschalny, eschatologiczny i eklezjalny charakter Komunii 鈍i皻ej, Collectanea Theologica 41(1971) f. I, 5-25.

10  D e n z. 875.

11  A.   L.   S z a f r a  s k i,   art. cyt., 10.

12  Por.   R.   F a l s i n i,   art. cyt., 35;   A.   L.   S z a f r a  s k i,   art. cyt., 12.

13  „Viaticum si fieri potest, intra Missam recipiatur, ita ut infirmus sub utraque specie communicare possit, propterea etiam quod communio ad modum viatici suscepta peculiare signum habenda est participationis mysterii, quod in sacrificio Missae celebratur, mortis scilicet Domini eiusque transitus ad Patrem” (OUI nr 26).

14  „In transitu ex hac vita, fidelis, viatico Corporis et Sanguinis Christi roboratus, pignore resurrectionis munitur, iuxta verba Domini J 6, 54” (tam瞠).

15  Por.   A.   L.   S z a f r a  s k i,   art. cyt., 15-17.

16  OUI nr 112.

17  Por.   A.   L.   S z a f r a  s k i,   art. cyt., 18-22.

18  OUI nr 93.

19  Instrukcja Immensae caritatis, 161

20  R.   F a l s i n i,   art. cyt., 36.

21  Por. Instrukcja Immensae caritatis z 29.1.1973 r., Notitiae 1973, nr 83, 157-164.

22  Instrukcja o kulcie tajemnicy eucharystycznej z 25.V.1967 r., nr 32; por. te OUI nr 26; 94-95.

23  R.   F a l s i n i,   art. cyt., 37.

Ks. Czes豉w Krakowiak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 44:1974, f. III, s. 63-66

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

F.[ranciszek] B.[lachnicki]

XVI spotkanie diecezjalnych duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej

 W dniach 22 i 23 pa寮ziernika 1973 r. odby這 si w sanktuarium maryjnym ksi篹y filipin闚 na 安i皻ej G鏎ze w Gostyniu Wielkopolskim XVI spotkanie diecezjalnych duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej.

 Spotkanie rozpocz窸o si o godz. 12.00 w kaplicy od酥iewaniem hymnu Veni Creator po czym duszpasterz krajowy, ks. F. Blachnicki przywita nowego delegata Episkopatu Polski dla Spraw Duszpasterstwa S逝瘺y Liturgicznej, ks. biskupa Tadeusza B豉szkiewicza. Ks. Biskup w przem闚ieniu wst瘼nym ukaza donios這嗆 liturgii w 篡ciu Ko軼io豉 i nale篡tej formacji tych, kt鏎zy wykonuj r騜ne urz璠y i s逝瘺y w zgromadzeniu liturgicznym. Nast瘼nie duszpasterz diecezjalny archidiecezji wroc豉wskiej, ks. Lombardzki, wyg這si wspomnienie po鄉iertne o 酥. biskupie Pawle Latusku, pierwszym delegacie Episkopatu dla Spraw Duszpasterstwa S逝瘺y Liturgicznej, zmar造m 11 lutego 1973 r.

 Po przerwie obiadowej prace rozpocz窸y si odczytaniem protok馧u z ostatniego spotkania w υm篡, kt鏎e odby這 si 26 i 27.X.1972. Nast瘼nie duszpasterz krajowy wyg這si referat p.t. Rozw鎩 koncepcji duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej w Polsce w latach 1964-73. Pr鏏a syntezy w obliczu dziesi璚iolecia. Referat ten mia stanowi wprowadzenie do og鏊nego tematu spotkania: Podmiot duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej i jego formacja. Chodzi這 o wykazanie, 瞠 w minionych latach w zasadzie zosta豉 ju wypracowana integralna, odpowiadaj帷a soborowej wizji odnowy Ko軼io豉 i liturgii koncepcja formacji s逝瘺y liturgicznej, w tej chwili problemem g堯wnym staje si przygotowanie odpowiedniej kadry (podmiotu) zdolnej podj望 systematyczn i d逝gofalow realizacj tej koncepcji. Przez t kadr nale篡 rozumie kap豉n闚 (moderator闚) oraz ich pomocnik闚 (animator闚).

 W swoim referacie duszpasterz krajowy om闚i dorobek poszczeg鏊nych spotka duszpasterzy diecezjalnych, odbywaj帷ych si od 1964 roku zasadniczo dwa razy w roku, stanowi帷y zarazem etapy rozwoju koncepcji duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej w Polsce. Na pierwszym spotkaniu we Wroc豉wiu w r. 1964 postawiony zosta problem ujednolicenia programu i metody duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej w Polsce. Dot康 bowiem tyle by這 koncepcji, ilu posiadaj帷ych inicjatyw tw鏎cz duszpasterzy, przy czym inicjatywy te o charakterze lokalnym i subiektywnym nie mog造 sta si podstaw pracy ci庵貫j i organicznej. We Wroc豉wiu ukazano przes豉nki metodyczne i merytoryczne do rozwi您a problemu koncepcji duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej, formu逝j帷 i uzasadniaj帷 tez: liturgia w odnowie musi si sta „pierwsz zasad” duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej okre郵aj帷 jego istot, cel, program i metod.

 Na spotkaniu w Cz瘰tochowie (r. 1965) ks. dr St. Czerwik z Kielc przedstawi soborowe pojecie liturgii jako podstaw formacji ministrant闚. Ponadto przed這穎no projekt og鏊nopolskich wytycznych duszpasterstwa ministrant闚. Na III spotkaniu w Lublinie (r. 1965) przekazano te wytyczne ju jako tekst zaaprobowany przez Konferencj Episkopatu. Jednolity, chocia na razie tylko ramowy, program duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej w Polsce, skoncentrowany wok馧 zasady wychowanie do liturgii – wychowanie przez liturgi sta si faktem. R闚nocze郾ie zaj皻o si na tym spotkaniu problemem wychowania ministrant闚 do odnowionej liturgii mszy 鈍i皻ej.

 Na IV spotkaniu w Opolu, (r. 1966) przedstawiono propozycj wprowadzenia systemu stopni liturgicznych w formacji s逝瘺y liturgicznej i ukazano po raz pierwszy funkcj i program formacji lektora wed逝g wymaga soborowej odnowy liturgii. Na V spotkaniu w Krakowie (r. 1966) zaj皻o si zasadniczymi formami pracy dydaktyczno-wychowawczej w鈔鏚 ministrant闚, na VI spotkaniu w Warszawie (r. 1967) – koncepcj, metod i programem tzw. godziny ministranckiej. Tematem VII spotkania w Katowicach-Panewnikach (r. 1968) by這 wychowanie ministrant闚 w 鈍ietle Dekretu o apostolstwie 鈍ieckich. Na VIII, kilkudniowym spotkaniu – kursie w Kro軼ienku n/D (r. 1968) przedstawiono ju pe軟 koncepcj formacji lektor闚, koncepcj 瞠雟kich zespo堯w s逝瘺y liturgicznej (schole 酥iewacze), wprowadzono i uzasadniono rozr騜nienie „duszpasterstwo” i „ruch” s逝瘺y liturgicznej i w zwi您ku z tym: program minimalny (odpowiednik duszpasterstwa) i program maksymalny (odpowiednik ruchu).

 Na IX spotkaniu w Sandomierzu (r. 1969) zapoznano si z metod pedagogiczn 鈍. Jana Bosko stosowan w pracy w鈔鏚 ministrant闚, przekazano opracowane konspekty szczeg馧owe godzin ministranckich dla kandydat闚 oraz do鈍iadczenia pastoralne z prowadzenia 瞠雟kiej scholi liturgicznej (ks. W. Dekiel z Katowic).

