Biuletyn Odnowy Liturgii. *  W: Collectanea Theologica 43:1973, f. III, s. 75-99.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1.  Ordo Cantus Missae – I. Pawlak
2.  Nowe dekrety papieskie o zniesieniu ni窺zych 鈍i璚e i 鈍i璚eniach diakonatu – oprac. C. Krakowiak
3.  Odpowiedzi Papieskiej Komisji Interpretacyjnej Dekret闚 Soboru Watyka雟kiego II na w徠pliwo軼i w zwi您ku z nowym Ordo Confirmationis – oprac. Cz. K.[rakowiak]

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
1.  XV spotkanie duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej w υm篡 – E. G.[uziakiewicz]
2.  Koncepcja formacji s逝瘺y liturgicznej w 鈍ietle dekretu „Ministeria quaedam” – F. Blachnicki
3.  Formacja liturgiczno-muzyczna psa速erzyst闚 – G. Skop

III. LITURGICZNA WSP粌NOTA
1.  Misterium paschalne w 篡ciu wsp鏊not wierz帷ych – S. Hartlieb
2.  Modlitwa prywatna a modlitwa liturgiczna – M. Marczewski

* Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,   Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. III, s. 75-78

I. LITERA I DUCH

I. Pawlak

1.  Ordo Cantus Missae

 Dnia 24 czerwca 1972 r. Kongregacja Kultu Bo瞠go og這si豉 now ksi璕 liturgiczn nosz帷 tytu Ordo Cantus Missae. Konieczno嗆 jej wydania, jak czytamy we wst瘼ie, wynikn窸a z daleko posuni皻ych zmian w liturgii mszalnej, zw豉szcza za odnowy kalendarza (zniesienie niekt鏎ych 鈍i徠 i okres闚 liturgicznych), pojawienia si nowego msza逝 (zmiany w obrz璠ach mszalnych, nowe formularze), wreszcie za z potrzeby dostosowania 酥iew闚 do nowego porz康ku czyta mszalnych. W przeciwie雟twie jednak do wymienionych ksi庵 Ordo Cantus Missae zasadniczo opiera si na tradycyjnym 酥iewie gregoria雟kim zawartym w Graduale Romanum i poza nielicznymi wyj徠kami nie wprowadza nowych 酥iew闚, a jedynie tak porz康kuje dotychczasowe, by odpowiada造 one wymogom odnowionej liturgii. Podstaw do takiego post瘼owania sta這 si wskazanie Konstytucji o Liturgii n. 114: „Z najwi瘯sz troskliwo軼i nale篡 zachowywa i otacza opiek skarbiec muzyki ko軼ielnej”. Pozostawiono wi璚 tradycyjny uk豉d 酥iew闚 mszalnych przesuwaj帷 jedynie miejsce ich wykonania tak, by tre嗆 ich zgadza豉 si z czytaniami danego dnia. Odnosi si to w pierwszym rz璠zie do 酥iew闚 mi璠zylekcyjnych (graduale, tractus, alleluja) a tak瞠 w wielkiej mierze do antyfon komunijnych, kt鏎ych tre嗆 winna pokrywa si z Ewangeli dnia, o ile z perykopy ewangelicznej zosta豉 zaczerpni皻a. Przy okazji przywr鏂ono niekt鏎e 酥iewy, kt鏎e kiedy nale瘸造 do autentycznego repertuaru, lecz w ci庵u wiek闚 zosta造 z r騜nych przyczyn usuni皻e. W ten spos鏏 wzbogacono repertuar gregoria雟ki o ok. 20 melodii  1 . OCM nie usuwa r闚nie utwor闚 neogregoria雟kich, aczkolwiek zach璚a do zast徙ienia ich dawnymi odpowiednimi 酥iewami z wyj徠kiem 鈍i徠: Chrystusa Kr鏊a, Naj鈍. Serca Jezusowego i Niepokalanego Pocz璚ia. Znacznie poszerzono Commune Sanctorum. Znalaz造 si w nim wszystkie utwory z Proprium Sanctorum, o ile nie by造 軼i郵e zwi您ane z jakim 鈍i皻ym, a tak瞠 pewna liczba 酥iew闚 z Proprium de Tempore. Ponadto nowe rubryki przewiduj pewn swobod w doborze 酥iew闚 – mo積a zast徙i utw鏎 ma這 znany lub trudny innym r闚nowa積ym. Zreszt zestawy 酥iew闚 zawieraj zazwyczaj kilka mo磧iwo軼i, a ponadto przewiduj zastosowanie tych samych 酥iew闚 w ci庵u ca貫go okresu liturgicznego np. jednej antyfony na ofiarowanie podczas ca貫go Adwentu.

 Ca豉 ksi璕a sk豉da si z nast瘼uj帷ych cz窷ci: Praenotanda (kt鏎ych pierwszy rozdzia zosta powy瞠j streszczony), Elenchus cantuum qui translati sunt ab una Missa ad aliam vel qui pluribus Missis assignati, Proprium de Tempore, Proprium de Sanctis, Communia, Missae Rituales, Missae ad Diversa, Missae Votivae, Liturgia Defunctorum, Varia oraz Indices.

 Poniewa nie spos鏏 om闚i wyczerpuj帷o ksi璕i sk豉daj帷ej si z 246 stron, gdy wymaga ona d逝窺zego i wnikliwego studium, dlatego zwr鏂imy uwag na pewne szczeg馧y opieraj帷 si zar闚no na uwagach wst瘼nych, jak i na rubrykach umieszczonych b康 to przy poszczeg鏊nych cz窷ciach, b康 te niekt鏎ych 酥iewach.

 1.  A n t y f o n    n a   W e j  c i e   powinni zaczyna wszyscy, a nie jak dot康 – kantorzy. Gwiazdki (asteriscus) podane w Graduale Romanum maj raczej charakter informacyjny, a nie normatywny. Do kantor闚 natomiast nale膨 wersety psalmu. Po ka盥ym wierszu wykonuje si antyfon. Jako ostatni wiersz mo積a 酥iewa Gloria Patri, mo積a jednak doksologi opu軼i, a nawet ograniczy si do 酥iewu samej tylko antyfony, je瞠li wymaga tego sytuacja np. kr鏒ka droga do o速arza. W uroczysto軼i i 鈍i皻a wolno 酥iewa zawsze introit Gaudeamus podstawiaj帷 w odpowiednim miejscu s這wa wyra瘸j帷e tajemnic dnia.

 2.  B  a g a n i a   K y r i e   e l e i s o n   w zasadzie wykonuje si dwukrotnie. Skoro jednak wzgl璠y muzyczne tego wymagaj, mo積a Kyrie powtarza trzy, a nawet wi璚ej razy. Przy trzeciej formie aktu pokutnego, gdzie b豉ganie poprzedzone jest kr鏒kim tropem, radzi si wykorzysta melodie Kyrie XVI, XVIII oraz inne zawarte w Kyriale simplex.

 3.  H y m n   G l o r i a   intonuje celebrans lub kantor. Wykonuj go za na przemian dwa ch鏎y lub kantorzy z ch鏎em, przy czym niekoniecznie trzeba si trzyma 軼i郵e kresek podzia這wych zawartych w Graduale Romanum.

 4.  C z y t a n i a   mog by 酥iewane. Melodie do nich podaj nn. 500 i 501. Pierwsze czytanie radzi si 酥iewa w tonie proroctwa, drugie (lub je郵i jest tylko jedno) na melodi Episto造. 如iewa si tak瞠 zako鎍zenie Verbum Domini i odpowied Deo gratias.

 5.   p i e w y   m i  d z y l e k c y j n e   to:

  1. Responsorium Graduale, kt鏎e wykonuj kantorzy lub ch鏎 a do wersetu. Werset natomiast nale篡 ju tylko do kantor闚. Ch鏎 nie w陰cza si pod jego koniec (od gwiazdki) jak to by這 dot康. Po wykonaniu wersetu mo積a powt鏎zy Responsorium.
  2. Alleluia z wersetem wykonuje si po drugim czytaniu, a w okresie paschalnym tak瞠 po pierwszym. Alleluia 酥iewaj 陰cznie z melizm najpierw kantorzy, a potem powtarza je r闚nie w ca這軼i schola lub wszyscy. Werset wykonuj kantorzy, poczem zn闚 wszyscy 酥iewaj alleluia.
  3. W okresie W. Postu zamiast Alleluia 酥iewa si Tractus, kt鏎y wykonuj na przemian dwa ch鏎y lub ch鏎 z kantorami.
  4. Je郵i przypada sekwencja, 酥iewa si j po ostatnim Alleluia w podobny spos鏏 jak Tractus, opuszczaj帷 Amen na ko鎍u. Skoro Alleluia nie jest 酥iewane, sekwencj si opuszcza. W tym miejscu nale篡 zaznaczy, 瞠 istnieje niezgodno嗆 pomi璠zy Ordo LectionumOrdo Cantus. OL umieszcza sekwencj przed Alleluia. Wydaje si to bardziej logiczne, je郵i Alleluia ma by przygotowaniem do Ewangelii i radosn aklamacj, a sekwencja raczej komentarzem, rozwa瘸niem tajemnicy dnia. Miejsce sekwencji wed逝g OCM uwarunkowane jest przypuszczalnie wzgl璠ami historycznymi, gdy zazwyczaj wykorzystywa豉 ona melizmat Alleluia  2 . Rozstrzygni璚ie tej w徠pliwo軼i przynios zapewne komentarze do OCM.

 6.  M e l o d i e   d o   E w a n g e l i i   wraz z konkluzj i odpowiedzi podaj nn. 502-504. Nie r騜ni si one niczym od dotychczasowych.

 7.  C r e d o   mo積a 酥iewa jak dot康: w ca這軼i na przemian, a Oratio Fidelium wykonuje si wed逝g zwyczaj闚 miejscowych.

 8.  Po antyfonie na ofiarowanie pozwala si doda kilka wierszy z odpowiedniego psalmu. W闚czas jednak po ka盥ym wersecie powtarza si antyfon. Stosuje si to tylko wtedy, gdy pozwala na to czas trwania obrz璠u (np. gdy okadza si dary ofiarne). Mo積a te psalm ca趾owicie pomin望. Dotyczy to r闚nie werset闚 w antyfonie Domine, Jesu Christe w mszach za zmar造ch. Zreszt n. 394 podaje 7 innych antyfon do wykorzystania w tym miejscu liturgii za zmar造ch.

 9.  OCM podtrzymuje tradycj melodii prostej i uroczystej w prefacji, z tym 瞠 dialog przed prefacj w tonie uroczystym mo積a zastosowa w ka盥ym przypadku. Podobnie dwie melodie posiada doksologia kanonu.

 10.  M o d l i t w a   P a  s k a   posiada 3 melodie: dawny tonus solemnis z Missale Romanum (potrydenckiego), tonus usualistonus alter opublikowane w Kyriale Simplex.

 11. W e z w a n i e   A g n u s   D e i   wykonuje si jak dot康 a cantoribus, omnibus respondentibus. Mo積a je powt鏎zy tak d逝go, jak trwa obrz璠 豉mania chleba, maj帷 jednak na uwadze jego form muzyczn.

 12.  A n t y f o n    k o m u n i j n    wykonuje si w podobny spos鏏 jak antyfon na wej軼ie tzn. z psalmem. Wybrane wersety psalmu podane s przy ka盥ej antyfonie. 如iew nale篡 tak jednak u這篡, by kantorzy bez trudno軼i mogli przyst徙i do Komunii 鈍. N. 142 podaje wyb鏎 antyfon komunijnych o charakterze eucharystycznym, kt鏎e mo積a wykonywa zawsze zamiast antyfony dnia. Powsta這 wi璚 swego rodzaju Commune antyfon komunijnych.

 13.  R y t   z a k o  c z e n i a   zawiera melodie do b這gos豉wie雟twa zwyk貫go, uroczystego i modlitw nad ludem (Por. Missale Romanum, ss. 495-506 i 507-511). B這gos豉wie雟two biskupie poprzedzone jest znanym dialogiem. Ite, missa est wykonuje si z podw鎩nym alleluja od I Niedzieli Paschy przez ca陰 oktaw a tak瞠 w VIII Niedziel Paschy czyli Zes豉nia Ducha 安.

 Nale篡 doda, i OCM podaje melodie do s堯w towarzysz帷ych znakowi krzy瘸 na pocz徠ku liturgii (In nomine Patris... oraz do modlitwy o pok鎩 po embolizmie, co wydaje si rzecz logiczn, gdy w obydwu przypadkach 酥iew nie zostanie przerwany przez s這wo m闚ione. Dekret wprowadzaj帷y zaznacza, 瞠 normy OCM dotycz tych, kt鏎zy uczestnicz w liturgii odprawianej w j瞛yku 豉ci雟kim. Tego rodzaju zgromadzenia praktycznie dzi rzadko wyst瘼uj. Cz窷ciej natomiast zdarzaj si przypadki, gdzie nie wszyscy znaj 豉cin i umiej wykona 酥iewy gregoria雟kie, ale ch皻nie ich s逝chaj. Uwzgl璠niaj帷 rozmaito嗆 potrzeb lokalnych, duszpasterze przyjmuj raz po raz program mieszany: 酥iew gregoria雟ki na przemian ze 酥iewem w j瞛yku narodowym  3 . Nie mo積a bowiem zapomina o udziale w obrz璠ach tak瞠 poprzez s逝chanie 酥iewu czy muzyki  4 .

 Trzeba r闚nie doda, 瞠 OCM wprowadza poprawki do Graduale Simplex tym samym sankcjonuj帷 jego wa積o嗆. Zawsze bowiem mo積a wybra 酥iew lub 酥iewy z tego gradua逝, je郵i brak 鈔odk闚 na wykonanie ozdobnych i trudnych melodii z Graduale Romanum.

