Biuletyn Odnowy Liturgii. *  W: Collectanea Theologica 43:1973, f. IV, s. 47-74.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1.  Symbolika i misterium chrztu 鈍i皻ego – M. Pisarzak
2.  Obrz璠 ustanawiania lektor闚 i akolit闚, dopuszczania do grona kandydat闚 do diakonatu i kap豉雟twa oraz przyjmowania zobowi您ania celibatu – C. Krakowiak
3.  Imi biskupa w Modlitwie Eucharystycznej – R. Micha貫k

II. DIAKONIA SZTUKI
1.  Psalm responsoryjny w odnowionej liturgii – Z. Piasecki
2.  Uwagi o wk豉dce ze 酥iewami do Obrz璠闚 chrztu dzieci – I. Pawlak
3.  Co 酥iewa w czasie obrz璠u chrztu dzieci? – S. Hartlieb

III. LITURGICZNA WSP粌NOTA
Niekt鏎e problemy pastoralno-liturgiczne nowego obrz璠u chrztu dzieci – C. Krakowiak

* Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,   Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. IV, s. 47

I. LITERA I DUCH

M. Pisarzak

1. Symbolika i misterium chrztu 鈍i皻ego

 Odnowiony obrz璠 chrztu 鈍i皻ego domaga si nowej katechezy chrzcielnej, kt鏎a uwydatni豉by dynamiczny charakter chrztu jako sakramentu przej軼ia czyli paschy. Zasadnicze znaczenie dla tej katechezy ma nale篡te zrozumienie symboliki czyli elementu znaku tego sakramentu.

 a)  P u n k t   w y j  c i a   c z y   p r z e j  c i e?

 Chrzest jest pierwszym etapem i punktem wyj軼ia w procesie inicjacji chrze軼ija雟kiej czyli wprowadzenia w 篡cie chrze軼ija雟kie. T逝maczenie 豉ci雟kiego wyra瞠nia initiatio christiana przez zwrot „wtajemniczenie chrze軼ija雟kie” jest ma這 adekwatne, gdy znaczenie terminu initiatio ogranicza do samego poznania, a wi璚 do nauki katechizmu. Tymczasem 豉ci雟kie wyra瞠nie jest szersze w swej tre軼i, gdy obejmuje poznanie prawd wiary i zapocz徠kowanie 篡cia w Chrystusie. Tu uczestnictwo w 篡ciu Bo篡m jest pierwsze i istotne dla ca貫go poj璚ia, co wyra幡ie wida w przypadku 陰czenia chrztu, bierzmowania i komunii 鈍i皻ej dzieci (praktyka znana w Ko軼iele wschodnim, a cz窷ciowo i zachodnim). A zatem, nale篡 u篡wa raczej okre郵enia: wprowadzenie w 篡cie chrze軼ija雟kie, sakramenty wprowadzaj帷e w 篡cie Bo瞠.

 M闚ienie o chrzcie jako punkcie wyj軼ia i etapie wst瘼nym, wprowadzaj帷ym wierz帷ych w 篡cie Bo瞠 poprzez w陰czenie ich w misterium Chrystusa, nie wyczerpuje prawdy o tym podstawowym sakramencie. Chrzest jest nie tylko punktem wyj軼ia na drodze do Boga. On sam jest przej軼iem (pasch) z jednej sytuacji w drug, jakby z jednego brzegu rzeki na drugi, diametralnie inny od pierwszego  1 .

 Chrzest jest sakramentem przyj軼ia czyli paschy, mimo 瞠 zwyk造 obserwator liturgii chrzcielnej mo瞠 tego nie dostrzega. Udzielanie chrztu przez polanie wod rzeczywi軼ie posiada pod tym wzgl璠em ma這 czyteln wymow symboliczn  2 . Co wi璚ej, gest ten sugeruje, 瞠 chrzest jest przede wszystkim oczyszczeniem z grzechu pierworodnego. „Obmycie” i oczyszczenie, nie jest obce sakramentowi chrztu, lecz nie jest ono skutkiem podstawowym i najbardziej donios造m  3 .

 W staro篡tno軼i chrze軼ija雟kiej obrz璠 chrztu polega m.in. na zanurzeniu w wodzie  4 . Ten gest czyli znak sakramentalny nadal praktykuj Ko軼io造 wschodnie, na Zachodzie za nigdy nie zosta zakazany  5 . Czynno嗆 zanurzenia dobrze odpowiada etymologicznemu znaczeniu zlatynizowanego greckiego terminu baptismus, to znaczy k徙iel, zanurzenie, chrzest. Nic przeto dziwnego, 瞠 wsp馧czesne dokumenty odnowionej liturgii chrzcielnej nadal na pierwszym miejscu stawiaj obrz璠 zanurzenia ze wzgl璠u na jego funkcj symboliczn. Aby dokona zanurzenia czy nawet k徙ieli, niekoniecznie trzeba mie do dyspozycji basen, rzek czy morze. Chodzi nie o ilo嗆 wody, lecz o jej natur i symboliczne znaczenie, kt鏎e mia豉 w epoce wspania造ch, ogromnych baptysteri闚 i zachowuje nadal we wsp馧czesnych skromnych chrzcielnicach  6 .

 b)  S y m b o l i k a   w o d y

 Woda nadaje si do wyra瞠nia uobecnianych w chrzcie tajemnic wiary. Ona lepiej ni same s這wa dialogu i modlitwy Ko軼io豉 wskazuje, 瞠 je郵i cz這wiek pierwszy raz w 篡ciu uroczy軼ie wyznaje wiar i opowiada si za Chrystusem, to urzeczywistnia si wielkie misterium, wielkie zdarzenie zbawcze, prawdziwe, cho ukryte dla oczu. Woda, 陰cznie ze s這wami formu造 sakramentalnej i ca貫go obrz璠u chrzcielnego, pe軟i funkcj znaku i to znaku skutecznego, sprawiaj帷ego to co oznacza i wyra瘸.

 Jaka jest zatem symbolika wody? Odpowied daj teksty Pisma 鈍., czytane uroczy軼ie w Wielk Noc Paschy, przed obrz璠em przygotowania wody do udzielenia sakramentu chrztu, sprawowanego najuroczy軼iej tej w豉郾ie nocy. S to nast瘼uj帷e czytania: 1.  Rdz l, 1 – 2, 2: stworzenie 鈍iata; 2.  Rdz 5–8: potop (jakby drugie stworzenie 鈍iata) – tekst dzi pomijany w liturgii Wigilii Paschalnej (od 1951 r.), ale tre嗆 jego wspomina si w obrz璠zie 鈍i璚enia wody chrzcielnej  7 ; 3.  Wj 14, 15 – 15, 1: przej軼ie przez Morze Czerwone.

 W pierwszym czytaniu woda jest ukazana jako element pierwotny, le膨cy u genezy 鈍iata o篡wionego. Z niej bierze pocz徠ek wszelkie 篡cie, woda jest zatem jakby elementem macierzystym. Dlatego   P.  de   V a u x   komentuje wiersz Rdz 1, 1-2 w spos鏏 nast瘼uj帷y: „Duch Bo篡 unosi si nad wodami jakoby ptak, kt鏎y kr捫y nad gniazdem, w kt鏎ym ma ma貫 piskl皻a”  8 .

 Wyst瘼uj tu 陰cznie dwa czynniki chrztu: woda i Duch. Duch czyni wod p這dn, 篡ciodajn. O wodzie i Duchu b璠zie m闚i Pan Jezus w dialogu z Nikodemem: „Zaprawd, zaprawd m闚i tobie, je郵i si kto nie narodzi z wody i z Ducha, nie mo瞠 wej嗆 do kr鏊estwa Bo瞠go” (J 3, 5).

 W chrzcie 鈍. ma zastosowanie woda, poniewa jest on sakramentem nowych narodzin, nowego stworzenia, nowego pocz璚ia w 這nie Matki-Ko軼io豉.

 W opisie biblijnym potopu woda tak瞠 daje pocz徠ek nowemu 鈍iatu, ale przez to, 瞠 uprzednio niszczy 鈍iat z造. Z dzia豉niem w鏚 potopu wi捫e si 鄉ier i 篡cie. Pierwszy 鈍iat ulega zag豉dzie, w jego miejsce powstaje drugi – nowa ludzko嗆.

 Nale篡 zauwa篡, 瞠 Duch jest tu symbolizowany przez go陰bka. Ten symbol b璠zie powt鏎zony w opisie chrztu Jezusa w Jordanie i b璠zie tam wyra幡ie znakiem obecno軼i i dzia豉nia Ducha 安i皻ego.

 Podczas przej軼ia przez Morze Czerwone, kt鏎e mia這 miejsce po odbyciu paschy w ziemi egipskiej, b璠帷ej miejscem niewoli i przymusu uprawiania kultu fa連zywych bog闚, woda przynosi zarazem 鄉ier i 篡cie. Zalewa ona wojsko Faraona, zbawia za Hebrajczyk闚. Ci ostatni przechodz such nog z jednego na drugi brzeg morza, z sytuacji niewoli i kultu bo磬闚 w stan wolno軼i i nowej egzystencji opartej na Bogu. Niewolnicy staj si narodem, bezbo積icy czcicielami „Tego, kt鏎y jest”.

 Przej軼ie przez wody Morza Czerwonego, daj帷e wolno嗆 i zapocz徠kowuj帷e now egzystencj jako ludu Bo瞠go, jest kontynuowane w przej軼iu przez wody Jordanu. Ci, kt鏎zy wyszli z Egiptu, pomarli na pustyni. Do ziemi obiecanej nie dotar te sam Moj瞠sz. Buntowali si, szemrali, nie wierzyli Jahwe, mimo 瞠 On wzi掖 na siebie ich los i w璠r闚k do ziemi Obiecanej. Przez wody Jordanu przesz這 nowe pokolenie. Poprowadzi je Jozue. Imi to w swej tre軼i jest ca趾owicie identyczne z imieniem Jezus.

 Oto trzy czytania liturgiczne, kt鏎e przybli瘸j symbolik wody chrzcielnej, nie ods豉niaj jednak jeszcze w pe軟i misterium chrztu.

 c)  C h r z e s t   J e z u s a   i   n a s z   w   n i m   u d z i a 

 Chrzest Jezusa w Jordanie jest zapowiedzi i modelem naszego chrztu, kt鏎y polega na przej軼iu przez 鄉ier do 篡cia w Bogu. Proces ten, czyli misterium paschalne, Chrystus inauguruje uroczy軼ie. Chrzest Janowy w Jordanie rozpoczyna Chrystusow pasch. Wej軼ie do wody jest pierwszym uroczystym aktem Chrystusa w zakresie Jego zwyci瘰kiej walki z szatanem, uwie鎍zonej na krzy簑 i chwa陰 zmartwychwstania.

 Podczas chrztu w Jordanie B鏬 Ojciec uroczy軼ie og豉sza Jezusa swoim Synem umi這wanym (chrzest sakramentalny czyni chrze軼ijan dzie熤i Bo篡mi, „synami w Synu”). Dzia豉nie Ducha 安i皻ego symbolizuje go陰bek. (W sakramencie chrztu zawsze chodzi o pocz璚ie z wody i Ducha 安i皻ego. 安ieca paschalna, czyli pascha p這n帷y podczas chrztu, wskazuje na zbawcz obecno嗆 Ducha 安i皻ego dzi瘯i Panu zmartwychwsta貫mu). Niebiosa dot康 zamkni皻e, teraz staj otworem: „a oto otworzy造 mu si niebiosa” (Mt 3, 16). Chrzest bowiem g豉dzi grzech, zamykaj帷y przyst瘼 do nieba.

 Chrzest Jezusa w Jordanie inauguruje i zapowiada, podobnie jak figury Starego Testamentu, w豉軼iwy Jego chrzest i nasz chrzest w Chrystusie, nasze w陰czenie w Jego misterium.

 Sam Jezus m闚i do uczni闚, 瞠 Jego udzia貫m b璠zie inny chrzest, bardziej tragiczny i misteryjny. „Chrzest mam przyj望 i jak czuj udr瘯, a si to stanie” (π 12, 50). Sam te wyja郾ia jaki to ma by chrzest, kiedy daje odpowied uczniom ubiegaj帷ym si o pierwsze miejsce w Jego Kr鏊estwie: „Nie wiecie, o co prosicie. Czy mo瞠cie pi kielich, kt鏎y ja mam pi, albo przyj望 chrzest, kt鏎ym ja mam by ochrzczony?” (Mk 10, 38). M闚i wi璚 o 鄉ierci, kt鏎a sta豉 si p騧niej dla Niego gorzkim kielichem i by豉 poch這ni璚iem przez wody 鄉ierci. Wody 鄉ierci to obiegowy w Pi鄉ie 鈍. obraz wielkich cierpie (por. np. Job 22, 4; Ps 18, 17; 31, 6; 123, 4; 143, 7). Jezus przeszed przez 鄉ier i zmartwychwstanie. Oto Jego pascha, oto istota sakramentu chrztu, chrztu jako wydarzenia zbawczego i kultycznego. Zdarzenie to uobecniane w znaku sakramentalnym przeze ustanowionym daje wierz帷ym mo積o嗆 w陰czenia si w Jego tajemnic paschaln.

 Z tej racji 鈍. Pawe m闚i do ochrzczonych: „Czy nie wiadomo wam, 瞠 wszyscy, kt鏎zy鄉y otrzymali chrzest zanurzaj帷y w Chrystusa Jezusa, zostali鄉y zanurzeni w Jego 鄉ier? Przyjmuj帷 wi璚 chrzest zanurzaj帷y nas w 鄉ier, zostali鄉y razem z Nim pogrzebani po to, aby鄉y i my wkroczyli w nowe 篡cie – jak Chrystus powsta z martwych dzi瘯i chwale Ojca” (Rz 6, 3-4).

 Chrzest zatem z wody i Ducha 安i皻ego jest zarazem 鄉ierci i zmartwychwstaniem, tajemnic paschaln Chrystusa uobecnian, by wierz帷y mogli mie w niej udzia, i sta si jako „drugi Chrystus”, podobni do we wszystkim opr鏂z grzechu.

 d)  S y m b o l i k a   o b r z  d u   z a n u r z e n i a

 Powy窺za tre嗆 misterium chrztu dawniej by豉 lepiej wyra瘸na w znaku zanurzenia. Katechumeni byli chrzczeni w Wielk Noc Paschy, Noc zmartwychwstania Jezusa Chrystusa  9 .

 Wybrani do chrztu wchodzili wtedy trzykrotnie do 廝鏚豉 chrzcielnego, co symbolizowa這 trzydniowe przebywanie Jezusa pod prawem 鄉ierci: w grobie i w kr鏊estwie 鄉ierci („wst徙i do piekie”). Po trzecim wst徙ieniu do wody przechodzili przez wod i byli odbierani po drugiej stronie 廝鏚豉 chrzcielnego. W przypadku chrztu w rzece by這 tylko zanurzenie. Zanurzenie si w wod wskazywa這 na m瘯, 鄉ier i przebywanie Chrystusa w grobie; wynurzenie si z wody i przej軼ie na drug stron – Jego zmartwychwstanie. Przej軼ie przez wod z jednej strony na drug by這 znakiem przej軼ia Chrystusa i razem z Nim, ze 鄉ierci do chwa造 zmartwychwstania.

 Obrz璠 przez zanurzenie, wymowny i czytelny, z biegiem czasu uleg zmianie. Ko軼i馧 Katolicki w Europie prawie powszechnie stosuje ryt polewania wod. Jest to zmodyfikowany obrz璠 zanurzenia i przej軼ia przez wod. Uwa瘸 si jednak, 瞠 znak chrztu nie zosta istotnie zmieniony, poniewa nadal istnieje obmycie. Teologowie twierdz, 瞠 znak ten jest dopiero wtedy kompletny, je郵i woda p造nie; jest to wa積e dla zachowania istoty znaku. Dlatego Ko軼i馧 nie zgadza si na dalsz redukcj i zubo瞠nie znaku, jakie zastosowa造 niekt鏎e ugrupowania protestanckie, wprowadzaj帷 chrzest przez pokropienie.

 W Ko軼iele katolickim nie dopuszcza si chrztu przez pokropienie. Dlaczego jednak wprowadzono chrzest przez polanie zamiast zanurzenia i przej軼ia? Podaje si nast瘼uj帷e wyja郾ienia: 1.  w pierwszych wiekach chrzest przyjmowano nago, a wraz z upadkiem Rzymu zmieni造 si pogl康y na skromno嗆 (zw豉szcza 鈔edniowiecze by這 pod tym wzgl璠em wra磧iwe); 2.  w Ko軼iele rozszerzaj帷ym si na Europ 鈔odkow i p馧nocn przyjmowanie chrztu przez zanurzenie by這 przykre i trudne do zrealizowania, np. w okresie zimowym  10 .