 X, jubileuszowe spotkanie w Gda雟ku (r. 1969) po鈍i璚ono teoretycznemu i praktycznemu zapoznaniu duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej z nowym Ordo Missae i jego konsekwencjami dla formacji s逝瘺y liturgicznej. Na XI spotkaniu w υdzi analogicznie zaj皻o si w ten spos鏏 nowym Ordo baptismi parvulorum. XII spotkanie w Le瘸jsku (r. 1970) mia這 charakter wsp鏊nego sympozjum z diecezjalnymi referentami do spraw muzyki liturgicznej i ukaza這 duszpasterzom nowe, ogromne pole pracy: ch鏎y parafialne, schole ch這pi璚e (pueri cantores) i dziewcz璚e, organist闚. Ci wszyscy w my郵 Konstytucji o 鈍. Liturgii wykonuj prawdziw s逝瘺 liturgiczn i musz by obj璚i trosk duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej. XIII spotkanie w Lublinie (r. 1971) by這 po陰czone z otwarciem i po鈍i璚eniem Krajowego O鈔odka Formacji S逝瘺y Liturgicznej. Na tym spotkaniu przekazano duszpasterzom diecezjalnym ca這軼iowo opracowany skrypt pt. Formacja s逝瘺y liturgicznej. Wyg這szony na XIV spotkaniu w Tarnowie (r. 1972) referat Od ministrant闚 do animator闚 zgromadzenia liturgicznego ukaza tendencje rozwojowe w mi璠zynarodowym ruchu s逝瘺y liturgicznej i na tym tle sytuacj w Polsce, kt鏎a w tym zestawieniu przedstawia si korzystnie. W Tarnowie r闚nie przekazano projekt ca這軼iowego programu formacji s逝瘺y liturgicznej obejmuj帷ej prawie ca造 okres wieku szkolnego od III do XII klasy.

 Na XV spotkaniu w υm篡 (r. 1972) zaj皻o si specjaln s逝瘺 kantora-psa速erzysty i jego formacj oraz dokonan przez Stolic Apostolsk reform ni窺zych 鈍i璚e w aspekcie znaczenia tej reformy dla koncepcji formacji s逝瘺y liturgicznej.

 We wnioskach ko鎍owych swego referatu duszpasterz krajowy zwr鏂i uwag na fakt, 瞠 dokona si wprost olbrzymi przeskok od punktu wyj軼ia w roku 1964 do chwili obecnej, kiedy jeste鄉y w posiadaniu integralnej, g喚boko soborowej, teologicznej koncepcji formacji s逝瘺y liturgicznej, jak nie dysponowali鄉y jeszcze nigdy dot康. Stwarza ona ogromn szans do postawienia tego odcinka duszpasterstwa specjalistycznego na poziomie dot康 nie spotykanym w historii Ko軼io豉.

 Domaga si to jednak jeszcze wielkiego wysi趾u w kierunku szkolenia kadr oraz przygotowania zaplecza redakcyjnego dla pomocy duszpasterskich i dydaktycznych. Pierwszemu z tych zada zostan po鈍i璚one referaty i obrady drugiego dnia tego spotkania.

 Reszt pierwszego dnia spotkania zaj窸y sprawozdania duszpasterzy diecezjalnych, maj帷e przede wszystkim ukaza aktualny stan przygotowania duszpasterzy oraz ich pomocnik闚 鈍ieckich do realizacji programu formacji s逝瘺y liturgicznej. Sprawozdania ukaza造 bogaty wachlarz ciekawych inicjatyw, akcji, ale tak瞠 problem闚 i trudno軼i zwi您anych z duszpasterstwem s逝瘺y liturgicznej w poszczeg鏊nych diecezjach. Wieczorem pierwszego dnia odby豉 si jeszcze koncelebra eucharystyczna. By豉 to Msza 鈍. za zmar貫go ks. biskupa Paw豉 Latuska, z homili biskupa-delegata.

 Drugi dzie obrad, rozpocz掖 si od doko鎍zenia i podsumowania sprawozda duszpasterzy diecezjalnych. Dokonuj帷 podsumowania duszpasterz krajowy zwr鏂i uwag na zagadnienie poprawnej terminologii, jaka powinna si utrwali. Nale篡 unika wyra瞠nia „liturgiczna s逝瘺a o速arza”, bo najpierw zawiera ono niepotrzebne powt鏎zenie tre軼i (s逝瘺a o速arza jest z natury swej liturgiczna), a nast瘼nie ma sens zaw篹aj帷y, bo nie ka盥a s逝瘺a w zgromadzeniu liturgicznym jest s逝瘺 o速arza (np. lektor, schola, komentator), dlatego u篡wamy zgodnie z posoborow koncepcj podzia逝 s逝瘺 i funkcji w zgromadzeniu okre郵enia „s逝瘺a liturgiczna”, „duszpasterstwo – formacja s逝瘺y liturgicznej”.

 W zwi您ku z reform ni窺zych 鈍i璚e i wprowadzeniem pos逝g liturgicznych lektora i akolity z instytucj biskupi, nale篡 nazw „akolita” zarezerwowa na oznaczenie tej pos逝gi, a w odniesieniu do ch這pc闚 wykonuj帷ych s逝瘺 o速arza u篡wa raczej tradycyjnego terminu „ministrant”. Dyskusyjny jest problem nazwy lektor: czy u篡wa jej zar闚no w odniesieniu do istniej帷ych ch這pc闚 lektor闚, jak i do starszych (kleryk闚 i 鈍ieckich) wprowadzonych w t pos逝g przez biskupa w my郵 nowego dekretu Stolicy Apostolskiej? (Na ten temat wywi您a豉 si p騧niej 篡wa dyskusja. Ks. bp Etter z Poznania wysun掖 propozycj przyj璚ia nazwy sublektor. W wyniku dyskusji wszyscy przychylili si do propozycji duszpasterza krajowego, aby zwr鏂i si do episkopatu z propozycj zatrzymania nazwy „sub-diakon”, co by這by zgodne i z sugesti dokumentu rzymskiego i z tradycj liturgiczn. Mo積a by jeszcze rozr騜nia: subdiakon-lektor, subdiakon-akolita.

 W dalszym ci庵u podsumowania sprawozda duszpasterz krajowy stwierdzi, 瞠 wsz璠zie punkt ci篹ko軼i w duszpasterstwie s逝瘺y liturgicznej przesun掖 si na prac z lektorami. Tu jednak zarysowuje si pewien kryzys: z jednej strony poziom pracy nie wsz璠zie jest zadowalaj帷y, ogranicza si do wst瘼nego szkolenia w ramach kurs闚, a po tzw. „鈍i璚eniach” lektor闚 pracy wychowawczej si nie kontynuuje. Z drugiej strony powstaje pytanie co robi z powszechnie niemal przyj皻ym u nas zwyczajem „鈍i璚enia” lektor闚 przez biskup闚 w nowej sytuacji zaistnia貫j z chwil wydania dekretu Ministeria quaedam.?

 W dyskusji, kt鏎a rozwin窸a si na ten temat ustalono zasady nast瘼uj帷e:

 1.  Nale篡 d捫y do pog喚bienia formacji lektor闚 przez stopniowe wprowadzenie wsz璠zie programu maksymalnego.

 2.  Ceremonia „鈍i璚enia” lektor闚 nale篡 stonowa, aby zachowa proporcj w stosunku do nowego obrz璠u instytucji lektor闚 dokonywanej przez biskupa. W 瘸dnym wypadku dotychczasowe „鈍i璚enia” nie mog by uznane za r闚nowa積e z nowowprowadzonym obrz璠em liturgicznym. W przysz這軼i trzeba im nada charakter uroczystego przyj璚ia do grupy kandydat闚 na sta造 „urz康” lektora i akolity we wsp鏊nocie lokalnej (analogia do obrz璠u przyj璚ia do grona kandydat闚 na diakon闚).

 3.  Formacja we wsp鏊nocie lektor闚 w parafiach powinna by traktowana jako przygotowanie do przyj璚ia z r彗 biskupa sta貫j pos逝gi lektora i akolity po uko鎍zeniu przynajmniej 18 roku 篡cia. Z regu造 powinno si dopuszcza do tych pos逝g wychowank闚 parafialnych zespo堯w i wsp鏊not s逝瘺y liturgicznej. Powinno to stanowi zarazem jaki szczyt d逝goletniego procesu formacji, a w ten spos鏏 przygotowani lektorzy i akolici powinni by pomocnikami duszpasterzy w prowadzeniu i wychowaniu w parafiach m這dszych ministrant闚 i lektor闚.

 W tej sprawie nale篡 przygotowa odpowiedni memoria do Konferencji Episkopatu wys豉ny za po鈔ednictwem delegata Episkopatu.