 OCM porz康kuje wreszcie liturgi za zmar造ch i dostosowuje 酥iewy do nowych wymog闚. Znajdujemy tam 9 r騜nych antyfon na wej軼ie, 5 gradua堯w, 8 alleluja, 8 antyfon na ofiarowanie i 12 na komuni. Szokuj帷ym mo瞠 by fakt po陰czenia 酥iewu Alleluia z wersetem Requiem aeternam, gdy dot康 wydawa這 si, i oba te teksty wykluczaj si wzajemnie (melodi podaje n. 394). OCM nie przewiduje dostosowywania melodii gregoria雟kich do nowego Missale Romanum. Antyfony zawarte w mszale b璠 t逝maczone na j瞛yki narodowe i maj by do nich tworzone nowe melodie odpowiadaj帷e duchowi poszczeg鏊nych kultur.

 Jak ju wspomniano, powy窺ze om闚ienie nie wyczerpuje ca這軼i zagadnienia. Pragnie je tylko zasygnalizowa. Mo積a na koniec pokusi si o stwierdzenie, 瞠 wraz z og這szeniem OCM zako鎍zy豉 si zasadnicza odnowa liturgii mszalnej  5 . Wprawdzie spodziewa si nale篡 jeszcze uzupe軟ie, ale trzon ca貫j liturgii nie ulegnie chyba zmianie. Nabra豉 ona wi瘯szej spoisto軼i wewn皻rznej, zosta豉 bardzo urozmaicona a jednocze郾ie uelastyczniona. Sta這 si to m.in. poprzez opublikowanie Ordo Cantus Missae, kt鏎e po陰czy這 nova et vetera.
 

Przypisy do I. Pawlak, Ordo Cantus Missae
1  Niekt鏎e z tych przywr鏂onych 酥iew闚 znajduj si w polskich r瘯opisach liturgicznych. Dla przyk豉du mo積a wymieni: introit Memento nostri przewidziany na IV Niedziel Adwentu, Alleluja z wersetem Laudate Dominum z pi徠ego tygodnia okresu per annum, antyfon ofertoryjn ad libitum na Wniebowst徙ienie Viri Galilei i antyfon komunijn Qui biberit z inn melodi ni w Graduale Romanum. Powy窺ze 酥iewy znajduj si w graduale gnie幡ie雟kim MS 195 z 1536 r. znajduj帷ego si w Archiwum Archidiecezjalnym w Gnie幡ie.

2  M.   B i h a n.   Le chant grégorien: L'Ordo Cantus Missae, Musique Sacrée, Informations. Bulletin mensuel du Centre National de Pastorale Liturgique 17/9 – octobre 1972.

3  Por. St.   W  j c i k,   Msza bez udzia逝 ludu, Homo Dei 41(1972) 194-195.

4  M.   B i h a n,   art.cyt.

5  Por. J.   C l a i r e,   L'„Ordo Cantus Missae”, Notitiae 75(1972) 226.

Ks. Ireneusz Pawlak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. III, s. 78-81

I. LITERA I DUCH

Oprac. C. Krakowiak

2.  Nowe dekrety papieskie o zniesieniu ni窺zych 鈍i璚e i 鈍i璚eniach diakonatu

 Po wydaniu obrz璠闚 鈍i璚e kap豉雟kich i diakonatu przysz豉 kolej na reform dotychczasowych 鈍i璚e ni窺zych. Sprawie tej po鈍i璚a papie motu proprio Ministeria quaedam z 15 IX 1972.

 Uzasadniaj帷 wprowadzane zmiany papie odwo逝je si do Konstytucji o 鈍. Liturgii, kt鏎a zaleca, aby zgromadzenie ukazywa這 Ko軼i馧, w kt鏎ym s r騜ne urz璠y i pos逝gi (KL 62), oraz aby wszyscy brali aktywny udzia w czynno軼iach liturgicznych (KL 14) spe軟iaj帷 swoj w豉sn funkcj na mocy przepis闚 liturgicznych (KL 28). Poniewa s r騜ne funkcje i pos逝gi w s逝瘺ie ludowi Bo瞠mu i kulcie oddawanym Bogu, z kt鏎ych wiele mog wykonywa tak瞠 鈍ieccy, zachodzi豉 potrzeba nowego na nie spojrzenia i ich uporz康kowania.

 Papie m闚i dalej, 瞠 szczeg鏊nie potrzebni s s逝dzy s這wa i o速arza, dlatego w Ko軼iele 豉ci雟kim, specjalne zadania w pos逝dze s這wa i o速arza spe軟iaj lektorzy i akolici. Je郵i ponadto konferencje episkopat闚 uznaj za potrzebne ustanowienie jeszcze innych funkcji, jest to mo磧iwe, po uprzednim zwr鏂eniu si w tej sprawie do Stolicy Apostolskiej.

 Omawiane motu proprio podaje nast瘼uj帷e postanowienia znosz帷e dotychczasowe przepisy Kodeksu Prawa Kanonicznego

  • nie udziela si ju tonsury, a w陰czenie do stanu duchownego dokonuje si przez przyj璚ie diakonatu;
  • to, co dotychczas nazywane by這 „鈍i璚enia mniejsze” lub „ni窺ze”, ma nazywa si teraz ministeria (urz璠y) i udziela si ich nie przez ordinatio (鈍i璚enie) ale przez institutio (ustanowienie). W ten spos鏏 ukazana zostanie wyra幡iej r騜nica mi璠zy klerem a 鈍ieckimi oraz mi璠zy ich prawami i obowi您kami;
  • ministeria te mo積a powierza osobom 鈍ieckim, nie s one zarezerwowane kandydatom do kap豉雟twa;
  • w Ko軼iele 豉ci雟kim s dwa ministeria: lektora i akolity. Obowi您ki zwi您ane z dotychczasowymi 鈍i璚eniami subdiakonatu rozdziela si mi璠zy lektora i akolit por. IGMR nr 65). Je瞠li konferencja episkopatu tak postanowi, to akolit mo積a nazywa tak瞠 subdiakonem.

 Jako g堯wne obowi您ki lektora wymienione s nast瘼uj帷e funkcje:

  • czytanie w zgromadzeniu liturgicznym s這wa Bo瞠go (quod ei est primum),
  • je郵i brak psa速erzysty, lektor recytuje psalm responsoryjny, a je郵i nie ma diakona lub kantora, intencje modlitwy wiernych,
  • kieruje 酥iewem wiernych,
  • poucza wiernych o godnym przyjmowaniu sakrament闚 鈍i皻ych,
  • mo瞠 te niekiedy przygotowa innych wiernych do czytania Pisma 鈍. w liturgii.

 Natomiast akolita jest ustanowiony w tym celu, aby pomaga diakonowi i s逝篡 kap豉nowi. Jego g堯wnymi zadaniami s:

  • troska o o速arz,
  • pomoc kap豉nowi i diakonowi w czynno軼iach liturgicznych zw豉szcza we Mszy 鈍. Jako nadzwyczajny szafarz akolita mo瞠 udziela Komunii 鈍. (je郵i brak zwyczajnych szafarzy, albo je郵i z powodu z貫go stanu zdrowia, podesz貫go wieku, lub z powodu sprawowania innego pastoralnego ministerium sami nie mog tego zrobi, albo wreszcie je郵i jest bardzo du穎 wiernych do Komunii 鈍. i gdyby udzielanie jej przez samego tylko kap豉na nazbyt przed逝瘸這 msz).

 Z tych samych wzgl璠闚 mog akolici robi wystawienie (i repozycj) Naj鈍i皻szego Sakramentu do adoracji wiernych, ale nie mog b這gos豉wi. Akolici mog r闚nie przygotowa innych wiernych do r騜nych pos逝g liturgicznych w czasie sprawowania liturgii.

 Wype軟ianie tak licznych pos逝g powierzonych lektorom i akolitom wymaga dobrego ich przygotowania teoretycznego (wiadomo軼i o publicznym kulcie Ko軼io豉, o g喚bokim sensie sprawowanych czynno軼i) oraz duchowego, aby karmili si Pismem 鈍. i Eucharysti i aby uczyli si codziennie ofiarowywania si Bogu, b璠帷 w 鈍i徠yni przyk豉dem dla pozosta造ch wiernych.

 Ministeria lektora i akolity wed逝g tradycji Ko軼io豉 s zastrze穎ne tylko m篹czyznom. Kandydatom do tych urz璠闚 stawia si nast瘼uj帷e wymagania: wyra幡a pro軸a przyj皻a przez biskupa, odpowiedni wiek i kwalifikacje okre郵one szczeg馧owo przez konferencj episkopatu, mocna wola s逝瞠nia Bogu i wiernym.

 Uroczystego przyj璚ia do tej s逝瘺y dokonuje biskup wed逝g obrz璠u, kt鏎y nied逝go b璠zie wydany. Zadaniem konferencji episkopatu jest ustalenie okresu przerwy (interstitia), je郵i udziela si obydwu urz璠闚 jednej osobie.

 Kandydaci do diakonatu i kap豉雟twa musz obowi您kowo przyj望 te ministeria i przez pewien czas je wykonywa, jako przygotowanie do przysz貫go pos逝giwania s這wu i o速arzowi. Dyspensa od tych urz璠闚, dla wspomnianych wy瞠j kandydat闚 zastrze穎na jest Stolicy Apostolskiej. Przyj璚ie tych ministeri闚 nie upowa積ia do wymagania od Ko軼io豉 utrzymania lub wynagrodzenia. Powy窺ze postanowienia obowi您uj od 1 I 1973.

 Omawiany dokument papieski okre郵aj帷 szczeg馧owe zadania lektor闚 i akolit闚 nie zawsze je dok豉dnie precyzuje. Nie s jasne tak瞠 okre郵enia funkcji lektora jak: „kieruje 酥iewem wiernych” i „poucza wiernych o dogodnym przyjmowaniu sakrament闚 鈍i皻ych”. Nie wiadomo o jakie kierowanie (酥iewem chodzi, czy nie jest to wchodzenie w funkcje kantora? Jeszcze bardziej niejasne jest okre郵enie roli lektora w pouczaniu wiernych o dogodnym przyjmowaniu sakrament闚 鈍i皻ych; wydaje si, 瞠 chodzi tu chyba o pewne wskazania porz康kowe przy przyjmowaniu sakrament闚 鈍.

 Na podstawie powy窺zych decyzji Stolicy Apostolskiej o zniesieniu subdiakonatu i przej璚iu funkcji zwi您anych z tym 鈍i璚eniem przez lektora i akolit trac aktualno嗆 przepisy IGMR nr 142-152 m闚i帷e o czynno軼iach subdiakona w czasie Mszy 鈍. Powstaje jednak pytanie, kt鏎e czynno軼i liturgiczne dotychczasowego subdiakona sprawuje lektor, a kt鏎e akolita. Wydaje si, 瞠 mo積a przyj望 og鏊n zasad, 瞠 wszystko to, co dotyczy pos逝gi s這wa nale篡 teraz do lektora (IGMR nr 145-146), natomiast pos逝ga przy o速arzu b璠zie nale瘸豉 do akolity (IGMR nr 147-151). Podzia taki oparty jest na stwierdzeniu papie瘸, 瞠 s dwie g堯wne pos逝gi w Ko軼iele, pos逝ga s這wa (funkcja lektora) i pos逝ga o速arza (funkcja akolity).

 Szczeg鏊nie nale篡 si cieszy z decyzji papie瘸 pozwalaj帷ej akolitom w okre郵onych wy瞠j wypadkach na udzielanie Komunii 鈍. oraz robienie wystawienia Naj鈍i皻szego Sakramentu. Skorzystaj z tego przede wszystkim alumni seminari闚 duchownych maj帷y urz康 akolity, zw豉szcza w czasie 鈍i徠 Wielkanocy i Bo瞠go Narodzenia, kiedy jest bardzo du穎 wiernych do Komunii 鈍. i cz瘰to z powodu udzielania jej przez jednego kap豉na Msza 鈍. nazbyt si przed逝瘸.

 Drugi dokument papieski Ad pascendum z 14 IX 1972 po鈍i璚ony jest diakonatowi w Ko軼iele, tak sta貫mu jak i przej軼iowemu przed 鈍i璚eniami prezbiteratu. Po kr鏒kim przedstawieniu pos逝gi diakona w Ko軼iele pierwszych wiek闚, papie charakteryzuje obecne zadania diakon闚 i okre郵a wa積iejsze momenty w przygotowaniu kandydat闚 do diakonatu.

 Kandydat do diakonatu lub prezbiteratu powinien publicznie wyrazi wol ofiarowania si na s逝瘺 Bogu i Ko軼io這wi przez wykonywanie 鈍i皻ego urz璠u. Ko軼i馧 ze swej strony przyjmuje to ofiarowanie, wzywa i wybiera oraz przygotowuje do przyj璚ia 鈍i璚e przez w陰czenie do grona kandydat闚 do stanu duchownego. My郵 Ko軼io豉 jest powierzanie ministeri闚 lektora i akolity przede wszystkim tym, kt鏎zy pragn odda si specjalnej s逝瘺ie Bogu i Ko軼io這wi. Ko軼io這wi zale篡 bowiem, aby ci kandydaci, odpowiednio karmieni ze sto逝 s這wa i Cia豉 Pa雟kiego, przez odpowiednie studium i 獞iczenia, stopniowo przygotowywali si do pos逝gi s這wa i o速arza, oraz aby przyst瘼owali do 鈍i璚e 鈍iadomi swego powo豉nia.

