Biuletyn Odnowy Liturgii. *  W: Collectanea Theologica 44:1974, f. I, s. 77-102.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1. Nowy obrz璠 sakramentu chorych – C. Krakowiak
2. B這gos豉wie雟twa zwi您ane z rokiem liturgicznym – W. Danielski
3. Liturgiczna modlitwa dnia – modlitewnik Soboru Watyka雟kiego II? – S. Hartlieb

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
Sugestie w sprawie wprowadzenia liturgicznego urz璠u lektora i akolity dla 鈍ieckich w warunkach polskich – F. Blachnicki

III. DIAKONIA SZTUKI
Epitafium dla big-beatu? – I. Pawlak

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA
Wsp鏊nota kultu a akomodacja liturgii – M. Marczewski

* Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek  B l a c h n i c k i,  Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 44:1974, f. I, s. 77-82

I. LITERA I DUCH

C. Krakowiak

1. Nowy obrz璠 sakramentu chorych

 Postulowana i zapowiedziana przez II Sob鏎 Watyka雟ki odnowa liturgii sakrament闚 jest stopniowo realizowana i obj窸a dotychczas: 鈍i璚enia wy窺ze (1968), ma鹵e雟two (1969), chrzest (1969), Eucharysti (1969-1970), inicjacj doros造ch (1972) i ostatnio sakrament namaszczenia chorych.

 Dnia 7 grudnia 1972 r. Kongregacja Kultu Bo瞠go opublikowa豉 Ordo unctionis infirmorum eorumque pastoralis curae, jako cz窷 Rytua逝 Rzymskiego  1 . Nowy obrz璠 sakramentu chorych zosta promulgowany przez konstytucj apostolsk Paw豉 VI Sacram unctionem infirmorum z dnia 30 listopada 1972 r.

 Ju sam tytu nowej ksi璕i liturgicznej jest znamienny. Sakrament chorych zosta umieszczony w ramach troski pastoralnej o chorych, nie jest wi璚 jedyn pomoc ze strony Ko軼io豉 dla wiernych, kt鏎zy s do鈍iadczani przez chorob. Fakt ten zosta uwzgl璠niony ju w uk豉dzie tre軼i nowego rytua逝.

 Wst瘼 (Praenotanda) zawiera uwagi teologiczno-pastoralne i prawne odno郾ie troski o chorych. M闚i og鏊nie o chorobie i jej sensie w tajemnicy zbawienia, o sakramentach, kt鏎e chory przyjmuje, czym jest sakrament chorych, kto mo瞠 go przyj望, o szafarzu i trosce Ko軼io豉 o chorych. M闚i og鏊nie o chorobie i jej sensie w tajemnicy zbawienia, o sakramentach, kt鏎e chory przyjmuje, czym jest sakrament chorych i kto mo瞠 go przyj望, o szafarzu i trosce Ko軼io豉 o chorych.

 Rozdzia I zawiera wskazania pastoralne oraz obrz璠 odwiedzin i Komunii 鈍. chorych w podw鎩nej wersji: ryt zwyczajny, kiedy Komuni 鈍. przyjmuje jeden chory, i ryt skr鏂ony, gdy wielu chorym udziela si Komunii 鈍. w r騜nych pomieszczeniach. Rozdzia II zawiera w豉軼iw liturgi sakramentu chorych w trzech r騜nych formach: ryt poza Msz 鈍., w czasie Mszy 鈍. i obrz璠 udzielania namaszczenia chorych wielkiej liczbie wiernych. Sens wiatyku i sposoby jego udzielania zosta造 przedstawione w III rozdziale. Obrz璠y udzielania sakrament闚 choremu, kt鏎y jest ju w bliskim niebezpiecze雟twie 鄉ierci zawiera rozdzia IV, jako ritus continuus (pokuta, sakrament chorych i wiatyk), oraz ryt namaszczenia bez wiatyku. Uzupe軟ia go rozdzia V: obrz璠 bierzmowania w niebezpiecze雟twie 鄉ierci. Dwa ostatnie rozdzia造 zawieraj modlitwy polecaj帷e umieraj帷ych (VI) i wykaz czyta biblijnych oraz modlitw ad libitum (VII).

 Nowe Ordo w j瞛yku 豉ci雟kim wchodzi w 篡cie z dniem ukazania si drukiem. Przek豉dy na j瞛yki narodowe, przygotowane przez konferencje episkopat闚, mia造 by dokonane najp騧niej do 31 grudnia 1973 r. Natomiast od l stycznia 1974 r. nale篡 w ca造m Ko軼iele u篡wa jedynie nowego obrz璠u sakramentu chorych.

 W konstytucji apostolskiej Sacram unctionem infirmorum,  P a w e   VI  omawia liturgi i teologi sakramentu chorych, opieraj帷 je na podstawach biblijnych oraz nauce sobor闚 powszechnych, a zw豉szcza Soboru Trydenckiego i Watyka雟kiego II. Ju Sob鏎 Trydencki zrywa ze 鈔edniowieczn teologi namaszczenia chorych jako sakramentu umieraj帷ych, chocia g堯wny jego skutek upatruje w g豉dzeniu grzech闚. Zaznacza jednocze郾ie, 瞠 „przynosi pociech duszy chorego i umacnia, wzbudzaj帷 w niej wielk ufno嗆 w mi這sierdzie Bo瞠, a niekiedy odzyskuje zdrowie cia豉, je郵i jest to przydatne dla zbawienia duszy”  2 .

 Sob鏎 Watyka雟ki II w oparciu o studia teologiczno-liturgiczne, nie neguj帷 nazwy „ostatnie namaszczenie”, uwa瘸, 瞠 lepiej jest nazywa ten sakrament „namaszczeniem chorych” (KL 73; KK 11). Nie jest to wi璚 sakrament dla tych tylko, kt鏎zy znajduj si w ostatecznym niebezpiecze雟twie utraty 篡cia (KL 73). Sakrament chorych daje choremu 豉ski w豉軼iwe jego stanowi, wed逝g s堯w 鈍. Jakuba: „Modlitwa wiary b璠zie dla chorego ratunkiem, Pan go pod德ignie, a je郵i pope軟i豚y grzechy, b璠 mu odpuszczone” (Jak 5, 15; por. KK 11). Dotychczasowy obrz璠 by zasadniczo wierny tej doktrynie, o czym 鈍iadcz modlitwy odmawiane podczas sprawowania sakramentu chorych. Natomiast formu豉 sakramentalna wyra瘸豉 tylko jeden skutek sakramentu chorych, mianowicie – odpuszczenie grzech闚  3 .

 a)   Z n a k   s a k r a m e n t a l n y

 Znak sakramentalny tworz materia i forma  4 . Materia musi by dok豉dnie okre郵ona przez odniesienie jej do w豉軼iwego celu. Zadanie to spe軟ia forma sakramentalna, tzn. s這wa nadaj帷e w豉軼iwy sens materii sakramentalnej  5 .

 Materi i form niekt鏎ych sakrament闚 okre郵i sam Chrystus (chrzest, Eucharystia). Kiedy jednak Chrystus nie okre郵i istotnego znaku sakramentalnego, jego okre郵enie i ustanowienie nale篡 do Ko軼io豉  6 . Tak jest, mi璠zy innymi, w przypadku sakramentu chorych.

 Dotychczasowa materi sakramentu chorych by olej z oliwek po鈍i璚ony w Wielki Czwartek w czasie Mszy 鈍i皻ego krzy禦a, przez biskupa lub upowa積ionego do tego kap豉na. Kap豉ni udzielaj帷y sakramentu chorych obowi您ani byli u篡wa tego oleju  7 .

 Uwzgl璠niwszy fakt, 瞠 w wielu regionach Ko軼io豉, poza basenem Morza 字鏚ziemnego, olej ten nie jest wcale, albo trudno dost瘼ny, na pro軸 licznych episkopat闚, papie postanowi, 瞠 materi sakramentu chorych mog by tak瞠 inne oleje ro郵inne  8 .

 Poniewa po鈍i璚enie oleju chorych nigdy nie by這 軼i郵e zastrze穎ne biskupowi, ale w Ko軼iele zachodnim do czas闚 karoli雟kich po鈍i璚ali go kap豉ni  9  (na Wschodzie do dzi), nowe Ordo zezwala kap豉nom w razie konieczno軼i po鈍i璚i olej chorych podczas liturgii tego sakramentu (nr 21), analogicznie do po鈍i璚enia wody przed chrztem 鈍i皻ym. Zwykle jednak po鈍i璚enia oleju chorych dokonuje biskup lub upowa積iony do tego kap豉n w Wielki Czwartek  10 .

 Modlitwa po鈍i璚enia oleju ma charakter epiklezy. Zwraca si do Boga przez Jezusa Chrystusa, aby moc Ducha 安i皻ego dokona po鈍i璚enia oleju w ten spos鏏, by sta si on duchowym lekarstwem dla chorego, przyni鏀 mu ulg w cierpieniu i powr鏒 do zdrowia (nr 75).

 Liczba namaszcze by豉 w historii r騜na, od namaszczenia ca貫go cia豉, g堯wnych zmys堯w, do jednego namaszczenia w razie konieczno軼i  11 . Ju wed逝g Konstytucji o 鈍i皻ej liturgii liczb namaszcze nale瘸這 stosowa zale積ie od okoliczno軼i (nr 75). W odnowionym obrz璠zie sakramentu chorych zachowano tylko dwa namaszczenia: czo豉 i r彗 (nr 75). Nie jest to wyb鏎 przypadkowy lub podyktowany wygod szafarza, ale ma uzasadnienie w praktyce Ko軼io豉 Wschodniego i posiada znaczenie symboliczne, gdy g這wa (czo這) i r璚e w jaki spos鏏 s znakiem ca貫j ludzkiej osoby i jej aktywno軼i w 鈍iecie  12 . Zmniejszenie liczby namaszcze papie uzasadnia r闚nie trosk o uproszczenie rytu  13 . Podczas namaszczania czo豉 i r彗 chorego m闚i si tylko jeden raz formu喚 sakramentaln, w ten spos鏏, 瞠 jej pierwsz cz窷 podczas namaszczania czo豉, a drug w czasie namaszczania r彗. Natomiast w razie konieczno軼i wystarczy jedno namaszczenie, czo豉 lub innej zdrowej cz窷ci cia豉 i wypowiedzenie ca貫j formu造 sakramentalnej (nr 23). W rytua豉ch partykularnych mo積a zwi瘯szy liczb namaszcze lub zmieni miejsca namaszczania (nr 24).

 Najwa積iejsza jednak zmiana w liturgii sakramentu chorych dotyczy formu造 sakramentalnej, podobnie jak w przypadku sakramentu bierzmowania. Nowa formu豉:
      Per istam sanctam unctionem et suam piissimam misericordiam
      adiuvet te Dominus gratia Spiritus Sancti;
R. Amen.
      ut a peccatis liberatum
      te salvet atque propitius allevet.
R. Amen.

 Formu豉 ta podzielona jest w druku wydania typicznego na cztery wiersze dla 豉twiejszego wym闚ienia i wyra瘸 pe軟y skutek sakramentu chorych. Wiersz pierwszy nawi您uje do dawnej formu造 rzymskiej, drugi do wyra瞠nia Soboru Trydenckiego, trzeci i czwarty do listu 鈍. Jakuba  14 . Skutkiem sakramentu chorych jest 豉ska Ducha 安i皻ego dawana choremu przez Chrystusa, kt鏎a przynosi pomoc ca貫mu cz這wiekowi, jego duszy i cia逝. W wypadku kiedy chory nie mo瞠 wyzna grzech闚, sakrament chorych g豉dzi jego grzechy, ale przede wszystkim przynosi umocnienie, ulg w chorobie i 豉sk zbawienia.

 Istotny znak sakramentalny sakramentu chorych okre郵i  P a w e    VI  w konstytucji apostolskiej Sacram unctionem infirmorum postanawiaj帷, 瞠 „sakramentu chorych udziela si niebezpiecznie chorym, namaszczaj帷 ich czo豉 i r璚e olejem z oliwek lub innym olejem ro郵innym, we w豉軼iwy spos鏏 po鈍i璚onym, wypowiadaj帷 jeden raz s這wa: Przez to 鈍i皻e namaszczenie i swoje naj豉skawsze mi這sierdzie niech ci Pan pomo瞠 豉sk Ducha 安i皻ego, aby uwolnionego od grzech闚 zbawi ci i 豉skawie wspom鏬”  15 .

 b)  P o d m i o t   s a k r a m e n t u   c h o r y c h

 Wed逝g listu 鈍. Jakuba sakrament ten przeznaczony jest dla chorych. Taka te by豉 pierwotna praktyka Ko軼io豉. Dopiero od 鈔edniowiecza namaszczenie chorych sta這 si sakramentem umieraj帷ych, chocia nie udzielano go nigdy 穎軟ierzom przed bitw ani skazanym na 鄉ier  16 . Sakramentem umieraj帷ych jest wiatyk  17 .

 Dlatego powo逝j帷 si na Konstytucj o 鈍i皻ej liturgii wst瘼 do nowego Ordo stwierdza, 瞠 sakramentu chorych udziela si wiernym, kt鏎zy s s豉bi z powodu choroby lub staro軼i. O tym, czy jest to stan powa積y, decyduje zwykle roztropno嗆. Niekiedy mo積a te zasi璕n望 rady lekarza (nr 8). Sakramentu tego mo積a udzieli r闚nie choremu przed operacj chirurgiczn, je郵i choroba jest powa積a i operacja z tej racji jest niebezpieczna (nr 10). Ludzie starzy, kt鏎ych opu軼i造 ju si造, mimo 瞠 nie zagra瘸 im aktualnie niebezpiecze雟two 鄉ierci z powodu powa積ej choroby, mog tak瞠 przyj望 sakrament chorych (nr 11). Wreszcie chore dzieci maj帷e u篡wanie rozumu s tak瞠 podmiotem sakramentu chorych (nr 12).

 Zauwa瘸my wi璚 dosy istotn zmian w praktyce Ko軼io豉 dotycz帷ej sakramentu chorych. O ile Kodeks Prawa Kanonicznego m闚i negatywnie, 瞠 nie mo積a udzieli tego sakramentu wiernemu, je郵i nie znajduje si z powodu choroby lub staro軼i w niebezpiecze雟twie 鄉ierci  18 , to nowe Ordo spraw t stawia inaczej. Sakramentu chorych nale篡 udziela z ca陰 gorliwo軼i i trosk wiernym niebezpiecznie chorym (periculose aegrotantibus) z racji choroby lub staro軼i  19 . Nie m闚i si ju o bliskiej 鄉ierci, ale o powa積ej chorobie, gdy sakrament ten ma pom鏂 choremu w powrocie do zdrowia, a w przypadku ludzi starych pozwala im i pomaga prze篡 po chrze軼ija雟ku ostatni okres swego 篡cia i wytrwa wobec trudno軼i z tym zwi您anych, a nie jest przygotowaniem ich na 鄉ier.