 Odnowiona liturgia chrztu dzieci (1969) i doros造ch (1972) na pierwszym miejscu stawia obrz璠 najbardziej wymowny, mianowicie chrzest przez zanurzenie. W Europie i gdzie indziej nadal jednak jest niemo磧iwy powr鏒 do praktyki pierwotnego Ko軼io豉 udzielania chrztu przez zanurzenie. Nale篡 wi璚 stwierdzi, 瞠 we wsp馧czesnym katolicyzmie symbolika chrztu, a wi璚 warstwa znaku, zosta豉 zubo穎na i nie豉two da si wzbogaci. „Dawnym kandydatom – m闚i J.  L.  M c   K e n z i e   – nie szcz璠zono niczego, by upewni ich w tym, 瞠 chrzest jest to najwa積iejsze wydarzenie w ich 篡ciu. Katolik wsp馧czesny musi wyrobi w sobie to przekonanie w d逝gi czas po przyj璚iu chrztu i nie jest wcale pewne, czy zawsze do niego dochodzi”  11 .

 W zwi您ku z tymi rozwa瘸niami nasuwa si konkretne zadanie duszpasterskie. W przepowiadaniu ko軼ielnym w r騜nej formie, nale篡 sakramentowi chrztu 鈍i皻ego po鈍i璚i wiele miejsca, zw豉szcza w okresie Przygotowania Paschy czyli w W. Po軼ie, w czasie Triduum Paschalnego i w okresie Pi耩dziesi皻nicy Paschalnej. Tak瞠 w zwi您ku z przyjmowaniem innych sakrament闚 stale trzeba nawraca do chrztu jako fundamentu inicjacji chrze軼ija雟kiej. 砰wa 鈍iadomo嗆 „pierwszej 豉ski” jest warunkiem kszta速owania postawy godnej chrze軼ijanina, postawy b璠帷ej konsekwencj z這穎nych przyrzecze i konsekracji chrzcielnej.

 e)  T r e     d i a l o g u   c h r z c i e l n e g o

 Opr鏂z wyja郾iania symboliki wody, w kontek軼ie dziej闚 zbawienia i pouczania wiernych o misterium paschalnym Chrystusa i naszym w nim udziale, nale篡 wskazywa te na istot dialogu prowadzonego przy 廝鏚le chrzcielnym. Padaj tam przecie wa積e s這wa, do kt鏎ych rok rocznie powraca si w Wielk Noc Paschy, mianowicie tak zwane przyrzeczenia chrzcielne. Ich sformu這wania uleg造 nieco przeredagowaniu, istota pozosta豉 niezmieniona.

 Zwr鵵my uwag najpierw na negatywn stron dialogu przy chrzcielnicy.

 Celebrans m闚i do rodzic闚 i chrzestnych: Czy wyrzekacie si grzechu, aby 篡 w wolno軼i dzieci Bo篡ch? Czy wyrzekacie si szatana...? Odpowied brzmi: Wyrzekamy si. Wyrzekamy si szatana i spraw jego. Tu nasuwa si pytanie, jakie to s te sprawy ducha z貫go. 安. Pawe wylicza je dla przyk豉du. Oto one: nieczysto嗆, wyuzdanie, nienawi嗆, sp鏎, niew豉軼iwa pogo za zaszczytami, niezgody, roz豉my, pija雟two, kradzie瞠... (Gal 5, 19-21). Pytani odpowiadaj wi璚: Tak, zrywamy z tym wszystkim i przyrzekamy, 瞠 nie b璠ziemy tego czyni, wyrzekamy si uczynk闚 ciemno軼i. Odpowied ta brzmi jak echo s堯w Jezusa, wypowiedzianych na pustyni, podczas walki z mocami ciemno軼i: „Id precz, szatanie!”.

 Pozytywn stron rozmowy przy chrzcielnicy zawieraj kolejne pytania stawiane przez szafarza obrz璠u: Czy wierzycie w Boga Ojca..., w Jezusa Chrystusa..., w Ducha 安i皻ego... i 鈍i皻y Ko軼i馧 powszechny? Czyli: Czy opowiadacie si za Bogiem skoro zrywacie wsp鏊not z szatanem? Czy obiecujecie i czy przyrzekacie, 瞠 od tej godziny chrztu b璠ziecie czyni sprawy Bo瞠, dzie豉 dobre i 鈍i皻e? Odpowied brzmi: Tak, wierzymy, przyrzekamy, dajemy s這wo. Tu ponownie potrzebne jest bli窺ze wyja郾ienie, jakie to s sprawy Bo瞠 i 鈍i皻e. Ot騜 s nimi: mi這嗆, rado嗆, zgoda i pok鎩, cierpliwo嗆, uprzejmo嗆, dobro, wierno嗆, 豉godno嗆, opanowanie nerw闚, m闚ienie prawdy, 篡czliwo嗆 itp. (Gal 5, 22). „Prosimy i zaklinamy was – m闚i Pawe Aposto do ochrzczonych – aby軼ie tak post瘼owali i to czynili, staj帷 si coraz doskonalszymi. Albowiem wol Bo膨 jest wasze u鈍i璚enie. Powo豉 was B鏬 do 鈍i皻o軼i w Chrystusie Jezusie Panu naszym (1 Tes 4, 1-7).

 Pozytywna odpowied dana przy chrzcielnicy jest decyzj na ca貫 篡cie. Brzmi ona jako echo s堯w Mistrza: „Id, Bo瞠, abym czyni wol Twoj”.

 Poniewa tak decyzj podejmuj przy chrzcie rodzice w imieniu dziecka, dlatego tym bardziej istnieje potrzeba osobistego, 鈍iadomego i dobrowolnego jej potwierdzenia i ponowienia w 篡ciu doros造m tego dziecka. Co wi璚ej poniewa niejednokrotnie cz這wiek przez grzech wycofuje si z tej decyzji le膨cej u podstaw jego komunii i przyja幡i z Bogiem, dlatego musi cz瘰to do niej wraca, odnawia j i na nowo podejmowa aby wytrwa a do 鄉ierci w przymierzu z Bogiem, aby by wiernym a do ko鎍a, jak Jezus Chrystus.

 Udzia w innych sakramentach przyjmowanych po chrzcie, zw豉szcza w sakramencie Pokuty i Eucharystii, jest stale akceptacj i ponowieniem przymierza z Bogiem. Przyrzeczenia chrzcielne s tak瞠 odnawiane i umacniane w konsekracji zakonnej, w liturgii wielkanocnej i w ca造m 篡ciu wed逝g wiary. Coraz bardziej w陰czaj帷 si w paschaln tajemnic Chrystusa, w Jego 鄉ier dla grzechu i 篡cie Bogu, chrze軼ijanin dojrzewa do spotkania z Bogiem twarz w twarz, kt鏎emu zawierzy na ca貫 篡cie poprzez chrzest 鈍i皻y i jest Bogu wierny a do ko鎍a. 妃ier w Panu i przej軼ie do 篡cia wiecznego jest dla tylko dope軟ieniem we w豉snym ciele paschalnej tajemnicy Chrystusa, w kt鏎 zosta w陰czony poprzez chrzest z wody i Ducha 安i皻ego. O ile chrzest jest dniem pocz璚ia w 這nie Matki-Ko軼io豉 do 篡cia nadprzyrodzonego, o tyle 鄉ier jest dniem narodzin dla nieba, a przeto kontynuacj i wype軟ieniem tajemnicy chrztu 鈍i皻ego.

Przypisy do M. Pisarzak: Symbolika i misterium chrztu 鈍i皻ego:
1  Por. A.  M.  R o g u e t,   Les sacrements signes de vie, Paris 1952, 45.

2  J.  L.  Mc   K e n z i e,   Ko軼i馧 rzymskokatolicki, Warszawa 1972, 168-173.

3  A.  M.   R o g u e t,   dz.cyt., 45.

4  W.   S c h e n k,   Liturgia sakrament闚 鈍i皻ych, cz. 1, Lublin 1962, 18.

5  Zob. Rituale Romanum z 1925 r., z 1969 r. oraz z 1972 r.

6  Ilustracje nowoczesnej chrzcielnicy podaje Notitiae 8 (1972) po s. 16. Chodzi o ko軼i馧 w Pamplonie w Hiszpanii. U szczytu chrzcielnicy umieszczono ryb, z kt鏎ej nieustannie p造nie woda. Jest to rozwi您anie wielostronnie wymowne, albowiem widzi i s造szy si stale p造n帷 wod. O takiej chrzcielnicy 豉twiej powiedzie, 瞠 jest 廝鏚貫m chrzcielnym.

7  „... Nawet w wodach potopu da貫 nam, Bo瞠, obraz odrodzenia, aby ten sam 篡wio by znakiem kresu wyst瘼k闚 i pocz徠ku cnoty”. Zob. Ordo Baptismi parvulorum (1969), nr 54.

8  La Bible de Jerusalem, Paris 1961, 9 (wyja郾ienie „c”).

9  Por. W.   S c h e n k,   dz. cyt., 42-43.

10  J.  L.   M c   K e n z i e,   dz. cyt., 170.

11  Tam瞠, 173.

Ks. Marian Pisarzak MIC, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. IV, s. 52

C. Krakowiak

2.  Obrz璠 ustanawiania lektor闚 i akolit闚, dopuszczania do grona kandydat闚 do diakonatu i kap豉雟twa oraz przyjmowania zobowi您ania celibatu

 Motu proprio Paw豉 VI Ministeria quaedam z 15. VIII. 1972 r. o nowych przepisach Ko軼io豉 odno郾ie funkcji lektora i akolity, obowi您uj帷ych od 1. I. 1973 r., zapowiada這 wydanie obrz璠u ustanowienia tych funkcji. Podobnie wed逝g zapowiedzi motu proprio Ad pascendum mia si ukaza nied逝go obrz璠 przyj璚ia do kandydat闚 do diakonatu i kap豉雟twa oraz przyj璚ia zobowi您ania celibatu.

 Kongregacja Kultu Bo瞠go przygotowa豉 i wyda豉 zapowiedziane obrz璠y jako cz窷 Pontyfika逝 Rzymskiego, dekretem Ministeriorum disciplina z dnia 3. XII. 1972 r. Pe軟y tytu omawianej publikacji brzmi: Pontificale Romanum ex decreto sacrosancti oecumenici concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli pp. VI promulgatum De institutione lectorum et acolythorum, de admissione inter candidatos ad diaconatum et presbyteratum, de sacro caelibatu amplectendo. Editio typica, Typis Polyglotis Vaticanis 1972 r.

 Nowo wydana ksi璕a liturgiczna zawiera: dekret wprowadzaj帷y, motu proprio Ministeria quaedam i  Ad pascendum, oraz pi耩 rozdzia堯w.: I  – De institutione lectorum; II  – De institutione acolythorum; III  – De admissione inter candidatos ad diaconatum et presbyteratum; IV  – De sacro caelibatu amplectendo; V  – Lectiones biblicae.

 1.  U s t a n o w i e n i e   l e k t o r  w   i   a k o l i t  w

 Obrz璠 ustanawiania lektor闚 i akolit闚 przebiega w ten sam spos鏏, dlatego zostanie om闚iony razem. Dokonuje go biskup lub odpowiedni prze這穎ny kleryckiego instytutu zakonnego, w czasie Mszy 鈍. lub podczas liturgii S這wa Bo瞠go. Czytania bierze si w ca這軼i lub w cz窷ci tylko z dnia albo z czyta w豉snych podanych w numerach 31-35.

 Przebieg obrz璠u jest nast瘼uj帷y: po Ewangelii ma miejsce imienne przedstawienie biskupowi kandydat闚 przez diakona lub wyznaczonego do tego kap豉na. Nast瘼nie biskup wyg豉sza homili, w zako鎍zeniu kt鏎ej bezpo鈔ednio zwraca si do kandydat闚. Pontyfika podaje schematy takich przem闚ie.

 Tre嗆 podanego przem闚ienia do kandydat闚 na lektor闚 jest nast瘼uj帷a: Dzie豉 zbawienia dokona B鏬 przez Jezusa Chrystusa, kt鏎y powierzy swemu Ko軼io這wi g這szenie Ewangelii ca貫mu 鈍iatu. Lektorzy maj udzia w tym dziele, otrzymuj specjalne zadanie (officium) wobec Ludu Bo瞠go – s逝瘺 s這wu Bo瞠mu. Do g堯wnych zada lektor闚 nale膨: czytanie s這wa Bo瞠go w zgromadzeniu liturgicznym, pouczanie o godnym przyjmowaniu sakrament闚 oraz przekazywanie dobrej nowiny o zbawieniu tym, kt鏎zy jeszcze o niej nie s造szeli, aby przy ich pomocy doszli do poznania Tr鎩cy  鈍. i osi庵n瘭i zbawienie. Dlatego ca造m swoim 篡ciem maj dawa 鈍iadectwo Chrystusowi.

 Nast瘼nie biskup zwraca si z wezwaniem do zgromadzonych, aby prosili Boga o b這gos豉wie雟two dla wybranych na urz康 lektor闚, by powierzony sobie urz康 wiernie wype軟iali. Zgromadzeni modl si chwil w ciszy, po czym biskup odmawia modlitw nad kandydatami, prosz帷 Boga by pob這gos豉wi wybranych na lektor闚, aby rozwa瘸li s這wo Bo瞠 i g這sili je braciom. Po tej modlitwie nast瘼uje przekazanie ksi璕i Pisma 鈍. Kandydaci podchodz pojedynczo do biskupa, kt鏎y przekazuj帷 im 鈍i皻 ksi璕 m闚i: We幟ij ksi璕 Pisma 鈍. i wiernie przekazuj s這wo Bo瞠, aby owocnie wzrasta這 w sercach ludzi. Lektor odpowiada: Amen. Podczas obrz璠u przekazywania ksi璕i Pisma 鈍. mo積a 酥iewa Ps. 18 lub inn odpowiedni pie填.

 W przem闚ieniu do kandydat闚 na akolit闚 biskup zaznacza, 瞠 maj oni udzia w pos逝dze Ko軼io豉, kt鏎ego szczytem i 廝鏚貫m jest Eucharystia, przez kt鏎 lud Bo篡 buduje si i wzrasta. Maj by pomocnikami kap豉na i diakona podczas sprawowania Eucharystii, gdy jako nadzwyczajni szafarze Eucharystii b璠 udziela wiernym Komunii 鈍. Poniewa pe軟i tak wa積e zadanie w Ko軼iele, akolici powinni ca造m swoim 篡ciem upodabnia si do Chrystusa i razem z Nim codziennie ofiarowa si Bogu.

 Podobnie jak przy ustanawianiu lektor闚, biskup wzywa obecnych do wsp鏊nej modlitwy i po chwili ciszy odmawia nad kandydatami modlitw w formie b這gos豉wie雟twa, aby wybrani na urz康 akolity wytrwale i gorliwie s逝篡li przy o速arzu rozdzielaj帷 braciom chleb 篡cia, wzrastaj帷 w wierze i mi這軼i i buduj帷 w ten spos鏏 Ko軼i馧.

 Przekazuj帷 kandydatom naczynie z chlebem lub winem do sprawowania Eucharystii biskup m闚i: Przyjmij naczynie z chlebem (lub z winem) dla sprawowania Eucharystii i b康 takim, aby m鏬 godnie s逝篡 o速arzowi Pana i Ko軼io豉. Akolici odpowiadaj: Amen.

 Je郵i obrz璠 ma miejsce podczas Mszy 鈍. nowo wyznaczeni akolici przygotowuj dary ofiarne, przyjmuj Komuni 鈍. zaraz po diakonach i je郵i biskup im zleci, mog udziela wiernym Komunii 鈍.

 Gdy obrz璠 ustanowienia lektor闚 i akolit闚 odbywa si w czasie liturgii s這wa jego zako鎍zeniem jest b這gos豉wie雟two udzielone przez biskupa.