 W zwi您ku z tym, dokument papieski poleca wprowadzenie obrz璠u dopuszczenia kandydat闚 do diakonatu i kap豉雟twa. Do tego dopuszczenia wymagane s: w豉snor璚znie napisana pro軸a kandydata oraz jej przyj璚ie przez odpowiedniego prze這穎nego ko軼ielnego dane na pi鄉ie. Tym odpowiednim prze這穎nym jest ordynariusz. Okre郵one s r闚nie pewne kwalifikacje kandydat闚; mog by przyj璚i ci, kt鏎zy: okazuj prawdziwe oznaki powo豉nia, odznaczaj si dobrymi obyczajami, wolni s od defekt闚 duchowych i cielesnych oraz chc swe 篡cie odda na s逝瘺 Ko軼io這wi, na chwa喚 Boga i dla dobra wiernych. Dolna granica wieku kandydat闚 zosta豉 okre郵ona na 20 lat (uko鎍zone!). Kandydaci powinni r闚nie zacz望 ju kurs teologii. Maj oni prawo ze strony Ko軼io豉 do nale篡tej troski o ich powo豉nie i odpowiedniej pomocy w rozwoju duchowym.

 Obrz璠u liturgicznego przyj璚ia kandydat闚 dokonuje ordynariusz, jemu to kandydaci przed 鈍i璚eniami przekazuj w豉snor璚znie napisan deklaracj, 鈍iadcz帷 o ch皻nym i dobrowolnym przyjmowaniu 鈍i璚e. Kandydaci do diakonatu i 鈍i璚e kap豉雟kich w specjalnym obrz璠zie poprzedzaj帷ym 鈍i璚enia diakonatu sk豉daj zobowi您anie zachowania celibatu propter regnum caelorum wobec Boga i Ko軼io豉. Tak przyj皻y celibat jest przeszkod uniemo磧iwiaj帷 ma鹵e雟two. Zar闚no diakoni stali jak i maj帷y przyj望 prezbiterat otrzymuj 鈍i璚enia dopiero po odbyciu przepisanych prawem studi闚.

 Zobowi您anie do brewiarza inaczej dotyczy diakon闚 sta造ch, a inaczej maj帷ych przyj望 鈍i璚enia kap豉雟kie. Pierwsi nie s do modlitwy brewiarzowej w spos鏏 軼is造 zobowi您ani. Dokument m闚i jedynie, 瞠 maxime decet, aby przynajmniej jak捷 cz窷 brewiarza odmawiali ka盥ego dnia. Natomiast diakoni wezwani do kap豉雟twa obowi您ani s do modlitwy brewiarzowej. Przez przyj璚ie diakonatu dokonuje si przyj璚ie do stanu duchownego i inkardynacja do diecezji.

 Papie zapowiada w zwi您ku z tymi postanowieniami og這szenia wkr鏒ce obrz璠闚 dopuszczenia kandydat闚 do diakonatu i kap豉雟twa oraz przyj璚ia celibatu.

 W zako鎍zeniu omawianego motu proprio papie stwierdza, 瞠 ci kt鏎zy ju przyj瘭i tonsur zachowuj wszystkie obowi您ki, prawa i przywileje duchownych. To samo odnosi si do subdiakon闚 z tym, 瞠 musz oni ponownie powt鏎zy zobowi您anie do zachowywania celibatu.

 W ten spos鏏 reforma ni窺zych 鈍i璚e kap豉雟kich, subdiakonatu i wprowadzenie na ich miejsce ministeri闚 lektora i akolity, dost瘼nych tak瞠 dla ludzi 鈍ieckich, wyra幡iej ukazuje w Ko軼iele r騜nic mi璠zy kap豉雟twem s逝瞠bnym a wsp鏊nym kap豉雟twem wiernych, kt鏎e r騜ni si nie tylko stopniem ale istot, „s sobie jednak wzajemnie podporz康kowane, jedno i drugie bowiem we w豉軼iwy sobie spos鏏 uczestniczy w jednym kap豉雟twie Chrystusowym” (KK 10).

Na podstawie L'Osservatore Romano z 15 IX 1972
opracowa ks. Czes豉w Krakowiak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. III, s. 81-82

I. LITERA I DUCH

Oprac. Cz. K.[rakowiak]

3.  Odpowiedzi Papieskiej Komisji Interpretacyjnej Dekret闚 Soboru Watyka雟kiego II na w徠pliwo軼i w zwi您ku z nowym Ordo Confirmationis

 Po wydaniu przez papie瘸 Paw豉 VI konstytucji apostolskiej Divinae consortium naturae og豉szaj帷ej nowy obrz璠 bierzmowania, zacz窸y nap造wa do Stolicy Apostolskiej pytania odno郾ie istotnego obrz璠u tego sakramentu. Chodzi這 o rozstrzygni璚ie, czy szafarz bierzmowania ma wk豉da r瘯 na g這w kandydata w czasie namaszczania czo豉, czy te wystarcza samo namaszczenie. Komisja Interpretacyjna odpowiedzia豉, 瞠 wystarcza samo namaszczenie, kt鏎e w wystarczaj帷y spos鏏 ukazuje w這瞠nie r瘯i. Po tej odpowiedzi podpisanej przez kard.  P.   F e l i c i,   umieszczono komentarz t逝macz帷y takie rozwi您anie na podstawie konstytucji apostolskiej i nowego obrz璠u bierzmowania, gdzie powiedziane jest, 瞠 „bierzmowania udziela si przez namaszczenie krzy瞠m na czole, kt鏎ego dokonuje si w這瞠niem r瘯i (quae fit manus impositione) i przez s這wa: przyjmij znak Daru Ducha 安i皻ego” (OC Praenot., nr 9, OC nr 27; 44; 55; 56). Przypomniano jednocze郾ie, 瞠 rzymski obrz璠 bierzmowania, a do   B e n e d y k t a  XIII  (1724-1730) posiada tylko jedno w這瞠nie r彗 na wszystkich kandydat闚 jednocze郾ie na pocz徠ku obrz璠u, podczas modlitwy Deus Omnipotens. Nie by這 w這瞠nia r瘯i w czasie namaszczania, jedynie niekt鏎zy teologowie widzieli je w dotyku podczas namaszczania czo豉. Dopiero   B e n e d y k t  XIII   wprowadzi rubryk: imposita manu dextra super caput confirmandi, ale nigdy Stolica Ap. nie uwa瘸豉, 瞠 to w這瞠nie r瘯i nale篡 do wa積o軼i sakramentu. Z tego wynika, 瞠 istotnym obrz璠em bierzmowania nie jest w這瞠nie r彗, ale namaszczenie czo豉 krzy禦em.  B.   B o t t e   t逝maczy to tym, 瞠 ten gest jest wyra幡iejszy oraz 瞠 obrz康ki wschodnie nie znaj wk豉dania r彗, a jedynie namaszczenie krzy禦em, kt鏎e jest jednocze郾ie w這瞠niem r瘯i, bo jest kontaktem r瘯i szafarza z g這w bierzmowanego. W ten spos鏏 opuszczenie rubryki   B e n e d y k t a  XIII   jest celow poprawk i powrotem do dawnej tradycji Ko軼io豉 powszechnego (por.  B.   B o t e,   Problemes de la confirmation. Questions liturgiques 1, 1972, 3-8).

 Powstaj r闚nie trudno軼i przy przek豉dzie formu造 sakramentalnej bierzmowania. J瞛yk grecki i 豉ci雟ki u篡waj dope軟iacza identyczno軼i lub dopowiedzenia (przydawki) tzn. 瞠 s這wo w dope軟iaczu nie przedstawia czego r騜nego od rzeczownika, od kt鏎ego zale篡, ale oznacza identyczno嗆 mi璠zy tymi dwoma rzeczownikami. Tak jest w przypadku formu造 bierzmowania. Nie chodzi wi璚 tutaj o dar kt鏎y pochodzi od Ducha i jest od Niego r騜ny, ale o dar, kt鏎ym jest sam Duch 安i皻y. Takie t逝maczenie jest zgodne z ca陰 tradycj biblijn, kt鏎a m闚i o Duchu 安i皻ym jako darze, 瞠 Duch 安. jest dawany wiernym. Komentarz zaznacza jeszcze, 瞠 s這wa Donum, nie nale篡 rozumie jako dona pochodz帷e od Ducha 安., lecz samego Ducha 安. kt鏎y jest Darem i od Niego pochodz inne dary szczeg馧owe (por. OC nr 25). Podano tak瞠 przyk豉dy t逝macze formu造 na r騜ne j瞛yki. Francuzi przet逝maczyli j przez: N., re蔞is la marque de l'Esprit Saint qui t'est donné, W這si: N., riceri il sigillo delio Spirito Santo che ti è dato in dono.

Na podstawie Notitiae 76/1972
oprac. Ks. Cz.[es豉w] K.[rakowiak]

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. III, s. 82-83

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

E. G.[uziakiewicz]

1.  XV spotkanie duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej w υm篡

 W dniach 26 i 27 pa寮ziernika 1972 r. odby這 si w υm篡 XV spotkanie diecezjalnych i zakonnych duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej. Zebranych w auli Wy窺zego Seminarium Duchownego powita bardzo serdecznie ks. bp Miko豉j   S a s i n o w s k i,   gospodarz tego terenu. Zjazd otworzy ks. bp  Pawe   L a t u s e k,   delegat episkopatu do spraw s逝瘺y liturgicznej.

 Po odczytaniu przez sekretarza sprawozdania z poprzedniego spotkania, kt鏎e odby這 si wiosn tego roku w Tarnowie, krajowy duszpasterz s逝瘺y liturgicznej ks. dr  Franciszek   B l a c h n i c k i   wprowadzi zebranych w tematyk zjazdu. Nast瘼nie z這篡 relacj z pracy i osi庵ni耩 Krajowego O鈔odka Formacji S逝瘺y Liturgicznej, zasygnalizowa obecnym obszerne sprawozdanie z tegorocznej wakacyjnej akcji rekolekcyjnej (przekazane diecezjalnym referentom w teczce z materia豉mi ze zjazdu) i po przerwie obiadowej om闚i dekret Kongregacji Kultu Bo瞠go o reformie ni窺zych 鈍i璚e. Wskaza przy tym na jego znaczenie i mo磧iwo軼i wykorzystania w naszym kraju przez duszpasterstwo s逝瘺y liturgicznej. W 篡wej dyskusji, kt鏎 wywo豉 referat, zwr鏂ono uwag na nast瘼uj帷e sprawy:

  1. w豉軼iwe relacje mi璠zy dot康 istniej帷ymi funkcjami akolity i lektora w s逝瘺ie liturgicznej a nowopowsta造mi urz璠ami:
  2. formacj kandydat闚 do tych urz璠闚;
  3. kwesti proponowanych nazw.

 Dotychczasow s逝瘺 liturgiczn widziano jako baz do uformowania nowych urz璠闚. Duszpasterz 堯dzki wskaza na mo磧iwo嗆 wykorzystania 3-letniego programu pracy z lektorami do formacji kandydat闚 na urz康 lektora w nowym znaczeniu.

 Po dyskusji przedstawiono sprawozdania z pracy duszpasterstwa liturgicznego niekt鏎ych diecezji. Referent z diecezji sandomierskiej om闚i wakacyjn akcj rekolekcyjn. Diecezja posiada ju kilka w豉snych punkt闚, gdzie odbywaj si tego typu rekolekcje. Obj窸y one w tym roku ok. 250 os鏏. Praca wakacyjna kontynuowana jest przez dni wsp鏊noty s逝瘺y liturgicznej odbywaj帷e si na terenie diecezji w trzech o鈔odkach, a tak瞠 przez systematycznie przeprowadzane w parafiach spotkania tygodniowe z ewangeliczn rewizj 篡cia.

 Duszpasterz 堯dzki opowiedzia o pracy w kierunku przygotowania alumn闚 seminarium do zaj耩 z zespo豉mi s逝瘺y liturgicznej.

 W administracji drohiczy雟kiej skoncentrowano si na pracy z m這dzie膨 wiejsk i pozaszkoln z racji odr瑿nego charakteru spo貫czno-socjologicznego tego terenu. Organizuje si tam dekanalne kursy dla lektor闚 wed逝g programu og鏊nopolskiego.

 W kolejnym punkcie programu duszpasterz krajowy zaprezentowa opracowane w Krajowym O鈔odku materia造 do pracy z zespo豉mi s逝瘺y liturgicznej. Obejmowa造 one nast瘼uj帷e teczki:

  1. Dzieci璚a Schola Liturgiczna (I rok pracy),
  2. Wst瘼ny rok formacji dziewcz璚ej scholi 酥iewaczej (dla dziewcz徠 starszych),
  3. Skr鏂ony (dwuletni) program formacji ministrant闚,
  4. Podstawowa formacja lektor闚, wyd. II.

 Wieczorem odby這 si spotkanie w auli Diecezjalnego Instytutu Pastoralnego, gdzie omawiano bie膨ce trudno軼i z pracy w terenie i imprez organizowanych przez Krajowe Duszpasterstwo.

 Obrady w drugim dniu rozpocz皻o kr鏒kim sprawozdaniem jednego z duszpasterzy z sesji Coetus Internationalis Ministrantium w Rzymie. Scharakteryzowa on podr璚znik s逝瘺y ministranckiej, kt鏎y by przedmiotem obrad (ma by wydany z inicjatywy CIM). Poinformowa tak瞠 o przyj璚iu obraduj帷ych przez papie瘸 oraz prefekta Kongregacji Kultu Bo瞠go.

 Du瞠 zainteresowanie wywo豉 referat ks. mgr  Zbigniewa   P i a s e c k i e g o:   Psalm responsoryjny w odnowionej liturgii. Prelegent po przedstawieniu historii psalmu responsoryjnego w liturgii rzymskiej om闚i jego funkcj kerygmatyczno-dialogow i medytacyjn oraz uwarunkowania jego funkcjonalno軼i od strony formy poetyckiej i muzycznej.