 Dotychczasowe przepisy Ko軼io豉 pozwala造 na powt鏎ne przyj璚ie sakramentu chorych jedynie wtedy, gdy chory odzyskawszy zdrowie, zn闚 znajdowa si w nowym niebezpiecze雟twie 鄉ierci  20 . Z nowego okre郵enia podmiotu sakramentu chorych wynika zmiana tak瞠 w tej praktyce, gdy wed逝g nowego Ordo istnieje mo磧iwo嗆 udzielenia sakramentu chorych r闚nie w tej samej chorobie, je郵i stan chorego staje si krytyczny (nr 9).

 c)  S z a f a r z   s a k r a m e n t u   c h o r y c h

 W豉軼iwym szafarzem sakramentu chorych jest kap豉n (nr 16). W szczeg鏊ny spos鏏 troska o chorych nale篡 do biskup闚, proboszcz闚, wikariuszy, kapelan闚 szpitali i dom闚 starc闚, oraz do prze這穎nych zakonnych. Zadanie ich polega nie tylko na udzielaniu sakramentu, ale tak瞠 na odpowiednim przygotowaniu chorych do owocnego przyj璚ia sakramentu chorych (nr 85).

 Nawi您uj帷 do aktualnej praktyki Ko軼io豉 wschodniego i dawnej praktyki Ko軼io豉 Zachodniego, nowe Ordo wprowadza mo磧iwo嗆 wsp鏊nego udzielania sakramentu chorych (nr 18-19)  21 . Je郵i kilku kap豉n闚 jest obecnych przy sprawowaniu sakramentu chorych, co jest zalecane, do g堯wnego celebransa nale篡 wykonanie istotnego znaku sakramentalnego, pozostali kap豉ni mog przewodniczy liturgii s這wa, czytaniom s這wa Bo瞠go, wezwaniom b豉galnym, oraz razem z g堯wnym celebransem wk豉daj r璚e na chorego (nr 19).

 d)  L i t u r g i a   s a k r a m e n t u   c h o r y c h

 Nowy rytua przewiduje trzy g堯wne formy udzielania sakramentu chorych: obrz璠 zwyczajny (ritus ordinarius), obrz璠 w czasie Mszy 鈍. i obrz璠 namaszczenia du瞠j liczby chorych. Je郵i udziela si sakramentu kilku chorym, u篡wa si obrz璠u zwyczajnego zmieniaj帷 odpowiednio modlitwy (nr 67). Odnowiona liturgia sakramentu chorych zawiera cztery istotne elementy:

  • w這瞠nie r彗 kap豉na (lub kap豉n闚),
  • „modlitwa wiary”,
  • po鈍i璚enie oleju, wzgl璠nie modlitwa dzi瘯czynna,
  • namaszczenie chorego.

 Kap豉n przychodz帷 do domu chorego pozdrawia go, kropi wod 鈍i璚on u篡waj帷 formu造: Sit haec aqua suscepti baptismatis memoria et Christum recolat, qui Passione et Resurrectione sua nos redemit, lub innej formu造, kt鏎a mo瞠 by zamieszczona w rytuale partykularnym (nr 69). Nast瘼nie zwraca si do obecnych z wezwaniem do modlitwy za chorego, nawi您uj帷 do troski Chrystusa o chorych, Jego zbawczej m瘯i i polecenia danego przez 鈍. Jakuba. Je郵i chory nie spowiada si, ma miejsce akt pokuty jak w czasie Mszy 鈍., a nast瘼nie czytanie Pisma 鈍., wzgl璠nie kr鏒kie przem闚ienie celebransa (nr 72). Z kolei w kr鏒kiej litanii wszyscy zebrani modl si za chorego, aby Chrystus nawiedzi go i umocni, uwolni od grzechu i wszelkich pokus, obdarzy 篡ciem i zdrowiem, a tak瞠 aby wspomaga opiekuj帷ych si chorym. Po tej modlitwie kap豉n nic nie m闚i帷 wk豉da r璚e na g這w chorego. Gest ten przypomina post瘼owanie Chrystusa, kt鏎y wk豉da r璚e na chorych przywracaj帷 im zdrowie. Istotny obrz璠 sakramentu chorych poprzedzony po鈍i璚eniem oleju chorych lub odm闚ienie nad nim formu造 dzi瘯czynnej, je郵i jest ju po鈍i璚ony (nr 75). Po namaszczeniu czo豉 i r彗, po s這wach formu造 sakramentalnej chory m闚i: Amen (nie ma wzmianki o wycieraniu namaszczanych miejsc wat). W zale積o軼i od tego jaki jest stan chorego, celebrans dobiera odpowiedni modlitw. Obrz璠 ko鎍zy si wsp鏊nym odm闚ieniem Modlitwy Pa雟kiej, po kt鏎ej choremu mo積a udzieli Komunii 鈍., oraz b這gos豉wie雟twem chorego z這穎nym z kilku wezwa po kt鏎ych odpowiada si: Amen (nr 79).

 Je郵i udzielanie sakramentu chorych ma miejsce w czasie Mszy 鈍. rozpoczyna si po homilii, od litanii, wzgl璠nie je郵i litania lub modlitwa powszechna jest po namaszczeniu, od w這瞠nia r彗 i dalej jak w obrz璠zie zwyczajnym (nr 80-82).

 Czym zupe軟ie nowym jest wsp鏊na celebracja sakramentu chorych w wielkich grupach. Mo瞠 to mie miejsce z okazji pielgrzymek lub innych zebra chorych z diecezji, miasta lub parafii. Obrz璠u tego mo積a niekiedy u篡wa tak瞠 w szpitalach. Zadaniem ordynariusza jest czuwanie nad zachowaniem wszystkich norm dotycz帷ych sprawowania sakramentu chorych, zw豉szcza odpowiedniego przygotowania pastoralnego zar闚no samych chorych jak i innych wiernych, zw豉szcza tych, kt鏎zy b璠 brali udzia w liturgii, aby przez odpowiednie 酥iewy i modlitwy ukaza jedno嗆 Ludu Bo瞠go i rado嗆 paschaln odpowiadaj帷 sprawowanym obrz璠om (nr 83-85).

 Wsp鏊na celebracja sakramentu chorych mo瞠 by zar闚no podczas Mszy 鈍., jak i poza Msz 鈍. Wcze郾iej nale篡 umo磧iwi chorym skorzystanie z sakramentu pokuty (nr 86). Obrz璠 rozpoczyna si od spotkania chorych, w kt鏎ym nale篡 ukaza trosk Chrystusa o chorych, oraz miejsce i zadania chorych we wsp鏊nocie Ludu Bo瞠go (nr 87). Z kolei nast瘼uje liturgia s這wa Bo瞠go z這穎na z odpowiednich czyta i homilii (nr 89). Udzielanie sakramentu rozpoczyna si od litanii lub w這瞠nia r彗. Podczas namaszczenia poszczeg鏊nych chorych przez kap豉n闚 mo積a wykona odpowiedni 酥iew, z tym, 瞠 formu豉 sakramentalna przynajmniej jeden raz powinna by wym闚iona w ten spos鏏, by s造szeli j wszyscy obecni. Modlitwy odmawia jedynie g堯wny celebrans. Modlitwa Pa雟ka i b這gos豉wie雟two ko鎍zy obrz璠. Je郵i namaszczenia chorych udziela si w czasie Mszy 鈍., przyj璚ie chorych ma miejsce przed aktem pokutnym, celebracja sakramentu po homilii, a po jego udzieleniu nast瘼uje liturgia Eucharystii (nr 92).

 Por闚nuj帷 dotychczasowy i nowy ryt sakramentu chorych widoczne jest wyra幡e zerwanie z przekonaniem, 瞠 jest to sakrament umieraj帷ych, czego wyrazem jest umieszczenie odr瑿nych tytu堯w: Obrz璠 namaszczenia chorychObrz璠 udzielania sakrament闚 choremu w niebezpiecze雟twie 鄉ierci. Dlatego istnieje obecnie wi瘯sza mo磧iwo嗆 powtarzania sakramentu chorych. Sam obrz璠 zosta wzbogacony przez zwi您anie go z liturgi s這wa Bo瞠go i Eucharysti, oraz pog喚biony teologicznie przez podkre郵enie, 瞠 ca造 cz這wiek jako jedno嗆 psychofizyczna otrzymuje od Chrystusa pomoc w豉軼iw jego stanowi.

Przypisy do C. Krakowiak: Nowy obrz璠 sakramentu chorych:
1  Rituale Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticani II instauratum, auctoritate Pauli PP. VI promulgatum. Ordo Unctionis Infirmorum eorum徜e pastoralis curae, editio typica, Typis Polyglottis Vaticanis 1969. Skr鏒: OUI

2  Breviarum fidei VII, 514.

3  Dotychczasowa formu豉 wyst瘼uje od X wieku. Og鏊nie przyj窸a si dopiero w XVI w., staje si obowi您uj帷a od wydania Rytua逝 Rzymskiego w 1614 r. Por.  W.  S c h e n k,  Liturgia sakrament闚 鈍i皻ych, cz. II, Lublin 1964, 75;  P.  M.  G y,  Le nouveau rituel romain des malades, LMD(1973) nr 113, 31.

4  W.  G r a n a t,  Dogmatyka katolicka. Synteza, Lublin 1964, 347.

5  Tam瞠.

6  Denz 931.

7  CIC can. 945.

8  Konstytucja apostolska Sacram unctionem infirmorum, w: OUI, s. 10: OUI nr 20.

9  P.  J o u n e l,  La consécration du chrême et la bénédiction des saintes huiles, LMD (1972) nr 112, 80.

10  Ordo benedicendi Oleum catechumenorum et infirmorum et conficiendi Chrisma, Typis Polyglottis Vaticanis 1970 nr 8-9; OUI nr 21.

11  Por.  W.  S c h e n k,  dz. cyt., 74; A.  C h a v a s s e,  Prière pour les malades et onction sacramentelle, w:  A.  G.  M a r t i m o r t,  L'Eglise en prière, Paris 1965, 601-602.

12  P.  M.  G y,   art. cyt., 40.

13  Kont. Apost. s. 10.

14  P. M.   G y,  art. cyt., 41.

15  „Sacramentum Unctionis infirmorum confertur infirmis periculose aegrotantibus, eos liniendo in fronte et in manibus oleo olivarum aut, pro opportunitate, alio oleo e plantis, rite benedicendo, haec verba, una tantum vice, proferendo: Per istam sanctam unctionem et suam piissimam misericordiam adiuvet te Dominus gratia Spiritus Sancti, ut a peccatis liberatum te salvet atque propitius allevet” (Konst. apost., s. 10).

16  Por. W.   C i e s i e l s k i,   Ostatnie namaszczenie. Sakrament umieraj帷ych czy chorych? RBL 8(1955)115-131;  F.   M e u r a n t,   L'Extrème-Onction est-elle le sacrement de la dernière maladie? Vie Spirituclle 92(1955)242-251;   K.   H o  a,   Zagadnienia kontrowersyjne w teologicznej nauce o sakramencie namaszczenia chorych, RBL 20(1967)146-154;   A.   D u v a l,   L'Extrème-Onction au concile de Trente. Sacrernent des mourants ou sacrernent des malades, LMD (1969) nr 101, 127-172.

17  OUI nr 26-29.  Por.   P. M.   G y.   La mort du chrètien, w:  A. G.   M a r t i m o r t,   dz. cyt., 636-638;  L.  B e a u d u i n,   Le viatique, LMDè(1948) nr 15, 117-129;   B.   B r i d e,   Viatique, DThC XV, 2842-2858;   W.   S c h e n k   dz. cyt., 76.

18  Can. 940.

19  „Omni ergo studio ac diligentia haec sacra uncto conferenda est fidelibus qui propter infirmitatem vel senium periculose aegrotant” (OUI nr 8).

20  CIC can. 940 2.

21  Por.   W.   S c h e n k,   dz. cyt., 63-64;   J.   Cl. D i d i e r,   L'onction des malades dans la théologie contemporaine, LMD (1973) nr 113 74-75.

Ks. Czes豉w Krakowiak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 44:1974, f. I, s. 82-89

I. LITERA I DUCH

W. Danielski

2. B這gos豉wie雟twa zwi您ane z rokiem liturgicznym

 Sob鏎 膨da w KL 79, aby b這gos豉wie雟twa odnowi bior帷 pod uwag umo磧iwienie uczestnictwa 鈍iadomego i czynnego wiernych, oraz wsp馧czesne warunki 篡cia; pozwala te tworzy b這gos豉wie雟twa nowe, a redukuj帷 liczb tzw. zarezerwowanych, dawa mo磧iwo嗆 sprawowania ich tak瞠 przez przygotowane osoby 鈍ieckie.

 Zdaniem Piotra   G y  OP,  referuj帷ego problem odnowy b這gos豉wie雟tw podczas II plenarnej sesji Kongregacji Kultu Bo瞠go (7-11.III.1972, por. Notitiae 8/1972, 122-124), chrze軼ija雟kie b這gos豉wie雟twa maj g喚boki i bogaty sens w 鈍ietle teologii biblijnej i pism ojc闚. B這gos豉wi ludziom i b這gos豉wi dla nich rzeczy (benedicere homini a Deo) lub wyra瘸j pro軸 za ludzi i ich potrzeby, ale r闚nie – a nawet przede wszystkim – s dzi瘯czynnym wys豉wianiem Boga (benedicere Deum, Deo: przyk豉d w mszalnym przygotowaniu dar闚: „B這gos豉wiony jeste... bo z Twojej hojno軼i otrzymali鄉y”). B這gos豉wie雟twa wyra瘸j i g這sz przekonanie, 瞠 stworzenia s dobre i Stw鏎ca czuwa nad nimi, a cz這wiek stworzony na obraz Bo篡 w r騜nych okoliczno軼iach 篡cia musi uzna, 瞠 wszystkie stworzenia wysz造 z r瘯i Boga.

 Udzielanie b這gos豉wie雟tw jest wprawdzie wyrazem urz璠u hierarchicznego w Ko軼iele, ale dla zapobie瞠nia wsp馧czesnej laicyzacji wydaje si niezb璠ne, aby rozszerzy tak瞠 na 鈍ieckich mo磧iwo嗆 sprawowania tych b這gos豉wie雟tw, kt鏎e dotycz 篡cia rodzinnego i spraw codziennych, aby czyni je bardziej chrze軼ija雟kimi. Nie chodzi tu o pomniejszanie pos逝gi kap豉na wobec rodzin parafii (np. nawiedzanie dom闚) ani o odbieranie kap豉nom czy diakonom b這gos豉wie雟tw maj帷ych na celu przeznaczanie rzeczy do kultu Bo瞠go (w 軼is造m sensie: po鈍i璚e). Niezb璠ne wydaje si te – wed逝g uznania konferencji biskup闚 – wi瘯sze zr騜nicowanie b這gos豉wie雟tw zale積ie od kraju i regionu. Dlatego – konkluduje   P.   G y   – kongregacja wyda jedynie wsp鏊ne zasady teologiczno-pastoralne oraz przyk豉dy r騜nego typu b這gos豉wie雟tw.