 W ostatniej cz窷ci spotkania duszpasterz krajowy przedstawi komunikaty dotycz帷e inicjatyw Krajowego Duszpasterstwa S逝瘺y Liturgicznej zwi您anych z formacj duszpasterzy (moderator闚) s逝瘺y liturgicznej oraz ich pomocnik闚 (animator闚) s逝瘺y liturgicznej.

 1.  Z inicjatywy KDSL zosta zorganizowany przy Studium Pastoralnym KUL Kurs Specjalny Duszpasterstwa Liturgicznego dla duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej. Studium to zaaprobowane przez Konferencj Episkopatu, jest pomy郵ane jako dwuletnie studium p馧-stacjonarne. Studenci mieliby przez 3 dni w tygodniu wyk豉dy i 獞iczenia w Lublinie, przez reszt tygodnia mogliby by zaanga穎wani w duszpasterstwie w swoich diecezjach i parafiach, o ile mo積o軼i ju w specjalistycznym duszpasterstwie s逝瘺y liturgicznej. W roku akademickim 1973/74 przewiduje si zorganizowanie wyk豉d闚 i 獞icze przez dwa dni w tygodniu, z tym 瞠 jeden dzie by豚y przeznaczony na og鏊n orientacj w problematyce teologiczno-pastoralnej poprzez wyk豉dy na Studium Pastoralnym KUL. W przysz造m roku przewiduje si poszerzenie zaj耩 do 3 dni w tygodniu. Studium jest zorientowane praktycznie, akcentuje bardziej formacj ni informacj, znacznie wi璚ej jest ilo軼iowo 獞icze ni wyk豉d闚. Chce ono przygotowa specjalist闚 z prawdziwego zdarzenia dla tego konkretnego odcinka duszpasterstwa liturgicznego.

 2.  W okresie wakacji planuje si zorganizowanie w trzech kolejnych turnusach 15-dniowych kurs闚 dla duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej.

 3.  Planuje si zorganizowanie eksperymentalnego, og鏊nopolskiego kursu dla kandydat闚 na lektor闚 i akolit闚 z instytucj biskupi.

 4.  Formacja tzw. „diakonii” czyli 瞠雟kich si wychowawczych do pracy we wsp鏊notach liturgicznych dziewcz徠 (schole) zostanie zainicjowana poprzez seri dni skupienia.

 W toku dyskusji wysuni皻o jeszcze dwa dezyderaty: jak najszybszego opracowania og鏊nopolskiego dyrektorium formacji s逝瘺y liturgicznej oraz zorganizowania og鏊nopolskiej pielgrzymki dziewcz徠 nale膨cych do scholi liturgicznych na Jasn G鏎.

 Na ostatniej cz窷ci obrad obecny by ks. bp Tadeusz Etter z Poznania, reprezentuj帷y gospodarza archidiecezji ks. arcybp A. Baraniaka.

 Spotkanie zako鎍zono kr鏒k modlitw przed cudownym obrazem Matki Bo瞠j 安i皻og鏎skiej.

Ks. F.[ranciszek] B.[lachnicki]

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 44:1974, f. III, s. 66-73

III. DIAKONIA SZTUKI

Gizela Skop

Seminarium naukowe na temat pie郾i ko軼ielnej

 W dniach 20 i 21 wrze郾ia 1973 r. odby這 si we Wroc豉wiu seminarium naukowe na temat pie郾i ko軼ielnej. Spotkanie by這 zorganizowane przez Sekcje Wyk豉dowc闚 如iewu i Muzyki Ko軼ielnej Komisji Episkopatu do Spraw Nauki. Uczestnikami seminarium byli profesorowie muzyki i 酥iewu poszczeg鏊nych seminari闚, pracownicy naukowi Instytutu Muzykologii Ko軼ielnej KUL oraz nieliczni przedstawiciele laikatu, interesuj帷y si zagadnieniem pie郾i ko軼ielnej.

 Program seminarium przewidywa 2 referaty (ks. doc dr hab.  K.  M r o w i e c:   Pie郾i ko軼ielne w polskich r瘯opisach i drukach od XVI do XIX w. Stan bada i postulaty badawcze;  ks. dr  B.  B a r t k o w s k i:   Z bada nad ustn tradycj polskich 酥iew闚 religijnych), 2 wprowadzenia do dyskusji (ks. mgr   I.  P a w l a k:   Pie郾i w pozamszalnych obrz璠ach liturgicznych;   ks.  mgr   H.  C e m p u r a:   Wsp馧czesna pie填 ko軼ielna i piosenka religijna), 4 wypowiedzi zg這szone do dyskusji (ks. doc dr hab.   W.  S c h e n k:   Znaczenie duszpasterskie pie郾i nabo積ej w Polsce; doc dr hab.   J.  W o r o n c z a k:   Zagadnienie 廝鏚e i funkcjonowania pie郾i od 鈔edniowiecza do XVI w.; ks.  dr   W.  D a n i e l s k i:   Teksty dawnych pie郾i w odbiorze wiernych dzisiaj;   ks. prof.   G.  M i z g a l s k i:   Sprawozdanie z III Sympozjum Mi璠zynarodowego Stowarzyszenia Muzyki Ko軼ielnej (CIMS) w Salzburgu).

 Ks. K. M r o w i e c   w s這wie wst瘼nym, otwieraj帷ym spotkanie, po przywitaniu szczeg鏊nie serdecznym gospodarza archidiecezji, ks. kardyna豉 B. Kominka, rektora Wy窺zego Seminarium Duchownego, na kt鏎ego terenie odbywa造 si obrady – ks. doc. dr  J.  M a j k i,   prelegent闚 oraz wszystkich zebranych, uzasadni aktualno嗆 i konieczno嗆 podj璚ia problematyki pie郾i ko軼ielnej. Zagadnienie pie郾i zajmuj帷e na przestrzeni wiek闚 zawsze wa積e miejsce w 篡ciu religijnym i jest zagadnieniem rozleg造m i wieloaspektowym. St康 wynika konieczno嗆 skoncentrowania si na kilku wybranych problemach; po這瞠nia nacisku na dyskusj, kt鏎ej celem ma by wszechstronne na鈍ietlenie wy這wionych temat闚. Potrzebna jest refleksja dotycz帷a stanu bada nad pie郾i star, a jeszcze bardziej – wypracowania dyrektyw dla nowej dzia豉lno軼i praktycznej.

 Ks. kard. B.  K o m i n e k   w swoim przem闚ieniu, obok 篡czenia owocnych obrad zwraca uwag na wielk rol pie郾i w liturgii, wskazywa na jej funkcj integruj帷, katechizmow, a nawet polityczn w dziejach zw豉szcza ludu 郵御kiego. Przekaza r闚nie apel Konferencji Episkopatu pod adresem muzyk闚 ko軼ielnych o opracowanie jednolitych 酥iew闚 Ordinarium mszalnego, kt鏎e by umo磧iwia造 ukazanie ducha jedno軼i w wielkich, wsp鏊nych spotkaniach, np. przy okazji uroczysto軼i jasnog鏎skich.

 Pracowite popo逝dnie pierwszego dnia seminarium wype軟i referat ks.  K.  M r o w c a,   wypowied   J.  W o r o n c z a k a,   referat ks.  B.  B a r t k o w s k i e g o   oraz sprawozdanie z III Sympozjum CIMS, z這穎ne przez ks.  G.  M i z g a l s k i e g o.

 Referat  ks.  K.  M r o w c a   ukaza rozleg陰 dziedzin bada nad polsk pie郾i ko軼ieln, od jej pocz徠k闚 tj. od XIV do XIX w. Podsumowa stan naszej wiedzy o pie郾iach okresu 鈔edniowiecza, renesansu, baroku i czas闚 nowszych. W uzyskaniu w豉軼iwego i pe軟ego obrazu powstania i rozwoju nowej pie郾i religijnej konieczna jest wsp馧praca filolog闚 i muzykolog闚.