 2.  D o p u s z c z a n i e   d o   g r o n a   k a n d y d a t  w   d o   d i a k o n a t u   i   k a p  a  s t w a

 Celem tego obrz璠u jest publiczne o鈍iadczenie przez kandydat闚, 瞠 maj zamiar przyj望 鈍i璚enia wy窺ze, oraz jego publiczne przyj璚ie przez biskupa lub wy窺zego prze這穎nego kleryckiego instytutu zakonnego. Mo瞠 ono mie miejsce ka盥ego dnia, a zw豉szcza w dni 鈍i徠eczne, w ko軼iele lub innym odpowiednim miejscu, w czasie Mszy 鈍. lub podczas liturgii s這wa Bo瞠go. Nie mo積a obrz璠u tego 陰czy ze 鈍i璚eniami ani z ustanowieniem lektor闚 lub akolit闚. Czytania podczas liturgii s這wa z dnia lub w豉sne.

 Po Ewangelii biskup wyg豉sza homili w zako鎍zeniu kt鏎ej specjalnie zwraca si do aspirant闚 zaznaczaj帷, 瞠 sam B鏬 ich powo逝je, aby s逝篡li Mu w Ko軼iele. Swoj wol s逝瞠nia Bogu w Ko軼iele wyra瘸j wobec biskupa. Nast瘼nie diakon lub wyznaczony do tego kap豉n wzywaj przed biskupa imiennie poszczeg鏊nych aspirant闚. Biskup zwraca si do nich z pytaniem, czy odpowiadaj帷 powo豉niu Bo瞠mu, przez odpowiednie przygotowanie chc sta si zdolnymi do przyj璚ia 鈍i璚e i tak swoje 篡cie uformowa, aby wiernie s逝篡 Chrystusowi i Jego Cia逝 czyli Ko軼io這wi. Konferencje biskup闚 mog przygotowa inne pytania. Po odpowiedzi aspirant闚: Chcemy, biskup m闚i: Ko軼i馧 z rado軼i przyjmuje wasze postanowienie. Niech sam B鏬 to doprowadzi do ko鎍a co pocz掖 w was. Na co aspiranci odpowiadaj: Amen, Nast瘼uje z kolei wezwanie biskupa i modlitwa ca貫go zgromadzenia za aspirant闚 w formie modlitwy powszechnej, kt鏎ej wezwania podaje diakon lub inny odpowiedni minister. W zako鎍zeniu biskup prosi Boga, aby dopom鏬 kandydatom wytrwa w tym postanowieniu i dobrze przygotowa si do przyj璚ia 鈍i璚e.

 3.  P r z y j m o w a n i e   z o b o w i  z a n i a   c e l i b a t u

 Publiczne zobowi您anie si do celibatu przez kandydat闚 do kap豉雟twa i kandydat闚 nie穎natych do diakonatu powinno mie miejsce przed obrz璠em diakonatu. Rozpoczyna si od wezwania i przedstawienia kandydat闚 biskupowi wg obrz璠u 鈍i璚e diakonatu z Pontyfika逝 Rzymskiego nr 9-13. W homilii biskup wyja郾ia ludowi i kandydatom obowi您ki diakon闚 i znaczenie celibatu w Ko軼iele (por. Pontyfika nr 11). Nast瘼nie zwraca si do stoj帷ych przed nim kandydat闚 zaznaczaj帷, 瞠 post瘼uj w spos鏏 wolny zobowi您uj帷 si do celibatu, kt鏎y jest jednocze郾ie znakiem i pobudk mi這軼i pasterskiej, u豉twia po鈍i璚enie si s逝瘺ie ludowi Bo瞠mu i wskazuje na Boga, kt鏎y jest ponad wszystko godny mi這軼i. Kandydaci zobowi您uj si do celibatu przez odpowied na pytanie biskupa, czy chc ze wzgl璠u na Kr鏊estwo Bo瞠 i s逝瘺 ludziom zachowywa celibat. Po odpowiedzi: Chcemy, biskup m闚i: Niech B鏬 udzieli wam wytrwania w tym 鈍i皻ym postanowieniu, na co kandydaci odpowiadaj: Amen.
Nast瘼nie otrzymuj od biskupa polecenie odmawiania liturgii godzin, w intencji Ko軼io豉 i za ca造 鈍iat.

 Omawiana cz窷 Pontyfika逝 wesz豉 w 篡cie w j瞛yku 豉ci雟kim z dniem 1 stycznia 1973 r., natomiast w j瞛ykach narodowych, po przet逝maczeniu i zatwierdzeniu przek豉d闚 przez Stolic Apostolsk.

Ks. Czes豉w Krakowiak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. IV, s. 54

R. Micha貫k

3.  Imi biskupa w Modlitwie Eucharystycznej

 Podczas drugiej sesji plenarnej Kongregacji Kultu Bo瞠go (7-11 III 1972 r.), jednym z sze軼iu temat闚 obrad by豉 sprawa wymieniania imienia biskupa w Modlitwie Eucharystycznej  1 .

 Wed逝g przepis闚 prawno-liturgicznych do dzi obowi您uj帷ych:

  1. s這wa, kt鏎e – wed逝g kolejno軼i czterech Modlitw Eucharystycznych – brzmi w polskim przek豉dzie: i za biskupa naszego N. – i naszym biskupem N. – naszego biskupa N. – naszym biskupem N., opuszcza si wtedy gdy stolica biskupia wakuje, albo ofiar Mszy 鈍. sk豉da si w Rzymie (bo ordynariuszem tej diecezji jest sam papie, a jego imi wymienia si przed imieniem biskupa);
  2. tylko ten celebrans, kt鏎y jest konsekrowanym biskupem (nawet nie rezydencjonalnym), zamiast wy瞠j wymienionych s堯w m闚i wsz璠zie  2  (tzn. w ca造m Ko軼iele, nie wy陰czaj帷 Rzymu)  3 ; i za mnie niegodnego s逝g Twego – i mn niegodnym s逝g Twoim – mnie niegodnego s逝g Twego – o mnie niegodnym s逝dze Twoim  3 .

 Ponadto wed逝g przepis闚 dotychczasowych po s這wach wzmiankowanych wy瞠j w punkcie a. nale瘸這 wymieni imi tylko biskupa rezydencjalnego  4  i to tej diecezji, w kt鏎ej sk豉dano ofiar Mszy 鈍., chocia瘺y celebrans by wyj皻y spod jego w豉dzy albo podlega w豉dzy innego biskupa  5 . Od tej jednak zasady Kongregacja Rozkrzewienia Wiary i Kongregacja Obrz璠闚 czyni造 wyj徠ki na rzecz niekt鏎ych administrator闚, wikariuszy i prefekt闚 apostolskich oraz pra豉t闚 i opat闚 udzielnych.

 Zgodnie z soborow tendencj dowarto軼iowania urz璠u biskupiego wp造wa造 do Stolicy Apostolskiej liczne pro軸y, by czynione dot康 wyj徠ki sta造 si regu陰. Opracowanie tego liturgiczno-duszpasterskiego problemu zleci Ojciec 鈍. Papieskiej Komisji do Rewizji Kodeksu Prawa Kanonicznego oraz Kongregacji Biskup闚 i Kongregacji Kultu Bo瞠go. Owocem tej wsp馧pracy jest dekret Kongregacji Kultu Bo瞠go O wymienianiu imienia biskupa w Modlitwie Eucharystycznej, zatwierdzony przez papie瘸 5 IX, a og這szony 9 X 1972 r. W „Acta Apostolicae Sedis” ukaza si on 31 X 1972 (na str. 692-694) i po 3 miesi帷ach wszed w 篡cie.

 W cz窷ci wst瘼nej dekret ten mocno podkre郵a, 瞠 w Modlitwie Eucharystycznej wymienia si imi biskupa i zr闚nanego w prawie hierarchy nie tyle dla zaszczytu, ile raczej dla wyra瞠nia duchowej 陰czno軼i i mi這軼i oraz dla wyproszenia 豉sk Bo篡ch urz璠owi i osobie „szafarza 豉ski najwy窺zego kap豉雟twa” (KK 26). Szczeg馧owe za przepisy s nast瘼uj帷e:

  1. Odt康 w ka盥ej Modlitwie Eucharystycznej nale篡 wymienia imi hierarchy, kt鏎y kanonicznie obj掖 dane terytorium  6 , mianowicie:
    1. biskupa diecezjalnego (rezydencjonalnego);
    2. ka盥ego administratora apostolskiego, sta貫go lub czasowego, o ile ma sakr biskupi i pe軟i w豉dzy zw豉szcza duszpasterskiej;
    3. wikariusza i prefekta apostolskiego oraz pra豉ta i opata udzielnego.
  2. Opr鏂z wy瞠j wyliczonych hierarch闚 w ka盥ej Modlitwie Eucharystycznej wolno wymienia wszystkich innych konsekrowanych biskup闚, kt鏎zy tym hierarchom pomagaj w rz康ach.
  3. Odno郾e formu造 brzmi nast瘼uj帷o:
    1. zale積ie od okoliczno軼i s這wo „biskup” zast瘼uje si s這wem: „wikariusz, prefekt, pra豉t, opat” (je郵i dany hierarcha nie ma sakry biskupiej);
    2. w wypadku wymieniania kilku miejscowych hierarch闚, po imieniu biskupa rezydencjalnego wypowiada si imi biskupa pomocniczego („i N.”); gdy za jest dw鏂h albo wi璚ej innych biskup闚, wtedy po imieniu biskupa rezydencjonalnego nie wymienia si ich imion, lecz m闚i si og鏊nie: i jego biskup闚 pomocniczych – i jego biskupami pomocniczymi – i jego biskupach pomocniczych.
    3. gdy kap豉n sk豉da ofiar Mszy 鈍. na obcym terytorium (np. z racji pielgrzymki), ale dla wiernych tego terytorium, do kt鏎ego nale篡, wtedy po wymienieniu swego biskupa (wzgl璠nie wikariusza, pra豉ta, prefekta lub opata) dodaje drugie imi, m闚i帷: i biskupa (biskupem, biskupie) tego Ko軼io豉 N.
    4. gdy biskup rezydencjonalny sk豉da ofiar Mszy 鈍. na w豉snym terytorium, wtedy mo瞠 wymieni swoich biskup闚 pomocniczych, dodaj帷 do zwrotu dotycz帷ego siebie formu喚: i za moich biskup闚 pomocniczych – i moimi biskupami pomocniczymi – i moich biskup闚 pomocniczych – i o moich biskupach pomocniczych; gdy za celebruje poza w豉snym terytorium, wtedy m闚i: za brata mego N., biskupa (wikariusza, prefekta, pra豉ta, opata) tego Ko軼io豉 i za mnie niegodnego s逝g Twego – z bratem moim N., biskupem tego Ko軼io豉 i za mn niegodnym s逝g Twoim – brata mego N., biskupa tego Ko軼io豉 i mnie niegodnego s逝g Twego – bracie moim N., biskupie tego Ko軼iola i o mnie niegodnym s逝dze Twoim.

Przypisy do R. Micha貫k: Imi biskupa w Modlitwie Eucharystycznej:
1  Por. Notitiae 8 (1972) 118-134 (zw豉szcza 118 n.).

2  Odp. Kongr. Obrz. z 6 II 1892, nr 3764, 19.

3  O鈍iadczenie Rady dla realizowania KL z 6 XI 1968, Notitiae 4 (1968) 356.

4  Odp. Kongregacji Obrz璠闚 z 8 III 1919, AAS 11 (1919) 154.

5  Ritus servandus in celebratione Missae VIII, 2 (a od r. 1965: VIII, 63).

6  Odp. Kongr. Obrz. z 4 VII 1879, nr 3500, II.

Ks. Roman Micha貫k, I堯wiec

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. IV, s. 56

II. DIAKONIA SZTUKI

Z. Piasecki

1.  Psalm responsoryjny w odnowionej liturgii

 Odnowa liturgii mszalnej przywr鏂i豉 liturgii s這wa dwa wa積e elementy: modlitw wiernych i psalm responsoryjny  1 . Modlitw wiernych omawiaj liturgi軼i, natomiast o psalmie responsoryjnym s na og馧 tylko kr鏒kie wzmianki. Poni瞠j zostanie podj皻a pr鏏a szerszego om闚ienia tego zagadnienia.

 A.   S z k i c   h i s t o r y c z n y

 Dla zrozumienia w pe軟i funkcji psalmu responsoryjnego wa積e s badania historyczne i teologiczne nad znaczeniem s這wa Bo瞠go i rol tego psalmu w rozwoju liturgii rzymskiej.

 a) Znaczenie s這wa Bo瞠go w Biblii

 Psalmy nale膨 do Biblii, posiadaj walor s這wa Bo瞠go. Poniewa s這wo jest jednym z podstawowych element闚 rozwoju cz這wieka, jego kultury duchowej i kontakt闚 interpersonalnych, nic dziwnego, 瞠 B鏬 objawia si cz這wiekowi poprzez s這wo. W mowie ludzkiej mo積a wyr騜ni r騜ne rodzaje wypowiedzi, o r騜nym stopniu zaanga穎wania osobowego. S這wo mo瞠 by sam informacj, mo瞠 by te dawaniem 鈍iadectwa oraz wezwaniem do odpowiedzi, a wi璚 narz璠ziem dialogu mi璠zyosobowego  2 .

 W kulturze staro篡tnego Wschodu s這wo jest wyrazem nie tyle intelektu ile woli, dzia豉nia  3 . St康 s這wo Bo瞠 w Biblii zawiera podw鎩ny element dynamiczny (przez s這wo powstaje dzie這 stworzenia i dokonuje si dzie這 zbawienia) oraz poznawczy – s這wo obja郾ia dzia豉nie Boga  4 . S這wo Bo瞠 jest przeto nie tyle informacj, jak przede wszystkim 鈍iadectwem oraz wezwaniem do odpowiedzi wiary, do dialogu cz這wieka z Bogiem. Poprzez odpowied wiary cz這wiek przyjmuje s這wo Bo瞠, dokonuje si w nim aktualizacja g這szonego zbawienia.

 Psalmy biblijne nie tylko wy酥iewuj Bo瞠 dzie豉 zbawienia, wzywaj帷 do odpowiedzi wiary, ale r闚nocze郾ie wyra瘸j t odpowied cz這wieka; s逝膨 w ten spos鏏 do nawi您ania zbawczego dialogu z Bogiem. St康 ich nieoceniona warto嗆 kerygmatyczna i dialogowa.

 b) Znaczenie s這wa Bo瞠go w liturgii mszalnej

 Od pocz徠ku chrze軼ija雟twa istnia 軼is造 zwi您ek s這wa Bo瞠go i sakramentu (Dz 2, 42). Najpierw g這szono or璠zie zbawienia, a tym kt鏎zy uwierzyli, udzielano sakramentu chrztu (por. Dz 2, 14-41; 10, 34-48). Jak stwierdzaj historycy liturgii, pierwsi chrze軼ijanie najpierw s逝chali s這wa Bo瞠go, uczestnicz帷 w kulcie synagogalnym ksi庵 鈍i皻ych, a nast瘼nie dopiero brali udzia w „豉maniu chleba”  5 . S這wo Bo瞠, Dobra Nowina zbawienia sprawia rozbudzenie wiary, zapocz徠kowuje zbawczy dialog, a wtedy cz這wiek jest zdolny do autentycznego spotkania i g喚bszego zjednoczenia z Bogiem w sakramencie.

 Ten nierozerwalny zwi您ek s這wa, wiary i sakramentu zosta uj皻y doktrynalnie szczeg鏊nie w pismach 鈍.   B o n a w e n t u r y   i  鈍.   T o m a s z a   z   A k w i n u  6 . W p騧nym 鈔edniowieczu g堯wn uwag skierowano jednak瞠 na dzia豉nie zbawcze sakramentu (ex opere operato), suponuj帷 wiar jako obecn i rozwini皻 u wszystkich chrze軼ijan. Spowodowa這 to powolne rozlu幡ienie zwi您ku s這wa i sakramentu, powsta豉 postawa tzw. sakramentalizmu  7 .

 Sob鏎 Trydencki podejmuje gruntown reform; uwydatnia znaczenie wiary jako pocz徠ku usprawiedliwienia  8 ; przypomina podstawowy obowi您ek przepowiadania s這wa Bo瞠go, przygotowuj帷ego do przyj璚ia sakramentu.

 Jednak瞠 teologia i praktyka homiletyczno-katechetyczna, uwik豉na w spory apologetyczne z protestantyzmem, podkre郵aj帷 znaki widzialne sakrament闚, przeakcentowuje rol sakrament闚 w procesie zbawienia  9 . Reforma Soboru Trydenckiego nie wesz豉 dostatecznie w praktyk duszpastersk Ko軼io豉.