 Wynika z tego, 瞠 oczekuj帷 na wydanie wytycznych, powinni鄉y jednak we w豉snym zakresie prowadzi prace przygotowawcze. Pierwsze雟two powinny tu mie b這gos豉wie雟twa wi捫帷e si z rokiem liturgicznym, poniewa nie posiadamy dot康 oficjalnego przek豉du, a sprawowane s one z licznym cz瘰to udzia貫m wiernych, podczas gdy posiadamy t逝maczenia indywidualnych „po鈍i璚e” w Collectio rituum dla Polski z 1962 r.

 Nie wiadomo nawet dok豉dnie, kt鏎e z nich s w u篡ciu parafii w Polsce. Mo積a si tylko domy郵a na podstawie wyrywkowych obserwacji, 瞠 jedne zanikaj lub ju zanik造, inne s przez duszpasterzy podtrzymywane sztucznie, bo przy oboj皻no軼i niemal ca貫j parafii. Jedne nale膨 do popularnych i jako uznawanych za wyt逝maczalne same przez si, pytanie za o tre軼i innych budzi zak這potanie (wino 鈍. Jana), jeszcze inne obros造 przes康ami lub nawet same z nich wyros造 (jak w 這wickim „ciernie” przy ognisku 鈍i璚onym w Wielk Sobot). Nale篡 rozpatrzy te wszystkie okoliczno軼i, mo瞠 w wyniku takiej akcji zbierania zwyczaj闚, jak przed laty odno郾ie Mszy 鈍. prowadzi Pawe   S c z a n i e c k i   w „Przewodniku Katolickim”, lub przynajmniej ankiety mi璠zy ksi篹mi we wszystkich diecezjach. Zale積ie od jej wynik闚, trzeba b璠zie spokojnie pozostawi tam, gdzie s w zwyczaju naprawd 篡we i popularne, b這gos豉wie雟twa „przeciw chorobom ludzi i byd豉”, badaj帷 jednak stosunek wiernych do ich zawarto軼i religijnej i skutk闚 duchowych. Obecnie jednak nale篡 zwr鏂i uwag w pierwszym rz璠zie na te b這gos豉wie雟twa, kt鏎e wi捫 ludzk prac z Bogiem lub pog喚biaj chrze軼ija雟ki charakter 篡cia domowego. Nadto pewne zwyczaje ju istniej帷e lub niedawno spopularyzowane nale瘸這by zwi您a z rytem liturgicznym b這gos豉wie雟twa, kt鏎ego formu豉 – w j瞛yku polskim – mog豉by strzec w豉軼iwego sensu tego zwyczaju przed wypaczeniem.

 Jest jeszcze jeden powa積y problem. Popularnie m闚i si o „po鈍i璚eniach” i przekonanie wi捫e fakt owego po鈍i璚enia z pokropieniem wod 鈍i璚on. By這 to zrozumia貫, dop鏦i b這gos豉wie雟two odmawia kap豉n po cichu i w j瞛yku niezrozumia造m dla wiernych. Trzeba tu po pierwsze przesuwa 鈍iadomo嗆 ku rozr騜nieniu „po鈍i璚enia”, tj. przeznaczenia wy陰cznie do kultu Bo瞠go (np. 鈍iec, ornatu, modlitewnika, r騜a鎍a) – od „b這gos豉wie雟twa” rzeczy na u篡tek cz這wieka (np. chleba, ziarna, narz璠zi, lekarstw). Po drugie, sens pokropienia na pewno pierwotnie egzorcyzmuj帷y, a wi璚 oczyszczaj帷y z mocy dzia豉nia z貫go ducha, tak podkre郵any w dotychczasowych formu豉ch wielu b這gos豉wie雟tw, musi – w 鈍ietle teologii afirmacji rzeczywisto軼i ziemskich jako stworzonych przez Boga – dozna wyciszenia na korzy嗆 interpretacji pokropienia w sensie „rosy 豉ski”, szczeg鏊nej przychylno軼i Boga wob ec tego, kto b璠zie si dan rzecz pos逝giwa. Przy tym nale篡 k豉嗆 nacisk na skuteczno嗆 tych 豉sk zale積 od dyspozycji wewn皻rznej tj. stanu jedno軼i z Bogiem.

 Z b這gos豉wie雟tw, kt鏎e wsp馧cze郾ie b康 zanikaj, b康 trudno by這by w nich odnale潭 sens nadprzyrodzony, wymie闓y najpierw owies 鈍. Szczepana i wino 鈍. Jana. Wydaje si, 瞠 pierwsze jest ju tylko folklorem jak dyngus (do siewu 鈍i璚i si owies wraz innym ziarnem 8 wrze郾ia): drugie za na pewno budzi raczej zdziwienie lub weso這嗆, cho pierwotnie, jak 鈍iadcz modlitwy, wino to mia這 wzmacnia podr騜uj帷ych i leczy zatrutych. W dalszym rz璠zie stoj dwa b這gos豉wie雟twa z pocz徠ku lutego: 鈍iece 鈍. B豉瞠ja przeciw chorobom gard豉 i chleb z wod 鈍. Agaty przeciw po瘸rom. Pierwsze z nich jest jeszcze gdzieniegdzie praktykowane, ale chyba nie uratuje go propozycja po陰czenia z nim my郵i o u篡waniu daru mowy tylko do dobrego (por. Ef 5, 3-4; 19 – W.   S c h e n k,   Sakramentalia, skrypt, KUL 1968. Obydwa te b這gos豉wie雟twa maj powodowa skutek wy陰cznie przyrodzony, i to „przeciw”, st康 wed逝g podanych na pocz徠ku zasad b璠 musia造 utraci racj istnienia jako sakramentalia. Z kolei zmienione okoliczno軼i duszpasterskie odebra造 racj bytu zamieszczonym w Rytuale Polskim b這gos豉wie雟twom dom闚 w 鈍i皻o Objawienia Pa雟kiego i w okresie wielkanocnym (wizytacja duszpasterska rodzin trwa od Bo瞠go Narodzenia nieraz a do Wielkiego Postu) i ognisk w wigili 鈍. Jana Chrzciciela („sob鏒ki”). B這gos豉wie雟two wody dla dom闚 w przeddzie 鈍i皻a Objawienia Pa雟kiego, z Litani 安i皻ych, 3 psalmami, Benedictus lub Magnificat, d逝gimi egzorcyzmami i jeszcze Te Deum pozosta這 chyba ju tylko na 奸御ku.

 Nale瘸這by wi璚 rozpatrzy i szuka sposob闚 pog喚biania tre軼i pozosta造ch b這gos豉wie雟w, nadal ciesz帷ych si popularno軼i. Niestety, t逝maczenie ich tekst闚 w Kalendarzu liturgicznym polskich prowincji Towarzystwa Jezusowego na rok 1971, nast瘼nie publikowane nie jako liturgiczny (nic nie wiadomo o oficjalnym zatwierdzeniu) w rubrycelach, np. wroc豉wskiej 1972 r., cz瘰tochowskiej 1973 r., ukaza這 jedynie, jak bardzo ich forma jest og鏊nikowa i dlatego nie zadowalaj帷a. Przyk豉dem takiej rewizji powinny by nowe teksty b這gos豉wie雟tw zamieszczone w Mszale Rzymskim z 1970 r.: gromnic w 鈍i皻o Ofiarowania Pa雟kiego, popio逝 w 字od Popielcow i palm w Niedziel Palmow M瘯i Pa雟kiej. Propozycja takiej rewizji dotyczy nast瘼uj帷ych b這gos豉wie雟tw:

  1. b這gos豉wie雟twa kredy i kadzid豉 w uroczysto嗆 Objawienia Pa雟kiego (mirry i tak nigdzie nie 鈍i璚ono, 鈍i璚enie tego samego pier軼ienia co roku wygl康a na czyst formalno嗆, natomiast kadzid這 bior wierni, by okadzi w tym dniu mieszkania);
  2. b這gos豉wie雟two pokarm闚 wielkanocnych w Wielk Sobot (zawarte w Collectio Rituum b這gos豉wie雟twa pokarm闚 nie wykorzystuj okoliczno軼i 鈍i徠ecznej, s na ka盥y czas, z wyj徠kiem b這gos豉wie雟twa baranka, ale dzi baraniny do b這gos豉wie雟twa si nie przynosi, wi璚 brzmi ono nieprawdziwie);
  3. b這gos豉wie雟two zi馧 w dzie dawnej Oktawy Bo瞠go Cia豉 (brak go w pierwszych wydaniach Rytua逝 Piotrowskiego, a w Rytuale Polskim jest w豉軼iwie przystosowaniem tekst闚 z 15 sierpnia, tre嗆 b這gos豉wie雟twa w przekonaniach wiernych najbardziej ze wszystkich zagadkowa, ilo嗆 i rodzaj wiank闚 z zi馧 niejednakowa w r騜nych stronach Polski);
  4. b這gos豉wie雟two wie鎍闚 i owoc闚 w uroczysto嗆 Wniebowzi璚ia Naj鈍. Maryi Panny (Matki Boskiej Zielnej, w豉軼iwie coraz powszechniej traktowane jako ko軼ielne „do篡nki” – czy nie potrzebne specjalne b這gos豉wie雟two zebranych ziemniak闚, burak闚 i owoc闚 na jesieni?);
  5. b這gos豉wie雟two ziarna i nasion w 鈍i皻o Narodzenia Naj鈍. Maryi Panny (Matki Boskiej Siewnej).

 Poza tym wypada這by przygotowa nowe specjalne formu造 b這gos豉wie雟tw w豉軼iwie praktykowanych w duszpasterstwie przy wykorzystaniu tekst闚 og鏊nych:

  1. b這gos豉wie雟two p鏊 zasianych na wiosn.
  2. b這gos豉wie雟two dzieci na pocz徠ku roku nauki (mo瞠 tak瞠 ich przybor闚 szkolnych?),
  3. b這gos豉wie雟two dzieci na wakacje (i zabawek lub sprz皻u turystycznego?).

 Warto tak瞠 postawi pytanie o b這gos豉wie雟twa, kt鏎e by dope軟ia造 r騜ne zwyczaje chrze軼ija雟kich rodzin:

  1. b這gos豉wie雟two 鈍iec adwentowych (郵御kie adwentowe wie鎍e nad sto貫m z 4 鈍iecami), mo瞠 r闚nie choinkowych, a dla dzieci tak瞠 lampek roratnich,
  2. b這gos豉wie雟two op豉tk闚 i specjalna modlitwa przy stole na wieczerz wigilijn (b這gos豉wie雟two przez g這w rodziny),
  3. b這gos豉wie雟two 鈍iec i kwiat闚 na groby na Dzie Zaduszny i analogiczne na rocznic lub imieniny zmar貫go (zamiast pokropienia katafalku lub ca逝nu).

 Wszystkich tego rodzaju b這gos豉wie雟tw przedmiot闚, kt鏎e maj by zaniesione do domu, udziela si powinno naszym zdaniem na zako鎍zenie Mszy 鈍. w tym samym momencie, co uroczystych b這gos豉wie雟tw udzielanych osobom. A wi璚 po ostatniej modlitwie i ewentualnych og這szeniach duszpasterskich, celebrans m闚i: Pan z  wami, nast瘼nie wzywa do modlitwy w ciszy przedstawiaj帷 my郵 b這gos豉wie雟twa, i po chwili odmawia jego formu喚, a po Amen pokrapia przedmioty wod 鈍i璚on. Wypada wyja郾i wiernym, 瞠 nie powinni wtedy czyni na sobie znaku krzy瘸. Je郵i pokropienia dokonuje si przechodz帷 naw ko軼io豉, powinno si w tym czasie 酥iewa odpowiedni kr鏒k pie填 lub psalm.

 Poni瞠j podajemy propozycje tekst闚 liturgicznych dla pierwszej grupy wymienionych powy瞠j b這gos豉wie雟tw.

1.   B  o g o s  a w i e  s t w o   k r e d y   i   k a d z i d  a
w   u r o c z y s t o     O b j a w i e n i a   P a  s k i e g o

 C e l e b r a n s:   Zanim wr鏂imy do swych dom闚, pob這gos豉wiona b璠zie kreda i kadzid這. Kred oznaczymy zewn皻rzne drzwi na znak, 瞠 w naszym mieszkaniu przyj瘭i鄉y Wcielonego Syna Bo瞠go, czyli 瞠 tu mieszka rodzina chrze軼ija雟ka. M鏚lmy si wi璚, aby Chrystus Pan w tym nowym roku zawsze przebywa mi璠zy nami, i aby wszyscy szukaj帷y Go, jak M璠rcy w Jerozolimie i w Betlejem, znale幢i Go w naszej rodzinie, (cisza)
      Bo瞠, jedyna i wieczna 鈍iat這軼i
      nowego Jeruzalem, Twojego Ko軼io豉.
      Ty przyprowadzi貫 szukaj帷ych M璠rc闚 do Twojego Syna
      i objawi貫 Go jako Kr鏊a nad kr鏊ami,
      a oni uwierzywszy oddali Mu pok這n i z這篡li dary.
      Racz pob這go + s豉wi t kred
      dla naznaczenia drzwi naszych mieszka,
      w kt鏎ych przyj皻e zosta這 鈍iat這 Twojego Objawienia;
      i spraw, aby鄉y stawali si z dnia na dzie
      coraz doskonalsz „鈍iat這軼i dla 鈍iata”,
      a zw豉szcza dla szukaj帷ych Ciebie w prawdzie i mi這軼i.
      Pob這go + s豉w tak瞠 kadzid這,
      aby wonny dym jego wznosi si
      wraz z naszymi modlitwami przed oblicze Twoje.
      Spraw, niechaj domy nasze (dzi nape軟ione woni kadzid豉),
      b璠 miejscem codziennej modlitwy
      nas wszystkich zjednoczonych z Synem Twoim,
      kt鏎y zamieszka mi璠zy nami, by objawia nam Ciebie,
      i zawsze po prawicy Twojej wstawia si za nami.
      Kt鏎y 篡je i kr鏊uje na wieki wiek闚. Amen.

W   c z a s i e   p o k r o p i e n i a   酥iew: Psalm 147 Jerozolimo, chwal Pana nad pany albo Podnie r瘯, Bo瞠 Dzieci.
Nast瘼uje zwyk貫 b這gos豉wie雟two zgromadzonych i rozes豉nie.