 W realizowaniu bada hymnologicznych najpilniejszymi zadaniami s: rejestracja 廝鏚e i wypracowanie szczeg馧owej problematyki bada. Konieczne jest poszukiwanie 廝鏚e autentycznych, obejmuj帷ych zbiory pie郾i, pojedyncze pie郾i, a tak瞠 wzmianki o pie郾iach nieznanych. Hymnolog musi si zainteresowa nie tylko pie郾iami z zachowanymi melodiami, ale tak瞠 utworami lirycznymi, kt鏎e dotar造 do nas jedynie w wersji tekstowej. Nieprzebadane dot康 systematycznie muzykalia bibliotek klasztornych i seminaryjnych daj szans dalszych odkry. W rejestracji 廝鏚e nale瘸這by wykorzysta nowoczesne sposoby przeprowadzania dokumentacji poprzez wykorzystywanie techniki mikrofilmowej i fotograficznej. Konieczne jest stworzenie centralnego katalogu zbior闚 i pojedynczych pie郾i.

 Ustalenie pe軟ej problematyki bada nad pie郾i religijn nie jest spraw 豉tw. Z grubsza bior帷, konieczna jest charakterystyka melodii zachowanych pie郾i z uwzgl璠nieniem jej proweniencji, powi您a z melodiami europejskimi (gregoria雟kimi i innych narod闚) protestanckimi i ludowymi, zagadnienia kontrafaktur, wp造wu melodyki 鈍ieckiej, przebadanie funkcjonowania pie郾i w obrz璠ach liturgicznych i innych nabo瞠雟twach; potrzebna jest orientacja w cechach stylistycznych pie郾i od strony tekstu i melodii. Na opracowanie czeka zbadanie roli zakon闚 i bractw w rozwoju pie郾i, historia poszczeg鏊nych kancjona堯w i 酥iewnik闚, 篡cie i dzia豉lno嗆 zbieraczy pie郾i.

 Postulatem ko鎍owym tego pierwszego referatu by這 stworzenie odpowiedniej bazy, zaopatrzonej w konieczne pomoce w ramach Instytutu Muzykologii Ko軼ielnej KUL i przygotowanie kadry naukowc闚 ch皻nych do pracy hymnologicznej.

 Wypowied   J.  W o r o n c z a k a,   znakomitego polskiego filologa-mediewisty, dotyczy豉 zagadnienia 廝鏚e i funkcjonowania pie郾i najstarszych a do po這wy XVI w. Polskie pie郾i religijne najwcze郾iej pojawiaj si w procesjach jako czynno軼i liturgicznej, kt鏎a bez 酥iewu jest nie do pomy郵enia. Nast瘼nie pojawiaj si w kazaniach, gdzie spe軟iaj rol dydaktyczno-katechetyczn. Takim funkcjonowaniem t逝maczy si bogactwo tre軼i dogmatycznej w najstarszych pie郾iach wielkanocnych (Chrystus zmartwychwstan jest, Przez twe 鈍i皻e zmartwychwstanie), dalszych zwrotkach Bogurodzicy, licznych dekalogach. Z chwil przygotowania wi瘯szego zespo逝 os鏏, zdolnych do wyg豉szania kaza, ukazywania si zbior闚 kaza, pie填 traci sw funkcj katechizacyjn i liryzuje si. Od XV w. powstaj pie郾i o charakterze lirycznym dla ca貫go zgromadzenia i pie郾i solowe. Powstaje liryka maryjna i po鈍i璚ona 鈍i皻ym. Pojawiaj si r闚nie przek豉dy z j瞛yka 豉ci雟kiego. W zwi您ku z powstaniem pr康闚 husyckich, pos逝guj帷ych si pie郾i w j瞛yku narodowym w propagowaniu swych idei, nast瘼uje zamkni璚ie procesu liturgizacji pie郾i, odwr鏂enie si od pie郾i w j瞛ykach narodowych, co w konsekwencji doprowadza do ich szybkiego zaniku i ma貫j 篡wotno軼i. W rezultacie dotrwa造 do naszych czas闚 nasze najstarsze pie郾i z ko鎍a XIII i XIV w., a liczne pie郾i z wieku XV przechowa造 si jedynie w wzmiankach i incipitach. W pierwszej po這wie XVI w. – w okresie przedreformacyjnym – powsta wielki zesp馧 pie郾i antropomorfizuj帷y Chrystusa-Dzieci徠ko. Z tego czasu zachowa造 si, wyros貫 na gruncie franciszka雟kiej duchowo軼i, kancjona造 czartoryski i k鏎nicki.

 Pie郾i przekazywano zasadniczo drog ustnej tradycji. Tym t逝macz si wielokrotne zapisy tej samej pie郾i w r騜nych miejscach i w r騜nych wariantach. Pierwsze kancjona造 pojawiaj si dopiero w drugiej po這wie XV w. a ich rozw鎩 przypada na wiek XVI i XVII.

 Referat  ks.  B.  B a r t k o w s k i e g o   podj掖 temat wariabilno軼i polskich 酥iew闚 religijnych zachowanych w ustnych tradycjach. Punktem wyj軼ia bada jest konfrontacja tradycji zapisanej w 酥iewnikach z tradycj ustn. Analiza zebranych materia堯w prowadzi do dostrze瞠nia szeregu element闚 podlegaj帷ych zmienno軼i. S nimi: rysunek meliczny, w istotnym swym trzonie niezmieniony, ale wype軟iony stosowaniem d德i瘯闚 obcych; skoki melodii – d德i瘯ami przej軼iowymi; bardziej urozmaicona metrorytmika z cz瘰tymi rytmami punktowanymi, synkopowymi i konfliktowymi, licznie wyst瘼uj帷e „maniery” 酥iewacze: glissanda i dzielenie s堯w oddechem. Przebadania wymaga problem wp造wu folkloru 鈍ieckiego na kszta速owanie si wariabilno軼i pie郾i religijnych. Uzyskany na podstawie, wycinkowych jak dot康 bada etno-muzykologicznych obraz poliwersyjno軼i polskich 酥iew闚 religijnych podsuwa pytanie o zasad drukowania 酥iewnik闚 w Polsce: czy to ma by 酥iewnik jednolity dla ca貫go kraju, czy te raczej nale瘸這by w trosce o zachowanie bogactwa r騜norodnych tradycji pomy郵e o 酥iewnikach regionalnych.

 Dyskusja po tych trzech wyst徙ieniach toczy豉 si wok馧 przyczyn poliwersyjno軼i pie郾i, tonalno軼i polskich 酥iew闚 i zale積o軼i od chora逝 gregoria雟kiego, mo磧iwo軼i okre郵enia element闚 rdzennie polskich w pie郾iach religijnych. Dyskutanci doszli do wniosku, 瞠 sprecyzowanie „polskich cech” b璠zie zadaniem niezwykle trudnym, jedynie w wypadku pie郾i bardzo starych niezawodnym wska幡ikiem, pomocnym w identyfikowaniu utwor闚 polskiego pochodzenia b璠zie struktura wersyfikacyjna pie郾i; inne elementy b璠 bardzo cz瘰to og鏊noeuropejsk w豉sno軼i i dorobkiem.

 Pada造 r闚nie pytania o u篡teczno嗆 przeprowadzanych bada folklorystycznych, o mo磧iwo嗆 wykorzystania odkrytych wersji melodycznych pie郾i w drukowaniu nowych 酥iewnik闚. W jakim stopniu przydatne b璠zie stwierdzenie cech polskiej melodyki dla nowej tw鏎czo軼i hymnodycznej, maj帷ej w my郵 dyrektyw odnowionej liturgii wyrasta z naszej epoki. Odno郾ie 酥iewnik闚 podkre郵ono, 瞠 przede wszystkim maj one s逝篡 duszpasterstwu, a nie badaniom etno-muzykologicznym, st康 niecelowym by這by umieszczanie w nich wielu wersji melodycznych i jedynie pie郾i starych. R闚nocze郾ie jednak, bior帷 pod uwag wychowawcze warto軼i u鈍iadamiania sobie dorobku kultury narodowej nale瘸這by w nich umie軼i wyb鏎 pie郾i starych, odznaczaj帷ych si niezaprzeczalnymi walorami religijnymi i artystycznymi pod wzgl璠em tekstu i melodii, aby zachowa pewn ci庵這嗆 tradycji. Du穎 uwagi i troski nale篡 r闚nie po鈍i璚i nowym kompozycjom, kt鏎e by odpowiada造 potrzebom chwili, pomaga造 ludziom wsp馧czesnym w nawi您aniu autentycznego kontaktu z Bogiem i innymi lud幟i we wsp鏊nocie Ko軼io豉; sprzyja造 wej軼iu w dialog ze zbawczym dzia豉niem Boga, uobecnianym w misteriach liturgii.