 Sob鏎 Watyka雟ki II na nowo uwydatnia donios貫 znaczenie s這wa Bo瞠go w liturgii poprzez Konstytucj o Bo篡m ObjawieniuKonstytucj o 鈍i皻ej Liturgii. Reforma soborowa liturgii postuluje aktywny udzia wiernych w s逝chaniu s這wa Bo瞠go, podkre郵aj帷, i rozw鎩 篡cia Bo瞠go w cz這wieku zale篡 od wzrostu wiary (KL 14, 48). Wierni powinni najpierw g喚biej poj望 znak paschalnego misterium, sakrament przez s這wo Bo瞠 i spotka si z Chrystusem obecnym w s這wie, a wtedy mog si z Nim zjednoczy tak瞠 w Ofierze, przyj望 dary zbawcze w sakramencie. „Chrystus jest obecny w s這wie swoim, albowiem gdy Ko軼i馧 czyta Pismo 鈍i皻e, w闚czas On sam m闚i” (KL 7). Zasadniczym celem przepowiadania s這wa Bo瞠go jest o篡wienie wiary, poniewa wiara jest autentyczn postaw przy spotkaniu z Bogiem w nawi您aniu dialogu zbawienia. Konstytucja liturgiczna wprowadza nowe nazwy cz窷ci Mszy 鈍.: liturgia s這wa i liturgia eucharystyczna, zamiast mszy katechumen闚 i mszy wiernych, podkre郵aj帷, 瞠 „te dwie cz窷ci tak 軼i郵e wi捫 si ze sob, i stanowi jeden akt kultu” (KL 56).

 Ruch biblijno-liturgiczny w XX wieku o篡wi na nowo zainteresowanie teolog闚 relacj s這wa Bo瞠go w stosunku do sakramentu, gdy przypomnia i uwydatni kluczowe znaczenie wiary w przygotowaniu do sakramentu. Od strony obiektywnej s這wo i sakrament dope軟iaj si w liturgii; ka盥y bowiem sakrament spe軟ia pewn funkcj kerygmatyczn jako zwiastowanie 鄉ierci Pana, „a przyjdzie” (1 Kor 11, 26), a proklamowane s這wo Bo瞠 posiada jak捷 moc udzielania 豉ski (nazywane jest sacramentum audibile 10 . S這wo Bo瞠 wype軟ia wi璚 podstawow funkcj w procesie zbawienia w podw鎩nym aspekcie: soteriologicznym i latreutycznym, u鈍i璚a i staje si aktem kultu  11 . Od strony subiektywnej o篡wiona przez s這wo Bo瞠 wiara zapocz徠kowuje zbawczy dialog oraz staje si podstaw sakramentu, bo owoc sakramentu trwa w cz這wieku przez wiar  12 . W odpowiedzi wiary zebranych s這wo Bo瞠 dokonuje aktu zbawczego w podw鎩nym wymiarze: indywidualnym, jako spotkanie osobowe z Bogiem i spo貫cznym, jako wi篥 braterska wsp鏊noty ludu Bo瞠go  13 . T funkcj podstawow s這wa Bo瞠go w liturgii dla o篡wienia wiary i nawi您ania dialogu z Bogiem podejmuje nade wszystko psalm responsoryjny, jako istotny i kluczowy element kerygmatu g這szonego w czytaniach, a jednocze郾ie odpowied wiary ludu zebranego.

 Badania historyczne wykazuj, 瞠 od pocz徠ku kultu chrze軼ija雟kiego za wzorem synagogi stosowano psalm mi璠zy czytaniami, jako lektur biblijn, jako jedno z czyta; spe軟ia on przeto najpierw rol kerygmatyczn  14 . Lektor wykonywa ten psalm sposobem recytatywnym, a p騧niej lirycznym – kantylen. W wieku III tak瞠 lud zacz掖 bra udzia w tym psalmie, najpierw przez refreny, kt鏎e narzuca造 niekt鏎e psalmy, jak np. psalmy allelujatyczne (lub ps. 135 z refrenem: bo na wieki mi這sierdzie Jego). W IV  wieku ustala si we wszystkich gminach dialogowa forma tego psalmu, zwana od responsum ludu form responsoryjn  15 . Kantor zwany psalmist wykonywa ten psalm po I czytaniu na stopniach ambony, sk康 by這 g這szone I i II czytanie. Uwydatnia si przeto w dalszym ci庵u funkcja kerygmatyczna psalmu, a dochodzi ponadto funkcja dialogowa: przez responsum wyj皻e z psalmu lud daje odpowied wiary na proklamowane czytania, nawi您uje dialog z Bogiem i 陰czy si zbiorowym 酥iewem we wsp鏊not ludu Bo瞠go. W okresie od VI do VIII wieku stopniowo zmienia si forma tego psalmu: recytatyw wersetu zostaje rozwini皻y melodycznie, dla wykonania przez wyszkolonego solist, a lud wy陰cza si od udzia逝, poniewa responsum tak瞠 rozwija si melodycznie w wykonaniu schola cantorum, grupy specjalnie kszta販onych 酥iewak闚. W zwi您ku z rozwojem melodycznym skracano psalm, a zosta造 tylko 1-2 wersety. Powsta造 w ten spos鏏 wspania貫 gradua造 gregoria雟kie, arcydzie豉 sztuki muzycznej; jak zauwa瘸 jednak  J.  A.   J u n g m a n n,   psalm responsoryjny sta si „逝pem sztuki”. Na pierwsze miejsce wysun窸y si warto軼i estetyczne. Funkcja kerygmatyczna psalmu zosta豉 zagubiona poprzez maksymalne skr鏂enie psalmu, jak r闚nie funkcja dialogowa – przez usuni璚ie ludu od udzia逝 w responsum. Pi瘯na forma gradua逝 stwarza豉 klimat do og鏊nej medytacji religijnej  16 . W ten spos鏏 ze zmian formy wy這ni豉 si rola medytacyjna tego psalmu.

 Ukazane powy瞠j znaczenie s這wa Bo瞠go w liturgii pozwala zrozumie dlaczego przywr鏂ono pierwotn form kerygmatyczno-dialogowan psalmu mi璠zylekcyjnego. Ze wzgl璠u na to, i s這wo Bo瞠 g這szone w czytaniach wymaga g喚bszej medytacji, by je wprowadzi w 篡cie chrze軼ija雟kie, r闚nie funkcja medytacyjna psalmu powinna mie miejsce w odnowionej liturgii.

 B.   Z a s a d n i c z a   f u n k c j a   p s a l m u   r e s p o n s o r y j n e g o   w   l i t u r g i i   s  o w a

 Konstytucja o Liturgii, o鈍ietlaj帷 na nowo podstawowe znaczenie s這wa Bo瞠go, jednocze郾ie dowarto軼iowuje psalmy w liturgii mszalnej. Psalmy poza funkcj kerygmatyczn stanowi najlepsz form modlitwy chrze軼ija雟kiej, jako odpowied na or璠zie zbawienia, oraz maj pomaga zebranym do aktywnego udzia逝 w liturgii: „Celem wzmo瞠nia czynnego uczestnictwa nale篡 pobudza wiernych do wykonywania aklamacji, odpowiedzi, psalm闚...” (KL 31). Odnosi si to przede wszystkim do psalmu responsoryjnego, gdy tylko ten jeden psalm jest obowi您uj帷y w liturgii mszalnej. (Inne 酥iewy procesyjne mog by zast徙ione 酥iewami ludowymi wg decyzji konferencji episkopatu ka盥ego kraju). Znaczenie kerygmatyczno-dialogowe psalmu podkre郵a tak瞠 Instrukcja o muzyce w 鈍i皻ej liturgii (IM n. 33).

 Reforma posoborowa stopniowo przywraca w豉軼iw funkcj psalmu mi璠zylekcyjnego. Nowe Ordo Missae z roku 1964 zezwala na 酥iew gradua逝 w j瞛yku narodowym, aby udzia ludu w responsum sta si mo磧iwy, a przynajmniej 酥iew ten jako odpowied na czytania sta si zrozumialszy. W roku 1967 wydano 豉twiejsze 酥iewy liturgiczne w Graduale simplex; mi璠zy nimi zamiast gradua逝 znajduje si psalm responsoryjny oraz allelujatyczny. W roku 1969 wydano nowe Ordo Lectionum z dobranym na nowo psalmem mi璠zylekcyjnym do czyta. Wst瘼 do lekcjonarza podkre郵a: „Po czytaniach wykonuje si 酥iew wed逝g norm Wprowadzenia og鏊nego. Mi璠zy tymi 酥iewami wielkie ma znaczenie psalm po I czytaniu. Wed逝g zwyczaju bierze si psalm wyznaczony do czytania... Wybrano jednak tak瞠 teksty takie, kt鏎e mog by wykonywane zamiast wyznaczonego psalmu, gdy si go 酥iewa...” Wprowadzenie og鏊ne do Msza逝 Rzymskiego ustala, 瞠 psalm responsoryjny jest „obrz璠em czyli czynno軼i samoistn”, wykluczaj帷 wszelk inn akcj; ponadto „stanowi on integraln cz窷 liturgii s這wa”. Uwydatniono przeto funkcj kerygmatyczn psalmu; jest ona zaznaczona w lekcjonarzu tak瞠 przez dob鏎 poszczeg鏊nych werset闚 z ca貫go psalmu, aby lepiej uchwyci sens czyta. Ponadto w aspekcie pastoralnym wst瘼 do lekcjonarza zwraca g堯wn uwag na udzia ludu w psalmie. Podobnie tak瞠 Wprowadzenie og鏊ne zaznacza, 瞠 dla u豉twienia ludowi udzia逝 w aklamacji, wybrano pewne teksty wp鏊ne na dany okres liturgiczny, kt鏎e wolno stosowa „gdy si je 酥iewa” (n. 36). Kto zajmie si badaniem, w jakiej mierze psalm responsoryjny jest dostosowany do czyta mszalnych, mo瞠 si przekona, 瞠 psalm ten zosta na og馧 trafnie dobrany w czytaniach niedzielnych i 鈍i徠ecznych. Staje si on kluczem do zrozumienia czyta, albo je dope軟ia, pog喚bia; podaje syntez czyta oraz staje si zarazem odpowiedzi ju cz瘰to w wersetach kantora, a zw豉szcza w responsum dla ludu. Poprzez t odpowied wiary na g這szone w czytaniach or璠zie zbawienia psalm mi璠zylekcyjny pomaga do przyj璚ia s這wa, czyli aktualizuje zbawcze dzia豉nie Bo瞠. Wnosi przez to element strukturalny do liturgii s這wa, element dialogowy, s逝膨cy odnowieniu przymierza z Bogiem. Psalm ten, wyra瘸j帷 wydarzenie zbawcze z historii ludu wybranego, staje si znakiem zapowiadaj帷ym zbawcze dzia豉nie Chrystusa w Nowym Przymierzu.

 Wsp鏊n cech om闚ionej wy瞠j historycznej roli kerygmatyczno-dialogowej oraz medytacyjnej psalmu responsoryjnego jest aktualizacja czyta biblijnych, aktualizacja zbawienia g這szonego w czytaniach. Podstawow funkcj tego psalmu jest wi璚 aktualizacja czyta mszalnych w aspekcie kerygmatyczno-dialogowym i medytacyjnym. W aspekcie kerygmatycznym psalm ten poprzez poetyck form s這wa Bo瞠go otwiera nowy wymiar rzeczywisto軼i objawionej, ukazuje g堯wny temat czyta i staje si odpowiedzi na g這szone s這wo. W aspekcie dialogowym zebrani wyra瘸j razem odpowied na proklamowane or璠zie zbawienia, odpowied wiary, kt鏎a 陰czy ich we wsp鏊not ludu Bo瞠go poprzez spotkanie w dialogu z Bogiem. W aspekcie medytacyjnym tre嗆 psalmu sugeruje rozwa瘸nie nad postaw wsp馧pracy z Bogiem w dziele zbawienia ludzko軼i.

 C.   U w a r u n k o w a n i a   f u n k c j o n a l n o  c i   p s a l m u   r e s p o n s o r y j n e g o

 Dla wype軟ienia funkcji psalmu responsoryjnego, opr鏂z odpowiedniej tre軼i psalmu dostosowanej do czyta, wa積e s jeszcze inne czynniki jak forma poetycka psalmu czy te jego szata muzyczna, je瞠li go si 酥iewa. Inaczej bowiem odbiera si proz, a inaczej poezj; inaczej oddzia造wuje recytacja, a inaczej forma 酥iewana psalmu.

 Forma poetycka poprzez obrazowe uj璚ie rzeczywisto軼i odkrywa jej inne wymiary, kt鏎e zostaj uchwycone sposobem kontemplatywnym. Wed逝g psychologii wsp馧czesnej poezja ma tak瞠 walory poznawcze, obok emocjonalnych i spo貫cznych. Specyficzny styl poezji psalm闚 analizuje wnikliwie   P.   D r i j v e r s  17 . Poprzez tzw. paralelizmy – rytm idei oraz przez rytm werbalny psalm staje si muzyk i rytmem; posiada on szczeg鏊n si喚 oddzia造wania na s逝chaczy swoj charakterystyczn form. Nie豉two jest prze這篡 t form na j瞛yk narodowy; jednak瞠 komunikatywny przek豉d jest niezb璠ny aby psalm m鏬 s逝篡 pe軟ej funkcji kerygmatyczno-dialogowej czy medytacyjnej. Jak dot康 takiego przek豉du brakuje; Biblia Tysi帷lecia bowiem jest przek豉dem dokonanym do cel闚 naukowych, a nie dla liturgii. Ponadto potrzebna jest katecheza o psalmach, by wyrabia w鈔鏚 wiernych umiej皻no嗆 dostrzegania ich sensu mesjaniczego. Przy komentarzu do czyta mszalnych nie powinno zabrakn望 obja郾ienia, kt鏎eby ukazywa這 jak psalm responsoryjny dope軟ia czytania i wyra瘸 odpowied na nie, s逝膨c nawi您aniu zbawczego dialogu. Po篡teczna by豉by tak瞠 od czasu do czasu homilia oparta na tym psalmie, jak to czynili Ojcowie Ko軼io豉  18 .

 Forma muzyczna psalmu mi璠zylekcyjnego warunkuje tak瞠 pe軟 funkcjonalno嗆 psalmu responsoryjnego. Znane s r騜norodne walory akcji 酥iewanej. 如iew jako wyraz rado軼i istnienia oraz uczu estetycznych, wywiera niema造 wp造w na postaw spo貫czn cz這wieka; wyzwala go z izolacji, rozbudza zaufanie i 篡czliwo嗆 wzajemn, a przez z陰czenie w jedno wielu ust i serc wi捫e 酥iewaj帷ych we wsp鏊not; ponadto s逝篡 o篡wieniu uwagi i zapami皻aniu s這wa 酥iewanego. Dlatego 酥iew znajduje zastosowanie w kulcie religijnym wszystkich lud闚; dlatego te od pocz徠k闚 chrze軼ija雟twa Ko軼i馧 stosuje 酥iew w swych obrz璠ach liturgicznych. W licznych obrz康kach i r騜nych wyznaniach chrze軼ija雟kich wytworzy造 si r騜ne style muzyki sakralnej. Ko軼i馧 katolicki uwa瘸 za sw鎩 酥iew liturgiczny tzw. 酥iew gregoria雟ki, ukszta速owany przez wieki na bazie r騜nych kultur staro篡tnych. Motu propio   P i u s a  X   okre郵a, 瞠 utw鏎 muzyczny „o tyle jest 鈍i皻szy i bardziej liturgiczny, o ile wi璚ej zbli瘸 si do melodii gregoria雟kiej”  19 .