W   d o m u   (zw豉szcza we wsp鏊notach ko軼ielnych):
Prze這穎ny stoj帷 przed progiem w otwartych drzwiach:
S這wo cia貫m si sta這.
I zamieszka這 mi璠zy nami.

Prze這穎ny pisze na drzwiach, po czym m闚i (trzy mo磧iwo軼i):
a) K + M + B + 1974   „Niechaj ka盥y szukaj帷y Chrystusa
                                      znajdzie Go zawsze mi璠zy nami”

b) J + M + J + 1974   Niech w naszej rodzinie (wsp鏊nocie)
                                      przez ca造 rok
                                      znajduje Chrystusa Pana
                                      ka盥y, kto do nas przyjdzie.

c)     +                           „Panie Jezu Chryste, mieszkaj mi璠zy nami,
     1974                        ucz otwartym sercem wita naszych go軼i,
                                      niech Ci tutaj znajdzie ten, kto Ciebie szuka,
                                      a nie daj tu wst瘼u duchowi ciemno軼i”.

Wszyscy: Amen.
Podczas okadzania mieszkania mo積a 酥iewa: (trzy mo磧iwo軼i): M璠rcy 鈍iata monarchowie, koniecznie 4 zwrotki ze wzgl璠u na s這wa ostatniej; Jezusa narodzonego wszyscy witajmy – 5 zwrotek, (酥iew lub odczytanie) proroctwa Izajasza odnosz帷ego si do ca貫go Ko軼io豉 i do ka盥ej wsp鏊noty w Chrystusie: Iz 60, 1-4a. 6b. 11. 17c-19.
(W podobny spos鏏 mo積a wykorzysta – trudniejsze – czytanie Ap 21, 2a. 3. 12. 14. 22-24a. 27).

2.   B  o g o s  a w i e  s t w o   p o k a r m  w   n a   s t     w i e l k a n o c n y

Kap豉n (diakon): Pan z wami:
 Kiedy zako鎍zymy 鈍i皻y post paschalny i spotkamy Chrystusa Pana zmartwychwsta貫go we Mszy 鈍i皻ej wielkanocnej, powr鏂imy rado郾i do naszych dom闚 na wsp鏊ny 鈍i徠eczny posi貫k. B璠ziemy wtedy wyra瘸 sobie wzajemn 篡czliwo嗆 (sk豉da sobie 篡czenia) przy dzieleniu si jajkiem, znakiem nowego 篡cia. Pro鄉y Chrystusa Pana, aby przy tym stole by w鈔鏚 nas obecny jak w Emaus, teraz za, aby pob這gos豉wi pokarmy na ten st馧 przygotowane.
(cisza)

                                      Panie Jezu Chryste,
                                      Ty w dzie przed M瘯 i 妃ierci kaza貫 uczniom
                                      przygotowa dla siebie paschaln wieczerz;
                                      w dzie Zmartwychwstania przyj掖e zaproszenie dw鏂h uczni闚
                                      i zasiad貫 z nimi do sto逝,
                                      a p騧nym wieczorem przyszed貫 do Jedenastu,
                                      by spo篡 wraz z nimi posi貫k.
                                      Prosimy Ci, daj nam z wiar prze篡wa Twoj obecno嗆 mi璠zy nami
                                      podczas 鈍i徠ecznego posi趾u
                                      w dzie Twojego zwyci瘰twa,
                                      aby鄉y mogli si radowa z udzia逝 w Twoim 篡ciu i zmartwychwstaniu.

                                      Chlebie 篡wy, kt鏎y zst徙i貫 z nieba
                                      i w Komunii 鈍i皻ej dajesz 篡cie 鈍iatu:
                                      pob這 + gos豉w ten chleb i wszelkie 鈍i徠eczne pieczywo
                                      na pami徠k chleba, kt鏎ym nakarmi貫
                                      s逝chaj帷ych Ciebie wytrwale na pustkowiu
                                      i utrudzonych rybak闚, Twoich Aposto堯w, po ca這nocnej pracy.

                                      Baranku Bo篡, kt鏎y zwyci篹y貫 i obmy貫 鈍iat z grzech闚:
                                      pob這go + s豉w to mi瘰o, w璠liny i wszelkie pokarmy,
                                      kt鏎e b璠ziemy jedli na pami徠k baranka paschalnego
                                      i 鈍i徠ecznych potraw, kt鏎e ty spo篡wa貫
                                      z Aposto豉mi na Ostatniej Wieczerzy.

                                      Chryste, 砰cie i Zmartwychwstanie nasze;
                                      pob這go + s豉w jajka, znak nowego 篡cia,
                                      aby鄉y dziel帷 si nimi
                                      w gronie rodziny, bliskich i go軼i,
                                      mogli dzieli si tak瞠 wzajemnie rado軼i
                                      z tego, 瞠 jest w nas Twoje nowe 篡cie.
                                      Daj nam wszystkim doj嗆 do wiecznej Uczty Twojej,
                                      tam, gdzie Ty 篡jesz i kr鏊ujesz na wieki wiek闚.
W.: Amen.

Propozycja modlitwy przy stole (przed posi趾iem z 篡czeniami):
                                      Panie Jezu Chryste, zasi康 mi璠zy nami,
                                      udziel nam rado軼i Twego Zmartwychwstania;
                                      Niech si oka瞠my Twoimi uczniami
                                      a st馧 nasz niech b璠zie znakiem pojednania.

3.   B  o g o s  a w i e  s t w o   w i a n k  w   i   z i  
w   c z w a r t e k   p o   u r o c z y s t o  c i   B o  e g o   C i a  a

Po procesji i b這gos豉wie雟twie eucharystycznym:
Pan z wami.
Ko鎍zymy uroczyste obchody ku czci Naj鈍i皻szego Sakramentu O速arza, w kt鏎ych wyznali鄉y, 瞠 nasze 篡cie przyniesie owoc jedynie przez zjednoczenie z Panem naszym Jezusem Chrystusem w Komunii 鈍i皻ej Jego Cia豉 i Krwi. Pro鄉y teraz, aby moc tego zjednoczenia zst徙i豉 na ca陰 nasz prac, przez kt鏎 czynimy sobie ziemi poddan zgodnie z wol Boga Stworzyciela. Pro鄉y te, aby ca陰 przyrod, kt鏎a nam s逝篡, a zw豉szcza tegoroczne pierwociny ro郵in zielonych i zi馧 leczniczych, raczy Pan ustrzec od wszelkiej szkody i da im wyda obfite owoce.
(cisza)

                                      Panie, Bo瞠 nasz,
                                      Ty wszystkim stworzeniom dajesz pokarm o w豉軼iwym czasie:
                                      ka瞠sz rosn望 trawie, zio這m i zbo簑,
                                      aby tworzy造 zdrowie 鈔odowiska dla ludzi i zwierz徠,
                                      i stawa造 si dla nich lekarstwem i po鈍i璚eniem.
                                      Od Ciebie pochodzi bogactwo wody i s這鎍a
                                      dla p鏊, sad闚, ogrod闚, 陰k, pastwisk i las闚,
                                      aby wszystko, co zieleni si i rozkwita,
                                      owocowa這, gdy przyjdzie czas zbior闚.
                                      Prosimy Ci, pob這go + s豉w te przyniesione do Ciebie
                                      pierwociny zieleni tego roku:
                                      m這de p璠y zb騜, trawy, zio豉 i kwiaty.
                                      Zachowaj je od suszy, gradu, powodzi i wszelkich szkodnik闚,
                                      aby wsz璠zie wzrasta造, uzdrawia造 powietrze,
                                      radowa造 oczy i przynosi造 jak najobfitszy owoc,
                                      i mog造 s逝篡 zdrowiu ludzi i zwierz徠.
                                      Tw鎩 Syn, Pan nasz Jezus Chrystus,
                                      raczy przyj望 posta chleba i wina,
                                      wypracowanych przez cz這wieka z Twoich dar闚;
                                      spraw, aby Naj鈍i皻szy Sakrament O速arza
                                      ustawicznie leczy i odnawia natur cz這wieka,
                                      aby鄉y w mi這軼i wykorzenieni i ugruntowani
                                      przynosili obfity owoc
                                      i przybli瘸li odnowienie i powr鏒 do Ciebie ca貫go 鈍iata.
                                      Kt鏎y 篡jesz i kr鏊ujesz na wieki wiek闚. Amen.

Podczas pokropienia 酥iew Czego chcesz od nas, Panie lub Ps. 64.

4.   B  o g o s  a w i e  s t w o   z b i o r  w   w   u r o c z y s t o  
W n i e b o w z i  c i a   N a j  w.   M a r y i   P a n n y

Uwaga: wie鎍e do篡nkowe mo積a w陰czy w procesj wej軼ia, je郵i ustawia si przed ko軼io貫m, a nale篡 przynie嗆 i umie軼i obok o速arza w procesji sk豉dania dar闚. Nast瘼nie mog zosta w ko軼iele przed obrazem Matki Bo瞠j do 8 wrze郾ia. W formule b這gos豉wie雟twa kap豉n wymienia oczywi軼ie tylko te przedmioty, kt鏎e wierni przynie郵i.

 Pan z wami.
 Z wdzi璚zno軼i przynie郵i軼ie, drodzy Bracia i Siostry, owoce waszej pracy w polu, w ogrodach i sadach, aby je przedstawi Bogu, w duchu dzi瘯czynienia. Zanim wr鏂imy z nimi do domu, pro鄉y Pana przez przyczyn wniebowzi皻ej naszej Matki, aby obficie je pob這gos豉wi, nagrodzi trud pracuj帷ych i nakarmi wszystkich g這dnych a do nast瘼nych zbior闚.
(cisza)

                                      Bo瞠, Ty poleci貫 synom Ludu wybranego
                                      przynie嗆 do kap豉n闚 snopy zebranego nowego zbo瘸
                                      i z rado軼i zbiera owoce drzew i winnic.
                                      Oto sk豉damy Ci dzi瘯i za zebrane plony.
                                      Wejrzyj 豉skawie na (te snopy i wie鎍e nowego zbo瘸),
                                      nar璚za nowych warzyw i owoc闚:
                                      pob這go + s豉w je, zachowaj i strze od wszelkiego zepsucia,
                                      aby ich w tym roku nikomu nie zabrak這.
                                      Wspomagaj swoj 豉sk wszystkich,
                                      kt鏎zy je zasiewali, sadzili, piel璕nowali i zbierali,
                                      wszystkich, kt鏎zy b璠 z nich w jakikolwiek spos鏏
                                      przygotowywa dla nas po篡wienie.
                                      Naucz nas wdzi璚znym sercem
                                      dzieli si otrzymanymi od Ciebie darami
                                      z ka盥ym kto b璠zie w niedostatku,
                                      aby鄉y wszyscy w chwili zej軼ia z tego 鈍iata
                                      mogli by przedstawieni Tobie,
                                      przez Naj鈍i皻sz Dziewic Maryj,
                                      najdoskonalszy owoc ziemi,
                                      przynosz帷 Tobie z rado軼i pe軟e nar璚za dobrych uczynk闚^
                                      i zas逝篡li na przyj璚ie do wiecznego szcz窷cia,
                                      tak, jak J sam ju przyj掖e w uwielbionym ciele.
                                      Kt鏎y 篡jesz i kr鏊ujesz na wieki wiek闚. Amen.

Podczas pokropienia 酥iew Chwalcie 陰ki umajone (3 zwrotki) lub Psalm 125 (przek. Fr. Karpi雟kiego).

5.   B  o g o s  a w i e  s t w o   z i a r n a   s i e w n e g o   i   n a s i o n
w    w i  t o   N a r o d z e n i a   N a j  w.   M a r y i   P a n n y

Pan z wami.
 Przed siewem przynie郵i鄉y przedstawi Bogu Stworzycielowi ziarno i wszelkie nasiona. Musz one najpierw na d逝go spoczywa w ziemi i obumrze, zanim wydadz nowe ro郵iny na po篡wienie dla ludzi i zwierz徠. Pro鄉y Boga wszechmog帷ego przez przyczyn Naj鈍. Bogarodzicy, aby da im moc obfitego plonu, a nam cierpliw ufno嗆 w Twoj ojcowsk Opatrzno嗆 nad ka盥ym stworzeniem.
(cisza)

                                      Bo瞠, Ty sprawiasz, 瞠 wszelkie nasienie
                                      wpad連zy w ziemi najpierw obumiera,
                                      a potem wydaje plon obfity.
                                      Ty przynosisz rado嗆 z plon闚 ka盥emu siewcy
                                      Prosimy Ci, pob這go + s豉w to ziarno
                                      ogrzewaj je pogodnym s這鎍em,
                                      u篡幡iaj ziemi ros z nieba
                                      i zachowaj przed gradem, powodzi, susz i wszelk szkod,
                                      aby nieska穎ne wyros這 w ro郵in wydaj帷 obfite owoce
                                      na po篡tek dla ludzi i zwierz徠,
                                      przez zas逝gi Naj鈍i皻szej Dziewicy Maryi,
                                      kt鏎ej da貫 narodzi si na 鈍iecie
                                      jako pocz徠ek nowego stworzenia.
                                      Spraw, te, aby鄉y za przyk豉dem Maryi, S逝瞠bnicy Pa雟kiej,
                                      kt鏎a s逝cha豉 s這wa Twojego
                                      i strzeg豉 go owocnie w swoim sercu,
                                      wszyscy przynosili Tobie plon stokrotny
                                      w sercach naszych jako urodzajnej glebie
                                      przez nasz wytrwa這嗆 w pe軟ieniu Twej woli.
                                      Kt鏎y 篡jesz i kr鏊ujesz na wieki wiek闚. Amen.

Podczas pokropienia 酥iew: Zdrowa Maryja, zwr. 1 i 3 (Ty, co karmi豉) albo: Matko Pocieszenia, zwr. 1 i 3 wzgl璠nie Psalm 126.

Ks. Wojciech. Danielski, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 44:1974, f. I, s. 89-93

I. LITERA I DUCH

S. Hartlieb

3. Liturgiczna modlitwa dnia – modlitewnik Soboru Watyka雟kiego II?

 „Do naczelnych zada Ko軼io豉 s逝sznie zalicza si publiczn i spo貫czn modlitw Ludu Bo瞠go”. Takim stwierdzeniem zaczyna si dokument Stolicy 安i皻ej z 2 lutego 1971 roku omawiaj帷y zasady odnowy zbioru modlitw nazywanego dotychczas brewiarzem. Ju to pierwsze zdanie przypomina dobitnie, 瞠 nie maj to by modlitwy odmawiane wy陰cznie przez kap豉n闚. W numerze 20 czytamy, oparte na KL 26 wyja郾ienie: „liturgia godzin, podobnie jak wszystkie czynno軼i liturgiczne, nie jest czynno軼i prywatn, lecz nale篡 do ca貫go Ko軼io豉, Ko軼i馧 reprezentuje i na Niego oddzia逝je”.