 Pierwszy dzie obrad zako鎍zy這 sprawozdanie z III Sympozjum Mi璠zynarodowego Stowarzyszenia Muzyki Ko軼ielnej w Salzburgu, z這穎ne przez jednego z przedstawicieli polskiej delegacji na tym spotkaniu – ks.  G.  M i z g a l s k i e g o.   Zadaniem Mi璠zynarodowego Stowarzyszenia Muzyki Ko軼ielnej jest troska o rozw鎩 muzyki sakralnej w oparciu o dyrektywy Ko軼io豉. I i II Sympozjum zajmowa這 si sytuacj prawn muzyki sakralnej oraz muzyk liturgiczn w katedrach i opactwach. Tematem III Sympozjum by豉 wsp馧czesna muzyka religijna i liturgiczna w krajach europejskich. Na spotkaniu tym prezentowane by造 r闚nie osi庵ni璚ia polskie z wymienionych dziedzin, z wielk 篡czliwo軼i i zainteresowaniem przyj皻e przez uczestnik闚 sympozjum.

 Drugi dzie seminarium rozpocz窸a Msza 鈍. koncelebrowana w kaplicy Wy窺zego Seminarium. Obrady rozpocz窸o wprowadzenie do dyskusji przygotowane przez ks.  H.  C e m p u r    na temat wsp馧czesnej pie郾i ko軼ielnej i piosenki religijnej. Wypowied prelegenta przynios豉 przede wszystkim rozr騜nienie mi璠zy obu formami i pr鏏y zdefiniowania ich istoty. Prelegent proponowa nast瘼uj帷 definicj pie郾i: „jest to utw鏎 wokalny o tre軼i zwi您anej z liturgi Ko軼io豉 katolickiego, a wi璚 odpowiadaj帷y w豉軼iwemu celowi i funkcji z muzyk, kt鏎ej charakter nie mo瞠 budzi w徠pliwo軼i o jej ko軼ielnym przeznaczeniu do wykonywania przez lud”. Rzecz jasna, 瞠 taka pie填 w my郵 zalece ko軼ielnego prawodawstwa powinna utrzymywa 陰czno嗆 z tradycj, a r闚nocze郾ie uwzgl璠nia nowe potrzeby i wymogi liturgii, by nowe formy niejako organicznie wyrasta造 z form ju istniej帷y ch. Pie填 we wsp馧czesnym uj璚iu powinna by nie tylko ozdob obrz璠u, ale jego w豉軼iwo軼i, znakiem, jednym z najbardziej wymownych, jakie s do dyspozycji kultu. Rzeczywisto嗆 w dziedzinie nowej tw鏎czo軼i liturgicznej u nas i nie tylko u nas, pozostawia jeszcze wiele do 篡czenia. Konieczny jest wsp鏊ny wysi貫k poet闚 i kompozytor闚, by odpowiedzie na istniej帷e zapotrzebowania. Nie wymaga si, by nowe pie郾i odznacza造 si nowoczesnym j瞛ykiem muzycznym, gdy wtedy nie spe軟i造by warunku komunikatywno軼i, lecz przede wszystkim, by 軼i郵e by造 skorelowane z konkretnym obrz璠em liturgicznym.

 Piosenka religijna zosta豉 scharakteryzowana jako „utw鏎 o tre軼i religijnej, wyra瘸j帷e indywidualne potrzeby cz這wieka, o wsp馧czesnej melodyce i rytmice, wykonany z towarzyszeniem instrument闚 perkusyjnych i instalacji wzmacniaj帷ej, na郵aduj帷y wzory piosenek 鈍ieckich”. Nie widzi si dla niej miejsca w liturgii, ale mo瞠 z powodzeniem by wykorzystywana w katechizacji i innych formach budzenia 鈍iadomego 篡cia religijnego w 鈔odowiskach m這dzie穎wych. Jako cech dyskwalifikuj帷 piosenk religijn, jak znamy, w ramach obrz璠闚 liturgicznych, wskazuje si przede wszystkim na fakt jej nawi您ywania do 鈍ieckiej piosenki kabaretowej i taneczno-przebojowej, co w konsekwencji poci庵a za sob swego rodzaju desakralizacj prze篡cia religijnego.

 Wypowied ks.  W.  S c h e n k a   poruszy豉 problem duszpasterskiego znaczenia pie郾i nabo積ych. Prelegent rozpocz掖 sw wypowied od stwierdzenia, 瞠 酥iew nale篡 do integralno軼i natury ludzkiej. Poprzez rytm i melodi jest wyrazem jedno軼i i jednomy郵no軼i. Naucza i utrwala prawdy wiary. Tw鏎czo嗆 pie郾iowa w zakresie tekstu i melodii umo磧iwia tym samym ludziom 鈍ieckim uczestnictwo w magisterium Ko軼io豉; pozwala wyra瘸 im swoj wizj prawd chrze軼ija雟kich. Kazania i katechezy id w niepami耩, pie郾i pozostaj. Pie填 wychowuje do na郵adowania Boga, jest nauczycielk modlitwy w r騜nych jej odcieniach: pochwalnej, dzi瘯czynnej, b豉galnej. Mo瞠 spe軟i rol jednocz帷 ludzi r騜nych wyzna chrze軼ija雟kich. W dalszym ci庵u swych wywod闚 prelegent wskaza na najbardziej zauwa瘸lne braki w naszym repertuarze pie郾iowym: brak pie郾i na przygotowanie dar闚, o Wieczerzy Pa雟kiej jako sprawowaniu pami徠ki Pana, na temat chrztu, brak pie郾i o charakterze pokutnym – dotychczasowe wielkopostne s po prostu pie郾iami pasyjnymi; nie ma r闚nie pie郾i 瘸這bno-paschalnych, a aktualnie z okazji uroczysto軼i za zmar造ch 酥iewa si pie郾i 瘸這bne albo pie郾i wielkanocne. Tematyka eschatologiczna r闚nie jest pomini皻a w aktualnie 酥iewanym powszechnie repertuarze pie郾iowym.

 Aby pie郾i mog造 spe軟i swoj rol w duszpasterstwie, konieczne jest energiczne przeprowadzenie rewizji tekst闚 pod wzgl璠em j瞛ykowym i teologicznym. Trzeba tworzy nowe pie郾i, kt鏎e by stale wzbogaca造 repertuar parafialny. Postuluje si ujednolicenie tekst闚 i melodii pie郾i, bo tylko to mo瞠 uratowa mo磧iwo嗆 spotkania si ludzi, wytworzenie wsp鏊noty wobec faktu sta貫j migracji ludno軼i. Wa積ym momentem, wp造waj帷ym na skuteczno嗆 duszpasterskiego oddzia造wania pie郾i jest r闚nie spos鏏 ich wykonania, aby zach璚a do w陰czenia si ca貫j wsp鏊noty. Potrzebna jest sta豉 troska ksi璠za i organisty, by usuwa b喚dy, 獞iczy nowe pie郾i, pami皻aj帷 o w陰czaniu scholi, ch鏎u ko軼ielnego.

 Zagadnienie pie郾i ko軼ielnych w pozamszalnych obrz璠ach liturgicznych by這 tematem wprowadzenia do dyskusji ks.  I.  P a w l a k a.   Chodzi o 酥iewy towarzysz帷e sprawowaniu r騜nych sakrament闚, sakramentali闚, liturgii godzin. 砰jemy w okresie, gdy na naszych oczach rodzi si nowa liturgia sakrament闚 i mo瞠my mie wp造w na miejsce i jako嗆 酥iew闚 przewidzianych w poszczeg鏊nych obrz璠ach. Jak dotychczas, ukaza豉 si u nas jedyna ksi璕a liturgiczna – Obrz璠y chrztu dzieci. Niestety, przewidziane wypowiedzi muzyczne w ramach ceremonii chrzcielnych, prezentowane w tej ksi璠ze przedstawiaj si skromnie. Jeste鄉y na etapie zast瘼owania dos這wnych t逝macze tekst闚 豉ci雟kich „odpowiednimi” pie郾iami polskimi. Wobec braku w wielu wypadkach pie郾i odpowiadaj帷ych w pe軟i tre軼i i duchowi poszczeg鏊nych czynno軼i, cz瘰to dokonuje si zbyt ryzykownych adaptacji, co w rezultacie prowadzi do wykorzystywania tych samych pie郾i do spe軟iania r騜nych funkcji. Zostaje tym samym zachwiana hierarchia 酥iew闚 w liturgii. Pie郾i, kt鏎e np. w liturgii godzin zast瘼uj oryginalne hymny brewiarzowe, a wi璚 spe軟iaj funkcj obrz璠ow, w sakramentaliach wyst瘼uj jako 酥iewy towarzysz帷e czynno軼iom liturgicznym.