 Sob鏎 Watyka雟ki II chocia nadal preferuje 酥iew gregoria雟ki (KL 116) w swej konstytucji liturgicznej poszerza zakres muzyki liturgicznej, okre郵aj帷 i „muzyka jest tym 鈍i皻sza im 軼i郵ej jest zwi您ana z czynno軼i liturgiczn” (KL 112). Zdaniem muzykolog闚 jest to nowe kryterium muzyki sakralnej  20 ; ka盥y bowiem rodzaj muzyki, kt鏎y wi捫e si 軼i郵e z obrz璠em, staje si 酥iewem liturgicznym. Konstytucja liturgiczna postuluj帷 pierwsze miejsce dla 酥iewu gregoria雟kiego, nie wyklucza innych rodzaj闚 muzyki (KL 116). Potwierdza to Instrukcja o muzyce w 鈍i皻ej liturgii, maj帷a na celu wprowadzenie w 篡cie konstytucji liturgicznej (IM n. 3, 9 i 11). W 鈍ietle liturgii 酥iew jest wyrazem 鈍i皻a, znakiem paschalnej rado軼i, dlatego ka盥y rodzaj 酥iewu dobrze wype軟ia swoj funkcj w danym obrz璠zie, je郵i „serdeczniej wyrazi modlitw”, czy „pobudza do jednomy郵no軼i”, lub b璠zie „nadawa uroczysty charakter” 鈍i皻ej czynno軼i (KL 112). „W liturgii przez znaki wyra瘸 si i realizuje u鈍i璚enie cz這wieka w spos鏏 w豉軼iwy dla ka盥ego znaku” (KL 7). 如iew jest przeto wyrazem emocjonalnym modlitwy i solenno軼i obrz璠闚 oraz narz璠ziem wi瞛i spo貫cznej. Ponadto w 酥iewie ukrywa si tak瞠 element poznawczy: dynamizm s這wa Bo瞠go, jako rzeczywisto軼i objawionej, pomaga odkry jego wymiar niewidzialny oraz odnale潭 siebie w spotkaniu z Bogiem; stwarza wreszcie klimat do medytacji s這wa Bo瞠go. Szczeg鏊nie wa積ym walorem wsp鏊nego 酥iewu w liturgii jest jego wp造w na postaw spo貫czn cz這wieka. Podkre郵a to wprowadzenie do Msza逝 Rzymskiego: „Celebrowanie ma charakter spo貫czny, dlatego wielka si豉 tkwi w aklamacjach i dialogach; s one znakami wsp鏊nego celebrowania i realizuj t wsp鏊not mi璠zy kap豉nem i  ludem” (n. 14).

 Chocia psalm responsoryjny to tylko ma造 wycinek sztuki muzycznej, jednak瞠 jego forma wokalna zawiera mo瞠 wymienione wy瞠j warto軼i 酥iewu: mo瞠 przyczynia si do aktualizacji czyta w aspekcie poznawczym, wzmacniaj帷 g這szenie s這wa Bo瞠go, w aspekcie za dialogowym pomagaj帷 do nawi您ania dialogu z Bogiem i wi瞛i mi璠zy zebranymi; a wreszcie mo瞠 stwarza w豉軼iwy klimat do medytacji nad s這wem Bo篡m. Jednak瞠 skuteczna funkcjonalno嗆 psalmu responsoryjnego od strony jego formy muzycznej jest wielorako uwarunkowana. Zale篡 ona najpierw od rodzaju jego formy dialogowej, nast瘼nie od rodzaju melodyki psalmu, a tak瞠 od sposobu wykonania psalmu.

 a)  Forma dialogowa psalmu mi璠zylekcyjnego mo瞠 by r騜na w zale積o軼i od grupy liturgicznej i warunk闚 lokalnych. Przepisy liturgiczne wskazuj na du膨 tolerancj w tym wzgl璠zie. Instrukcja o muzyce zaznacza: „Spo鈔鏚 酥iew闚 cz窷ci zmiennych szczeg鏊ne znaczenie posiada 酥iew nast瘼uj帷y po czytaniach wykonywany na spos鏏 gradua逝 lub responsoryjnego psalmu... wszyscy s逝chaj, owszem je郵i to mo磧iwe w陰czaj si do 酥iewu” (n. 33). Wprowadzenie og鏊ne do Msza逝 zezwala bra albo psalm wyznaczony, albo psalm responsoryjny lub allelujatyczny z Graduale Romanum czy z Graduale simplex gdy si go 酥iewa (n. 17). Na pierwszym miejscu wida trosk pastoraln o zaanga穎wanie ludu w dialog liturgiczny wyra穎ny we wsp鏊nej odpowiedzi.

 Liturgi軼i omawiaj帷 psalm responsoryjny wysuwaj mo磧iwo嗆 stosowania r騜nej jego formy.   L.   D e i s s   wymienia psalmodi responsorialn – gdy kantor wykonuje wersety psalmu a lud odpowiada refrenem; psalmodi responsorialn i naprzemienn – gdy ch鏎 i lud 酥iewaj naprzemian wersety a refren wykonuj wszyscy; lektur psalmu – w grupach nieprzygotowanych do pe軟ej formy 酥iewu – gdy wersety recytuje kto z obecnych, a lud odpowiada refrenem recytowanym lub 酥iewanym  21 .   L.   A g u s t o n i   podkre郵a, 瞠 psalm ten ma szczeg鏊n skuteczno嗆 w formie responsoryjnej, poniewa dynamika akcji zewn皻rznej (wsp鏊nego 酥iewu) zostaje o篡wiona przez dynamik wewn皻rzn (dialogu z Bogiem); do tego dochodzi si豉 asymilacyjna refrenu. Jednak瞠 przyjmuje te funkcjonalno嗆 formy prostej tzn. bez refrenu, gdy wykonuj ten psalm dwaj kantorzy na przemian, lub zebrani podzieleni na 2 grupy; zaznacza, 瞠 wyj徠kowo mo瞠 nawet by funkcjonalne wykonanie psalmu przez samego tylko kantora. Rozr騜nia przy tym dwie formy responsoryjne: pierwsza w znaczeniu 軼is造m – gdy kantor rozpoczyna werset psalmu, a lud 酥iewa jego zako鎍zenie (np. w ps 135: bo Jego mi這sierdzie na wieki – albo Alleluja); druga forma responsoryjna w znaczeniu szerszym – gdy psa速erzysta 酥iewa najpierw refren, aby ludowi by這 豉twiej go zapami皻a i powt鏎zy, a nast瘼nie dopiero 酥iewa wersety, a lud powtarza refren  22 .

 Muzykolodzy zastanawiaj si jednak, czy psalm responsoryjny zawsze ma by 酥iewany?   H.   H u c k e   zauwa瘸, 瞠 kantylacja w g這szeniu s這wa Bo瞠go mia豉 na celu lepsz s造szalno嗆 tego s這wa dla zebranych  23 . Dzisiaj do tego wystarcza mikrofon, a w wielu kulturach nie u篡wa si obecnie kantylacji do wyg豉szania s這wa.   G.   S t e f a n i   przypomina, 瞠 酥iew jako znak powinien by prawdziwy, czyli by wyrazem ca貫go ludu zebranego  24 . Dzisiaj panuje taki pluralizm wyraz闚 pi瘯na, i niemo磧iwe jest znale潭 wsp鏊ny znak dla wszystkich; w grupach wi璚 jednolitych 酥iew mo瞠 by wykonywany wed逝g formy dla nich odpowiedniej, ale w grupach mieszanych, je瞠li mniejszo嗆 bierze udzia w 酥iewie, lepsza jest forma recytowana, jako bardziej jednomy郵na.

 b)   Co do rodzaju melodyki psalmu mi璠zylekcyjnego problem jest bardziej z這穎ny. Chodzi tu z jednej strony o melodi prost dla werset闚, aby s這wo kerygmatu by這 dla wszystkich s造szalne i zrozumia貫, oraz melodi przyst瘼n w refrenie dla ludu, aby wszyscy mogli go bez trudno軼i wykonywa; z drugiej strony zachodzi potrzeba melodyki wsp馧czesnej, kt鏎a by豉by wyrazem ludzi dzisiejszych, bior帷ych udzia w og鏊nej ewolucji sztuki muzycznej.

 Przepisy liturgiczne domagaj si wydania melodii 豉twiejszych do liturgii (KL 117); zalecaj udzia wiernych przez „dost瘼ne dla nich melodie” (IM n. 33).   J.   G e l i n e a u   rozr騜nia trafnie trzy grupy 酥iew闚 liturgicznych: aklamacje, kantylacja i 酥iew w豉軼iwy  25 . W psalmie responsoryjnym wyst瘼uje kantylacja (jak w czytaniach) werset闚, oraz aklamacja refrenu. Formy melodyczne tych rodzaj闚 酥iewu w epoce dzisiejszej jeszcze nie zosta造 wypracowane. W og鏊e nie ma jeszcze nowego stylu muzyki ko軼ielnej. Zdaniem muzykolog闚, zainteresowanych muzyk w odnowionej liturgii  26 , styl muzyki tzw. powa積ej przechodzi stadium eksperymentu; znajduje si na poziomie elitarnym, nie nadaje si przeto do liturgii. Muzyka masowa fascynuje m這dych o篡wion rytmik i charakterem improwizacji. Natomiast Ko軼i馧 katolicki pozosta na bazie 酥iewu gregoria雟kiego i polifonii klasycznej; praktykuje nadal w swoich obrz璠ach styl muzyczny z epoki dawnej cywilizacji; st康 m這dzi nie s w stanie bra udzia逝 w takim 酥iewie. W kompozycjach neogregoria雟kich Ko軼i馧 nadal jest poza ewolucj muzyki wsp馧czesnej  27 . Nale篡 je przeto traktowa jako tymczasowe. Wprawdzie starsze pokolenie w swej ma貫j cz御tce podejmuje jeszcze melodie gregoria雟kie; m這dzi jednak瞠 chocia ch皻nie s逝chaj koncert闚 muzyki dawnej liturgii, dla wyra瘸nia swoich prze篡 ch皻nie pos逝guj si muzyk wsp馧cze郾ie zrytmizowan. Wielu wiernych przychodzi do 鈍i徠yni z cichym pragnieniem zaspokojenia potrzeb estetycznych utworami muzyki dawnej, do kt鏎ej przywykli; ale liturgia nie ma by okazj do koncertu, jak to cz瘰to bywa這 i jeszcze si zdarza. Os康za to bez ogr鏚ek jeden ze wsp馧czesnych psycholog闚: „Funkcja estetyczna, chocia jest najmniej religijna, jest bardzo rozpowszechniona zw豉szcza w ko軼io豉ch chrze軼ija雟kich, gdzie mo積a m闚i nieraz o dzia豉lno軼i koncertowej w uroczysto軼i i przez aktywno嗆 religijn”  28 .

 Jak zauwa瘸 J.   G e l i n e a u,   kantylacja psalmiczna potrzebuje wypracowania roboczych wzorc闚, aby mog豉 wyj嗆 z zau趾a sztucznej estetyki. Kantylacja jest bowiem sztuk s這wa; rz康zi si wi璚 prawami dyskursu, a nie prawami sztuki muzycznej  29 . Inny muzykolog   H.   H u c k e   postuluje melodyk dla kantylacji otwart na improwizacj; melodia mo瞠 by okre郵ona, ale tempo i rytm oraz inne elementy musz by pozostawione improwizacji solisty  30 . Co dotyczy aklamacji – refrenu, jest to rodzaj okrzyku powitania czy uwielbienia, podzi瘯owania czy pro軸y; nie mo瞠 to mie charakteru pie郾i, ma to by wyznanie wiary  31 . Taka forma odpowiedzi ludu w psalmie responsoryjnym tak瞠 jeszcze nie zosta豉 wypracowana w epoce dzisiejszej. A przecie, jak zauwa瘸   A.   L a u r e n t i n,   skoro wierni wsp鏊nie uczestnicz w liturgii, to trzeba odnale潭 wsp鏊n ekspresj 酥iewu i wyrazi j w nowych formach  32 .

 Z podanych wypowiedzi muzykolog闚, zajmuj帷ych si muzyk ko軼ieln mo積a wnioskowa jak donios造m czynnikiem dla funkcjonalno軼i psalmu responsoryjnego jest jego nowoczesna i przyst瘼na forma wokalna. Warto zwr鏂i uwag na obserwacje psychologiczne w tej dziedzinie: „Dzi瘯i odpowiedniej muzyce mo積a zwi瘯szy sugestywno嗆 nauczania, mobilizowa wiernych, pobudza ich wyobra幡i i aktywno嗆 religijn. Rozpowszechnienie idei i wierze religijnych, utrwalanie ich naj豉twiej osi庵n望 przez 酥iew zbiorowy. Muzyka jest czynnikiem u豉twiaj帷ym zapami皻anie prawd religijnych”  33 .

 c)   Spos鏏 wykonywania psalmu responsoryjnego mo瞠 tak瞠 wp造wa na odpowiedni jego funkcjonalno嗆. Zagadnieniu temu by po鈍i璚ony osobny artyku w poprzednim numerze biuletynu, dlatego pomijamy tutaj t spraw  34 .

 Ta kr鏒ka analiza formy muzycznej psalmu responsoryjnego ukazuje nam jak wiele zada le篡 przed nami do wypracowania, aby ten psalm m鏬 swoj funkcj wype軟ia w odnowionej liturgii. Przepisy liturgiczne otwieraj drog poszukiwaniom nowego stylu 酥iewu w liturgii (KL 121), zalecaj帷, aby „nowe formy wyrasta造 organicznie z ju istniej帷ych” (n. 23). Nowe utwory musz przej嗆 okres pr鏏 i do鈍iadcze (IM n. 60). Do wykonywania psalmu trzeba kszta販i psa速erzyst闚. W miar realizacji tych zada mo積a si spodziewa, 瞠 psalm responsoryjny odegra swoj w豉軼iw rol w odnowionej liturgii.

Przypisy do Z. Piasecki: Psalm responsoryjny w odnowionej liturgii:
1  Por. L.   A g u s t o n i,   Le graduel et le psaume responsorial, w: La tâche musical des acteurs de la célébration, Paris 1968, 67; L.   D e i s s,   Le psaume graduel, Assemblées du Seigneur 3(1969)49.

2  Por. P.   S c h o o n e n b e r g,   To co ludzkie w mowie Bo瞠j, Znak 19(1967)226-231.

3  Por. D.   G r a s s o,   L'Annuncio della salvezza, Napoli 1965, 37-38.

4  Por. S.   M o y s a,   Z problematyki s這wa Bo瞠go; w: Pod tchnieniem Ducha 安i皻ego, Pozna 1964, 360.

5  Por. H.   S c h m i d t,   Introductio in liturgiam occidentalem, Roma 1960, 351.

6  Por. L.   V i l l e t t e,   Foi et sacrement, t. II, Paris 1964, 365.

7  Por. L.   A.   S z a f r a  s k i,   Wiara a sakramenty, Ateneum Kap豉雟kie 68(1965)21.

8  DS 1526.

9  Por. L.   V i l 1 e t t e,   dz. cyt., 366.

10  Por. F.  A r n o l d,  Dienst am Glauben, Freiburg 1948, 23.

11  Por. S.   C z e r w i k,   Wprowadzenie do Konstytucji o 安i皻ej Liturgii, w: Sob鏎 Watyka雟ki II, Pozna 1968, 31.

12  Por. S.   S ö h n g e n,   Christi Gegenwart in uns durch den Glauben, w: Die Messe in der Betrachtung, Leipzig 1962, 320.

13  Por. M.   T i l l a r d,   Proclamation de la parole et événement sacramental, Assemblées du Seigneur 3(1969)89.

14  Por. S.   A u g u s t i n u s,   Sermo 165 (PL 38, 902).

15  Por. S.   A u g u s t i n u s,   Enarr. In ps. 119 (PL 37, 1596);  T.  S c h n i t z l e r,   Die Messe in der Betrachung,. Leipzig 1962, 320.

16  Por. J.   G e l i n e a u,   La psalmodie et les chants processioneux, w: Le chant liturgique après Vatican II, Paris 1965, 120.

17  P.   D r i j v e r s,   Les Psaumes, Paris 1958, 33-41.

18  Por. S.   A u g u s t i n u s,   Enarr. in ps. 119 (PL 37, 1596); Enarr. in ps. 39 (PL 36, 1596);   S.   L e o   M., Sermo 3, l (PL 54, 145).

19  Motu proprio  鈍.   P i u s a  X   o muzyce 鈍i皻ej z dnia 22. XI. 1903 (n. 3), t. polskie w:  M.   J a n k o w s k i,   Nauka 酥iewu gregoria雟kiego, Warszawa 1969, 61.

20  Por. L.   D e i s s,   Concile et chant nouveau, Paris 1968, s. 11-15;   H.   H u k k e,   Muzyka sakralna a reforma liturgiczna, Concilium l-10 (1965) 66, 132-134.

21  Por. L.   D e i s s,   art. cyt., 64-65.

22  Por. L.   A g u s t o n i,   art. cyt., 87 i 85.

23  Por. H.   H u c k e,   art. cyt., 135.

24  Por. G.   S t e f a n i,   Czy liturgii potrzebna jest jeszcze muzyka?, Concilium 1-5(1969) 120-122.

25  Por. J.   G e l i n e a u,   Les exigences de chant dans le traductions liturgiques, La maison Dieu nr 86(1966)162.

26  Por. G.   A l o n s o,   Le compositeur et la liturgie, w: La tâche musicale des acteurs de la célébration, Paris 1968, 118;  A.   L a u r e n t i n   i inni.