 Uczestnicy poruszyli w dyskusji zagadnienie najw豉軼iwszej formy muzyki w liturgii. Niekt鏎zy bronili muzyki dawnej wskazuj帷 na jej funkcj wychowawcz. Wydaje si jednak, 瞠 m這dsze pokolenie musi znale潭 w豉sny wyraz muzyczny prze篡wania liturgii, kt鏎y b璠zie chyba syntez muzyki dawnej i wsp馧czesnej. Nast瘼nie stwierdzono ma陰 zrozumia這嗆 obecnego przek豉du psalmu responsoryjnego. Postulowano komentarz, podr璚zniki, kt鏎e pomog造by rozwi您a ten problem. Wskazano r闚nie na maj帷y si ukaza lekcjonarz, kt鏎y b璠zie zawiera bardziej komunikatywny przek豉d tej cz窷ci liturgii.

 Problem wykonawcy psalmu responsoryjnego podj窸a w ostatnim referacie mgr Gizela   S k o p.   Po rozr騜nieniu funkcji psa速erzysty i kantora wskaza豉 na warunki, jakie musi spe軟ia solowy wykonawca 酥iewu liturgicznego. Dalsza cz窷 referatu po鈍i璚ona by豉 programowi i metodzie formacji.

 W dyskusji podj皻o nast瘼uj帷e tematy: 1) wiek psa速erzysty; 2) organista w roli psa速erzysty, pomoc w wychowaniu muzycznym kantor闚; 3) kobieta spe軟iaj帷a funkcj psa速erzysty.

 Dyskusja ta by豉 ostatnim ju punktem programu jesiennego zjazdu.

E.[dward] G.[uziakiewicz]

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. III, s. 83-86

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

F. Blachnicki

2.  Koncepcja formacji s逝瘺y liturgicznej w 鈍ietle dekretu „Ministeria quaedam”

 Soborowa reforma liturgii, kt鏎a obj窸a tak瞠 reform s逝瘺 i urz璠闚 zgromadzeniu liturgicznym, wykazuje tendencj do powierzenia tych s逝瘺 urz璠闚 ludziom starszym i dojrzalszym. Jeste鄉y 鈍iadkami jakiego „odinfantylizowania” liturgii. Ukoronowaniem czy jakim ostatecznym przypiecz皻owaniem tych tendencji jest opublikowane przez Kongregacj Kultu Bo瞠go w dniu 14 IX 1972 pismo apostolskie   P a w  a  VI   Ministeria quaedam, wprowadzaj帷e reform ni窺zych 鈍i璚e. Pismo to ustanawia dwa urz璠y liturgiczne (ministeria: lektora i akolity), dost瘼ne r闚nie dla 鈍ieckich. Z przywi您anych do tych urz璠闚 obowi您k闚 i uprawnie (np. w odniesieniu do akolity udzielanie Komunii 鈍. wiernym) oraz warunk闚 ich udzielania wynika, 瞠 urz璠y te s przewidziane zasadniczo dla ludzi doros造ch, przynajmniej po uko鎍zeniu 18 roku 篡cia (dok豉dnie granic wieku maj okre郵i konferencje episkopatu).

 Powstaje w zwi您ku z tym pytanie o sens istnienia oraz przysz這嗆 dzieci璚ych i m這dzie穎wych zespo堯w s逝瘺y liturgicznej skupiaj帷ych ministrant闚, lektor闚, kantor闚 itp. Czy w nowym dokumencie przejawia si tendencja do wyeliminowania dzieci璚ej i m這dzie穎wej s逝瘺y liturgicznej i zast徙ienia jej dojrza造mi lektorami i akolitami wprowadzanymi w urz康 przez biskupa? Wydaje si, 瞠 nie mo積a m闚i o takiej tendencji. Przeciwnie, dokument wyra幡ie wymienia tak瞠 innych wiernych, kt鏎zy mog otrzyma na jaki czas zadanie czytania Pisma 鈍. w ramach funkcji liturgicznych wzgl璠nie kap豉na lub diakona przy wykonywaniu czynno軼i liturgicznych, szczeg鏊nie przez noszenie i podawanie msza逝, krzy瘸, 鈍iec i innych przedmiot闚. Przez tych „innych wiernych” z pewno軼i nale篡 rozumie g堯wnie tradycyjnych u nas ministrant闚 wzgl璠nie innych cz這nk闚 zespo逝 s逝瘺y liturgicznej, rekrutuj帷ych si g堯wnie spo鈔鏚 dzieci i m這dzie篡. Ot騜 „urz璠owi” t.j. wprowadzeni przez biskupa w urz康 liturgiczny lektorzy i akolici otrzymuj zadanie troszczenia si o przygotowanie tamtych ludzi do wype軟iania funkcji liturgicznych. Lektorzy i akolici maj wi璚 by w ramach wsp鏊noty lokalnej instruktorami i wychowawcami s逝瘺y liturgicznej w znaczeniu szerszym.

 W 鈍ietle powy窺zych postanowie nowego dokumentu reformy liturgii zarysowuje si nowa i ca這軼iowa wizja tego, co nazywa si „duszpasterstwem s逝瘺y liturgicznej”. Zamiast o duszpasterstwie s逝瘺y liturgicznej trzeba b璠zie m闚i w przysz這軼i   o   s c h o l i   liturgicznej. Przez to nale篡 rozumie grup dzieci璚 i m這dzie穎w wychowywan do pe軟iejszego 篡cia liturgicznego. Z natury rzeczy b璠zie to r闚nie grupa elitarna wychowywana przez liturgi do g喚bszego 篡cia chrze軼ija雟kiego i zaanga穎wania apostolskiego. Z tej grupy b璠 wyrastali „urz璠owi” lektorzy i akolici jako pomocnicy kap豉n闚-duszpasterzy.

 Funkcje liturgiczne, do spe軟iania kt鏎ych b璠zie przygotowywa豉 „schola liturgiczna”, musz by rozumiane jak najszerzej, z uwzgl璠nieniem wszystkich mo磧iwo軼i na jakie wskazuje rozdzia III Pouczenia Og鏊nego Msza逝 Rzymskiego.

 Spo鈔鏚 tych s逝瘺 na pierwszy plan wysunie si funkcja scholi liturgicznej w znaczeniu liturgicznego zespo逝 酥iewaczego. Jest to bowiem funkcja maj帷a najszersze zastosowanie, sprawowana zbiorowo, o wielkim znaczeniu dla realizacji dzie豉 odnowy liturgii i pog喚bienia pe軟ego uczestnictwa wiernych w niej.

 W ten spos鏏 nawi您ywa這by si do tradycyjnej koncepcji ch這pi璚ej schola cantorum, kt鏎ej cz這nkowie wykonywali zarazem inne funkcje „ministranckie” w zgromadzeniu. Z drugiej strony by豚y to nawr鏒 do tradycyjnego, szerszego znaczenia terminu „schola”, kt鏎y potem sta si skr鏒em zast瘼uj帷ym pe軟e okre郵enie schola cantorum, chocia pierwotnie oznacza on w og鏊e zesp馧 ludzi wsp鏊nie wykonuj帷ych pewne zadania lub przygotowywanych do ich wype軟iania (w pierwszych wiekach istnia豉 np. tak瞠 schola lectorum).

 W nowym uk豉dzie stworzonym przez ostatni reform ni窺zych 鈍i璚e, nale瘸這by w duszpasterstwie s逝瘺y liturgicznej nieco stonowa r騜ne „uroczyste przyj璚ia” do okre郵onego stopnia s逝瘺y liturgicznej wzgl璠nie „鈍iecenia na lektor闚” (wzgl璠nie akolit闚), aby nie przys這ni wagi i znaczenia „instytucji” do urz璠u lektora i akolity dokonywanej przez biskupa. Wi璚ej natomiast trzeba b璠zie zaakcentowa moment szkolenia, stopniowego zdobywania odpowiednich umiej皻no軼i i sprawno軼i. Otrzymanie biskupiej instititutio by這by jakim ukoronowamem tych wszystkich d捫e i zdobywanych sprawno軼i.

 Powstaje tutaj problem odno郾ie dziewcz徠 nale膨cych do parafialnej scholi liturgicznej. Droga do urz璠u liturgicznego lektora i akolity jest dla nich postanowieniem nowego dokumentu definitywnie zamkni皻a, pozostaj one zgodnie z dawn tradycj zastrze穎ne dla m篹czyzn.

 W tej sytuacji dziewcz皻a nale膨ce do scholi liturgicznej by造by w stosunku do ch這pc闚 w pewnym sensie „pokrzywdzone”, nie maj帷 przed sob wizji celu d逝goletniej formacji, jakim dla ch這pc闚 by這by ko軼ielne wprowadzenie do urz璠u lektora i akolity.

 Wydaje si, 瞠 drog do rozwi您ania tego problemu ukazuje postanowienie zawarte w Ministeria quaedam w my郵 kt鏎ego nic nie stoi na przeszkodzie, aby konferencje biskup闚 zwraca造 si do Stolicy Apostolskiej z pro軸 o ustanowienie innych jeszcze ko軼ielnych urz璠闚, stosownie do potrzeb danego kraju. Tu mo積a by wymieni urz康 katechety. Ot騜 z pewno軼i takie urz璠y b璠 mog造 by udzielane tak瞠 niewiastom.

 Otwiera si wi璚 mo磧iwo嗆 „ukoronowania” formacji liturgicznej dziewcz徠 udzieleniem urz璠u katechetki przygotowywanego przez funkcj liturgiczn komentatorki i gromadzenia dar闚 na pocz徠ku liturgii eucharystycznej.

 W oparciu o powy窺ze za這瞠nia og鏊ne mo積a zarysowa ca這軼iowy plan formacji liturgicznej dzieci i m這dzie篡. W 瘸dnym wypadku nie mo瞠 to by w御ko widziana formacja do wykonywania konkretnej funkcji liturgicznej w stylu dawniej cz瘰to spotykanej „nauki ministrantury” i „獞iczenia ceremonii”. Nieuchronnie doprowadzi這by to do „tresury liturgicznej” w miejsce wychowania. Raczej trzeba widzie przygotowanie do konkretnych funkcji w ramach og鏊niejszych kr璕闚 formacyjnych. Poszczeg鏊ne funkcje mog odgrywa rol pewnych punkt闚 koncentruj帷ych, syntetyzuj帷ych lub symbolizuj帷ych w ramach og鏊nej pracy formacyjnej.

 Og鏊ne „kr璕i formacyjne”, kt鏎e stale trzeba mie na uwadze, s nast瘼uj帷e:

  1. Formacja do 篡cia modlitwy czyli do kontaktu osobowego ze s這wem Bo篡m, kt鏎e musi stawa si „s這wem 篡cia”.
  2. Formacja do 篡cia liturgicznego w znaczeniu 軼i郵ejszym czyli do umiej皻no軼i kontaktowania si osobowego w wierze z rzeczywisto軼i nadprzyrodzon poprzez znaki i symbole.
  3. Formacja do 篡cia wsp鏊notowego czyli eklezjalnego – w zgromadzeniu liturgicznym, w rodzinie, we wsp鏊nocie Ko軼io豉 lokalnego.
  4. Formacja do 篡cia apostolskiego.

 Te cztery kr璕i wzgl璠nie linie formacji musz by stale i r闚nocze郾ie kontynuowane przez ca造 czas formacji, co jednak nie wyklucza mo磧iwo軼i szczeg鏊nego zaakcentowania jednej z tych linii w danym roku formacji.

 Ramy czasowe powy窺zej formacji nale篡 widzie r闚nie szeroko, zasadniczo paralelnie dla ca貫go okresu szkolnego. Terminus a quo to moment przyj璚ia do wsp鏊noty eucharystycznej w chwili pierwszej Komunii 鈍i皻ej. Praktycznie w naszych warunkach b璠zie to 9 rok 篡cia i pocz徠ek III klasy szkolnej. Terminus ad quem to opuszczenie szko造 鈔edniej, 18 rok 篡cia. Wydaje si, 瞠 by豚y to stosowny moment „instytucji” do urz璠u liturgicznego. Ca造 ten okres dzieli si wyra幡ie na dwa podokresy odpowiadaj帷e pobytowi w szkole podstawowej i w szkole 鈔edniej.

Ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. III, s. 86-94

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

G. Skop

3.  Formacja liturgiczno-muzyczna psa速erzyst闚

 A.   P s a  t e r z y s t a   i   j e g o   z a d a n i a

 1.   Rozr騜nienie funkcji psa速erzysty i kantora

 W posoborowych tekstach liturgicznych mi璠zy muzycznymi funkcjami w typowym zgromadzeniu liturgicznym wymieniane s funkcje psa速erzysty i kantora. „Zadaniem   p s a l m i s t y   jest 酥iewa lub recytowa psalm albo jaki kantyk biblijny, znajduj帷y si mi璠zy czytaniami”  1 . „Powinien by r闚nie   k a n t o r   albo dyrygent ch鏎u, kt鏎y by podtrzymywa 酥iew ca貫go ludu i nim kierowa”  2 . To wymienienie obok siebie funkcji psa速erzysty i kantora sugeruje istnienie zr騜nicowania w zakresie spe軟ianych zada i kompetencji. Mo積a wi璚 postawi pytanie, czym si te funkcje r騜ni i w jakim zakresie ewentualnie pokrywaj. Odpowiedzi na tak sformu這wane pytanie, mo瞠 by stwierdzenie, 瞠 psa速erzysta to po prostu kantor wykonuj帷y psalm responsoryjny czy inne przewidziane 酥iewy mi璠zy czytaniami. To jest odpowied na pewno s逝szna cho nieco upraszczaj帷a zagadnienie.