 Troch dalej czytamy: „Wsp鏊ne odprawianie ja郾iej ukazuje ko軼ieln natur Liturgii Godzin, sprzyja zgodnemu z udzia貫m wiernych czynnemu uczestnictwu przez aklamacje, dialog, 酥iew na zmian itp. Dlatego ilekro jest mo磧iwe odprawianie wsp鏊ne z udzia貫m i czynnym uczestnictwem wiernych, nale篡 przyzna takiemu odprawianiu pierwsze雟two przed odmawianiem osobno, jak gdyby prywatnym” (33). „Ko軼ielno嗆 tej modlitwy ujawnia si przede wszystkim wtedy, gdy uczestniczy w niej ca貫 zgromadzenie miejscowego Ko軼io豉 pod przewodnictwem biskupa w otoczeniu kap豉n闚 oraz innych us逝guj帷ych. W takim zgromadzeniu jest rzeczywi軼ie obecny i dzia豉 jeden, 鈍i皻y, powszechny i apostolski Ko軼i馧 Chrystusa. I dlatego ten spos鏏 odmawiania tej modlitwy jak najusilniej si zaleca” (20). S這wa te wzi皻e s niemal dos這wnie z Instrukcji eucharystycznej (42), m闚i帷ej o najdoskonalszym objawieniu si Ko軼io豉 w Mszy 鈍i皻ej celebrowanej pod przewodnictwem biskupa.

 Kap豉ni odmawiaj帷y najcz窷ciej brewiarz samotnie, powinni uprzytomni sobie t prawd i wyci庵n望 z niej praktyczne wnioski, szczeg鏊nie ranna i wieczorna modlitwa uwielbiaj帷a Boga powinny, o ile to tylko mo磧iwe, p造n望 z ust ca貫go zgromadzonego ludu Bo瞠go. Wierni za powinni znale潭 w odnowionej formie tej modlitwy wz鏎 swojej, osobistej.

 Tak poucza dokument Stolicy 安i皻ej z 2 lutego 1971. „Liturgiczna modlitwa dnia” 1  podpisana zosta豉 do druku 9 sierpnia 1972, ukaza豉 si w sprzeda篡 w pierwszych tygodniach roku 1973. Jej redaktorzy znali wi璚 ju Liturgia Horarum, a szczeg鏊nie Wprowadzenie og鏊ne do niej. Powo逝j si na to we wst瘼ie. Tote polskie opracowanie wzbudzi這 wielkie, zrozumia貫 zainteresowanie w鈔鏚 wierz帷ych: mo瞠 nareszcie sko鎍z si chocia瘺y nieszpory, w kt鏎ych „ksi康z swoje i lud swoje”, gdzie kap豉n wy陰czony jest ze wsp鏊noty? Przecie w tym celu Stolica 安i皻a wyda豉 tak wcze郾ie ten dokument pod tytu貫m Wprowadzenie og鏊ne do Liturgii Godzin – nast徙i這 to pe軟e p馧tora roku przed podpisaniem do druku polskiego modlitewnika!

 Pierwszy, pobie積y przegl康 modlitewnika polskiego wydaje si potwierdza 篡wione w Polsce nadzieje. Psalmy podano w uk豉dzie nowej liturgii godzin, roz這穎no na cztery tygodnie zamiast jeden, jak dotychczas. Wprowadzono te modlitewne intencje ranne i wieczorne. Ale na tym prawie 瞠 ko鎍zy si „nowo嗆”. Dok豉dniejsze studium przynosi przykry zaw鏚. Liturgiczna, modlitwa dnia to nie wyci庵 z Liturgii Godzin wydanej przez Stolic 安i皻, lecz tw鏎 nieszcz窷liwie „urozmaicony”.

 Ka盥y tydzie w liturgii godzin zaczyna si pierwszymi nieszporami. Jest to zgodne z zasad obowi您uj帷ego obecnie kalendarza liturgicznego (1968), wed逝g kt鏎ej niedziela to nie doba od p馧nocy do p馧nocy, lecz okres o 6 godzin d逝窺zy: zaczyna si bowiem pierwszymi nieszporami. Warto, aby zasada ta wchodzi豉 w 鈍iadomo嗆 wierz帷ych – nie jest to tylko sp鏎 o nazw. Niestety Liturgiczna modlitwa dnia ignoruje t zasad. Tydzie psa速erium zaczyna si w tym opracowaniu rannymi modlitwami. Pierwsze nieszpory niedzieli s tutaj nadal nieszporami soboty. Modlitwa przed spoczynkiem (Completorium) po I nieszporach jest nadal modlitw sobotni (s. 472). Szkoda. Jak w takiej sytuacji t逝maczy wiernym zasad, tak mocno podan w Missale Romanum 1969 (s. 266) odno郾ie liturgii Wigilii Paschalnej, wed逝g kt鏎ej „Missa noctis, et si ante mediam noctem celebretur, est Missa paschalis dominicae Resurrectionis”. A s i konsekwencje praktyczne dla u篡tkownik闚 nowego modlitewnika. Na przyk豉d w ostatnim tygodniu przed Adwentem odmawia si psa速erz II tygodnia, od pierwszej niedzieli Adwentu – I tygodnia. W Liturgicznej modlitwie dnia nieszpory tej niedzieli znajdujemy jako nieszpory soboty IV tygodnia, nieszpory w t sam sobot z IV tygodnia, a niedziel rano – psa速erz I tygodnia. W Liturgii Godzin, chc帷 odm闚i pierwsze nieszpory Adwentu otwieramy po prostu psa速erz I tygodnia.

 H y m n y:   przyj皻o zasad trzech na poszczeg鏊ny dzie, ponumerowano je: I, II, III. Zmieniaj帷 uk豉d psa速erza nale瘸這by analogicznie zmieni kolejno嗆 numeracji hymn闚: I – modlitwa poranna, II – modlitwa w ci庵u dnia, III – modlitwa wieczorna. Niestety, niczego nie wyja郾iaj帷 zachowano tutaj kolejno嗆 liturgii godzin: „I” – to hymn nieszporny (por. s. 58, 65, 72...). A niekt鏎e z tych hymn闚 tre軼i sw najwyra幡iej nawi您uj do pory dnia.

 Powa積e zdziwienie budzi uk豉d hymn闚 w psa速erzu tygodniowym. Ka盥y tydzie posiada te same hymny. Mo瞠 redaktor nie mia innych t逝macze

 Ale dlaczego wk豉da w usta modl帷ych si tekstami „w ci庵u dnia”, a wi璚 mi璠zy godzin dziewi徠 a pi皻nast (zim wypadnie to nieraz kr鏒ko przed zachodem s這鎍a) s這wa: Ju 鈍iat這 dzienne rozb造ska, do 篡cia Chrystus nas budzi... (wtorek w ka盥ym tygodniu, np. s. 216), lub Ju p這nie zorza na niebie, nad ziemi jasno嗆 dnia wschodzi, b造skaj 鈍iat豉 promienie: moce ciemno軼i pierzchajcie. Niech zgin senne widziad豉, kres wszelkim ducha ju winom. Ostatni 篡cia poranek daj, Chryste, prze篡 鈍ietlanie. (sobota II, III, IV tygodnia, np. s. 454; w I tygodniu hymn ten zgodnie z jego tre軼i, umieszczono jako pocz徠ek dnia – s. 173).

 Dlaczego w psa速erzu tygodniowym w wtorek, czwartek i pi徠ek, a w tygodniach II, III i IV r闚nie w sobot, hymny poranne sta造 si hymnami w ci庵u dnia? Dlaczego na domiar w 鈔ody hymn poranny odpowiada modlitwom wieczornym, wieczorny nadaje si w ci庵u dnia, a umieszczony jako pocz徠ek modlitw w tej porze m闚i: Nocy, ciemno軼i... 安iat這嗆 si zjawia – znikajcie... Dlaczego, pomyliwszy si nie dano erraty? Czytelnik nie ma pretensji, 瞠 hymny s poskracane, lub niezgodne z Liturgia Horarum. Trudno嗆 znalezienia odpowiednich t逝macze wystarczaj帷o uzasadnia te zmiany. Chcia豚y jednak, zgodnie z tak silnym podkre郵eniem przez Liturgia Horarum, modli si z zachowaniem „prawdziwo軼i” czasu, pory dnia. Nikt nie 酥iewa rano Wszystkie nasze dzienne sprawy...

 W Wielkim Tygodniu znajdujemy hymny w pe軟ym wymiarze. Ale dlaczego w hymnie II zwrotk V zast徙iono inn, kt鏎a m闚i o Bo篡m Narodzeniu, a oryginalna V sta豉 si pierwsz w hymnie II? Dlaczego hymn I o Duchu 安i皻ym (s. 72) ma jako si鏚m zwrotk doksologi opuszczon w Liturgii Godzin jako dublet, a hymny II i III nie uznaj doksologii wprowadzonej obecnie w ka盥y hymn m闚i帷y o Duchu 安i皻ym?

 Hymny w modlitwach za zmar造ch zast徙iono pie郾iami. Je郵i nie by這 odpowiedniego t逝maczenia, lepsze to ni t逝maczenie z貫. Zamiana taka jest przewidziana przez Stolic 安i皻. Ale dlaczego dano tylko Jezu, w Ogr鎩cu mdlej帷y, Przez czy嗆cowe upalenia oraz Bo瞠, S璠zio sprawiedliwy ? Adaptacja powinna kierowa si duchem odnowy. Nale瘸這 wi璚 – zgodnie z tre軼i hymn闚 w Liturgii Godzin – da cho jeden m闚i帷y o misterium Paschy, o nadziei 篡cia wiecznego. A s takie pie郾i, np. Jam go軼iem na tym 鈍iecie, Wierz, 瞠 篡je m鎩 Odkupiciel.

 Dob鏎 i uk豉d antyfon dla poszczeg鏊nych psalm闚 pe貫n jest tylko w okresie zwyk造m. W najpi瘯niejszych i najwa積iejszych okresach Paschy oraz Objawienia Pana dob鏎 ten potraktowany jest po macoszemu. Jednak ogromne zdziwienie i odruch protestu budzi dob鏎 antyfon do kantyku Zachariasza; oraz Magnificat. Przyj皻o zasad, 瞠 antyfon niedzielnych nale篡 u篡wa przez ca造 tydzie. Mo積a to przyj望 w tak skr鏂onym wydaniu. Ale czemu te antyfony i modlitwy wzi皻o z brewiarza trydenckiego? Przecie odpowiednie antyfony wzi皻e s zawsze z ewangelii danego dnia, a wi璚 t逝maczenie ich by這 gotowe.

 Z modlitw szczeg鏊nie razi wyznaczona na niedziel II Paschy, m闚i bowiem o zako鎍zeniu rado軼i obchod闚 paschalnych. Obch鏚 Paschy ko鎍zy si w niedziel Pi耩dziesi徠nicy – Zes豉nia Ducha 安i皻ego i dlatego modlitw t odmawia si w sobot poprzedzaj帷 ostatni niedziel okresu paschalnego. Z kolei obecna modlitwa na II niedziel Paschy, pomini皻a przez redaktora, jest g喚boko wymowna, prawdziwie pi瘯na.

 Podobne zdziwienie budzi si w czytaj帷ym, gdy studiuje dob鏎 perykop i responsori闚 w modlitwie czyta. Dla przyk豉du: przez pierwsze dwa tygodnie Adwentu czytania i responsoria s niezgodne z modlitewnikiem wydanym przez Stolic 安i皻, w trzecim tygodniu identyczne, w ostatnich siedmiu dniach antyfon „O” czytania s zgodne, responsoria inne. W dniach Bo瞠go Narodzenia zgodne s tylko dobory: 27 grudnia, 1 oraz 6 stycznia i niedziela Chrztu Pana. Pozosta貫 dni, a wi璚 nawet 25 grudnia niezgodne ca趾owicie albo cz窷ciowo. Podobne „rozwi您anie” znajdujemy w ca造m okresie Wielkiego Postu i Paschy. Czytania i responsoria na 19 oraz 25 marca nie s ani trydenckie, ani watyka雟kie, 31 maja – watyka雟kie, uroczysto嗆 po鈍i璚enia Ko軼io豉 – czytania w cz窷ci watyka雟kie, responsorium inne.

 Rozczarowanie budzi r闚nie rozwi您anie wprowadzone na 9 dni poprzedzaj帷ych niedziel Zes豉nia Ducha 安i皻ego. Wiadomo, 瞠 z przyczyn jak najbardziej uzasadnionych zniesiona zosta豉 oktawa tej uroczysto軼i, ale nie powsta豉 w ten spos鏏 pustka. Oktaw zast徙iono nowenn przed t niedziel, zgodn z faktem modlitewnego czekania na dar Ducha 安i皻ego przez Maryj i aposto堯w. Nowenna ta obejmuje wszystkie modlitwy ludu Bo瞠go w tych dniach, jej centrum jest zawsze Msza 鈍i皻a, szczeg鏊nie mocnym akcentem nieszpory rozpoczynaj帷e si przez te 9 dni hymnem Veni Creator. Ot騜 ten w豉郾ie hymn w tych dniach pomini皻o ca趾owicie, zostawiono tylko dwa m闚i帷e o Wniebowst徙ieniu Pa雟kim. Nie umieszczono te ani jednej modlitwy dnia na ten okres, podczas gdy w Liturgii GodzinMszale Watyka雟kim ka盥y z tych dni ubogacony jest osobn modlitw, w kt鏎ej b豉ga Ko軼i馧 o dar Ducha 安i皻ego. Niepokoi to rozwi您anie, w Polsce, gdzie nowenna do Ducha 安i皻ego by豉 powszechnie znana, gdzie wielu niezorientowanych pyta: dlaczego w dobie Soboru Watyka雟kiego II, kt鏎y tyle m闚i o roli Ducha 安i皻ego w Ko軼iele, skasowano oktaw Jego zes豉nia?

 Wymienione braki s dowodem powa積ego nieporozumienia. W tej sytuacji u篡tkownik Liturgicznej modlitwy dnia mniej ostro ocenia, gdy zauwa瘸 inne, pomniejsze jak np:

  • dlaczego cztery lata po opublikowaniu nowej wersji litanii do Wszystkich 安i皻ych umieszczono j jeszcze w kszta販ie potrydenckim?
  • dlaczego m闚i si o konsekracji ko軼io豉, gdy Stolica 安i皻a wyja郾i豉, 瞠 termin „konsekracja” nale篡 stosowa tylko w odniesieniu do postaci eucharystycznych?
  • czemu nie dopracowano graficznie tekstu intencji porannych i wieczornych, umieszczaj帷 tak fatalnie my郵nik? Wystarczy這 por闚na z watyka雟k Liturgi Godzin.
  • dlaczego, zmieniaj帷 uk豉d Liturgii Godzin, psa速erz do modlitwy czyta roz陰czono od pozosta造ch? To nie u豉twia korzystania z modlitewnika

 Po przejrzeniu ca這軼i wydanej Liturgicznej modlitwy dnia nasuwaj si liczne pytania. Dlaczego og這szono, 瞠 jest to modlitewnik dla zakonnic? Stolica 安i皻a widzi w Liturgii Godzin modlitewnik ca貫go ludu Bo瞠go: duchownych i laikatu 陰cznie z zakonnikami. Tak usilnie zaleca si w dobie posoborowej jedno嗆 wszystkich, wewn皻rzn i zewn皻rzn, w duchu i w znaku. Wystarczy – szukaj帷 praktycznych zalece, przestudiowa Instrukcj eucharystyczn oraz cho熲y ostatni dokument o koncelebrze z 7 sierpnia 1972 roku. Trudno ksi捫k tak propagowan w這篡 w r瘯 cz這wieka 鈍ieckiego.