27  Por. A.   L a u r e n t i n,   Musique et liturgie, Paroisse et liturgie 7 (1965) 787-790;   H.   H u c k e,   art. cyt., 134-136.

28  J.   W i e r s z y  o w s k i,   Psychologia muzyki, Warszawa 1970, 268.

29  Por. J.   G e l i n e a u,   Czy d捫ymy do uzyskania nowych form 酥iewu?, Concilium 1-5 (1970) 109.

30  Por. H.   H u c k e,   art. cyt., 134.

31  Por. L.   D e i s s,   dz. cyt., 132.

32  Por. A.   L a u r e n t i n,  art. cyt., 784.

33  J.   W i e r s z y  o w s k i,   dz. cyt., 268.

34  Por. G.   S k o p,   Formacja liturgiczno-muzyczna psa速erzyst闚, Collectanea Theologica 43(1973) z. 3, 86-94.

Ks. Zbigniew Piasecki, Warszawa

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. IV, s. 64

I. Pawlak

2.  Uwagi o wk豉dce ze 酥iewami do Obrz璠闚 chrztu dzieci

 „如iew jest wielk pomoc w obrz璠ach chrztu: wytwarza on atmosfer jedno軼i w鈔鏚 obecnych, sprzyja wsp鏊nej modlitwie i wyra瘸 rado嗆 paschaln, kt鏎 te obrz璠y powinny rozbrzmiewa. Dlatego niech konferencje biskup闚 wezw kompozytor闚, aby zaopatrzyli w melodie teksty liturgiczne przeznaczone do 酥iewania przez wiernych” (Obrz璠y chrztu dzieci. Wtajemniczenie chrze軼ija雟kie n. 33). Kieruj帷 si tymi wskazaniami, do ksi璕i liturgicznej Obrz璠u chrztu dzieci, Katowice 1972, dodano wk豉dk ze 酥iewami. Sam pomys jej wydania nale篡 powita z du篡m zadowoleniem. Jednak瞠 analizuj帷 酥iewy w niej zawarte – zar闚no co do tekst闚 jak i melodii – dozna mo積a uczucia rozczarowania i zawodu. A powod闚 jest wystarczaj帷o wiele.

 a)   Poniewa dot康 brakowa這 w Polsce 酥iew闚 zwi您anych bezpo鈔ednio z sakramentem chrztu, gdy nie by造 one tam przewidziane, dlatego za這瞠niem wst瘼nym omawianej wk豉dki by這 dostosowanie 酥iew闚 ju istniej帷ych i og鏊nie znanych do poszczeg鏊nych cz窷ci liturgii chrzestnej. Nie wyklucza to, jak g這si pierwsza rubryka wk豉dki, „powstawania nowych melodii zwi您anych z liturgi chrztu dzieci”. Wy瞠j wspomniane za這瞠nie nie zosta這 jednak w pe軟i zrealizowane, gdy obok znanych melodii i tekst闚 pojawi造 si te ca趾iem nowe. Nie by這by w tym nic z貫go, gdyby owe nowe melodie przed wydrukowaniem zosta造 poddane cenzurze muzycznej i praktycznie w pewnych o鈔odkach wypr鏏owane. Zaskakiwanie duszpasterzy, organist闚, a tak瞠 muzyk闚 ko軼ielnych 酥iewami nie maj帷ymi odpowiedniej recenzji i pr鏏y czasu, nie jest najlepsz drog do rozwoju muzyki ko軼ielnej. Mo積a bowiem przypuszcza, 瞠 ksi篹a, organi軼i oraz inni 酥iewacy w znacznej mierze podejd bezkrytycznie do podanych 酥iew闚, s康z帷 瞠 tylko te i tylko w taki spos鏏 nale篡 je wykonywa „bo tak zosta這 napisane”. Przejd幟y jednak do poszczeg鏊nych 酥iew闚.

 b)   Pod n. 4 podano 3 psalmy responsoryjne, kt鏎e mo積a stosowa do wyboru podczas liturgii s這wa. S to: ps. 23(22), 27(26) i 34(33) wraz z towarzysz帷ymi im tzw. refrenami. Do dw鏂h pierwszych psalm闚 podano jednakow melodi – VI ton gregoria雟ki, trzeci psalm podstawiono pod V ton. Melodi tonu VI zastosowano tak瞠 w nast瘼uj帷ym po nich wersecie do Alleluia. Zauwa篡 mo積a najpierw niekonsekwencj w zapisie nutowym samych psalm闚 w tonie VI. Medianta ich (czyli po這wa psalmu) ko鎍zy si jedn 獞ier熡ut („fa”), a poprzedzaj帷a j nuta „la” jest 鏀emk. Tymczasem w wersecie do Alleluja ta sama melodia w po這wie psalmu opatrzona jest dwoma 獞ier熡utami („la-fa”). Poza tym do zako鎍zenia melodii w wersecie wkrad si b陰d drukarski, gdy ostatnie nuty powinny brzmie „la-fa”, a nie „la-la”.

 Drug niekonsekwencj s znaki przykluczowe. Melodia ps. 23(22) wraz z refrenem zosta豉 wydrukowana bez 瘸dnych znak闚 przy kluczu. Refren drugiego psalmu posiada jeden bemol, ale nast瘼uj帷y po nim psalm 27(26) nie ma 瘸dnego znaku. Natomiast zar闚no Alleluia, jak i melodia wersetu opatrzone zosta造 jednym bemolem. A wszystkie te trzy wypadki s zapisane w jednakowym tonie.

 Zastrze瞠nie budzi tak瞠 fakt, 瞠 w豉郾ie w 酥iewach mi璠zylekcyjnych zastosowano 3 razy t sam melodi. Trudno uzna, aby by豉 to melodia typowo wielkanocna, gdy r闚nie „radosnymi” s tony VII, VIII czy III w psalmodii gregoria雟kiej.

 Tymczasem refreny do trzech psalm闚 zastosowano przy ka盥ym inne. Z praktycznego i duszpasterskiego punktu widzenia powinno by akurat odwrotnie. ζtwiej jest bowiem psa速erzy軼ie nauczy si odmiennych melodii psalm闚, ni wiernym (najcz窷ciej przypadkowo zebranym z r騜nych parafii i diecezji) kilku melodii do refren闚. W my郵 tej zasady Ordo Lectionum pozwala tworzy okresowe responsa do psalm闚 (Praenotanda, n. 9).

 Skoro jednak refreny opatrzono odmiennymi melodiami, 豉twiej by這 trzyma si za這瞠nia wst瘼nego i zastosowa znane ju melodie oraz s這wa. Dlatego dziwi mo瞠 fakt, 瞠 w refrenie do ps. 27(26) Pan moim 鈍iat貫m... przestawiono s這wa. Prawie ca豉 Polska 酥iewa Pan 鈍iat貫m moim... Czy naprawd przestawienie s堯w by這 a tak konieczne? Na szcz窷cie melodia – jedyna z trzech refren闚 – nie zosta豉 zmieniona. Now kompozycj jest refren do ps. 34(33) Skosztujcie i zobaczycie, jak Pan jest dobry. Sam psalm 酥iewa si w V tonie gregoria雟kim. Charakterystyczne jest zako鎍zenie psalmu – „re” czyste „si”, „do-la”. W podobnej transpozycji o kwart w d馧 d德i瘯i te brzmi: „la-fa(fis)-sol-mi”. Natomiast w refrenie zachodzi „fa”(f) przy wyrazie Pan. Z punktu widzenia chora逝 nie jest to b喚dne, gdy bardzo cz瘰to owe czyste „si” posiada przedtem bemol w antyfonach poprzedzaj帷ych psalmy. Ale r闚nie mo積a wykaza ca造 szereg antyfon b康 pos逝guj帷ych si czystym „si”, b康 te w og鏊e je pomijaj帷ych. Wydawa這by si rzecz lepsz w omawianym refrenie pomin望 d德i瘯 „fa”(f), gdy og馧 wiernych jest ma這 uwra磧iwiony na specyfik chora逝 gregoria雟kiego (narodom s這wia雟kim jest ona do嗆 obca) i st康 wyst瘼owanie raz „f”, raz „fis” mo瞠 stwarza trudno軼i w nauczaniu i wykonywaniu. Ponadto nie wiadomo dlaczego druga cz窷 refrenu zapisana jest wy陰cznie w 獞ier熡utach. Wprawdzie nie trzeba niewolniczo trzyma si wzor闚 chora這wych, ale taki zapis nie wydaje si zbyt oryginalny. Mo瞠 lepszym wyj軼iem by這by uj璚ie refrenu w takty? Wreszcie refren nie jest kompozycj, lecz jedn z wersji tonu V  1 . A w og鏊e zauwa篡 nale篡, 瞠 do wspomnianych s堯w zosta豉 ju skomponowana melodia przez ks.  St.   Z i e m i a  s k i e g o   i jest ona powszechnie znana  2 . Czy瘺y nie mo積a by這 jej u篡 tylko dlatego, 瞠 nieco zmienia tekst? Nowym tworem jest r闚nie refren do ps. 23(22) Pan mym pasterzem. Skoro jednak wy瞠j om闚ione dwa refreny zmieniono z uwagi na tekst, mo積a si zapyta czemu zabrak這 konsekwencji w przypadku ps. 23? Bowiem ju pierwszy werset psalmu brzmi: Pan jest moim pasterzem, niczego mi nie braknie, a tymczasem refren b璠帷y identyczny z tym wierszem przet逝maczono: Pan mym pasterzem, nie brak mi niczego.

 Reasumuj帷 omawianie psalm闚 responsoryjnych trzeba wyrazi zdziwienie brakiem jednolitej zasady w przek豉dzie tekst闚, a co za tym idzie, tajemniczym pojawieniem si nowych melodii refren闚.

 c)   Melodia do Alleluia i wersetu opr鏂z wspomnianego ju b喚du drukarskiego nie budzi zastrze瞠. Zaczerpni皻a jest ona z okresu paschalnego, czyli zgodna jest ze wskazaniami obrz璠闚 chrztu przytoczonymi na pocz徠ku. Podobn opini da si wyrazi o aklamacji S豉wa Tobie, Chryste, kt鏎 wykonuje si w okresie W. Postu zamiast Alleluja. Pytanie mo瞠 dotyczy jedynie ilo軼i werset闚 przewidzianych do 酥iewu. Wk豉dka zawiera ich tylko trzy, a ksi璕a liturgiczna w nn. 185-190 podaje sze嗆 mo磧iwo軼i. By mo瞠 nie wydrukowano ich z uwagi na brak miejsca. Ale pow鏚 ten nie jest chyba jedyny. We幟y np. werset n. 188: Jeden jest Pan, jedna wiara, jeden chrzest; + jeden jest B鏬 i Ojciec. Monosylaba („chrzest”) w po這wie wiersza sprawia, 瞠 jest on niewykonalny w proponowanej przez wk豉dk melodii. Podobnie nast瘼ny werset (n. 189); Nasz Zbawiciel, Jezus Chrystus, zwyci篹y 鄉ier; + a rzuci 鈍iat這 na 篡cie przez Ewangeli nie da si w tonie VI wykona.

 Z tych i innych przyk豉d闚 wyci庵n望 mo積a prosty wniosek: przy t逝maczeniu tekst闚 przeznaczonych do 酥iewu zabrak這 udzia逝 muzyk闚. Nie jest to wypadek odosobniony, a瞠by wymieni cho熲y Msza rzymski 豉ci雟ko-polski z 1968 r. czy obecnie drukowany lekcjonarz w j瞛yku polskim. Tymczasem takie post瘼owanie stoi w jawnej sprzeczno軼i z wskazaniami Stolicy Apostolskiej. Ju instrukcja Musicam sacram w n. 54 zaleca: „Sporz康zaj帷 przek豉dy na j瞛yk ojczysty tych cz窷ci, kt鏎e s przeznaczone do 酥iewu, zw豉szcza za psa速erza, specjali軼i musz zwraca uwag na to, by przek豉d zachowuj帷 zgodno嗆 z tekstem 豉ci雟kim, by jednocze郾ie odpowiedni do muzycznego opracowania...” Natomiast instrukcja Rady Wykonawczej na temat tekst闚 liturgicznych przeznaczonych do sprawowania obrz璠闚 z udzia貫m ludu z dn. 25 stycznia 1969 r. omawia ten problem w kilku miejscach. I tak w n. 26 czytamy: „... modlitwa przybiera r騜n form zale積ie od tego, czy b璠zie odmawiana przez jedn osob, czy wsp鏊nie, czy u這穎na b璠zie proz, czy b璠zie recytowana czy te 酥iewana. Te elementy wp造waj nie tylko na spos鏏 m闚ienia, lecz tak瞠 na redakcj literack”. N. 36 na samym wst瘼ie podaje: „Teksty przeznaczone z istoty swej do tego, aby by造 酥iewane, wymagaj specjalnego starania...” M闚i帷 za o t逝maczeniu responsori闚 i antyfon w punkcie c) tego numeru wyja郾ia: „...mo積a im nada tak form s這wn, kt鏎a zachowuj帷 w pe軟i ich sens, by豉by przystosowana do 酥iewu”. Wreszcie chyba najwa積iejszy jest w omawianej sprawie n. 38: „Dla t逝maczenia tekst闚 liturgicznych, b璠zie si formowa grupy robocze, obejmuj帷e ludzi kompetentnych w r騜nych zwi您anych z tym dyscyplinach a wi璚: biblijnej, teologicznej, pastoralnej, a specjalnie lingwistycznej i literackiej – tak w j瞛yku, z kt鏎ego ma si t逝maczy, jak i w tym, na kt鏎y si t逝maczy –wreszcie, je郵i zachodzi potrzeba, muzycznej. Je郵i kilka grup pracuje w r騜nych sektorach liturgii, narzuca si potrzeba koordynacji mi璠zy nimi”. M闚i帷 o „ludziach kompetentnych” instrukcja ma na my郵i specjalist闚, a nie amator闚. Odnosi si to tak瞠 do muzyk闚. Tymczasem w豉郾ie ta grupa dzi staje cz瘰to przed faktem dokonanego, a nawet wydrukowanego przek豉du i nie ma 瘸dnego wp造wu na jego t逝maczenie wzgl璠nie poprawki. Tworzenie melodii do takich tekst闚 jest bardzo trudne, a czasami wr璚z niemo磧iwe, zw豉szcza za, 瞠 muzycy dostaj je do r瘯i w ostatniej chwili, gdy czas nagli, bo ksi璕a ju jest w druku. Tego rodzaju post瘼owanie jest nie tylko ma這 powa積e, ale r闚nie w skutkach bardzo niebezpieczne, poniewa melodie pisane „na kolanie” zazwyczaj nie przedstawiaj wielkiej warto軼i artystycznej. Doprowadzi to mo瞠 do regresu w muzyce liturgicznej, a nawet jej upadku.

 d)   Pie填 Przez chrztu 鈍i皻ego wielki dar, kt鏎a zawarta jest we wk豉dce pod n. 9 w zasadzie mo瞠 by przyj皻a. Nie wiadomo jednak dlaczego w jej drugiej cz窷ci wykropkowano nad w豉軼iw melodi r闚noleg貫 tercje. Nie mo積a tego nazwa drugim g這sem ani now melodi. Jest to bowiem ta sama melodia, tyle 瞠 przesuni皻a o tercj wy瞠j. Praktyka taka nazywa si wt鏎owaniem, kt鏎e jest stosowane w niekt鏎ych regionach. Z punktu widzenia muzycznego nie przedstawia ono jednak 瘸dnej warto軼i i dlatego wprowadzanie jej do oficjalnych ksi庵 liturgicznych stanowi wielk pomy趾. Wreszcie w tym jednym jedynym wypadku podano nazwisko autora melodii. Zn闚 wi璚 pojawia si niekonsekwencja. Albo nale瘸這 poda nazwiska kompozytor闚 przy ka盥ym utworze, albo te nigdzie. To drugie wydaje si o tyle lepsze, 瞠 w my郵 odpowiedzi Kongregacji Kultu Bo瞠go wszystkie przek豉dy na j瞛yk narodowy jakiegokolwiek dokumentu lub tekstu liturgicznego winny pozosta ca趾owicie anonimowe  3 . Przez analogi mo積a to zastosowa tak瞠 do muzyki.