 Pewnym 鈍iat貫m, wyja郾iaj帷ym znaczenie i wag funkcji psa速erzysty i kantora mo瞠 by orientacja w historycznym procesie kszta速owania si tych instytucji. Instytucja psa速erzysty jest czym pierwotnym, gdy znana by豉 ju w pierwszych wiekach Ko軼io豉. Psa速erzyst by wyspecjalizowany lektor, z racji posiadanych 鈍i璚e zaliczany do ni窺zego kleru, wykonuj帷y 酥iewy w stroju liturgicznym w prezbiterium. Powstanie scholi cantorum ograniczy這 w pewnym stopniu zakres wykonywanych przez niego 酥iew闚, coraz mniej powstawa這 werset闚 opracowywanych bardzo bogato melizmatycznie, a samych psa速erzyst闚 w陰czono z czasem w poczet cz這nk闚 scholi.

 W 鈔edniowiecznych zespo豉ch 酥iewaczych, zak豉danych przy katedrach i ko軼io豉ch klasztornych, solist闚 nazywano kantorami. Pierwotnie cz這nkami takiego zespo逝 mogli by tylko duchowni, z czasem jednak pod presj rozwoju wielog這sowo軼i otwarto bramy r闚nie dla os鏏 鈍ieckich, co w dalszych etapach rozwoju doprowadzi這 z kolei do powstania ch鏎u, ju w nowoczesnym tego s這wa znaczeniu. Dyrygenta zespo逝 kantorskiego ko軼ielnego, a potem r闚nie 鈍ieckiego nazywano tak瞠 kantorem. Dalszy rozw鎩 religijnej muzyki polifonicznej i monodycznej pie郾i ludowej w liturgii doprowadzi do zniesienia funkcji kantora-solisty w pierwotnym znaczeniu tego s這wa.

 Wsp馧cze郾ie wskrzeszono obydwie te nazwy, bynajmniej nie z pietyzmu dlatego, co stare, ale ze wzgl璠u na zrozumienie roli r騜norodnych funkcji w stworzeniu prawdziwie 篡wego zgromadzenia liturgicznego. Funkcja psa速erzysty nawi您uje do instytucji znanej nam ze staro篡tno軼i chrze軼ija雟kiej ze wzgl璠u na rang wykonywanego 酥iewu, miejsce wykonania (ambona – miejsce, gdzie si czyta s這wo Bo瞠) i str鎩 liturgiczny. R騜nic stanowi jedynie fakt dopuszczenia do tej funkcji os鏏 鈍ieckich.

 Zadania nowoczesnego kantora widzi si w ramach o wiele szerszych. Do niego nale篡 nie tylko muzyczne prowadzenie i inspirowanie ca貫j wsp鏊noty przez intonowanie r騜nych 酥iew闚, podtrzymywanie i dyrygowanie nimi, ale r闚nie rozmaite sposoby dialogowania z ludem poprzez psalmodi rozszerzaj帷 酥iewy procesyjne na rozpocz璚ie zgromadzenia, przygotowanie dar闚 i Komuni czy te inne formy muzyczne mo磧iwe w czasie liturgii. Opr鏂z tego zleca si mu odpowiedzialno嗆 za przygotowanie 酥iew闚 ca貫go zgromadzenia czy to na drodze pr鏏 przeprowadzanych bezpo鈔ednio przed nabo瞠雟twem, czy te drog realizowania d逝gofalowego planu wprowadzania nowego repertuaru 酥iew闚. Kantor powinien r闚nie umie poprowadzi ch鏎, gra na organach a poza tym s逝篡 fachow pomoc w doborze i ocenie nowych kompozycji liturgicznych.

 W odr騜nieniu od psa速erzysty kantor spe軟ia swoje funkcje w nawie ko軼io豉, tam, gdzie wed逝g nowych przepis闚 znajduje si miejsce dla scholi i ch鏎u, jako wybranej cz御tki zgromadzenia. Mo瞠my wi璚 m闚i o zdecydowanie dw鏂h r騜nych funkcjach liturgicznych: psa速erzysty i kantora  3 , r騜ni帷ych si nie tylko zakresem spe軟ianych funkcji, lecz r闚nie charakterem i „przyporz康kowaniem”; w wypadku psa速erzysty – do s逝瘺 spe軟ianych w prezbiterium, w wypadku kantora – do s逝瘺 w豉軼iwych dla nawy ko軼io豉. Wzajemne relacje mi璠zy tymi funkcjami mo積a r闚nie okre郵i w ten spos鏏: ka盥y kantor powinien umie by dobrym psa速erzyst i w razie potrzeby wykona odpowiednie 酥iewy; z drugiej strony, przedstawione powy瞠j rozleg貫 zadania kantora powoduj, 瞠 w niewielu wypadkach psa速erzysta b璠zie m鏬 przej望 jego funkcj. Staje si r闚nie jasne, 瞠 formacja kantora, mimo zasadniczo wsp鏊nego nurtu w dziedzinie wokalno-muzycznej, nie m闚i帷 ju w tej chwili o innych elementach formacji, b璠zie dotyczy豉 znacznie gruntowniejszego przygotowania i wi瘯szych kwalifikacji muzycznych.

 W praktyce pastoralnej te funkcje by mo瞠 nieraz b璠 si 陰czy造; cho nie wszystkie, przedstawione w wielkim skr鏂ie zadania kantora, b璠 mog造 by wykonywane przez kantora-psa速erzyst. Z innych zada psa速erzysta m鏬豚y przej望 przynajmniej 酥iewanie modlitwy wiernych, a tak瞠 psalmodii wykorzystywanych w czasie nabo瞠雟twa.

 Niniejsze opracowanie ograniczy si zasadniczo do formacji psa速erzyst闚, cho przedstawiane tutaj postulaty i dziedziny formacji w ca這軼i s r闚nie aktualne w odniesieniu do kantora, nie pretenduj帷 do obj璚ia ca這kszta速u jego formacji.

 2.   Wymagania stawiane 酥iewom psa速erzysty

 W nast瘼uj帷ych rozwa瘸niach oparto si g堯wnie na ksi捫eczce  Josefa   S e u f e r t a,   Kantorendienst. Kleine Schule des Vorsingens im Gottesdienst  4 , b璠帷ej cennym przyczynkiem w dziedzinie ukazania stawianych kantorom wymaga i przedmiot闚 formacji.

 W豉軼iwym narz璠ziem s這wno-muzycznej wypowiedzi psa速erzysty jest psalmodia wykonywana na spos鏏 recytatywu. Recytatyw jest sztuk synkretyczn, kt鏎 tworzy s這wo i melodia, przy czym elementy te pozostaj w 軼is貫j zale積o軼i mi璠zy sob. Od strony s這wnej mamy tutaj do czynienia z poetyckimi wersetami psalm闚, od strony muzycznej – pewne formu造 melodyczne, kt鏎e maj by sposobem wyra瘸nia podawanej tre軼i bardziej ekspresyjnym ni ma to miejsce w zwyczajnej mowie czy deklamacji. Korespondencj mi璠zy struktur s這wn i muzyczn recytatywu rz康zi ca造 szereg praw, najwa積iejszym z nich jest zasadnicza zgodno嗆 akcentu i rytmu j瞛ykowego z akcentem i rytmem formu造 melodycznej. Mowa „m闚iona” ma r闚nie w豉軼iw sobie melodi, kt鏎 nie spos鏏 zapisa za pomoc interwa堯w muzycznych. Jest ona uzale積iona od zindywidualizowanego stopnia 篡wo軼i m闚ienia. Jednak nawet tutaj mo積a wykaza pewne prawid這wo軼i, z zasady g這ski akcentowane s wy窺ze od nieakcentowanych, a koniec zdania wypowiadany jest ni瞠j ni poprzedzaj帷y go tekst. Zadaniem meliki recytatywu nie jest wierne na郵adowanie lub uwydatnianie melodii mowy czyli uj璚ie nieokre郵onych r騜nic wysoko軼iowych w ramy interwa堯w, lecz 篡we zespolenie formu造 melodycznej, istniej帷ej a priori z wypowiadanym tekstem  5 .

 Dobre wykonanie recytatywu wymaga znacznej umiej皻no軼i i orientacji w szczeg馧owych w豉軼iwo軼iach, kt鏎ymi powinien si odznacza.

   a)   砰wy spos鏏 podawania tekstu

 W 酥iewie nale篡 wypowiada zdania z tak sam 篡wo軼i z jak si m闚i. Gro幡ym niebezpiecze雟twem jest wpadni璚ie w przesadny ekwalizm, polegaj帷y na jednakowej d逝go軼i poszczeg鏊nych zg這sek recytatywu, opr鏂z ostatnich, kt鏎ych d逝go嗆 si podwaja. B陰d ten zagra瘸 zw豉szcza tym, kt鏎zy przeszli przez szko喚 chora逝 gregoria雟kiego, opartego na zasadzie ekwalizmu. W wypadku tekstu 豉ci雟kiego ekwalizm nie tak 豉two razi uszy s逝chaczy, bo i 豉cina przesta豉 by dawno j瞛ykiem 篡wym; w wypadku recytowania tekstu w j瞛yku narodowym – staje si czym po prostu niezno郾ym. W wykonaniu recytatywu nale篡 przestrzega naturalnej d逝go軼i lub kr鏒ko軼i poszczeg鏊nych zg這sek, co w praktyce okazuje si wcale nie takie proste przy jakiej spontanicznej wprost tendencji do zacierania toku rytmicznego mowy, zw豉szcza wtedy, gdy 酥iewa si wi璚ej ni trzy zg這ski na jednym d德i瘯u. Praktyczn ilustracj b喚dnego sposobu 酥iewania b璠zie przyj璚ie zasady wykonywania poszczeg鏊nych zg這sek jako r闚nych „鏀emek”. Pomoc w przywr鏂eniu poszczeg鏊nym zg這skom ich naturalnej d逝go軼i b璠zie 獞iczenie polegaj帷e na bardzo szybkim wykonywaniu jakiego tekstu na niezbyt wysokim tonie.

   b)   Dynamiczna melodia

 Z 篡w mow bardzo 軼i郵e zwi您ana jest w recytatywie dynamiczna melodia. Mo積a wysun望 w tym momencie zastrze瞠nie, 瞠 przecie psa速erzysta nie tworzy melodii, lecz pos逝guje si znan sobie formu陰 melodyczn, zapisan nawet za pomoc nut. Trzeba sobie u鈍iadomi, 瞠 zapis nutowy nie jest ca趾owicie adekwatnym obrazem melodii. Nuty to nie obraz i podobie雟two, lecz znaki i cyfry, w kt鏎e nale篡 tchn望 篡cie. Ka盥y odcinek melodii jest ruchem zamkni皻ym, nie za kolejnym nast瘼owaniem nut jednych za drugimi. Tajemnica 篡wego ukszta速owania melodii polega na odkryciu i zespoleniu tych melodycznych ruch闚 i stworzeniu z nich pewnej ca這軼i.

 Trzeba r闚nie pami皻a o tym, 瞠 nie wystarczy zadowoli si pi瘯nym brzmieniem jakiego 酥iewu. Przyk豉d wielu 酥iewak闚 jazzowych i innych sugeruje, 瞠 zafascynowanie pie郾i nie zale篡 od jej pi瘯nego brzmienia, ale od dynamiki melodii i s堯w. Oczywi軼ie, samo wyrzeczenie si pi瘯nego brzmienia nie wnosi jeszcze 篡cia do pie郾i. Ani pi瘯ny g這s, ani zachryp造 nie stanowi jeszcze dobrego kantora.

    c)   Wyrazisty rytm

 Muzyka bez rytmu jest nie do pomy郵enia. W recytatywie r闚nie odgrywa on bardzo wa積 rol: w nim spotyka si s這wo i muzyka. Rytm muzyczny jest tutaj kszta速owany rytmem mowy, kt鏎y z kolei wynika z r騜nego roz這瞠nia akcent闚 w zdaniach.

 G堯wne niebezpiecze雟two odno郾ie rytmu w recytatywie polega na tym, 瞠 zwraca si uwag tylko na akcenty w kadencjach, pomijaj帷 zupe軟ie rytmiczny tok ca貫go zdania. S逝chacze w rezultacie dostrzegaj tylko podkre郵enia kadencji co zagra瘸 wypaczeniem sensu zdania.

 Z drugiej strony trzeba pami皻a o tym, 瞠 formu豉 melodyczna rz康zi si w豉snymi prawami. Tenor recytatywu z zasady nosi w sobie najwi璚ej muzycznego napi璚ia, kt鏎e roz豉dowuje si w kadencji. Mechaniczne powtarzanie tego przebiegu napi璚ia i odpr篹enia stanie si wkr鏒ce bardzo m璚z帷e dla uszu s逝chaczy. Wielk sztuk jest dobranie formu造 melodycznej, odpowiadaj帷ej rytmowi mowy, tak by akcenty melodyczne zgadza造 si z akcentami s堯w. Ka盥 formu喚 melodyczn nale篡 traktowa bardzo elastycznie, akomoduj帷 j do wykonywanego tekstu.

   d)   Dykcja i emisja

 Kantor-psa速erzysta powinien 酥iewa tak wyra幡ie, by go rozumiano z 豉two軼i; by przyjemnie by這 go s逝cha. Konieczna jest dobrze wyszkolona wymowa (dykcja) w po陰czeniu z dobrze ustawionym g這sem (emisja). Nale篡 r闚nie uwzgl璠ni warunki akustyczne pomieszczenia, w kt鏎ym si 酥iewa. Gdy g這s psa速erzysty nie jest w stanie wype軟i ca貫j przestrzeni, nale篡 mu pom鏂 mikrofonem i g這郾ikami.

   e)   W豉軼iwe pauzy

 Wa積ym elementem strukturalnym 酥iewu jest r闚nie pauza. Chodzi tutaj nie tylko o czas na w豉軼iwe zaczerpni璚ie oddechu, z czym pocz徠kuj帷y 酥iewacy, ze wzgl璠u na trem maj zwykle sporo k這potu, ale o czas potrzebny dla dobrej percepcji s堯w i muzyki przez s逝chaczy. Nie jest dobrze, gdy kto przez zbyt powolne 酥iewanie, chce zyska czas potrzebny na zrozumienie tekstu. Z konieczno軼i musi wtedy wprowadza zbyt wiele akcent闚, co tekstowi nie wychodzi na dobre i ostatecznie wpada si w fa連zywy patos. Idealny 酥iew to nie taki, w kt鏎y wprowadzono wiele pauz, ale 酥iew, w kt鏎ym pauzy umieszczono w odpowiednich miejscach. Dobrze jest r闚nie szczeg鏊nie wa積y fragment poprzedzi d逝窺z pauz, bo staje si ona wtedy elementem napi璚ia. Jedynie w 酥iewie wykonywanym bez 篡cia pauza staje si elementem zaskakuj帷ym.