 Je郵i jednak redaktor zak豉da, 瞠 przygotowuje modlitewnik dla zakonnic, dlaczego 180 stron (561-674 oraz 765-832) po鈍i璚i na teksty czyta i to niezgodne z Liturgi Godzin? Przecie t godzin zakonnice odmawiaj na og馧 wsp鏊nie, b璠帷 poza domem nie maj obowi您ku jej odmawia. Odmawiaj帷 za we wsp鏊nocie powinny s逝cha tego tekstu czytanego przez jedn lektork – wystarczy造by wi璚 odsy豉cze. Przecie Pismo 鈍i皻e jest w ka盥ym domu zakonnym!

 A zwolnione 180 stron mo積a by wykorzysta dla umieszczenia wszystkich antyfon do kantyku Zachariasza i Magnificat, przynajmniej siedmiu, a nie trzech antyfon do psalm闚 w poszczeg鏊nych okresach, dla umieszczenia pe軟ego kompletu kr鏒kich czyta Pisma 安i皻ego (S這wo Bo瞠) oraz bogatego wyboru a mo瞠 kompletu przepi瘯nych intencji okresowych (Pascha oraz Objawienie Pana).

 W obecnej redakcji modlitewnika najwa積iejsze i najpi瘯niejsze okresy roku ko軼ielnego podane s przera幢iwie bezbarwnie: wcale nie ukazano ich my郵i, charakteru, tonu. Ale najwa積iejsze pytanie i bardzo niepokoj帷e: dlaczego w dobie tak powa積ej, g喚boko uzasadnionej, doskonale przygotowanej odnowy liturgicznej Ko軼io豉, wydaje si tak „mieszank” trydencko-watyka雟k? Trzy lata po ustaleniu nowego kalendarza liturgicznego (1969), dwa po wydaniu nowego Msza逝 Rzymskiego (1970), jeden rok po ukazaniu si Liturgii Godzin (1971).

 Wed逝g komunikatu konferencji episkopatu Polski przyst徙iono ju do t逝maczenia ca貫j Liturgii Godzin na j瞛yk polski. A wi璚 kap豉n i wszyscy wierni w Polsce dostana wkr鏒ce do r瘯i t cenna pozycje odnowy. I wtedy trzeba b璠zie od這篡 do muzeum Liturgiczn modlitw dnia z r. 1972. Mog豉 spe軟ia po篡teczn rol przygotowania do tej nast瘼nej edycji, mog豉 odrodzi chocia瘺y parafialne nieszpory, zjednoczy w nich ca陰 wsp鏊not i tak ju od dzisiaj pog喚bia prze篡cie Mszy 鈍i皻ej. W swoim obecnym kszta販ie nie nadaje si do tego, a siostry zakonne, chc帷e i嗆 jednym torem prze篡 liturgicznych, od pierwszych dni posiadania nowych modlitewnik闚 przepisuj na maszynie w豉軼iwe antyfony inne cz窷ci Oficjum. Bo zgodnie z prastar zasad modlitwy liturgicznej, podj皻 przez autor闚 odnowy, s逝sznie uwa瘸j, 瞠 zw豉szcza w niedziele i podczas okres闚 zasadniczych roku, najw豉軼iwsze jest kszta速owanie swego 篡cia w ka盥ym dniu w oparciu o podstawowy tekst, kt鏎y odczytany w ewangelii mszy 鈍i皻ej, wraca jak fala w innych modlitwach dnia.

 Z nienajbogatszych kas zakonnych wydano 2 700 000 z這tych, a ich cz這nkowie nadal musz przepisywa potrzebne teksty na maszynie. Dlaczego?

Przypis do S. Hartlieb: „Liturgiczna modlitwa dnia”...:
1  Liturgiczna modlitwa dnia, opr. ks. Stanis豉w Ka幟ierczak, Pozna-Warszawa 1972, Pallottinum.

Ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo k. Poznania

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 44:1974, f. I, s. 93-96

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

F. Blachnicki

Sugestie w sprawie wprowadzenia liturgicznego urz璠u lektora i akolity dla 鈍ieckich w warunkach polskich

 W zwi您ku z motu proprio Paw豉 VI Ministeria quaedam dotycz帷ym wprowadzenia liturgicznych urz璠闚 lektora i akolity, Episkopat Polski wyda instrukcj w sprawie udzielenia tych pos逝g alumnom seminari闚 duchownych. W my郵 tej instrukcji, alumn poprzez pos逝g lektora i akolity dochodzi stopniowo do 鈍i璚e kap豉雟kich, przygotowuj帷 si do podw鎩nej s逝瘺y kap豉雟kiej, jak jest pos逝ga S這wa i s逝瘺a O速arzowi. Wprowadzenie w pos逝g lektora powinno nast徙i na pierwszym roku teologii w okresie Wielkiego Postu, po odprawieniu trzydniowych rekolekcji. Ustanowienie w pos逝dze akolity nast瘼uje na ko鎍u drugiego roku teologii, po odprawieniu trzydniowych rekolekcji. Ponadto instrukcja zawiera nast瘼uj帷 klauzul ograniczaj帷 dotycz帷 uprawnie akolity wynikaj帷ych z dokumentu Stolicy Apostolskiej: „Z uwagi na charakter polskiego duszpasterstwa, Biskupi polscy nie zezwalaj akolitom na wykonywanie powy窺zych uprawnie dotycz帷ych Eucharystii” (chodzi o uprawnienia odno郾ie udzielania Komunii 鈍. w charakterze szafarza nadzwyczajnego oraz wystawiania Naj鈍. Sakramentu).

 Jak wynika z tre軼i instrukcji, nie zajmuje si ona zasadniczo zagadnieniem udzielania pos逝g (urz璠闚 – ministeria) lektora i akolity ludziom 鈍ieckim, co jest g堯wnym celem dokonanej reformy tzw. ni窺zych 鈍i璚e. Odno郾ie za zastosowania postanowie motu proprio Ministeria quaedam do alumn闚 seminari闚 duchownych, mo積a wyrazi obaw, 瞠 przyczyni si one do utrwalenia praktyki dotychczas zwi您anej z ni窺zymi 鈍i璚eniami, mianowicie, 瞠 b璠 nadal traktowane jako faktycznie nic nie znacz帷e „stopnie do kap豉雟twa”, kt鏎e trzeba „zaliczy po drodze”. Instrukcja bowiem nie okre郵a szczeg馧owych wymaga, jakie nale篡 stawia kandydatom do pos逝g lektora i akolity, ani sposobu wykonywania tych urz璠闚 przez alumn闚, zawieszaj帷 nawet te funkcje, kt鏎e jedynie mog造by mie praktyczne znaczenie.

 Je瞠li chodzi natomiast o udzielanie powa積ych urz璠闚 (pos逝g) liturgicznych 鈍ieckim, sprawa pozostaje u nas jeszcze otwarta i dlatego podajemy poni瞠j pewne sugestie dotycz帷e rozwi您ania tego zagadnienia w warunkach polskich. Sugestie te s wynikiem dotychczasowych do鈍iadcze posoborowego duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej w Polsce oraz przedyskutowania tego zagadnienia na XV Spotkaniu Duszpasterzy Diecezjalnych S逝瘺y Liturgicznej w υm篡 w dniach 26 i 27 X 1972 (por. Biuletyn odnowy liturgii, Collectanea Theologica 43/1973, z. 3, 83-86). Mo積a je uj望 w punktach nast瘼uj帷ych:

a) Jak wynika z analizy dokonanej w referacie duszpasterza krajowego s逝瘺y liturgicznej na XV Spotkaniu Duszp. Diec. S逝瘺y Liturgicz. w Tarnowie, w lutym 1972 roku, po soborze zaznaczy豉 si na Zachodzie og鏊na tendencja „odinfantylizowania” s逝瘺y liturgicznej i przekazywania jej m這dzie篡 starszej wzgl. doros造m. W zwi您ku z tym w wielu krajach zaznacza si kryzys tradycyjnej instytucji ministrant闚.

b) W zwi您ku z tym mo積a oczekiwa, 瞠 nowe urz璠y liturgiczne lektora i akolity z ustanowienia biskupa zostan szybko wprowadzone w tych krajach dla ludzi 鈍ieckich doros造ch, co przyczyni si jeszcze bardziej do zaniku tradycyjnej instytucji ministrant闚 m這dzie穎wych. Mo積a przy tym wyrazi obaw, czy zostanie nale篡cie uwzgl璠niony moment odpowiedniego przygotowania i kwalifikacji wymaganych od kandydat闚 do w.w. „urz璠闚”.

c) W Polsce, w posoborowym duszpasterstwie s逝瘺y liturgicznej zwr鏂ono uwag na zachowanie tradycyjnej i bardzo popularnej u nas instytucji ch這pc闚-ministrant闚, na jej rozwini璚ie i pog喚bienie metod i programu formacji wed逝g wymaga soborowej odnowy liturgii. Od kilku lat prowadzona jest intensywna praca na szczeblu krajowym, diecezjalnym i parafialnym, czego wyrazem s odbywaj帷e si dwa razy w roku zjazdy duszpasterzy diecezjalnych oraz wydawane z ich okazji teczki pomocy dla formacji s逝瘺y liturgicznej (dotychczas 12 teczek).

d) R闚nocze郾ie, bior帷 pod uwag wysokie wymagania stawiane przez soborow odnow liturgii ministrantom, kt鏎ym zlecono nowe i odpowiedzialne funkcje lektora, kantora-psa速erzysty i komentatora, zwr鏂ono uwag na formacj m這dzie穎wych (w wieku szko造 鈔edniej) zesp馧 s逝瘺y liturgicznej, przydzielaj帷 im zw豉szcza funkcj lektora w zgromadzeniu liturgicznym. W ci庵u kilku lat wypracowano programy i metody formacji lektor闚 w ramach diecezji i dekanat闚, specjalnych 2-tygodniowych rekolekcji oraz nawi您uj帷ej do nich systematycznej kilkuletniej pracy formacyjnej we wsp鏊notach parafialnych przy pomocy metody tzw. „ewangelicznej rewizji 篡cia” oraz odbywanych co 6 tygodni „dni wsp鏊noty s逝瘺y liturgicznej” w punktach diecezjalnych.

e) Na tle przedstawionej sytuacji nale篡 rozwa瘸 znaczenie dekretu papieskiego wprowadzaj帷ego dla 鈍ieckich urz璠y liturgiczne lektora i akolity zwi您ane z ustanowieniem biskupim. Mo瞠 si to bowiem sta wielk szans dla duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej, albo te pewnym zagro瞠niem dotychczasowej koncepcji pracy i jej wynik闚.

f) O zagro瞠niu nale瘸這by m闚i wtedy, gdyby wprowadzenie w urz康 lektora i akolity doros造ch 鈍ieckich oraz weryfikacja kandydat闚 do tych urz璠闚 dokonywa豉 si w oderwaniu od istniej帷ego systemu duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej. ζtwo bowiem mog這by doj嗆 do tego, 瞠 wymagania (zw豉szcza dotycz帷e przygotowania liturgicznego) stawiane kandydatom do tych urz璠闚 b璠 mniejsze ni, te kt鏎e s stawiane ministrantom i lektorom m這dzie穎wym w ramach kilkuletniej formacji. Dla duszpasterzy – wychowawc闚 m這docianej s逝瘺y liturgicznej zaistnia豉by wtedy sytuacja trudna, skoro wymagania dopuszczenia do pos逝gi liturgicznej wy窺zej rangi (bo zwi您anej z instytucj biskupi by造by mniejsze od tych, kt鏎e s stawiane tym, kt鏎zy w spos鏏 przej軼iowy s dopuszczeni do spe軟iania tych funkcji liturgicznych.

g) Drugie niebezpiecze雟two zaistnia這by wtedy, gdyby obecnie szeroko w Polsce stosowane tzw. „鈍i璚enia lektor闚” podejmowane bardzo cz瘰to przez biskup闚 w odniesieniu do ch這pc闚 ze szko造 鈔edniej lub podstawowej uznano w przysz這軼i za r闚noznaczne z institutio lectorum wg nowego dekretu Stolicy Apostolskiej. Nara瘸這by to bowiem na szwank autorytet zar闚no biskupa, jak i nowego „urz璠u” lektora, gdyby go udzielano nieletnim dzieciom czy niedojrza貫j m這dzie篡. Chodzi tu bowiem o przekazanie sta貫go urz璠u w ramach lokalnej wsp鏊noty Ko軼io豉, co zak豉da odpowiedni stopie dojrza這軼i, poczucia odpowiedzialno軼i oraz dostatecznie d逝gi okres weryfikacji.

h) Powy窺zych niebezpiecze雟tw mo積a by unikn望, gdyby przyj窸o si zasady nast瘼uj帷e:
 1)  Wprowadzenie (institutio) do urz璠u liturgicznego lektora i akolity nie mo瞠 by dokonane przed uzyskaniem wieku pe軟oletno軼i, w 瘸dnym wypadku przed uko鎍zeniem szko造 鈔edniej lub 18 roku 篡cia.
 2)  Kandydatami do tych urz璠闚 powinni by z regu造 m這dzie鎍y nale膨cy do parafialnych zespo堯w s逝瘺y liturgicznej, kt鏎zy w ich ramach przeszli systematyczn, wieloletni formacj ascetyczn i liturgiczn.
 3)  Ca造 ten okres (od pierwszej Komunii do opuszczenia szko造 鈔edniej) by豚y wi璚 okresem przygotowania do przyj璚ia sta貫go urz璠u lektora i akolity w zgromadzeniu liturgicznym Ko軼io豉 lokalnego. Przekazanie tych urz璠闚 by這by z drugiej strony punktem docelowym tej formacji i osi庵ni皻ym jej szczytem.