 Podsumowuj帷 powy窺ze uwagi stwierdzi trzeba, 瞠 wk豉dka ze 酥iewami przeznaczonymi do wykonania w obrz璠ach chrztu dzieci w znacznym stopniu nie spe軟ia w豉軼iwego sobie zadania. W takim wypadku by這by lepiej zast徙i j szczeg馧owymi instrukcjami dotycz帷ym omawianych 酥iew闚.

Przypisy do I. Pawlak: Uwagi o wk豉dce ze 酥iewami do Obrz璠闚 chrztu dzieci:
1  Por. Liber Usualis, Paris 1958, 115.

2  Por. Pascha nostrum, pod red. ks.  J.   C h a r y t a  s k i e g o,   Pozna 1966, 650.

3  Por. Notitiae 6 (1970) 153.

Ks. Ireneusz Pawlak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. IV, s. 67

S. Hartlieb

3.  Co 酥iewa w czasie obrz璠u chrztu dzieci?

 Nowe obrz璠y chrztu od pierwszego dnia ich wprowadzenia powinny rozbrzmiewa radosnym 酥iewem. Niestety, nie mamy odpowiednich 酥iew闚, a komponowanie nowych melodii wymaga czasu. W tej sytuacji rozwi您anie przej軼iowe mo瞠 stanowi przepis, powtarzaj帷y si cz瘰to w nowym rytuale chrztu; kt鏎y wyja郾ia, 瞠 teksty i melodie wyznaczone w tym dokumencie mo積a zast徙i odpowiednimi innymi. Takich mo磧iwo軼i odnotowanych jest a osiem:

  1. przed rozpocz璚iem obrz璠闚, podczas procesji, w kt鏎ej kap豉n lub diakon idzie powita oczekuj帷ych u bram 鈍i徠yni (ChD 35),
  2. po nakre郵eniu znaku krzy瘸, podczas przej軼ia do miejsca w kt鏎ym ma by liturgia s這wa (42),
  3. na zako鎍zenie homilii, lub w 陰czno軼i z litani 安i皻ych (46),
  4. podczas przej軼ia do chrzcielnicy (58),
  5. po wyznaniu wiary przez rodzic闚 i chrzestnych (67),
  6. po chrzcie ka盥ego dziecka z osobna (68),
  7. po zako鎍zeniu ca貫go obrz璠u, gdy wszyscy, z zapalonymi 鈍iecami nowoochrzczonych, id do o速arza – 酥iew najbardziej zalecany w dokumencie watyka雟kim (75),
  8. po b這gos豉wie雟twie dla rodzic闚 oraz zebranych (83).

 Poni瞠j zostan przedstawione propozycje odpowiednich pie郾i wybranych ze znanych dotychczasowych. Umo磧iwi to „roz酥iewanie” obrz璠闚 od pocz徠ku, „zabuduje” niepo膨dan pustk, kt鏎a mog豉by powsta w tej dziedzinie, daje czas kompozytorom na u這瞠nie odpowiednich dobrych melodii do nowych tekst闚 zalecanych w dokumencie Stolicy 安i皻ej.

 Propozycje te b璠 dotyczy造 najpierw 酥iewu podczas procesji wej軼ia. Maj one spe軟i to samo zadanie, co 酥iew wej軼ia w liturgii mszalnej: zjednoczy zgromadzonych, wprowadzi w odpowiedni nastr鎩, ukaza zasadnicz my郵 rozpoczynaj帷ej si liturgii. Mo積a tu 酥iewa Chwalcie, o dziatki, ale mo積a r闚nie wprowadzi odpowiednie zwrotki pie郾i okresowych. Nadaj si tutaj r闚nie niekt鏎e strofy z tzw. „pie郾i mszalnych”, kt鏎e w uk豉dzie Mszy 鈍. nie zawsze znajduj miejsce.

 Wydaje si, 瞠 drugim momentem 酥iewu (je郵i pomin望 w omawianiu 酥iew psalmu responsoryjnego oraz „b這gos豉wienia” Boga nad wod) powinno by wyznanie wiary przez wszystkich uczestnik闚 liturgii chrztu. Jest ono umieszczone bezpo鈔ednio po wyznaniu wiary przez rodzic闚 oraz chrzestnych. Form tego wyznania mog by s這wa celebransa, ale najcz窷ciej lepszym b璠zie odpowiedni kr鏒ki 酥iew. I tutaj proponuje si zwrotki na Credo z r騜nych pie郾i mszalnych. Mo積a u篡wa przez ca造 rok zwrotek z pie郾i Bo瞠, lud Tw鎩 wzgl璠nie Z pokor upadamy. Wydaje si jednak, 瞠 tam gdzie to jest mo磧iwe, dobrze b璠zie wykorzysta odpowiednie pie郾i mszalne okresowe; zw豉szcza 瞠 s oparte na znanych powszechnie melodiach.

 Nast瘼nym momentem, w kt鏎y warto wprowadzi 酥iew, to chwila bezpo鈔ednio po chrzcie, przed namaszczeniem krzy禦em. Rytua polski wprowadza tutaj aklamacj Chwa陰 Ojcu. I tutaj mo積a znale潭 odpowiednie pie郾i okresowe i 酥iewa jedn lub drug zwrotk. Nadaje si do tego antyfona z nowej aspersji, kt鏎a jest parafraz tekstu podanego w dokumencie Stolicy 安. (203).

 Momentem 酥iewu bardzo zalecanym jest procesja od chrzcielnicy do o速arza. Mo積a si zastanawia, czy nie jest rzecz w豉軼iw 酥iewa w tym momencie zawsze pie填 paschaln, np. Chrystus zmartwychwstan jest. Obok tej pie郾i, dla wi瘯szego urozmaicenia, kt鏎e jest zalecane przez dokumenty wsp馧czesnej odnowy liturgicznej, mo積aby 酥iewa tak瞠 inne okresowe.

 Nierzadko dziecko ochrzczone zanoszone jest przed obraz Matki Bo瞠j. Tote ostatni odpowiedni pie郾i, zgodnie z nowym rytua貫m, jest pie填 maryjna, ale dzi瘯czynna. Jej wzorem jest Magnificat.

 Takie uwagi nasuwaj si przy przemy郵iwaniu nowego obrz璠u chrztu, kt鏎y dzi瘯i 酥iewowi osi庵a pe軟i wymowy. Wyra瘸 w szczeg鏊ny spos鏏 rado嗆 z narodzin dla Boga, z powi瘯szenia si rodziny Ko軼io豉. Konkretne propozycje pie郾i na poszczeg鏊ne okresy:

A d w e n t
 
P o d c z a s   w e j  c i a:
G這s wdzi璚znySiedl. 4: 1, 5, 6
Hejna wszyscySiedl. 7: 1, 9, 10, 13
M康ro軼iSiedl. 7: 6, 7
Niebiosa rosSiedl. 8: 4, 5
Stworzycielu gwiazdSiedl. 12: 1-3, (4)
 
w y z n a n i e   w i a r y   p r z e z   w s z y s t k i c h   o b e c n y c h:
WierzSiedl 2 (z pie郾i mszalnej „W czasie smutnym adwentowym”)
 
b e z p o  r e d n i o   p o   c h r z c i e:
Archanio Bo篡Siedl. 2: 8
Grzechem AdamaSiedl. 6: 5
Stworzycielu gwiazdSiedl. 12: 5
 
n a   z a k o  c z e n i e   l i t u r g i i:
Magnificat
 
N a   d n i   B o  e g o   N a r o d z e n i a   d o   N i e d z i e l i   C h r z t u   P a n a
 
p o d c z a s   w e j  c i a
Bogu dzi瘯czynne g這sySiedl. 17
Do Betlejemu pe軟i rado軼iSiedl. 26
Niepoj皻e darySiedl. 39
Pan z nieba i z 這naSiedl. 43: 1, 4
Raduj si ziemioSiedl. 48: 1, 3, 4, 5
Weso陰 nowinSiedl. 52
W 興obie le篡Siedl. 56: 1, 3
 
w y z n a n i e   w i a r y   p r z e z   w s z y s t k i c h   o b e c n y c h:
Wierz w jednego BogaSiedl. 16
Wierz w Syna Bo瞠goSiedl. 17
 
b e z p o  r e d n i o   p o   c h r z c i e:
Anio pasterzom m闚iSiedl. 21: 7
Dzisiaj w BetlejemSiedl. 28: 7
Narodzi si JezusSiedl. 36: 1, 5
Tryumfy Kr鏊aSiedl. 50: 2
W Dzie Bo瞠go NarodzeniaSiedl. 51: 1, 5
 
p o d c z a s   p r o c e s j i   d o   o  t a r z a:
如iewajcie wesp馧 (Sanctus)Siedl. 16
P鎩d幟y wszyscySiedl. 45: 2, 8-10
 
O k r e s   P a s c h y
 
p o d c z a s   w e j  c i a:
Nie zna 鄉ierciSiedl. 97: 1, 2 (3), (5)
Weso造 nam dzieSiedl. 101: 1, 17
Zwyci瞛ca 鄉ierciSiedl. 106: (1), 3, (7), 8
 
w y z n a n i e   w i a r y   p r z e z   w s z y s t k i c h   o b e c n y c h:
Ojcze, Synu, Duchu 安i皻ySiedl. 91
 
b e z p o  r e d n i o   p o   c h r z c i e:
Alleluja, Jezus 篡jeSiedl. 92: 3, 4, 5
 
w   p r z e j  c i u   d o   o  t a r z a:
O dniu radosnySiedl. 93
Chrystus Pan zmartwywstaSiedl. 94: 1, 4, 5
 
n a   z a k o  c z e n i e:
Wesel si Kr鏊owo mi豉Siedl. 101
Chrystus zmartwychwstaSiedl. 95: 1, 9
 
P o z a   o k r e s e m   P a s c h y   o r a z   o b j a w i e n i a   P a n a
 
p o d c z a s   w e j  c i a:
B璠 Ci wielbiSiedl. 319
Bo瞠 w dobrociSiedl. 323: 1-2
Kochajmy PanaSiedl. 158: 1-2
Kto si w opiekSiedl. 334: 1, 8
Nie opuszczaj nas, JezuSiedl. 161: 1-3, 6
Twemu SercuSiedl. 169: 1, 2, 7, (8-9)
Bo瞠, lud Tw鎩 czci przej皻ySiedl. 372
Z pokor upadamySiedl. 399
 
w y z n anie  w i a r y   p r z e z   w s z y s t k i c h   o b e c n y c h:
z podanych wy瞠j pie郾i mszalnych zwrotki na Credo
 
b e z p o  r e d n i o   p o   c h r z c i e:
Niech b這gos豉wiony b璠zie B鏬 i Ojciec
Boga naszego chwalcieSiedl. 451
 
p o d c z a s   p r o c e s j i   d o   o  t a r z a:
Chrystus zmartwychwstaSiedl. 95: 1, 9
Przez Chrztu 安i皻ego 
 
p o   l i t u r g i i   n a   j e j   z a k o  c z e n i e:
Magnificat 

Ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. IV, s. 69

III. LITURGICZNA WSP粌NOTA

C. Krakowiak

Niekt鏎e problemy pastoralno-liturgiczne nowego obrz璠u chrztu dzieci

 W odnowionej liturgii poszczeg鏊nych sakrament闚 nie tylko chodzi o nowy obrz璠, lecz o bardziej 鈍iadomy i czynny udzia wiernych w liturgii sprawowanego sakramentu, co z kolei wp造nie na owocniejsze jego przyj璚ie. Dotyczy to szczeg鏊nie nowego obrz璠u chrztu dzieci. Z punktu widzenia liturgiczno-pastoralnego szczeg鏊nie donios貫 jest stwierdzenie, 瞠 chrzest jest sakramentem wiary. Sakramentem wiary jest ka盥y sakrament, ale w szczeg鏊nym znaczeniu jest nim sakrament chrztu 鈍i皻ego  1 . Wst瘼 og鏊ny De initiatione christiana wyra幡ie stwierdza, 瞠 „chrzest jest przede wszystkim sakramentem tej wiary, przez kt鏎 ludzie, o鈍ieceni 豉sk Ducha 安. daj odpowied na Ewangeli Chrystusow” (IC 3). Dlatego g堯wnym i podstawowym zadaniem Ko軼io豉 jest pobudza katechumen闚, rodzic闚 dzieci i rodzic闚 chrzestnych do prawdziwej i czynnej wiary, dzi瘯i kt鏎ej z陰czeni z Chrystusem zawieraj Nowe Przymierze, albo je umacniaj (IC 3). W tym celu prowadzi si nauczanie katechumen闚 i przygotowanie rodzic闚, temu celowi s逝篡 te liturgia S這wa Bo瞠go poprzedzaj帷a chrzest oraz wyznanie wiary  2 . W ten spos鏏 ca造 lud Bo篡, czyli Ko軼i馧, przekazuje wiar otrzyman od Aposto堯w. Przez pos逝g Ko軼io豉 dzieci otrzymuj chrzest i wychowanie w wierze tego Ko軼io豉, kt鏎y reprezentowany przez wsp鏊not lokaln, przyjmuje z rado軼i nowo ochrzczonych do grona dzieci Bo篡ch (IH 7). Chrzest niemowl徠 jest r闚nie sakramentem wiary, oczywi軼ie nie ich w豉snej, nie s jeszcze do tego zdolne, ale wiary Ko軼io豉, wyznawanej publicznie przez rodzic闚, chrzestnych i ca陰 wsp鏊not reprezentuj帷 Ko軼i馧 powszechny (por. OB 2, 4, 10, 33, 137).

 Chrzest jest dlatego sakramentem wiary, bo jest wyznaniem i proklamacj wiary Ko軼io豉. W tej wierze dziecko jest chrzczone. Chrzest nie tylko oznacza i wyra瘸 wiar Ko軼io豉, ale tak瞠 j powoduje w ochrzczonym dziecku, daj帷 mu nadprzyrodzon cnot wiary. Wprawdzie dziecko a do wieku rozeznania nie b璠zie w stanie jej wyznawa, ale od tego momentu jest w陰czane przez ten dar wiary do wsp鏊noty wierz帷ych, tzn. tych, kt鏎zy posiadaj; 篡j wiar  3 . Wiara Ko軼io豉 jest elementem konstytutywnym sakramentu, dzi瘯i niej sprawowany chrzest jest sakramentem Chrystusa i mo瞠 by udzielony w Jego imi  4 . W powy窺zym aspekcie zwi您ku wiary i chrztu trzeba ukaza rol poszczeg鏊nych czynnik闚 w udzielaniu tego sakramentu.

 1.   R o l a   w s p  l n o t y   l o k a l n e j   w   n o w y m   o b r z  d z i e   c h r z t u

 Pierwszorz璠ne znaczenie wsp鏊noty parafialnej polega na tym, 瞠 jest ona znakiem Ko軼io豉 powszechnego, reprezentuje Ko軼i馧 powszechny (por. KK  28; OB 4). Dziecko przez chrzest wchodzi do tej wsp鏊noty, kt鏎a powinna je rado郾ie przyj望 (por. OB  41). Aby mog這 si to dokona w spos鏏 widzialny, wsp鏊nota parafialna powinna si zgromadzi przynajmniej przez swoich przedstawicieli i czynnie uczestniczy w ca造m obrz璠zie chrztu (por. IC 7).

 Udzia wsp鏊noty lokalnej w obrz璠zie chrztu b璠zie domaga si zmiany dotychczasowej praktyki udzielania chrztu w zasadzie zawsze i o ka盥ej porze dnia. Obecnie nale瘸這by wyznaczy mo磧iwie sta造 termin udzielania chrztu, wpleciony w ca這嗆 czynno軼i duszpasterskich, aby jak najbardziej umo磧iwi udzia wsp鏊noty w obrz璠zie wcielania do niej nowego cz這nka ludu Bo瞠go  5 . Ustalony termin chrztu nale瘸這by poda do wiadomo軼i wszystkich parafian, aby zgromadzi przynajmniej ich cze嗆, a wszystkich w陰czy do wsp鏊nej modlitwy w oratio fidelium. W ten spos鏏 ca豉 spo貫czno嗆 parafialna, przynajmniej przez modlitw b璠zie bra豉 udzia w tym wydarzeniu maj帷ym wielkie znaczenie dla ca貫j parafii. Proponuje si nawet zrezygnowanie czasem z niekt鏎ych tradycyjnych nabo瞠雟tw na rzecz uroczystego sprawowania chrztu w danej spo貫czno軼i ko軼ielnej  6 , lub wprowadzenia specjalnej mszy popo逝dniowej ze chrztem, zw豉szcza w du篡ch parafiach, w mniejszych za, jedn msz niedzieln w miesi帷u przeznaczy na udzielanie chrztu  7 .