 Nie nale篡 tak瞠 rozpoczyna 酥iewu psalmu zbyt wcze郾ie. Pomi璠zy czytaniem i rozpocz璚iem psalmu konieczna jest d逝窺za przerwa (10 sekund). Po sko鎍zonym czytaniu lektor opuszcza ambon, wraca na swoje miejsce i dopiero wtedy wstaje psa速erzysta, spokojnie wchodzi na ambon i intonuje odpowiedni refren. Taka przerwa wychodzi na dobre zar闚no poprzedniemu czytaniu, jak i psalmowi responsoryjnemu. Je瞠li 酥iewowi psalmu towarzysz organy – r闚nie one nie powinny wpada natychmiast w czytanie lektora lecz odczeka chwil.

 Psa速erzysta nie potrafi wprowadza w  tekst odpowiednich pauz, je瞠li uprzednio nie opanuje dobrze techniki oddychania. Wi瘯szo嗆 cywilizowanych ludzi jest zdolna jedynie we 郾ie do w豉軼iwego, ekonomicznego oddychania, st康 jest rzecz oczywist, 瞠 bez odpowiednich 獞icze i wytrwa貫go szkolenia nie mo積a doj嗆 do swobodnego dysponowania powietrzem.

   f)   Odpowiednia tonacja

 Nie jest r闚nie rzecz oboj皻n wysoko嗆 tonu na jakiej psa速erzysta 酥iewa. Generalna zasada: nie nale篡 酥iewa zbyt wysoko, bo im ton wy窺zy – tym trudniej jest dobrze artyku這wa, to znaczy 酥iewa zrozumiale i modulowa. Medytacyjny charakter psalmu sk豉nia do obrania 鈔edniego rejestru (鈔edniej tessitury) g這su, oboj皻nie czy to b璠zie sopran, alt, tenor czy bas. W obraniu tonacji nie zawsze trzeba si kierowa zapisem nutowym, ale swobodnie transponowa do odpowiedniej dla swego g這su tonacji. Zazwyczaj b璠zie chodzi這 w praktyce o obni瞠nie tonacji o sekund a mo瞠 nawet o tercj. W wypadku, gdyby akompaniuj帷emu organi軼ie takie transponowanie nieraz à vista sprawia這 k這pot, lepiej zrezygnowa z jego towarzyszenia, ni m璚zy siebie i s逝chaczy niewygodn tonacj. Warto tak瞠 pami皻a, 瞠 podniecenie zwi您ane z trem zwykle podsuwa wy窺z tonacj od tej, w kt鏎ej jest si faktycznie zdolnym do swobodnego za酥iewania.

   g)   Prostota wykonania

 Kantor-psa速erzysta nie powinien na郵adowa 酥iewaka operowego 酥iewaj帷ego – w zale積o軼i od roli jak wykonuje – lirycznie, tragicznie, nami皻nie, sarkastycznie i na wiele jeszcze innych sposob闚. Kantor powinien za to stara si o prostot. Ma 酥iewa z przej璚iem, ale to jego zaanga穎wanie nie powinno odnosi si do subiektywnego i patetycznego podkre郵ania tekstu, ale do obiektywnego przedstawienia s這wa „takim, jakie jest”. W ariach operowych najcz窷ciej nie jest wa積e co si 酥iewa, ale jak si 酥iewa. Tutaj wprost przeciwnie. Tekst jest najwa積iejszy. On ma przede wszystkim dotrze do s逝chacza, do niego przem闚i, poruszy i wywo豉 spontaniczn odpowied. Muzyczna szata tekstu wykonywanego w czasie nabo瞠雟twa powinna by tak prosta, by nie przys豉nia豉 tej podstawowej, kerygmatycznej funkcji tekstu. Recytatyw nie jest wi璚 technicznym 鈔odkiem dla 酥iewak闚-amator闚, kt鏎ych nie sta na nic wi璚ej, lecz ma swe uzasadnienie liturgiczno-teologiczne.

 Prostota wykonania, o jakiej mowa, nie ma nic wsp鏊nego z prymitywizmem. Kantor musi si nauczy tak dopasowywa formu造 melodyczne do s堯w, by wynik tego mia powsta przekonywaj帷. Doskonale wykonany recytatyw jest tak samo sztuk, jak sztuk jest 酥iew solisty operowego.

 Nale篡 r闚nie unika w 酥iewie psalmu przesadnego r騜nicowania dynamicznego. Poj璚ia piano, forte i inne subtelniejsze rozgraniczenia si造 g這su w 酥iewie recytatywu s prawie bezprzedmiotowe. Szczeg鏊nie nale篡 unika jaskrawego 軼iszania g這su przy kadencjach poszczeg鏊nych werset闚.

   h)   Czysta intonacja

 Chodzi tutaj o zdecydowane, czyste poddawanie tonu oraz o utrzymanie obranej wysoko軼i i czysto嗆 interwa堯w u篡wanych w trakcie wykonywania melodii. Wa積e jest precyzyjne intonowanie responsorium, bo przecie po psa速erzy軼ie maj je powt鏎zy wszyscy zgromadzeni. Gdy nie ma organisty, kt鏎y mo瞠 podda odpowiedni ton, kantor mo瞠 sobie pom鏂 przez uprzednie zanucenie sobie pierwszych d德i瘯闚 melodii, a nawet mo瞠 pos逝篡 si kamertonem. W trakcie 酥iewu r闚nie brzydko brzmi detonowanie (obni瘸nie d德i瘯闚), jak i dystonowanie (podwy窺zanie). Detonowanie szczeg鏊nie zagra瘸 wczesnym rankiem; dystonowanie najcz窷ciej powstaje na skutek podniecenia albo wk豉dania zbyt wiele energii w 酥iew. W pewno軼i intonowania mo積a si wy獞iczy przez 酥iew bez akompaniamentu i sprawdzanie ko鎍owych d德i瘯闚 z instrumentem. Og鏊nie trzeba pami皻a, 瞠 zawsze istnieje tendencja do obni瘸nia najwy窺zych d德i瘯闚 i brania zbyt wielkich odleg這軼i przy schodzeniu melodii w d馧 i zbyt ma造ch w kierunku odwrotnym.

 W zwi您ku z zagadnieniami intonacyjnymi nale篡 jeszcze przestrzec przed umy郵n wibracj g這su. Niekt鏎e g這sy z natury maj pewne vibrato, je郵i nie da si tego usun望, lepiej z takiego g這su zrezygnowa. Do 酥iewu w czasie nabo瞠雟twa lepiej nadaje si g這s czysty, prosty.

 Poza tym nie nale篡 miesza czystej intonacji z tzw. bel canto lub barw g這su, dobrym jego brzmieniem. Jest faktem, 瞠 ludziom o szczeg鏊nie d德i璚znym g這sie 豉two jest czysto intonowa, ale tak瞠 ludzie z g這sem o przeci皻nych walorach, mog by po odpowiednim szkoleniu dobrymi kantorami.

   i)   Sugestywne wykonanie

 如iew ma dociera do s逝chacza, wywiera na wp造w, przemawia do niego. Nie chodzi tutaj o wywo豉nie sentymentalnego wzruszenia, ale wywo豉nie gotowo軼i odpowiedzi, w陰czenia si w 酥iew. Pewnym sprawdzianem, czy kantor sugestywnie oddzia豉 na s逝chaczy b璠zie ich 篡we czy leniwe w陰czanie si w 酥iew responsorium. Ka盥y psa速erzysta powinien stara si 酥iewa tak, by zgromadzenie z rado軼i podj窸o z nim dialog.

   j)   Umiej皻no嗆 interpretowania

 如iew liturgiczny daje o wiele mniej mo磧iwo軼i interpretowania ni 酥iew wykonywany na przyk豉d na scenie; jednak瞠 nawet w trakcie nabo瞠雟twa liturgicznego nie mo積a 酥iewa wszystkiego jednakowo. Nale篡 przede wszystkim wczu si w tre嗆 psalmu: inny wyraz w prawdziwie 篡wym 酥iewie otrzyma odkryta w nim rado嗆, inny – uwielbienie, inny – refleksja nad relacjami Boga i Jego stworzenia.

 To zr騜nicowanie w interpretacji tekstu musi pochodzi z wewn皻rznego zaanga穎wania psa速erzysty, w przeciwnym razie wypadnie sztucznie i nieprzekonywaj帷o. Umiej皻no軼i interpretowania wymaga tak瞠 przestrze, kt鏎 mamy wype軟i 酥iewem. Inaczej b璠zie 酥iewa這 si w kameralnym kr璕u ma貫j wsp鏊noty, zgromadzonej w ma貫j kaplicy ni w olbrzymim, zradiofonizowanym ko軼iele.

   k)   如iewanie „muzykalne”

 Najpierw chodzi o dobre opanowanie pami璚iowe przez psa速erzyst wykonywanych wzorc闚 melodycznych. Kantor winien mie „w uchu” swoje melodie. Us造szane wyobra瞠nie melodii musi poprzedza 酥iew cho熲y o u豉mek sekundy. Konieczna jest r闚nie wprawa w kontrolowaniu uchem czysto軼i intonacji, jeszcze bardziej niezb璠na w wypadku 酥iewania z akompaniamentem jakiego instrumentu.

 Wa積e jest r闚nie uchwycenie sensu tre軼iowego tekstu, ws逝chiwanie si w wypowiadane s這wo. Serce powinno by zgodne z ustami, gdy si 酥iewa w czasie nabo瞠雟twa. Jest to mo磧iwe wtedy, gdy psa速erzysta s逝chaj帷 s這wa, bierze je do serca i potwierdza, daje si nim przeobrazi, gdy ono jest zaadresowane do niego samego w takim samym stopniu jak do s逝chaczy.

   l)   Zaanga穎wanie profetyczne

 Psa速erzysta wykonuj帷 przewidziane dla niego 酥iewy partycypuje w profetycznym urz璠zie Ko軼io豉. Je郵i wykonanie 酥iew闚 wyp造wa z wewn皻rznego przyj璚ia s這wa, kantor staje si tym, kt鏎y daje 鈍iadectwo. Obj璚ie roli kantora to podj璚ie zadania dawania 鈍iadectwa w zgromadzeniu. Ta wola dawania 鈍iadectwa w po陰czeniu z fachowymi wiadomo軼iami i koniecznymi umiej皻no軼iami sprawi, 瞠 jego 酥iew b璠zie pe貫n ekspresji. Jak niegdy prorocy wzruszali lud i pocieszali go, tak samo czyni to winien psa速erzysta s這wami, kt鏎e wykonuje  6 .

 3.   Kto mo瞠 spe軟ia funkcj psa速erzysty?

 Przedstawione powy瞠j wymagania, jakie si stawia 酥iewom psa速erzysty narzucaj pewne sugestie odno郾ie os鏏, kt鏎e mog by zdolne do sprostania tym zadaniom. Pomijaj帷 w tej chwili kwesti pewnej koniecznej dojrza這軼i psychicznej kandydat闚 na kantor闚, zajmijmy si ich przydatno軼i do 酥iewu od strony wieku i zwi您anymi z nim fazami rozwoju narz康u g這sowego. W wypadku s逝瘺y liturgicznej doln granic wieku stanowi ch這pcy od 8 lat poprzez lata szko造 鈔edniej a do wieku doros貫go. Okresem krytycznym b璠zie okres adolescencji zwi您any z mutacj przypadaj帷y na wiek szko造 鈔edniej.

 Najpierw trzeba si zastanowi nad powierzaniem funkcji psa速erzysty ch這pcom w okresie przedadolescencji. Niekt鏎zy pedagodzy wokalni s zdania, 瞠 kszta販i g這s nale篡 dopiero po przebyciu mutacji, gdy dzieci璚y narz康 g這sowy jest bardzo delikatny i nale篡 go chroni przed zbytecznymi obci捫eniami. Opinia taka powsta豉 pod wp造wem dok豉dnego poznania rozwoju anatomicznego krtani dziecka nie uwzgl璠nia jednak innych, bardzo istotnych w 酥iewie element闚, kt鏎ych kszta販enie jest najbardziej korzystne w wieku dzieci璚ym. Tymi elementami s: ca造 uk豉d nerwowy, czuciowy i ruchowy narz康u g這sotw鏎czego wp造waj帷y na rozw鎩 wyobra幡i muzycznej  7 . Od strony anatomii i fizjologii organu g這sotw鏎czego nie ma wi璚 瘸dnych przeszk鏚, by przeprowadzi szkolenie odpowiednich kandydat闚. Wzgl璠y natury psychologicznej przemawiaj jednak raczej za tym, by ch這pcy spe軟iali t funkcj wyj徠kowo, mo瞠 w nabo瞠雟twach dla dzieci, gdy zasadniczo ze wzgl璠u na etap rozwoju intelektualnego nie s jeszcze zdolni do pe軟ego zaanga穎wania si w wykonywane 酥iewy.