 W dziedzinie pozamszalnych obrz璠闚 liturgicznych wo豉nie o nowe kompozycje jest jeszcze bardziej uzasadnione ni na terenie tw鏎czo軼i mszalnej. Przed wydaniem nowych ksi庵 liturgicznych konieczna jest konsultacja z muzykami, by 酥iewy zajmowa造 w nich odpowiednie miejsce.

 Problemy odbioru tekst闚 dawnych pie郾i przez wsp馧czesnych wiernych podj掖  ks.  W.  D a n i e l s k i.   Punktem wyj軼ia swych rozwa瘸 obra zatwierdzony przez Podkomisj Episkopatu Polski do Spraw Muzyki (na prawach eksperymentu) tymczasowy 酥iewnik mszalny i przeprowadzi analiz tre軼iow w oparciu o kryteria teologii kerygmatycznej zawartych w nim zespo堯w pie郾i wyznaczonych na poszczeg鏊ne okazje i okresy roku liturgicznego.

 O篡wiona dyskusja, jaka rozwin窸a si po przygotowanych wypowiedziach drugiego dnia seminarium dotyczy豉 r騜norodnych zagadnie. Wskazywano na mo磧iwo嗆 rozszerzenia repertuaru naszych pie郾i o niekt鏎e pie郾i protestanckie. Pewnym precedensem w tej dziedzinie jest 酥iewnik ekumeniczny, zawieraj帷y 100 pie郾i wydany dla kraj闚 j瞛yka niemieckiego, zatwierdzony przez w豉dze Ko軼io豉 katolickiego i ewangelickiego. Wa積ym zadaniem wydaje si tak瞠 modyfikacja tekst闚 pie郾i istniej帷ych, jeszcze powszechnie 酥iewanych (np. dalsze zwrotki pie郾i Serdeczna Matko). W tworzeniu nowych kompozycji nale篡 zwr鏂i szczeg鏊n uwag na mszalne 酥iewy procesyjne; na wej軼ie, przygotowanie dar闚, Komuni 鈍. Powinny wytwarza ducha braterskiej wsp鏊noty, wyra瘸 rado嗆 gromadzenia si przed Panem. Nale篡 zorganizowa konkurs kompozycji liturgicznych pod protektoratem Podkomisji Muzycznej Episkopatu. Cenne b璠 jednak r闚nie lokalne inicjatywy i spontaniczna tw鏎czo嗆 fachowych muzyk闚 zainteresowanych dziedzin liturgiczn. Z okazji zjazd闚 profesor闚 muzyki czy diecezjalnych referent闚 dla spraw muzyki, odbywaj帷ych si na zmian co dwa lata, mo積a by prezentowa dorobek w tej dziedzinie z poszczeg鏊nych rejon闚 Polski i dzieli si nim z wszystkimi. Za ma這 uwagi po鈍i璚a si pie郾i religijnej w katechezie oraz mo磧iwo軼iom rehabilitacji dawnych pie郾i.

 Odno郾ie problemu pie郾i i piosenki religijnej podkre郵ano r騜nic w ich przeznaczeniu: pie郾i przeznaczone s zasadniczo do wykonywania masowego, przez wszystkich zgromadzonych, a piosenki nadaj si do wykonania solowego lub przez ma造 zesp馧. Poza tym typ melodyki piosenek za bardzo przypomina muzyk 鈍ieck i budz si w s逝chaczu w徠pliwo軼i, czy to jest muzyka religijna czy te 鈍iecka.

 Szeroko嗆 podj皻ej na seminarium problematyki, szczera troska o zachowanie 陰czno軼i z tym, co w naszej tradycji pie郾iowej najlepsze, a r闚nocze郾ie autentyczne zaanga穎wanie w szukanie nowych dr鏬 oraz kryteri闚 dla wsp馧czesnych kompozycji liturgicznych, stwarzaj uzasadnione nadzieje na pomy郵ny rozw鎩 tej dziedziny 篡cia religijno-kulturowego w Polsce.

Gizela Skop, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 44:1974, f. III, s. 70-73

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA

Jerzy Grze鄂owiak

Wsp鏊nota wiernych a eksperyment w liturgii

 砰cie wsp馧czesnego 鈍iata na wielu p豉szczyznach wskazuje na przydatno嗆 eksperymentu, a nawet w bardzo licznych wypadkach na jego nieodzowno嗆, wr璚z konieczno嗆. Wszelki post瘼 gospodarczy, ekonomiczny, naukowy i techniczny uwarunkowany jest dzi prowadzeniem uprzednio d逝gotrwa造ch bada i eksperyment闚. Idee i wynalazki musz przej嗆 najpierw odpowiedni pr鏏 oraz sprawdzi si do鈍iadczalnie. Dopiero otrzymane wyniki, po szczeg馧owej ich analizie i otwartym dialogu pomi璠zy kompetentnymi i zainteresowanymi danym problemem stronami, mog zadecydowa o dalszych losach konkretnego projektu, wynalazku, urz康zenia czy idei.

 Cho soborowa reforma liturgii dobiega ju ko鎍a, jednak mimo rozliczne i powa積e pozytywne rezultaty i korzy軼i p造n帷e z dotychczasowej reformy, odnowy liturgii – jak si wydaje – nie mo積a uzna za definitywnie zako鎍zon. Bo je郵i soborowe za這瞠nia odnowy liturgii mo積a uzna za s逝szne, to ich realizacja szczeg馧owa w wielu punktach nie odpowiada w ca貫j pe軟i ani pierwotnym zamierzeniom i wytycznym soboru, ani og鏊nym celom, kt鏎e sob鏎 chcia osi庵n望, ani te oczekiwaniom i nadziejom cz這wieka wsp馧czesnego. Z drugiej strony jest r闚nie rzecz oczywist, 瞠 – przy uwzgl璠nieniu pielgrzymuj帷ego charakteru Ko軼io豉, a w zwi您ku z tym kulturowego uwarunkowania wszystkich jego instytucji – w og鏊e ka盥a reforma liturgii b璠zie mia豉 zawsze tylko charakter tymczasowy, przej軼iowy, 瞠 zawsze b璠zie jedynie dostosowaniem si do konkretnej sytuacji cz這wieka i Ko軼io豉, kt鏎y z jednej strony stale pog喚bia swoj samo鈍iadomo嗆, a z drugiej znajduje si zawsze w okre郵onej sytuacji ci庵le zmieniaj帷ego si 鈍iata. Wynika z tego, 瞠 liturgia zawsze b璠zie podlega prawom rozwoju.

 Z racji przedstawionych wy瞠j fakt闚 m闚i si dzi do嗆 powszechnie w fachowej literaturze dotycz帷ej problematyki liturgii o konieczno軼i tzw. tw鏎czo軼i liturgicznej, o obowi您ku poszukiwania i tworzenia nowych form w liturgii lepiej odpowiadaj帷ych cz這wiekowi wsp馧czesnemu i cz這wiekowi jutra. Dochodzimy w ten spos鏏 do sedna sprawy. Ot騜 ten upragniony rozw鎩 form w liturgii r闚nie wymaga eksperymentu 1 .