i) Takie rozwi您anie sugeruj postanowienia motu proprio Ministeria quaedam, w my郵 kt鏎ych lektor i akolita mog przygotowywa innych wiernych do czytania Pisma 鈍. w liturgii oraz do wykonywania r騜nych innych pos逝g liturgicznych w czasie sprawowania liturgii. Dekret sugeruje wi璚 wyra幡ie, 瞠 lektorzy i akolici urz璠owi, a wi璚 ustanowieni przez biskupa, s jak gdyby instruktorami i wychowawcami innych wiernych nale膨cych do zespo逝 s逝瘺y liturgicznej. Tymi „innymi wiernymi” b璠 w naszych warunkach z regu造 ch這pcy nale膨cy do tradycyjnych dzieci璚ych i m這dzie穎wych zespo堯w s逝瘺y liturgicznej. Wynika wi璚 z dekretu wyra幡ie pewna dwustopniowo嗆 s逝瘺y liturgicznej: s逝瘺a „z urz璠u”, na mocy ustanowienia biskupa, o charakterze trwa造m i s逝瘺a przej軼iowa, zlecona, pomocnicza szerszego zespo逝 wiernych (m這dzie篡), zale積ego jednak od tych, kt鏎zy spe軟iaj t s逝瘺 w spos鏏 sta造.

j) W powy窺zym rozr騜nieniu mo積a dopatrze si wielkiej szansy, jak stwarza dekret Ministeria quaedam dla perspektyw duszpasterstwa s逝瘺y liturgicznej w Polsce. Najwi瘯sz praktyczn trudno軼i tego duszpasterstwa, jest brak czasu ze strony duszpasterzy na zaj璚ie si formacj zespo堯w s逝瘺y liturgicznej. Chocia na og馧 we wszystkich parafiach s zespo造 ministrant闚, tylko ma造 procent odpowiada wymaganiom odno郾ie intensywno軼i i jako軼i tego duszpasterstwa wynikaj帷ym z natury rzeczy i ze wskaza og鏊nopolskich. Przy istniej帷ym przeci捫eniu ksi篹y katechez i og鏊nym duszpasterstwem, nie ma realnych widok闚 na zmian tego stanu rzeczy. Nowy dekret mo瞠 przynie嗆 w du瞠j mierze rozwi您anie tego problemu.

k) Przyjmuj帷 powy窺z koncepcj, nale瘸這by zmieni charakter dotychczasowych tzw. „鈍i璚e lektorskich”. Z jednej strony nale瘸這by je nieco stonowa w zewn皻rznym charakterze uroczysto軼i, aby nie przys這ni造 rangi i znaczenia biskupiej instytucji, z drugiej strony trzeba im nada charakter przyj璚ia do grona kandydat闚 na lektor闚 i akolit闚, a wi璚 do grupy formacyjnej, podkre郵aj帷 nie tyle przywileje co obowi您ki w okresie formacyjnym.

Ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 44:1974, f. I, s. 96-98

III. DIAKONIA SZTUKI

I. Pawlak

Epitafium dla big-beatu?

 Historia big-beatu jest stosunkowo kr鏒ka. 圭i郵e bior帷 pojawi si on w latach 60-tych naszego stulecia. Jednak瞠 korzeni tej muzyki nale篡 szuka wiele wcze郾iej. Nawi您uje ona do murzy雟kiego bluesa, kt鏎ego pochodzenia mo積a si dopatrywa w okresie niewolnictwa Murzyn闚 w USA. By豉 to prawdopodobnie pie填 ludowa 酥iewana przez Murzyn闚, towarzysz帷a im w 篡ciu codziennym, wyra瘸j帷a ich cierpienia i poni瞠nia a tak瞠 stwarzaj帷a poczucie wsp鏊noty. Pie郾i te 酥iewali niewolnicy w drodze do pracy na plantacje, a tak瞠 podczas powrotu do domu. Kiedy zniesiono niewolnictwo, motywy przygn瑿ienia zwi您ane z wysi趾iem zast徙iono inn tre軼i. Niew徠pliwie jednak blues posiada 軼is造 zwi您ek z pie郾iami pracy.

 Istnia tak瞠 inny rodzaj tego 酥iewu tzw. blues wiejski, wykonywany przez w璠rownych 瞠brak闚, 郵epc闚, w堯cz璕闚, cz這nk闚 r騜nych sekt religijnych z towarzyszeniem gitary lub banjo. Zawiera on rdzennie murzy雟k zasad budowy pie郾i: zawo豉nia i odpowiedzi. By to jakby dialog 酥iewka z instrumentem, gdzie parti odpowiadaj帷 stanowi豉 gitara. Ten rodzaj przetrwa od lat 30-tych naszego wieku, a wykonywa造 go orkiestry podw鏎kowe i uliczne graj帷e dla biedoty murzy雟kiej. W tej sytuacji traci blues sw鎩 p馧-improwizowany charakter i staje si bluesem klasycznym o ustalonej frazie, d逝go軼i trwania i z g鏎y przygotowanym tek軼ie. Powstaj liczne kompozycje bluesowe i w ten spos鏏 z wiejskiego przeobra瘸 si blues w miejski.

 W latach 20-tych blues po陰czy si z jazzem. O ile blues mia raczej charakter sm皻ny, to refren jazzowy wprowadzi do muzyki weso這嗆, a nawet 瘸rt. Jednak瞠 blues nie ginie, lecz zmienia posta. Ok. r. 1930 powstaje blues fortepianowy przekszta販ony kilka lat p騧niej w styl boogie-woogie, charakteryzuj帷y si parti ostinato w lewej r璚e pianisty, a w orkiestrach realizowany przez sekcj rytmiczn. Boogie-woogie jest typowym bluesem miejskim – produktem folkloru miejskiego w Chicago. Styl ten sta si bardzo modny, ale te szybko przemin掖. Dopiero w latach 50-tych pojawi si w formie rock-and-rolla, rythm-and-bluesa i soul. Pozostawa jednak w ukryciu (Underground) jako muzyka skupisk murzy雟kich.

 Dawny blues po陰czony z rock-and-rollem oraz rythm-and-bluesem sta si podwalin big-beatu. W latach 1956-58 niekt鏎e zespo造 gitarowe wprowadzaj pewne innowacje: zestaw 3 gitar z gitar basow wraz z ustaleniem r闚norz璠nej ich g這郾o軼i. ㄠczy si to r闚nie z powstaniem tzw. grup skifflowych sk豉daj帷ych si jeszcze z instrument闚 mieszanych np. gitar i kontrabasu. Moda na skiffle podbi豉 angielskie kluby m這dzie穎we. St康 ju by tylko krok do powstania zespo堯w w pe軟i gitarowych. Zamieniono gitary akustyczne na elektryczne, wyeliminowano zupe軟ie saksofon i kontrabas, i zast徙iono go gitar basow. I tak powsta這 w Anglii wiele zespo堯w big-beatowych.

 Jednak瞠 prawdziw karier i inwazj beatu rozpoczyna grupa m這dzie篡 z Liverpoolu „The Beatles”. Ich oryginalno嗆 polega m.in. na tym, 瞠 si璕n瘭i do dawnej muzyki angielskiej, spopularyzowali niekt鏎e po陰czenia harmoniczne zapomniane w muzyce europejskiej, cho upro軼ili jednocze郾ie melodyk oraz faktur akordow. Byli wi璚 „The Beatles” zespo貫m bez w徠pienia odkrywczym – kopiuj帷ym nieznane 廝鏚豉, nawet z XV w. Wz鏎 do kopiowania stanowi造 te stare bluesy. M這de silne g這sy i 200 wat we wzmacniaczach podbi造 鈍iat.

 W mi璠zyczasie nast瘼uje integracja rock-and-rolla z murzy雟k pie郾i religijn. Jednak瞠 w za這瞠niach chodzi這 o przeniesienie religijnej pie郾i na estrad a nie odwrotnie. Beat wnosi wiele element闚 tanecznych; sta si przez to muzyk masow i cz瘰to bezkrytycznie przyjmowan przez m這dzie. St康 nast徙i這 sp造cenie muzyki beatowej. Z drugiej jednak strony tzw. awangarda wk豉da wiele wysi趾u w poszukiwanie nowych brzmie, cho cz瘰to s to ju zdobycze innych dziedzin muzyki. Mimo to brakuje w tej chwili rewelacji w muzyce beatowej i nie wiadomo, co przetrwa, a co zaginie w nast瘼nych latach 1 .

 W pierwszym rz璠zie trzeba podkre郵i, 瞠 jest to muzyka ezoteryczna tzn. przeznaczona wy陰cznie dla pewnych grup. Grup jest zesp馧 instrumentalny, kt鏎y sk豉daj帷 si z gitar elektrycznych, akompaniuje soli軼ie do 酥iewu. Drug cech jest mocno eksponowany rytm – czasami tak mocno, 瞠 przyg逝sza 酥iewane s這wa, st康 i soli軼i i zesp馧 staraj si cz瘰to gra jak najg這郾iej. Do innych cech nale篡 estradowe przeznaczenie muzyki beatowej. Jest to muzyka do s逝chania. Z uwagi za na wyra幡y rytm nadaje si niejednokrotnie do ta鎍a.

 Powstaje wi璚 pytanie, czy taka muzyka mo瞠 by wykonywana w ramach liturgii? Wymienione wy瞠j cechy w zasadzie dyskwalifikuj beat jako muzyk liturgicz, gdy w tej ostatniej nie chodzi o koncert, ale o zjednoczenie i wsp鏊ny udzia, nie o s逝chanie, a o prze篡wanie. Zreszt jak mo積a m闚i o s逝chaniu, skoro s這wa s zag逝szane?. Z drugiej jednak strony mo積a postawi pytanie czy m這dzie ma prawo tak瞠 w liturgii wypowiada si swoim w豉snym j瞛ykiem? I na to pytanie trzeba odpowiedzie twierdz帷o. Jednak瞠 ten „j瞛yk” musi by prawid這wy i zgodny z wymogami liturgii. Dzi jeste鄉y 鈍iadkami wprowadzania pod pozorem nowoczesno軼i bezkrytycznie ka盥ego rodzaju muzyki do ko軼io豉. Niekiedy zmusza si do s逝chania beatu ca貫j parafii, mimo i cz窷 wiernych nie jest do takiego uczestnictwa przekonana.

 Episkopat Polski wydaj帷 w dn. 30. X. 1972 r. wskazania o nabo瞠雟twach zakaza w rozdz. III. p. 5 wykonywania muzyki beatowej w ko軼iele 2 . Poniewa jednak „wskazania” bardzo niejednolicie operuj nomenklatur nie wiadomo czy chodzi tu jedynie o liturgi, o paraliturgi czy te w og鏊e o budynek ko軼ielny. Jakiekolwiek jednak by這by znaczenie tego zakazu, samo zarz康zenie jeszcze nie wystarczy. Istniej bowiem ko軼io造, gdzie muzyk m這dzie穎w wykonuje si w spos鏏 do嗆 poprawny i uczestnicy potrafi wyrazi swoje prze篡cia religijne w豉郾ie z jej pomoc. Po wt鏎e akompaniament zespo逝 do 酥iewu ludowego nie mo積a nazwa big-beatem, gdy ten ostatni ogranicza si do wykonawstwa samego tylko zespo逝. Po trzecie – zakazuj帷 trzeba na miejsce dotychczasowej muzyki da now i to lepsz, a takiej nie ma. Poniewa za natura nie lubi pr騜ni, wi璚 zakaz problemu nie rozwi捫e. Po czwarte – trudno odcina si od poszukiwania nowych form w muzyce liturgicznej i stad trzeba podj望 pewne ryzyko.

 Jakkolwiek wi璚 nie mo積a w ca這軼i pochwali dotychczasowej praktyki wykonawczej nowej muzyki ko軼ielnej, zw豉szcza liturgicznej, to wydaje si, i sprawa warta jest przemy郵enia i podj璚ia bardziej odpowiednich krok闚 do uzdrowienia istniej帷ego stanu.

Przypisy do I. Pawlak: Epitafium dla big-beatu?:
1  Powy窺ze dane opracowano na podstawie ksi捫ki  M.   w i  c i c k i e g o,   Jazz-rytm XX wieku, Warszawa 1972.

2  Wiadomo軼i Archidiecezji Gnie幡ie雟kiej 27(1972)276.

Ks. Ireneusz Pawlak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 44:1974, f. I, s. 98-102

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA

M. Marczewski

Wsp鏊nota kultu a akomodacja liturgii

 Ko軼i馧 realizuje si we wsp鏊nocie, to znaczy w grupie ludzi wierz帷ych w Chrystusa, spotykaj帷ych si regularnie na s逝chanie S這wa i sprawowanie Eucharystii. Sam termin ekklesia sugeruje rozumienie Ko軼io豉 jako wsp鏊noty 1 , a wsp鏊nota kultu zgromadzonego ludu jest objawieniem Ko軼io豉 wobec 鈍iata i w 鈍iecie (KL 41). Wsp鏊nota kultu – liturgia – jest jednocze郾ie dzia豉niem symbolicznym. Wiar bowiem wyra瘸my przez s這wo i gesty 2 , a te przez zinstytucjonalizowanie mog by pozbawione religijnego prze篡cia i nie musz mie znaczenia dla sprawuj帷ych liturgi.

 W zwi您ku z tym powstaje bardzo istotny problem akomodacji j瞛yka, gest闚, modlitw, 酥iew闚. O ile postulat ten nie zostaje zrealizowany istnieje realne niebezpiecze雟two, 瞠 wielu cz這nk闚 wsp鏊noty lub cale grupy spo貫czne pozostan z dala od liturgii, poniewa nie prze篡waj 鈍i璚enia liturgii jako ich w豉snej sprawy 3 . Wprawdzie ta wizja wydaje si odleg陰, ale ju teraz winien zaniepokoi fakt braku oddzia造wania liturgii na 篡cie, „prze鈍ietlania” 篡cia przez liturgi 4 .

 Problem ten domaga si przemy郵e i analiz ze strony socjologii religii czy te socjologii liturgii (w Polsce nie ma takiej dyscypliny). Istnieje pytanie, czy swoistego rodzaju liturgiczna abulia ma swe 廝鏚這 w z貫j woli chrze軼ijan bior帷ych udzia w niedzielnej Eucharystii czy te w sposobie sprawowania liturgii. Pragniemy by postawiony jako tytu artyku逝 problem: Wsp鏊nota kultu a akomodacja liturgii, sta si podstaw do dyskusji na 豉mach biuletynu.