 W okresie mutacji, trwaj帷ym od 6 miesi璚y do 2 i p馧 lat, przeci皻nie w wieku od 13-17 roku 篡cia, krta ch這pc闚 rozrasta si bardzo intensywnie, powi瘯sza si prawie p馧tora raza. G這s ch這pi璚y – falsetowy, przekszta販a si w g這s m瘰ki. Wzrost krtani powoduje przekrwienie strun g這sowych i zaburzenia g這su. Objawia si to w chrypce, za豉mywaniu si g這su, w trudno軼iach mowy i jeszcze wi瘯szych przy 酥iewie. Mutacja przebiega w 3 etapach. Pierwszy charakteryzuje si przekrwieniem strun g這sowych. W drugim etapie nast瘼uj powolne zmiany w mechanizmie wytwarzania g這su, zw豉szcza rozw鎩 rezonator闚, kt鏎e musz przestroi si z rezonansu g這su falsetowego na rezonans g這su niskiego – piersiowego. Na tym drugim etapie cz瘰to wyst瘼uje charakterystyczne pomieszanie: raz brzmi g這s falsetowy, to znowu piersiowy, kt鏎y stopniowo zaczyna dominowa. Dopiero w trzecim etapie mutacji g這s si stabilizuje. Nale篡 jeszcze pami皻a o tym, 瞠 g這s w mowie dojrzewa przewa積ie wcze郾iej ni w 酥iewie. U ch這pc闚 w wieku 17-18 lat g這s w mowie jest ju zdecydowanie m瘰ki, podczas gdy w 酥iewie mo瞠 jeszcze by nadal falsetowy. Ostateczne ukszta速owanie g這su nast瘼uje dopiero; po 20 roku 篡cia. Powierzanie ch這pcom w okresie mutacji funkcji psa速erzysty wzgl璠nie kantora i kszta速owanie ich g這su zasadniczo mija si wi璚 z celem, chyba, 瞠 w wypadku bardzo 豉godnego przebiegu mutacji b璠zie si im powierza 酥iewy o ambitusie ograniczonej skali g這su mutuj帷ego (kwinta d – a(h) lub e – h(c) w obr瑿ie ma貫j oktawy)  8 .

 Najbardziej korzystnym okresem formacji b璠zie wi璚 okres bezpo鈔edni po uko鎍zeniu szko造 鈔edniej. Wtedy tak瞠 kandydaci na kantor闚-psa速erzyst闚 b璠 mieli za sob ju w wielu wypadkach formacj lektorsk, kt鏎a stanowi dobr baz dla specjalistycznej formacji wokalno-muzycznej.

 Tak wi璚 najlepiej funkcj psa速erzysty powierza doros造m m篹czyznom, a dzieciom – wyj徠kowo, w ramach nabo瞠雟tw dla nich przeznaczonych. Podobn zasad nale瘸這by przyj望 odno郾ie kobiet wykonuj帷ych psalm responsoryjny w ramach zgromadzenia liturgicznego czysto 瞠雟kiego (np. w wypadku wsp鏊not zakonnych).

 

 B.   P r o g r a m   i   m e t o d a   s z k o l e n i a   p s a  t e r z y s t  w

 Jest rzecz oczywist, 瞠 wymagania stawiane idealnemu psa速erzy軼ie, zak豉daj z jego strony przyswojenie sobie wielu wiadomo軼i, a jeszcze bardziej umiej皻no軼i, co z kolei wi捫e si z przebyciem solidnego kszta販enia. Formacj kantora-psa速erzysty mo積a potraktowa jako uzupe軟iaj帷, specjalistyczn formacj lektoratu. Studium powinno dotyczy dw鏂h g堯wnych dziedzin: biblijno-liturgiczno-ascetycznej i powinno uwzgl璠nia r闚nolegle trzy rzeczy: wiedz, sprawno嗆, postaw.

 1.   Formacja biblijno-liturgiczno-ascetyczna

 Je郵i kandydat na psa速erzyst by ju uprzednio przez kilka lat lektorem, mo積a zak豉da zasymilowanie wiadomo軼i i postaw wynikaj帷ych z przebycia podstawowego szkolenia liturgiczno-biblijnego. Formacja liturgiczno-biblijna b璠zie w takim wypadku dotyczy豉 jedynie specyfiki nowo przyj皻ej funkcji. W szczeg鏊no軼i powinna ona zaj望 si rozpracowaniem takich zagadnie jak:

  1. psa速erz jako poetycka ksi璕a natchniona;
  2. 酥iew psalm闚 w liturgii – 3 podstawowe funkcje: integralny element liturgii s這wa (psalm responsoryjny); psalmy w liturgii godzin (szko豉 modlitwy s這wami natchnionymi przez Ducha 安i皻ego); psalmy jako 酥iewy towarzysz帷e r騜nym czynno軼iom liturgicznym (we Mszy 鈍. i innych nabo瞠雟twach liturgicznych);
  3. sposoby wykonania psalm闚: psalmodia ci庵豉, wykonana przez solist lub wszystkich, responsorialna, antyfoniczna, z refrenem (wzi皻ym spoza psalmu), alternatywna;
  4. s逝瘺a psa速erzysty w aspekcie prawnym, teologiczno-liturgicznym, ascetycznym (formacja do postawy s逝瘺y wobec ca貫go zgromadzenia, profetycznego zaanga穎wania) i muzyczno-socjologicznym (rola solisty we wsp馧czesnej kulturze muzycznej);
  5. psalm responsoryjny, jego miejsce i zadania w odnowionej liturgii: (znaczenie nowego psalmu responsoryjnego od strony tre軼i; znaczenie formy poetycko-muzycznej psalmu responsoryjnego; uwarunkowania funkcjonalno軼i psalmu od strony tre軼i; formy poetycko-muzycznej);
  6. hierarchia tekst闚; wyb鏎 odpowiednich psalm闚 i werset闚 (pod k徠em przydatno軼i do konkretnego nabo瞠雟twa).

 2.   Przygotowanie techniczno-muzyczne

 Punkt wyj軼ia formacji techniczno-muzycznej b璠zie zale瘸 od stopnia przygotowania kandydata. Z ca陰 pewno軼i 豉twiej b璠zie przeprowadzi formacj z kim, kto ma podstawowe czy 鈔ednie wykszta販enie muzyczne ni zaczyna od samych pocz徠k闚 inicjacji muzycznej. Og鏊nie bior帷 szkolenie techniczne powinno dotyczy tych wszystkich dziedzin, kt鏎e wi捫 si z technik poprawnego m闚ienia i 酥iewu. Powinny by wzi皻e pod uwag:

  1. podstawowe wiadomo軼i z zasad nauki o muzyce (elementy notacji muzycznej: oktawa, nazwy d德i瘯闚, pi璚iolinia, klamry, klucze; rytm muzyczny: warto軼i rytmiczne nut i pauz, przed逝瞠nia warto軼i; nieregularny podzia warto軼i rytmicznych; metrum muzyczne: grupowanie warto軼i rytmicznych w taktach, notacja muzyki wokalnej; inne zjawiska rytmiczno-metryczne: synkopy, zmiany metrum i akt闚; agogika i dynamika: tempo, taktowanie, dynamika; artykulacja, frazowanie, skr鏒y pisowni muzycznej);
  2. nauka czytania nut g這sem (solfe) – w zakresie tzw. „ma貫go” Lasockiego:   J.  K.   L a s o c k i,   Ma造 solfe, Krak闚 1970;
  3. dykcja i emisja (powtarzanie i pog喚bianie sprawno軼i dykcyjnych nabytych w czasie szkolenia lektorskiego; podstawowe wiadomo軼i z dziedziny anatomii i fizjologii organu g這sotw鏎czego i narz康u s逝chu; technika oddychania; d德i瘯i przej軼iowe, wyr闚nanie rejestr闚, rezonatory g這sowe, intonacja, dodatnie i ujemne cechy g這su, artykulacja g這sek: samog這sek i sp馧g這sek; s這wo i kantylena, zagadnienia higieny g這su itd.);
  4. 獞iczenia praktyczne z zakresu opanowania ton闚 psalmowych: starych i nowych z uwzgl璠nieniem wymaga wyliczonych w pierwszej cz窷ci referatu; formu造 melodyczne dwuwierszowe i czterowierszowe; formu造 bogaciej skomponowane; 獞iczenia w doborze odpowiednich formu melodycznych koresponduj帷ych z charakterem tekstu;
  5. przyswojenie formu 酥iewania Modlitwy powszechnej i innych form dialogowania z ca陰 wsp鏊not (酥iewy litanijne, Kyrie itd.).

 3.   Organizacja szkolenia kantor闚-psa速erzyst闚

 Powa積e potraktowanie formacji kantor闚-psa速erzyst闚 zak豉da w這瞠nie w ni wiele trudu. Tym bardziej, 瞠 nale瘸這by sobie 篡czy, aby w miar mo磧iwo軼i, poszczeg鏊ne dziedziny formacji by造 przeprowadzane przez fachowc闚-specjalist闚. W pocz徠kowym etapie mo積a by zorganizowa szkolenie psa速erzyst闚 na stopniu diecezjalnym, mo瞠 w 陰czno軼i z kursem lektorskim lub studium organistowskim. Kurs psa速erzyst闚 powinien trwa przynajmniej 2 semestry i zako鎍zy si egzaminem kwalifikacyjnym. W ramach spo貫czno軼i parafialnej mo積aby pomy郵e o uroczysto軼i dopuszczenia do s逝瘺y kantora-psa速erzysty, analogicznie, jak to ma miejsce w wypadku b這gos豉wienia lektor闚.

Przypisy do G. Skop: Formacja liturgiczno-muzyczna psa速erzyst闚
1  Og鏊ne wprowadzenie do Msza逝 Rzymskiego, III, 67. Przek豉d Komisji Episkopatu do Spraw Liturgii. Ruch Bibilijny i Liturgiczny 24(1971) z. 1.

2  Tam瞠, II, 84.

3  Por.  F.   S t u b e n v o l l,   Der Kantor, Singende Kirche 16 (1968) 11; Chr.   F e e r,   Der Dienst des Kantors aus der Sicht des Pfarrers, Singende Kirche 18 (1970/71) 104.

4  Paulinus-Verlag, Trier, 1970.

5  J.   S e u f f e r t,   dz. cyt., 31-33.

6  Tam瞠, 35-63.

7  Cz.  J.  W o j t y  s k i,   Emisja g這su, Warszawa 1970, 61-64.

8  Tam瞠, Por. r闚nie   J.   K.   L a s o c k i,   Wychowanie muzyczne w szkole, Warszawa 1970, 83-84.

Gizela Skop, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. III, s. 94-97

III. LITURGICZNA WSP粌NOTA

S. Hartlieb

1.  Misterium paschalne w 篡ciu wsp鏊not wierz帷ych

 O k r e s   O b j a w i e n i a   P a n a  * 

 25 grudnia i otaczaj帷y ten dzie okres jest szczeg鏊nym przyk豉dem powstawania roku liturgicznego nie za biurkiem. Calendarium Romanum wprowadza szcz窷liwie now nazw dla ca這軼i: „Obch鏚 Objawienia Pana”  1 . Czas Bo瞠go Narodzenia i Adwentu to cz窷ci tego obchodu. Nowa ta nazwa szcz窷liwie podkre郵a, 瞠 wydarzenia w Betlejem nie s jedyn i najwa積iejsz my郵 przewodni tych dni. Chrystus, kt鏎y objawi si wtedy w ub鏀twie jako cz這wiek, objawi si powt鏎nie w blaskach paruzji jako Kr鏊 wszech鈍iata.

 Nie zawsze pami皻amy o tym w duszpasterstwie, cho akcenty takie by造 oczywiste w liturgii dotychczasowej. Obecnie s one uwypuklone w spos鏏 szczeg鏊ny. Eschatologiczny charakter i cel Ko軼io豉 przypomniany zosta dobitnie przez Vaticanum II, szczeg鏊nie w konstytucji Lumen gentium. Za teologi posz豉 liturgia. W r. 1968 wprowadzono odpowiednie akcenty do Mszy 鈍. przez aklamacje po przeistoczeniu oraz tre嗆 III i IV Modlitwy Eucharystycznej. Rok p騧niej nowe Ordo Missae ustawia eschatologicznie embolizm.

 Prze篡wanie tajemnicy eschatologicznej jest istotne dla chrze軼ija雟twa: niesie z sob pragnienie Chrystusa, ci庵陰 czujno嗆, walk przeciw zasadzkom szatana, m瘰two p造n帷e z wiary i nadziei przyj軼ia Chrystusa uwielbionego i naszego upodobnienia si do Niego. Trzeba zatem tajemnic t ukaza i odpowiednio podkre郵i w cyklu liturgicznym. Wierni praktycznie zapomnieli eschatologiczne wymiary chrze軼ija雟twa: zmartwychwstanie jest dla wielu dogmatem czysto teoretycznym, nie zwi您anym z 篡ciem. Jest to w znacznym stopniu skutkiem obecnego podej軼ia do obchodu Objawienia Pana. W rzeczywisto軼i przecie nie samo Betlejem, lecz Pascha jest tym darem, kt鏎y przygotowuje Stare Przymierze: Pascha, kt鏎a pe軟i sw znajduje w paruzji. To musi ukaza adwent i ca造 obch鏚 Objawienia Pana. Akcentuj帷 przesadnie Betlejem, przeciwstawiamy w jaki spos鏏 Bo瞠 Narodzenie Triduum Paschalnemu, okaleczamy liturgiczny znak misterium Paschy.

 Eschatologiczny wyd德i瘯 obchodu Objawienia Pana przypomina nam wzgl璠no嗆 traktowania I niedzieli adwentu jako terminu pocz徠ku roku ko軼ielnego. Pami皻amy identyczne w swej tre軼i ewangelie tej niedzieli oraz poprzedzaj帷ej j, tzw. ostatniej. Obecnie to podobie雟two liturgiczne tych dw鏂h niedziel zosta這 bardziej wzmocnione. Uroczysto嗆 Chrystusa Kr鏊a, kt鏎 obchodzimy obecnie przed adwentem, potraktowana jest jak najbardziej eschatologicznie. Podobnie kilka ostatnich tzw. tygodni zwyk造ch, per annum. Wystarczy ws逝cha si w 酥iewy tych tygodni  2 . Tak samo ustawiona jest uroczysto嗆 Wszystkich 安i皻ych, szczeg鏊nie w swej w豉snej prefacji  3 , tak trzeba prze篡wa Dzie Zaduszny.