 Tworzenie nowej liturgii domaga si odpowiednich pr鏏 ad experimentum z dw鏂h powod闚. Po pierwsze dlatego, 瞠 szukanie nowych form liturgicznych (gest闚, znak闚, tekst闚) musi dokonywa si w 篡ciu wsp鏊noty wiernych. Nie chodzi przecie o stworzenie nowych form „za biurkiem”, form dalekich od 篡cia i trudno przyswajalnych, ani o liturgi w teorii, lecz o liturgi zdatn do konkretnego sprawowania we wsp鏊nocie. Po drugie: je郵i ju pewne formy zostaj rzeczywi軼ie z g鏎y przez w豉dz ko軼ieln ustalone, to nie mo積a narzuca ich wsp鏊notom liturgicznym bez uprzedniego sprawdzenia ich funkcjonalno軼i i przydatno軼i za pomoc eksperymentu.

 Bardzo d逝go odnoszono si do eksperyment闚 liturgicznych z rezerw i niech皻nie, je郵i nie wrogo. Przyczyn tego by這 jednostronne statyczne widzenie liturgii, w niezmienno軼i kt鏎ej dopatrywano si odblasku odwiecznej niezmienno軼i Boga. Je郵i za p騧niej w toku post瘼uj帷ej odnowy liturgii otworzy造 si pewne mo磧iwo軼i dla eksperymentowania, zaszkodzili sprawie zbyt gorliwi dzia豉cze o niepog喚bionej wiedzy liturgicznej, kt鏎zy nie tylko negowali dialogiczny charakter eksperymentu, lecz w fa連zywie rozumianej wolno軼i ignorowali w og鏊e autorytet w豉dzy ko軼ielnej. Kiedy za cz瘰to takie „pirackie pr鏏y”, kt鏎e nies逝sznie nazywano eksperymentem, ko鎍zy造 si fiaskiem i niepowodzeniem oraz przynosi造 szkod Ko軼io這wi, ich autorzy win zrzucali na ryzyko zawsze przecie tkwi帷e w ka盥ym eksperymencie. Na skutek tego w豉dza Ko軼io豉 odnosi豉 si niech皻nie do eksperymentowania na polu liturgii zakazuj帷 nawet eksperyment闚 poprawnie rozumianyc h.

 Eksperyment w liturgii zosta dopiero zalegalizowany przez Sob鏎 Watyka雟ki II. Sob鏎 zakaza tzw. „dzikich eksperyment闚” czyli zmieniania liturgii przez kap豉na na w豉sn r瘯 (KL 22, 3); wymaga natomiast rzetelnych eksperyment闚 kierowanych, przeprowadzanych w odpowiednich grupach i przez okre郵ony czas, za pozwoleniem Stolicy Apostolskiej (KL 40, 2). Przeprowadzaniem potrzebnych eksperyment闚 winna si zaj望 terytorialna komisja liturgiczna (KL 44).

 W praktyce pierwszym krokiem naprz鏚 w realizacji tych postanowie Konstytucji o 安i皻ej Liturgii by豉 instrukcja Inter oecumenici (26.IX.1964 r.), kt鏎a w鈔鏚 prac terytorialnej komisji liturgicznej wymienia na pierwszym miejscu „studia i eksperymenty” w zakresie, w jakim upowa積ia j do tego w豉dza terytorialna (art. 45a). Wida, 瞠 przepisy te mia造 bardzo og鏊nikowy charakter, a mo磧iwo軼i eksperymentowania by造 ograniczone.   G.  W u c h e r e r   –  H u l d e n f e l d   廝鏚這 eksperyment闚 samowolnych i traktowanie przez biskup闚 wszystkich eksperymentuj帷ych jako „utrapienie”, widzi w豉郾ie w tym, 瞠 nie wypracowano bardziej szczeg馧owych wytycznych 2 .

 Poniewa z powodu niezadowolenia z niekt鏎ych rozwi您a w r騜ny spos鏏 eksperymentowano odnowion liturgi, lub szukaj帷 form bardziej odpowiednich prowadzono cz瘰to nowe eksperymenty na w豉sn r瘯. Kongregacja Kultu Bo瞠go wyda豉 w instrukcji Liturgicae instaurationes (29.VI.1970) bardziej szczeg馧owe przepisy w tej materii 3 . W my郵 tych dyrektyw (art. 12) pozwolenia na potrzebne eksperymenty w dziedzinie liturgicznej mo瞠 udzieli tylko Kongregacja Kultu Bo瞠go, i to na pi鄉ie, przy zachowaniu 軼is造ch i okre郵onych zasad. Wszystkie dotychczasowe pozwolenia co do eksperyment闚 we mszy utraci造 swoj moc, poniewa obowi您uje nowy Msza Rzymski. W przypadku konieczno軼i przeprowadzenia g喚bszych dostosowa odnowionej ju liturgii do tradycji i charakteru narod闚, eksperymenty mog by prowadzone tylko za zgod Stolicy Apostolskiej po przed這瞠niu jej ca貫go projektu z podaniem wszystkich punkt闚. Eksperymenty mog by dokonywane tylko pod odpowiedzialno軼i w豉軼iwej w豉dzy lokalnej i przy dok豉dnie okre郵onym zakresie, a wi璚: w odpowiednich zespo豉ch; pod odpowiedzialno軼i specjalnie wyznaczonych roztropnych os鏏; ograniczone co do ilo軼i; najwy瞠j przez jeden rok; nie mo積a ich przeprowadzi podczas wielkich celebracji ani rozg豉sza wiadomo軼i o nich; na koniec do鈍iadczenia nale篡 przed這篡 Stolicy Apostolskiej.

 Z powy窺zego wida, 瞠 Kongregacja Kultu Bo瞠go nie zmieni豉 zasady o tzw. „eksperymencie kierowanym” 4 . W tym uj璚iu inicjatywa eksperymentu wychodzi zawsze „od g鏎y”, od w豉dzy, kt鏎 jest biskup prosz帷y o pozwolenie Stolic Apostolsk („Je郵i by這by potrzebne szersze dostosowanie... konferencja episkopatu spraw g喚boko rozwa篡...”, art. 12). Powstaje pytanie, czy taka koncepcja eksperymentu jest wystarczaj帷a w procesie ci庵貫go dostosowywania liturgii?

 Z pewno軼i zale積o嗆 eksperymentu od kompetentnej w豉dzy jest zawsze konieczna i w dobrze rozumianym eksperymencie autorytet w豉dzy nigdy nie powinien by kwestionowany. Dzieje liturgii w鈔鏚 pewnych od豉m闚 protestantyzmu s bowiem ostrze瞠niem. Pokazuj one, do czego prowadzi brak kontroli w liturgii i pozostawienie wszystkiego ca趾owitej dowolno軼i i swobodzie, gdy zaspokaja si jedynie potrzeby chwili, a zabraknie wyczucia dla ci庵這軼i liturgicznej tradycji 5 . Niemniej nale瘸這by chyba uwzgl璠ni w eksperymencie element inicjatywy oddolnej. Zawsze b璠zie musia這 w nim istnie zdrowe napi璚ie pomi璠zy autorytetem i wolno軼i. Inicjatywa w eksperymencie winna wychodzi tak瞠 „od do逝”, od lokalnych wsp鏊not liturgicznych. Trzeba przecie z ca陰 szczero軼i przyzna, 瞠 bez oddolnego nacisku wyra瘸j帷ego si m.in. w ekperymentalnych pr鏏ach przystosowania liturgii do wsp馧czesno軼i, nie by這by soborowej reformy liturgii lub przynajmniej nie przybra豉by ona tak radykalnej formy. Inicjatywa oddolna jest przeto konieczna. Dlaczego prawo do eksperymentu maj mie tylko idee cz這nk闚 terytorialnej komisji liturgicznej, a zawsze mia造by i嗆 na marne w豉軼iwe i sensowne pomys造 liturgiczne duszpasterza 篡j帷ego w 鈔odowisku i znaj帷ego potrzeby wiernych czy te propozycje i inicjatywa 鈍ieckich? Dlatego zamiast m闚i o „eksperymencie kierowanym”, kt鏎y to termin wydaje si inicjatyw podj璚ia eksperymentu zacie郾ia tylko do w豉dzy ko軼ielnej, nie mo積a by raczej postulowa „eksperymentu kontrolowanego”?

 Okre郵enie „eksperyment kontrolowany” nie wyklucza autorytetu w豉dzy, a mimo to daje mo磧iwo嗆 – cho熲y w minimalnym stopniu – samodzielnego podj璚ia inicjatywy eksperymentowania, do kt鏎ego p騧niej do陰czy豉by si kontrola w豉dzy. Fakt, 瞠 w豉dza ko軼ielna b璠zie musia豉 p騧niej niejednokrotnie odrzuci taki eksperyment z racji jego niestosowno軼i, nie jest jeszcze argumentem przemawiaj帷ym za tym, by w og鏊e takiego eksperymentowania zaniecha.