 * 

 Kontrowersyjny problem w czasie dyskusji soborowej nad schematem o liturgii stanowi這 zagadnienie pluralizmu liturgicznego w r騜nych krajach i kr璕ach kulturowych, a wi璚 zagadnienie akomodacji 5  czyli dowarto軼iowania duchowego 鈍iata odbiorcy nowotestamentalnego or璠zia zbawienia 6 . Posoborowa, oficjalnie zreformowana liturgia stoi ponownie w ogniu dyskusji i kontrowersji uj耩. W USA obok Tradycyjnego Ruchu Katolickiego uwa瘸j帷ego posoborowy Ko軼i馧 za schizmatycki, istnieje tak zwany „Ko軼i馧 podziemny”, wysuwaj帷y bardzo radykalne has豉 pod adresem liturgii. Zdaniem wielu powstanie tego Ko軼io豉 jest rezultatem niepowodzenia oficjalnej liturgii „w zaradzeniu jej w豉snym brakom w dziedzinie symboliki. Liturgia ,podziemiaۥ jest tworem tych, kt鏎zy chcieliby w swym w豉snym do鈍iadczeniu liturgicznym mie wi璚ej tego symbolizmu liturgicznego, jakim liturgia winna si odznacza, to jest przyja幡i za篡貫j i intensywnej” 7 

 Joseph   L e n g e l i n g   sw鎩 artyku Liturgie im Wandel der Gesellschaft und der Kirche 8  rozpoczyna od pyta, kt鏎e stanowi造 tytu造 ksi捫ek opublikowanych w ostatnich latach: Czy wsp馧czesny cz這wiek jest jeszcze liturgiczny? Czas liturgii min掖? Potrzeba jeszcze liturgii? Trzeba jeszcze praktykowa? Pytania te mo積a potraktowa jako wyraz szczerego zaniepokojenia lub te chorobliwego gonienia za mod, zmian pomimo wszystko.

 Jakie pobudki kieruj tymi, kt鏎zy s niezadowoleni z oficjalnej liturgii? Przede wszystkim stawia si postulat „wsp馧czesno軼i” i „nowoczesno軼i”, kt鏎emu nie czyni zado嗆 oficjalna reforma. S這wa te kryj w sobie bogat tre嗆. Tak wi璚 zdaniem niekt鏎ych wsp馧czesnych autor闚, liturgia ma sta si zdesakralizowana i pozbawiona elementu uroczysto軼i, musi m闚i j瞛ykiem wsp馧czesnym, ma zrezygnowa ze swego jednostronnego skierowania kultu na Boga, a uczy braterstwa. Winna odznacza si pluralizmem i gi皻ko軼i, to znaczy by r騜norodna, zgodnie z upodobaniem wsp馧dzia豉j帷ych. Postulat ten domaga si regulowania liturgii przez sytuacj, a nie regulowania centralnego. Konsekwencj tego jest wystrzeganie si sztywnych tekst闚 i ryt闚 na korzy嗆 tw鏎czo軼i i spontaniczno軼i 9 .

 Poniewa problemy te mo積a potraktowa jako wyraz szczerego niepokoju i zaanga穎wania, powinny one wyzwoli pr鏏y refleksji nad znaczeniem wsp鏊noty, gestu, j瞛yka, s這wa, tw鏎czo軼i i spontaniczno軼i w liturgii. Tak zreszt bowiem rozumiemy akomodacj liturgii.

 * 

 W s p  l n o t a   k u l t u.   Dwa s istotne elementy liturgii: znak (spotkanie Boga z cz這wiekiem dokonuje si w znaku) oraz   w s p  l n o t a 10 , przy czym odnowa liturgii jest uzale積iona od „odrodzenia si prawdziwych wsp鏊not” 11 . Liturgia jest „ratyfikacj i wzmocnieniem „wsp鏊noty ju istniej帷ej.   A.   G r e e l e y 12  m闚i wprost, 瞠 „inteligentny duszpasterz... znajduje naturalne wsp鏊noty w obr瑿ie parafii i pozwala tym wsp鏊notom na celebrowania i pog喚bianie ich jedno軼i poprzez obrz璠 liturgiczny”. Najpierw musz istnie, ludzie, kt鏎zy tworz i chc tworzy i prze篡wa wsp鏊not. Jezus czyni tak samo: najpierw przez trzy lata naucza, po czym zasiad do Wieczerzy. Wtedy, gdy b璠zie istnia豉 wsp鏊nota, celebracja b璠zie celebracj ludu Bo瞠go (KL 21, 26, 27, 63) 13 .

 G e s t  –  s  o w o.   Za ma這 jest studi闚 nad antropologi liturgii, czy studi闚 dotycz帷ych gestu w liturgii. Poprzez gest cz這wiek si wypowiada. Jest on zakorzeniony w istocie cz這wieka i nierozdzielnie z陰czony ze s這wem, kt鏎e mo瞠 gest wyprzedza lub po nim nast瘼owa. „Gest bez s這wa nie osi庵nie pe軟ej mocy ekspresyjnej” 14 .

 Gesty symbolizuj prze篡cia cz這wieka, czy to w stosunku do drugiej osoby, czy do Boga. Zauwa篡 mo積a jak捷 konieczno嗆 wypowiedzenia si cz這wieka poprzez gest symboliczny, przy czym wymiar sakralny gestu b璠zie zawsze najwy窺z form wyrazu.

 Ka盥y gest tkwi w „czasie i przestrzeni danego 鈔odowiska kulturowego" st康 mo瞠 ulega zmianie, traci na swej warto軼i symbolicznej. Staje si magicznym, wyobcowanym rytua貫m o ile b璠ziemy go chcieli zachowa.

 Ko軼i馧 zrezygnowa z „archeologicznych znak闚 i gest闚” poprzez odnow obrz璠闚 sakralnych i liturgii. Sama forma liturgiczna, gest, musi przem闚i 15 . Obecnie daje si zauwa篡 d捫enie do jasno軼i i prostoty gestu. Dochodzi do zrozumienia, 瞠 jedynie prostota gestu mo瞠 zawiera (paradoks) g喚bi i prawd.

 J  z y k.   Ko軼i馧 Soboru Watyka雟kiego II dokona ogromnych zmian w dziedzinie, kt鏎 powszechnie uwa瘸no za niezmienn. Zmian bardzo istotn, kt鏎a dokona豉 „rewolucji” w liturgii, by這 wprowadzenie j瞛yka ojczystego (1964-1966) 16 .

 Oczywi軼ie du穎 ju zrobiono poprzez wprowadzenie nowych modlitw eucharystycznych, ale j瞛yk liturgii pozostaje wci捫 niezrozumia造, „niebieski”, niekomunikatywny. Istnieje wiele 鈔edniowiecznych modlitw, ra膨cych i nie maj帷ych nic wsp鏊nego ze 鈍iatem XX wieku i jego problemami.

 Stale si musi aktualizowa przepowiadanie zbawienia i odpowied cz這wieka na nie w modlitwie. Nale瘸這by wreszcie 篡czy sobie wi瘯szej wolno軼i, po prostu  i m p r o w i z a c j i,  jak tego przyk豉d mamy w Ko軼iele pierwotnym 17 .

 T w  r c z o   - s p o n t a n i c z n o  .   Cz這wiek wsp馧czesny ma 鈍iadomo嗆 swojej si造 i tw鏎czo軼i, chce tworzy. Z tym trzeba si liczy zar闚no w dziedzinie gest闚, s堯w, j瞛yka czy samej formy sprawowania Eucharystii.

 Zdaniem   J.   L e n g e l i n g a 18  tw鏎czo嗆 winna i mo瞠 si objawia poprzez kazanie, modlitw wiernych, wyb鏎 czyta, modlitw i 酥iew闚. „Totaln” tw鏎czo嗆 podczas liturgii – jego zdaniem – mo積a nazwa utopi”. Istniej bowiem, r闚nie poza liturgi ustalone formy zachowa i wyra瘸nia, kt鏎e s nie tylko po篡teczne, ale i konieczne dla 篡cia.

 Wyst瘼uje problem ma造ch grup – tu z pewno軼i tw鏎czo嗆 i spontaniczno嗆 wydaje si realna. O ile obrz璠 ma by komunikatywny musi w sobie zawiera pewn sta這嗆 form, a o tyle mo瞠 wej嗆 w 篡cie, o ile stosuje „prawo gest闚 ustalonych” 19 .

 W n i o s k i:

 1.  Stoimy przed niepokoj帷ym pytaniem: czy czas liturgii ju min掖? Czy wsp馧czesny cz這wiek jest liturgiczny? Oczywi軼ie, 瞠 je郵i liturgi pojmie si jako kompleks obrz璠闚 to pytania tego rodzaju s uzasadnione. Z chwil jednak, kiedy liturgi rozumie si jako „w swej istocie za這穎n przez Chrystusa”, jako normaln drog do zbawienia, pytania tego rodzaju trac sw鎩 sens 20 .

 2.  D捫enie do desakralizacji (Entsakralisierung) liturgii w sensie pozbawienia liturgii pierwiastka nadprzyrodzonego nale篡 odrzuci. Desakralizacja jako pozbawienie liturgii taniej sakralno軼i na korzy嗆 prawdziwej ma sens istnienia 21 .

 3.   Pozbawienie liturgii elementu uroczysto軼i (Entfeierlichkeit) posiada r闚nie sw鎩 pozytywny wymiar. Wi捫e si z tym poj璚iem niebezpieczne rozbicie na „鈍ieckie” i „鈍i皻e”. „安i皻e” w sensie wy陰cznym. Tymczasem Ko軼i馧 jest   m i s t e r i u m,   a nie „鈍iatem samym w sobie”, st康 liturgia poprzez zburzenie „鈍iatka zamkni皻ego w sobie” powinna zdoby si na opuszczenie Wieczernika jak Aposto這wie by sprawowa liturgi na zewn徠rz. Powstaje bowiem nowy cud j瞛yk闚, bo Duch pozwala m闚i 22 .

 4.  Liturgia nie prze篡ta w autentycznej wsp鏊nocie kultu, nie przyczyni si do akcji wsp鏊notowej ludu, nie nauczy dzia豉nia spo貫cznego, pe軟ego mi這軼i, kt鏎a z Boga jest. Tam gdzie 鈍ieccy „nie b璠 traktowani powa積ie i nie prze篡j siebie jako 篡wej, 鈍i皻uj帷ej wsp鏊noty, tam bardzo trudno b璠 przyczynia si do wsp鏊nego, apostolskiego dzia豉nia” 23 .

 5.  Istnieje niebezpiecze雟two traktowania liturgii wy陰cznie jako actus Dei. Mocniej obecnie trzeba podkre郵i rzeczywisto嗆 liturgii jako rzeczywisto軼i „Boga z nami” – Emmanuela, jak to lapidarnie okre郵i  H.   S c h m i d t 24 . Poprzez liturgi, odnow j瞛yka, gest闚, poprzez stworzenie szerszego pola dla tw鏎czo軼i i spontaniczno軼i w liturgii cz這wiek wsp馧czesny –  t w  r c a   –  musi do鈍iadczy, 瞠 B鏬 sta si cz這wiekiem w Chrystusie by towarzyszy cz這wiekowi i spotka go w szcz窷ciu i nieszcz窷ciu.

 6.  Aktualizacja przepowiadania zbawienia i aktualizacja – lub akomodacja – odpowiedzi cz這wieka w modlitwie stanowi bardzo pal帷y problem. Nowe obrz璠y dla mszy dzieci璚ych, m這dzie穎wych, mszy w ma造ch grupach s pewn szans. Powstaje jednak pytanie: dlaczego akomodacja ma dokonywa si tylko odg鏎nie i poprzez t逝maczenie tekst闚 豉ci雟kich?

 7.  Nie nale篡 poddawa si zbyt jednostronnym i zbyt narzucaj帷ym si twierdzeniem, kt鏎ych autorzy nawet historyczne nalecia這軼i w liturgii pragn瘭iby spetryfikowa i „poda do wierzenia”, by w ten spos鏏 ustrzec je przed rzekom „tyrani jednostki, jej mo磧iwo軼i i zachcianek” 25 .

Przypisy do M. Marczewski: Wsp鏊nota kultu a akomodacja liturgii:
1  J.  M.   S z y m u s i a k,   Zgromadzenie eucharystyczne wyrazem misterium Ko軼io豉; w: Ko軼i馧 w 鈍ietle soboru, Pozna 1968, 102 n.

2  A.   V e r g o t e,   Gesty i czynno軼i symboliczne w liturgii, Concilium l-10, 1971, Pozna 1972, 100-109.

3  N.   G r e i n a c h e r,   Die christliche Gemeinde in soziologischer Sicht; w: Kirche in der Stadt, t. 2, Wien-Freiburg-Basel 1967, 268.

4  B.   H  r i n g,   Die gemeinschaftstifende Kraft der Liturgie, Liturgisches Jahrbuch 7(1967), 207.

5  D.   A.   S e e b e r,   Das zweite Vaticanum, Freiburg-Basel-Wien 1966, 81-85.

6  K.   R a h n e r,   H.   V o r g r i m l e r,   Akkommodation, w: Kleines theologisches W顤terbuch, Freiburg-Basel-Wien 1967, 13.

7  A.   G r e e l e y,   Symbolizm religijny, liturgia i wsp鏊nota. Concilium 1-10/1971, Pozna 1972, 115.

8  Artyku ukaza si w: Illuminare – Pastorale Au. H.   A u f d e r b e c k,   Leipzig 1971, 23-45.

9  J.   L e n g e l i n g,   art. cyt., 28.

10  G.   D e u s s e n,   Die neue Gemeinde, Frankfurt am  M. 1968, 15-18.

11  M.  D.   C h e n u,   Antropologia a liturgia, w: Wyb鏎 pism, Warszawa 1971, 116.

12  A.   G r e e l e y,   art. cyt., 115.

13  J.  M.   S z y m u s i a k,   art. cyt., 137-141;   J.   L e n g e l i n g,   art. cyt., 37.

14  A.   V e r g o t e,   art. cyt., 102.

15  J.   M.   S z y m u s i a k,   art. cyt., 142.

16  F.   M a  a c z y  s k i,   Przebieg odnowy obrz璠闚 Mszy 鈍i皻ej, Ateneum Kap豉雟kie 78(1972)291.

17  K.   R a h n e r,   H.   V o r g r i m m l e r,   Liturgie. w: Kleines theologisches W顤terbuch, Freiburg-Basel-Wien 1967, 223.

18  J.   L e n g e l i n g,   art. cyt., 14.

19  A.   V e r g o t e,   art. cyt., 108.

20  J.   L e n g e l i n g,   art. cyt., 33.

21  H.   S c h m i d t,   Liturgia w nowoczesnym spo貫cze雟twie, Concilium 1-10 1971, Pozna 1972, 89-91.

22  H.   S c h m i d t,   art. cyt., 92 n.

23  B.   H  r i n g,   art. cyt., 211.

24  Die Konstitution ber Heilige Liturgie, Freiburg in Br. 1965, 138-155.

25  Por.  G.  M.   G a r r o n e,   W co mamy wierzy, Pozna-Warszawa 1972, 93-97.

Marek Marczewski, Lublin

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 77

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 77

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 78

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 79

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 80

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 81

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 82

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 83

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 84

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 85

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 86

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 87

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 88

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 89

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 90

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 91

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 92

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 93

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 94

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 95

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 96

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 97

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 98

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 99

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 100

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 101

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 102