 Zadanie wsp鏊noty nie ogranicza si jedynie do udzia逝 w samym obrz璠zie chrztu, ale „niemowl przed i po chrzcie ma prawo do mi這軼i i pomocy ze strony wsp鏊noty” (OB 4). Pomoc ta b璠zie polega豉 na modlitwie, 篡ciu wiar i w wierze, co pomo瞠 dziecku wzrasta i 篡 wiar Ko軼io豉. Chrzest dziecka jest sprawowany w wierze Ko軼io豉, rodziny dziecka i ca貫j wsp鏊noty (por. OB 67). Ten eklezjalny i wsp鏊notowy charakter chrztu ma by r闚nie zaznaczony przy chrzcie dziecka w niebezpiecze雟twie 鄉ierci, tak przez szafarza zwyczajnego, jak i przez szafarzy nadzwyczajnych. W takich wypadkach zaleca si wsp馧udzia we chrzcie przynajmniej kilku os鏏 (por. IC 16; OB 131).

 Chrzest jest nie tylko wydarzeniem w rodzinie, ale r闚nie w ca貫j lokalnej wsp鏊nocie, gdy przez chrzest dokonuje si przyj璚ie nowego cz這nka do ludu Bo瞠go. Prawdziwo嗆 znaku domaga si obecno軼i tej wsp鏊noty  8 . Udzielanie chrztu w ko軼iele parafialnym ma r闚nie ukazywa chrzest jako sakrament tworz帷y Ko軼i馧 (por. OB 10).

 2.   U d z i a    i   z a d a n i a   r o d z i c  w   d z i e c k a

 Obecnie zadania rodzic闚 dziecka przy chrzcie s wa積iejsze ni zadania rodzic闚 chrzestnych (por. OB 5). Wynikaj one z faktu wsp馧dzia豉nia ze Stw鏎c w akcie pocz璚ia dziecka. Rodzice maj ju przed chrztem przygotowa si do 鈍iadomego i czynnego w nim udzia逝 przez poznanie istotnych element闚 liturgii chrztu i jego teologii. Pomoc w tym maj s逝篡 cz這nkowie wsp鏊noty, przyjaciele oraz odpowiednia literatura (por. IC 7). Szczeg鏊ne zadanie w tej dziedzinie nale篡 do proboszcza i jego wsp馧pracownik闚, kt鏎zy maj obowi您ek przygotowa rodzic闚 do udzia逝 w obrz璠zie chrztu przez „duszpasterskie pouczenia i wsp鏊n modlitw” (OB 5).

 Poniewa chrzest jest udzielany nie tylko w wierze Ko軼io豉, ale r闚nie w wierze rodzic闚, jego udzielenie b璠zie zale瘸這 od tej w豉郾ie wiary rodzic闚 dziecka. Nale篡 jednak pami皻a, 瞠 wiara rodzic闚 jest wiar Ko軼io豉 i dlatego rodzice w Ko軼iele i przez Ko軼i馧, jako jego cz這nkowie bior udzia w duchowych narodzinach dziecka do nowego 篡cia w Bogu i z Bogiem. Sakrament chrztu, do kt鏎ego przynosz swe dziecko jest ich spotkaniem z wiar Ko軼io豉 i przez Ko軼i馧 z Chrystusem Zbawicielem wszystkich ludzi  9 .

 W praktyce niekt鏎zy rodzice b璠 nieprzygotowani do chrztu swego dziecka, a jednak prosz dla niego o chrzest, chocia wiadomo, 瞠 nie wychowaj go w wierze Ko軼io豉 (por. OB 25). Powstaje wi璚 problem pastoralny, czy udzieli chrztu dzieciom takich rodzic闚, co do kt鏎ych ma si uzasadnione w徠pliwo軼i czy zapewni dziecku chrze軼ija雟kie wychowanie. Nowe Ordo baptismi sygnalizuje ten problem (OB 25), ale go nie rozstrzyga, zlecaj帷 to konferencjom biskup闚, kt鏎zy maj wyda odpowiednie instrukcje duszpasterskie w tym wzgl璠zie, okre郵aj帷 odpowiednio d逝窺zy czas na przygotowanie tego rodzaju rodzic闚 na chrzest dziecka (OB 25).

 W wypadku, gdy tylko jedno z rodzic闚 dziecka nie mo瞠 aktualnie z這篡 wyznania wiary (nie jest katolikiem albo jest niewierz帷ym) nowe Ordo dopuszcza zachowanie milczenia przez tak osob w czasie wyznania wiary, 膨da jednak wyra幡ej zgody na wychowanie dziecka wg wiary otrzymanej na chrzcie 鈍. (OB 5, 4). Wydaje si, 瞠 w naszych warunkach cz瘰tszym b璠zie ten drugi wypadek, co do kt鏎ego nie ma w徠pliwo軼i jak post瘼owa. Powstaje jednak problem do rozwi您ania, jak post徙i kiedy obydwoje rodzice nie wierz, lub absolutnie nie spe軟iaj praktyk religijnych, a prosz o chrzest dziecka tylko ze wzgl璠闚 konwencjonalnych lub pod wp造wem usilnych nalega i nacisk闚 ze strony w豉snej rodziny. Decyzj w takich wypadkach ma podj望 proboszcz w oparciu o odpowiednie zarz康zenie konferencji biskup闚 (OB 8, 4).

 W czasie liturgii chrztu rodzice dziecka spe軟iaj prawdziwe funkcje liturgiczne, pe軟i swoje w豉sne ministerium przez to, 瞠:

  • uczestnicz w modlitwie ca貫go zgromadzenia i w liturgii s這wa,
  • publicznie prosz o chrzest swego dziecka,
  • kre郵 na jego czole znak krzy瘸,
  • wyrzekaj si szatana i sk豉daj wyznanie wiary,
  • przynosz dziecko do chrzcielnicy,
  • otrzymuj zapalon od pascha逝 鈍iec dziecka,
  • przyjmuj specjalne b這gos豉wie雟two przeznaczone dla matki i ojca dziecka (OB 5, 3-5).

 Nowe Ordo baptismi szczeg鏊nie mocno podkre郵a obowi您ek rodzic闚 wychowania dziecka w wierze Ko軼io豉, trosk o poznanie przez dziecko Boga, oraz przygotowanie do przyj璚ia bierzmowania i Eucharystii, kt鏎a jest uwie鎍zeniem wtajemniczenia chrze軼ija雟kiego zapocz徠kowanego we chrzcie (OB 5, 5). Wychodz帷 z tego stwierdzenia mo積a bardziej anga穎wa rodzic闚 w spraw katechizacji parafialnej i religijnego wychowania dziecka. Chrze軼ija雟kie wychowanie jest po prostu zwyk陰 konsekwencj przyj皻ego przez dziecko chrztu, o kt鏎y prosili sami rodzice i zobowi您ali si doprowadzi je do osobistej i dojrza貫j wiary. Ten moment jest przez nowy obrz璠 chrztu wielokrotnie podkre郵any (por. OB 3, 39, 45, 64, 73, 79, 81, 142).

 3.   R o l a   r o d z i c  w   c h r z e s t n y c h

 Rodzice chrzestni bior udzia w obrz璠zie chrztu jako urz璠owi przedstawiciele spo貫czno軼i wierz帷ych  10 . Maj oni by r闚nie znakiem macierzy雟kiej troski Ko軼io豉 o ochrzczone dziecko. St康 pytanie, czy s gotowi pomaga rodzicom naturalnym w chrze軼ija雟kim wychowaniu dziecka (OB 40). Chrzestni wyznaj r闚nie wiar Ko軼io豉 i swoj w豉sn wiar, spe軟iaj tak瞠 w豉軼iwe funkcje liturgiczne. Uwzgl璠niaj帷 to wszystko nowe Ordo baptismi poleca, aby nie wybiera na rodzic闚 chrzestnych takich, kt鏎zy nie mog szczerze z這篡 prawdziwego wyznania wiary (OB 6). W oparciu o te wskazania Ko軼io豉, w praktyce pastoralnej, w czasie przygotowywania rodzic闚 do chrztu dziecka, a nawet ju podczas przygotowania do ma鹵e雟twa, nale篡 omawia rol i znaczenie rodzic闚 chrzestnych, wp造waj帷 w ten spos鏏 na nale篡ty ich wyb鏎 zgodny z postanowieniami nowego Ordo baptismi (OB 6). Z tego wynika, 瞠 nie mog by rodzicami chrzestnymi niewierz帷y. Chrze軼ijanie innych wyzna mog t funkcj pe軟i, ale dopiero obok chrzestnych, kt鏎ymi s katolicy (IC 10, c).

 4.   Z a d a n i a   i   u p r a w n i e n i a   d u s z p a s t e r z a

 Dzia豉lno嗆 duszpasterska Ko軼io豉 jest sprawowaniem po鈔ednictwa zbawczego w celu doprowadzenia do spotkania konkretnego cz這wieka z Bogiem w wierze i mi這軼i przez s這wo i sakrament  11 .

 Sprawuj帷y sakramenty maj zawsze pami皻a, 瞠 dzia豉j „w Ko軼iele w imieniu Chrystusa i rnoc Ducha 安.” (IC 11). Sprawowanie sakrament闚 powinno poprzedza g這szenie s這wa Bo瞠go. Wynika to z faktu, 瞠 sakramenty s sakramentami wiary. S這wo wyja郾ia dokonuj帷 si tajemnic, wzbudza wiar i przez to warunkuje jego owocne przyj璚ie. Maj帷 to wszystko na uwadze, Ordo baptismi wielkie znaczenie przywi您uje do liturgii s這wa Bo瞠go w obrz璠zie chrztu (bogaty zestaw czyta biblijnych, homilia oparta nie tylko na czytaniach, ale r闚nie na liturgii sakramentu). Celem liturgii s這wa jest o篡wienie i pog喚bienie wiary u rodzic闚 dziecka, chrzestnych i wszystkich obecnych oraz okazanie ca貫go bogactwa sakramentu chrztu w aspekcie chrystologicznym, eklezjologicznym i indywidualnym. W tej perspektywie niedocenianie roli liturgii s這wa i homilii stwarza niebezpiecze雟two magicznego pojmowania sakrament闚 i niezrozumienie ich funkcji u鈍i璚aj帷ej i kultycznej.

 Duszpasterze pojmuj帷y w豉軼iwie sw funkcj s逝瞠bn wobec sprawowanych tajemnic i powierzonych sobie wiernych, nie zaniedbaj nigdy przed udzieleniem sakramentu, przez s這wo Bo瞠 wzbudzi u przyjmuj帷ych odpowiednie usposobienie konieczne do jego przyj璚ia. W zwi您ku z tym b璠 potrzebne par razy w roku zw豉szcza w okresie W. Postu (w wi瘯szych parafiach cz窷ciej) specjalne nauki przygotowawcze do uczestnictwa w celebracji chrzcielnej dla rodzic闚 i chrzestnych. W czasie takiego przygotowania nale瘸這by zwr鏂i uwag mi璠zy innymi na nast瘼uj帷e zagadnienia: wiara i chrzest, chrzest i Ko軼i馧, zadania rodzic闚 dziecka i chrzestnych, nauczy 酥iew闚 i aklamacji chrzcielnych, oraz szczeg馧owo om闚i liturgi sakramentu chrztu. Nale篡 r闚nie szczeg鏊nie wykorzysta moment pro軸y rodzic闚 o chrzest dla dziecka, jako okazj do pierwszej pouczaj帷ej katechezy na temat chrztu. W rozmowie tej trzeba ukaza chrzest jako sakrament wiary. Chrystus m闚i: „kto wierzy i ochrzci si...”, a wi璚 uzale積ia chrzest od wiary. W wypadku chrztu dzieci wielkie i decyduj帷e znaczenie ma wiara rodzic闚. Dlatego Ko軼i馧 udzielaj帷 dzieciom chrztu musi by moralnie pewny, 瞠 zostan one wychowane po chrze軼ija雟ku. Taka wst瘼na rozmowa ma szczeg鏊ne znaczenie w wypadku rodzic闚 oboj皻nych lub zgo豉 niewierz帷ych, kiedy nieraz b璠zie wskazane od這瞠nie chrztu dziecka. Zawsze jednak nale篡 to zrobi delikatnie i taktownie przedstawiaj帷 przekonywuj帷e uzasadnienie takiego post瘼owania  12 .

 Nowy obrz璠 chrztu daje szafarzom tego sakramentu rozleg貫 uprawnienia w zakresie wybierania r騜nych wariant闚 obrz璠u, zaznaczonych w samym obrz璠zie „uwzgl璠niaj帷 okoliczno軼i i rozmaite potrzeby i 篡czenia wiernych” (IC 34). Pewnych adaptacji domaga si sama okoliczno嗆 np. 鄉ier matki przy porodzie, chrzest dziecka opuszczonego lub nieznanego ojca itp. (por. OB 31, 1). W liturgii s這wa czytane perykopy mog by wybrane przez rodzic闚 dzieci, lub przez kap豉na kt鏎y mo瞠 dobra czytania najbardziej odpowiednie dla duchownych potrzeb uczestnik闚 (OB 44). W modlitwie wiernych mo積a r闚nie odpowiednio dobra wezwania w zale積o軼i od aktualnych potrzeb rodzin.

 Og鏊nie mo積a przyj望 zasad, 瞠 wsz璠zie tam gdzie jest powiedziane w obrz璠zie, i celebrans post瘼uje „w ten lub podobny spos鏏” jest miejsce na osobist inwencj celebransa (por. OB 76). Wst瘼 do nowego Ordo baptismi daj帷 szerokie uprawnienia sprawuj帷ym ten sakrament, stawia jednocze郾ie wyra幡e wymaganie aby ka盥orazowe udzielanie chrztu sprawowa z nale篡t godno軼i i w „miar mo磧iwo軼i dostosowa je do warunk闚 i 篡cia rodziny. Ktokolwiek udziela chrztu niech wykonuje obrz璠 dok豉dnie i pobo積ie, mech si tak瞠 stara, aby wszystkim okaza 篡czliwo嗆 i uprzejmo嗆” (OB 7, 2).

 Nie trudno zauwa篡, 瞠 przepisy nowego obrz璠u chrztu 鈍. k豉d szafarzom na sercu przede wszystkim trosk o rozbudzenie wiary tych, w kt鏎ych wierze jedynie mo積a udzieli chrztu niemowl皻om. Problem wiara i chrzest tak瞠 tutaj ukazuje si jako centralny problem liturgiczno-pastoralny.

Przypisy do C. Krakowiak: Niekt鏎e problemy pastoralno-liturgiczne nowego obrz璠u chrztu dzieci:
1  Por. J.   L é c u y e r,   L'enfant est baptisé dans la foi de l'Eglise. LMD nr 22 (1967) 21-37.

2  Por. M.   T s c h u s c h k e,   Teologia chrztu dzieci wed逝g nowego rytu w aspekcie personalistycznym, RBL 25(1972)88.

3  Por. J.   L é c u y e r,   art. cyt. 36.

4  Por. L.   V i l l e t t e,   Le baptème des enfants. Dossier et interpretation, LMD nr 22 (1967) 64.

5  Por. W.   S o b c z y k,   Chrzest dzieci w 篡ciu wsp鏊noty parafialnej, RBL 25 (1972) 107.

6  Por. tam瞠 108.

7  St.   H a r t l i e b,   Odnowa obrz璠u chrztu dzieci, w: Materia造 pomocnicze do wyk豉d闚 z liturgiki, Lublin 1970, 186.

8  Por. J.  B.   M o l i n,   Comment célébrer aujourd'hui le baptème d'un petit enfant, LMD nr 22 (1967) 105-106.

9  Por. L.   V i l l e t t e,   art. cyt., 65; J.  B.   M o l i n,   art. cyt., 109.

10  Por. J.  B.   M o l i n,   art. cyt., 110.

11  Por. Fr.   B l a c h n i c k i,   Teologia pastoralna og鏊na, Lublin 1970, 138-169.

12  Por. J.   S o b o t a,   Ordo baptismi parvulorum 1969 na tle dziej闚 teologii i praktyki chrztu dzieci, Lublin 1972, mps, KUL, s. 83-86.

Ks. Czes豉w Krakowiak, Lublin

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 47

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 47

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 48

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 49

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 50

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 51

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 52

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 53

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 54

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 55

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 56

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 57

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 58

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 59

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 60

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 61

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 62

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 63

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 64

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 65

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 66

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 67

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 68

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 69

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 70

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 71

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 72

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 73

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 74