 Wydaje si, 瞠 bior帷 pod uwag charyzmatyczny charakter Ludu Bo瞠go, nie ka盥y eksperyment musi by zlecony lub wyra幡ie z g鏎y sankcjonowany i posiada uprzedni zgod autorytetu. Oczywi軼ie przy decyzji podj璚ia takiego eksperymentu potrzeba wielkiej odwagi, samokrytyki i przyj璚ia na siebie odpowiedzialno軼i, co zak豉da nawet istnienie 豉ski charyzmatycznej. Eksperyment zawiera w sobie zawsze pewne ryzyko, ale przecie ryzyko i niepewno嗆 znamionuj ca陰 nasz chrze軼ija雟k egzystencj, a postawa eksperymentowania jest poniek康 wyrazem naszej wiary.

 Prawo do eksperymentu liturgicznego bardziej samodzielnego i mniej zale積ego od w豉dzy centralnej udowodni mo積a w oparciu o fundamentaln dla katolickiej nauki spo貫cznej, a stosowan wsp馧cze郾ie do r騜nych dziedzin 篡cia Ko軼io豉, tzw. zasad pomocniczo軼i 6 . Zasada ta g這si, 瞠 spo貫czno軼i wi瘯sze i lepiej zorganizowane winny 鈍iadczy pomoc spo貫czno軼iom mniejszym, a jedne i drugie maj by pomoc dla osoby ludzkiej. Od strony negatywnej zasada ta postuluje wi璚 pozostawienie osobie ludzkiej i mniejszym spo貫czno軼iom okre郵onej prawem swobody dzia豉nia. 畝dna spo貫czno嗆 nie mo瞠 odbiera inicjatywy osobie ludzkiej, a spo貫czno嗆 wi瘯sza nie mo瞠 ogranicza mniejszej. Zasada pomocniczo軼i sprawia, 瞠 utrzymuj si w granicach swej dzia豉lno軼i nie naruszaj帷 wzajemnie swoich zakres闚 dzia豉nia. Wprowadzenie zasady pomocniczo軼i na teren 篡cia Ko軼io豉 (stosowana by mo瞠 wobec Ko軼io豉 tylko w sensie analogicznym, tzn. podobnym do spo貫czno軼i 鈍ieckich, ale w spos鏏 nieco odmienny ze wzgl璠u na religijn i nadprzyrodzon specyfik spo貫czno軼i Ko軼io豉) wymaga zastosowania jej tak瞠 w dziedzinie liturgii. W my郵 tej zasady dzia豉lno嗆 ka盥ej spo貫czno軼i w 這nie Ko軼io豉 ma charakter pomocniczy i dlatego w豉dze wy窺ze nie powinny przeszkadza inicjatywie liturgicznej jednostek i instancji ni窺zych. Zadaniem w豉dz naczelnych jest pomaga, budzi inicjatyw, odpowiedzialno嗆, koordynowa dzia豉lno嗆 jednostek i wsp鏊not oraz utrzymywa si w granicach kompetencji. Zasada pomocniczo軼i realizowana in concreto domaga si zupe軟ie wyra幡ie decentralizacji, utrzymywania si poszczeg鏊nych w豉dz ko軼ielnych w granicach w豉snej kompetencji oraz popierania przez nie inicjatywy oddolnej, a nawet indywidualnej. Zasada pomocniczo軼i postuluje wi璚 to samo, co zawarte jest w tre軼i proponowanego wy瞠j „eksperymentu kontrolowanego”.

 Podsumowuj帷 zagadnienie eksperymentu w liturgii stwierdzi nale篡, 瞠 warunkiem przysz這軼i liturgii jest eksperyment szerzej rozumiany ni dot康. Chodzi mianowicie o uaktualnianie liturgii we wsp馧czesnej sytuacji Ko軼io豉 przez zdrow krytyk, dialog, planowanie i tworzenie poddawanych eksperymentalnym pr鏏om form liturgicznych odpowiadaj帷ych przyspieszonemu dzisiaj tempu historii.

 Wniosek ten nabiera jeszcze wi瘯szej oczywisto軼i w 鈍ietle wypowiedzi  K.  R a h n e r a:   „Dop鏦i sprawuj帷y urz康 nie s康z, 瞠 nic nie powinno si dzia bez ich zgody, 瞠 wszystkie eksperymenty powinny by uprzednio uzgodnione i dop鏦i ci, kt鏎zy podejmuj eksperymenty nie s康z, 瞠 ka盥y eksperyment jest 鈍i皻y i nigdy nie powinien by odrzucony, dop鏒y mo積a 篡 w Ko軼iele, w kt鏎ym s konflikty i niepokoje i w kt鏎ym eksperymenty powoli odkrywaj i przygotowuj przysz這嗆”.

Przypisy do J. Grze鄂owiak: Wsp鏊nota wiernych a eksperyment w liturgii:

1  Zob. R.   G a n t o r y,   L'experimentation en matière de liturgie, Jeunes Eglises 30(1967)14-28;   R.  W.  H o v d a,   The Underground Experiment in Liturgy, Worship 42(1968)322-336;   F.  Z a u n e r,   Liturgische Experimente, Bibel und Liturgie 42(1969)12-17;   Ph.  H o r n o n c o u r t,   Das liturgische Experiment, Bibel und Liturgie 44(1971)26-31;   G.  L u k k e n,   Czy liturgia ma przysz這嗆? RBL 23(1970)126-127 (ca這嗆: 112-127).

2  G.   W u c h e r e r   –  H u l d e n f e l d,   Leitsätze zur symbolgemässen Gestaltung der Liturgie, w: Liturgie der Gemeinde. Wien 1966, 118 (ca這嗆: 107-120). Dodajmy tu, 瞠 autor ten proponuje, by wyr騜ni 3 rodzaje eksperymentu: 1.  eksperyment obowi您kowy (Pflichtsexperiment), gdy jaki obrz璠 jest prowizoryczny, ale obowi您uje wszystkie parafie, a do鈍iadczenia s przekazywane komisji liturgicznej (np. w diecezji wiede雟kiej nowy obrz璠 pogrzebu) 2.  eksperyment dowolny (freiwilliges Experiment), kt鏎y ma miejsce, gdy pewna reforma jest zbyt 鄉ia豉, by mo積a by這 zobowi您a wszystkich; 3.  eksperyment ekskluzywny (Exklusivexperiment) praktykowany w pewnych tylko parafiach lub klasztorach za specjalnym pozwoleniem (w ten spos鏏 np. powsta ryt mszy koncelebrowanej).

3  Instructio tertia ad Constitutionem de Sacra Liturgia recte exequendam „Liturgicae Instaurationes”, AAS 62(1970)692-704; t逝m. pol. Posoborowe prawodawstwo ko軼ielne, t. III/2, 177-208; komentarz do instrukcji zob.  R.  G a n t o y,   La troisième instruction pour une juste application de la Constitution sur la liturgie, Paroisse et Liturgie 53(1971)31-52.

4  Takie okre郵enie stosuje  G.  D e u s s e n,   Die neue liturgische Gemeinde, Frankfurt a.M. 1968, 116.

5  Zob.  K.  Mc  D o n n e l.   Free and Formal Prayer in Protestant England, Workship 40(1966)472-482.

6  Podobn argumentacj przeprowadza  G.  G.  W u c h e r e r   –  H u l d e n f e l d a   Experiment und Subsidiarität in der Liturgie, Bibel und Liturgie 41(1968)261-274. Krytyczn odpowied na tezy  G.  G.  W u c h e r e r   –  H u l d e n f e l d a   da  M.  D e c r o s s,   Grundstrukturen in der Liturgie, Bibel und Liturgie 42(1969)4-11.

Ks. Jerzy Grze鄂owiak, Lublin

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 53

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 53

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 54

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 55

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 56

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 57

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 58

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 59

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 60

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 61

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 62

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 63

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 64

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 65

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 66

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 67

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 68

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 69

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 70

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 71

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 72

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 73