 Mo瞠my wi璚 w tygodniach otaczaj帷ych 25 grudnia prze篡wa rado嗆 Betlejem. Uwag nasz zwracaj na ten fakt szczeg鏊nie tydzie antyfon „O”, sam dzie 25. XII, uroczysto嗆 Maryi Bogarodzicy oraz Naj鈍. Rodziny (prosi si tu r闚nie uroczysto嗆 鈍. J霩efa). Jednak trzeba w tych obchodach Objawienia zobaczy r闚nie powt鏎ne przyj軼ie Chrystusa i nasze ostateczne z nim zjednoczenie. Tak uj皻y obch鏚 Objawienia, przypominaj帷 pocz徠ek Paschy: tajemnic Wcielenia, ukazuje r闚nocze郾ie dobitnie cel i sens Paschy, jej ostateczn pe軟i.

 Dwa cykle 鈍i徠eczne: jeden otaczaj帷y Triduum Paschy, drugi dzie Narodzenia Pana, wzi皻e razem ukazuj ca貫 misterium Odkupienia. Obch鏚 Objawienia Pana pozwala lepiej pozna to, co misterium Paschy urzeczywistnia. Zgodnie z twierdzeniem   C o n g a r a,   瞠 misterium Paschy i misterium Paruzji to dwa r騜ne etapy jednego, tego samego misterium  4 , podobnie jak 鄉ier, zmartwychwstanie, wniebowst徙ienie, zes豉nie Ducha 安i皻ego – Ko軼i馧 oddziela je w swej liturgii roku. W ten spos鏏 mo瞠my lepiej je zrozumie i pe軟iej nimi 篡.

 Przechodz帷 do konkret闚: centrum obchod闚 Objawienia Pana stanowi:

  1. Narodzenie Pana, rozbudowane 鈍i皻ami Maryi Bogarodzicy (1. I.) i Naj鈍. Rodziny. Naczeln my郵 w te dni jest narodzenie Chrystusa z Dziewicy, Jego Wcielenie i objawienie si „ubogim Izraela” reprezentowanym przez rodzin P. Jezusa i pasterzy.
  2. Epifania – 鈍i皻o powszechno軼i Ko軼io豉, objawienie si wszystkim narodom.
  3. Chrzest Pana ukazuje Jezusa jako Syna Bo瞠go i Mesjasza. Jest to r闚nocze郾ie zapowied Paschy: Jezus daje si ochrzci dla innych, podobnie jak umrze za innych, zanurza si w wodzie jak p騧niej w 鄉ierci, wychodzi z niej, uznany przez Ojca i pe貫n Ducha 安i皻ego, tak jak wyjdzie spo鈔鏚 umar造ch  5 .

 Ten bogaty wachlarz 鈍i徠 pozwala m康rze, pedagogicznie roz這篡 bogactwo ewangeliczne obchod闚 Objawienia: nie potrzeba koncentrowa wszystkiego na mocy Narodzenia.

 Tym wi璚ej, 瞠 w szeregu tych 鈍i徠 trzeba zobaczy r闚nie 2 lutego: Praesentatio Domini – Przedstawienie Pana. Mo積a te w takim zabarwieniu widzie zwyk貫 niedziele stycznia, okresu przed Popielcem. Tre嗆 鈍i皻a obchodzonego 2 lutego jest bogata: podejmuje temat 鈍iat豉, tak wa積y w cyklu epifanicznym; w ge軼ie ofiarnego przedstawienia w 鈍i徠yni i s這wach Symeona zwiastuje znowu misterium Paschy  6 . „W豉dca, kt鏎y... przecedzi syn闚 Lewiego... oczy軼i ich niby z這to i srebro,” tre嗆 komentarza wst瘼nego, prefacji oraz modlitwy po Komunii 鈍. znowu przypominaj paruzj.

 Adwent: czytamy w nim mowy prorok闚, modlimy si ich s這wami. Ale nie po to, aby postawi si napowr鏒 w ich sytuacji, jak gdyby Chrystus jeszcze si nie narodzi. Pos逝gujemy si my郵ami Izajasza, Jana Chrzciciela, Maryi, poniewa proroctwa Starego Przymierza wype軟i si ca趾owicie dopiero w chwili powt鏎nego przyj軼ia Chrystusa. Adwent ma nas pobudzi do szczeg鏊nie intensywnego oczekiwania na ca趾owite spe軟ienie objawionej nam nadziei. Nie nale瘸這by robi z adwentu dubletu quadragesimy. Calendarium Romanum okre郵a te dni jako czas laetae expectationis  7 , zaleca 酥iew alleluia itp.

 Polskie roraty odpowiednio odnowione, ukierunkowane eschatologicznie, s w tej dziedzinie po篡teczne. Ale powinny kszta速owa nas duchowo na ludzi oczekuj帷ych spotkania, paruzji. Akcent eschatologiczny w roratach powinien by uwypuklony przed bezpo鈔ednim uczczeniem Matki Boga. Trzeba ukaza J jako t, kt鏎a oczekuje. Instrukcja Eucharystyczna przypomina nam, 瞠 Chrystus, kt鏎y jest Bogiem i Kr鏊em wszech鈍iata, pozostaje w Ko軼iele, aby nam s逝篡. Zaleca usun望 z nabo瞠雟tw eucharystycznych wszystko, co zas豉nia t prawd  8 . Maryja, Matka Chrystusa, przedstawia si nam na kartach ewangelii przede wszystkim jako „S逝瞠bnica”. Pierwszy krok w tym kierunku uczyni episkopat Polski wprowadzaj帷 do rorat czytania adwentowe. Dalszym powinien by odpowiedni dob鏎 酥iew闚 (maryjne, ale adwentowe) oraz modlitwy powszechnej. Mo積a r闚nie dyskutowa, czy adwent nie b璠帷y dubletem quadragesimy, nie powinien zast徙i fiolet闚 innym kolorem: r騜owym lub niebieskim. Czy biel rorat nie powinna tak瞠 ulec takiej zmianie?

 如iewy: razem z czytaniami nadaj zasadniczy koloryt liturgii. Z adwentu trzeba koniecznie usun望 takie jak W czasie smutnym, adwentowym. Wprowadzi wi璚ej wyra幡ie paruzyjnych i te szczeg鏊nie eksponowa.

 如iewy Bo瞠go Narodzenia. Dobrych kol璠 jest niema這, cho nie najlepsze 酥iewamy. Jak d逝go je 酥iewa? Do uroczysto軼i Chrztu Pana na pewno. W dniu 2 lutego r闚nie. A niedziele stycznia? Wydaje si, 瞠 mo積a by podzieli kol璠y na dwie grupy: jedne 酥iewane tylko do Chrztu Pana, takie jak np. Dzisiaj w Betlejem, W 興obie le篡 itp. Inne by造by 酥iewane w okresie do 2 lutego. S bowiem kol璠y kt鏎e ukazuj misterium Objawienia, pomijaj帷 興鏏ek betlejemski, np. Raduj si ziemio! Go嗆 z nieba przychodzi  9 , Niepoj皻e dary  10 . Niekt鏎e inne, mniej znane, mo積a adaptowa do tego drugiego okresu, opuszczaj帷 jedn, drug zwrotk zbyt „betlejemsk”.

 W mszale przez ca造 rok spotykamy psalmy jako 酥iewy procesyjne na wej軼ie, przygotowanie dar闚 ofiarnych i uczt ofiarn. Te same psalmy wyst瘼uj przez ca造 rok, w r騜nych okresach liturgii. W naszej polskiej rzeczywisto軼i, patrz帷 od strony znaku, zast瘼uj帷 psalmy polskimi pie郾iami religijnymi, lepsz b璠zie rzecz wprowadzi pie郾i w豉軼iwe danemu okresowi, z odpowiedni tre軼i i melodi. Ile razy melodia jest jako znak lepsza ni s這wo, czytelna od pierwszego akordu, zostaj帷a w pami璚i. Ta prawda domaga si 酥iewania w quadragesimie innych pie郾i ni w okresie „zwyk造m” i ona te wydaje si zaleca w Polsce kol璠owe zabarwienie melodii pie郾i styczniowych.

 Takie eschatologiczne ustawienie nie tylko grudnia i listopada, ale r闚nie stycznia by這by adaptacj roku liturgicznego zgodn z jego duchem i odpowiadaj帷 potrzebom wsp馧czesnego cz這wieka przesadnie zapatrzonego w ziemi i cele doczesne.

Przypisy do S. Hartlieb: Misterium paschalne w 篡ciu wsp鏊not wierz帷ych:
*  Por. Collectanea Theologica 42(1972) z. IV.

1  Calendarium Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticanii II instauratum auctoritate Pauli PP VI promulgatum, editio typica 1969, 60.

2  Np. wersety do alleluia przed ewangeli: Vigilate et estote parati: guia quo nescitis hora Filius hominis venturus est... Vigilate, omni tempore orantes, ut digni habeamini stare ante Filium hominis... Esto fidelis usque ad moriem et dabo tibi coronam vitae.

3  (coelestem Jerusalem) peregrini, per fidem accedentes, alacriter festinamus.

4  H.  O s t e r,   Le mystère paschal dans le pastoral, Paris 1964, 257.

5  F.   R e c k i n g e r,   Les jours d'assemblée, Paris 1971, t. 1. 99.

6  Tam瞠, 100.

7  Calendarium... s. 16, nr 39 oraz s. 61.

8  Eucharisticum mysterium nr 60.

9  Jan   S i e d l e c k i,   如iewnik ko軼ielny, Opole 1959, 48.

10  Tam瞠, 39-40.

Ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo k. Poznania

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. III, s. 97-99

III. LITURGICZNA WSP粌NOTA

M. Marczewski

2. Modlitwa prywatna a modlitwa liturgiczna

 Istnieje przekonanie o wy窺zo軼i modlitwy liturgicznej nad modlitw prywatn. Na nowo zosta這 to przekonanie podkre郵one w dokumentach Soboru Watyka雟kiego II:

  1. modlitwa poszczeg鏊nych os鏏 lub grup nie jest modlitw liturgiczn w 軼is造m sensie s這wa „liturgia”;
  2. Sacra liturgia posiada o wiele wi瘯sz godno嗆 ani瞠li nieliturgiczne „獞iczenia pobo積e”;
  3. godno嗆 liturgicznej modlitwy nie domaga si konieczno軼i i obowi您ku prywatnej i nieliturgicznej modlitwy. Natomiast nieliturgiczne 獞iczenia modlitewne, o ile s zgodne z duchem Ko軼io豉 i spe軟iane de mandato Apostolicae Sedis s „godne polecenia”.

 Co decyduje o wy窺zo軼i modlitwy liturgicznej? Tradycyjna odpowied, 瞠 liturgia jest sprawowana „w imi Ko軼io豉” (zob. KL 98) nie wystarcza. Co wi璚ej nie jest wcale odpowiedzi!

 Karl   R a h n e r   w opracowaniu Das Gebet des Einzelnen und die Liturgie der Kirche  1  uwa瘸, 瞠 ka盥a modlitwa chrze軼ijanina jest w prawdziwym sensie spe軟iana „w imieniu Ko軼io豉”, jest „aktem Ko軼io豉” o ile poj璚ie „aktu Ko軼io豉” nie rozumie si wy陰cznie w sensie urz璠owego aktu Ko軼io豉. Tak zwanej „prywatnej” modlitwy chrze軼ijanina (poszczeg鏊nej osoby czy grupy) nie mo積a traktowa jako „czynno軼i prywatnej”, kt鏎a nie mia豉by nic wsp鏊nego z Ko軼io貫m. Zadaniem naszym jest ukazanie toku my郵i autora wymienionego opracowania.

 Nie mo積a twierdzi, 瞠 „modlitwa poszczeg鏊nych os鏏 lub grup” nie jest modlitw liturgiczn w 軼is造m sensie s這wa „liturgia”, poniewa do tej pory nie mo瞠my adekwatnie okre郵i, co oznacza poj璚ie liturgia. Sob鏎 Watyka雟ki II w豉軼iwie nie wypracowa definicji liturgii. Zadanie to zleci teologom. Nie znalaz這 ono jednak do tej pory zadowalaj帷ego rozwi您ania  2 .

 Tak瞠 nie mo積a rozumie s逝sznego stwierdzenia, 瞠 „liturgia jest 廝鏚貫m i szczytem 篡cia chrze軼ija雟kiego”, jako stwierdzenia ekskluzywnego. Nie mo積a bowiem uto窺ami zbawczego dzia豉nia Chrystusa tylko i wy陰cznie z Jego kultycznym objawieniem w liturgii.

 Tradycja od dawna utrzymywa豉, 瞠 m璚ze雟two jest najwy窺z form udzia逝 w m璚e Chrystusa i najwy窺zym samourzeczywistnieniem si Ko軼io豉. Nie mo積a r闚nie zaprzeczy, 瞠 cz這wiek mo瞠 prze篡 zbawcze spotkanie z Chrystusem w bli幡im (Mt 25).

 Twierdzenie, 瞠 liturgia dokonuje si w „imi Ko軼io豉” (KL 98), a modlitwa prywatna nie, niczego jeszcze nie t逝maczy, poniewa „prywatna modlitwa” chrze軼ijan nie jest czynno軼i prywatn, kt鏎aby nie mia豉 nic wsp鏊nego z Ko軼io貫m. Tak瞠 tu modl si usprawiedliwieni, wype軟ieni i kierowani 豉sk Bo膨. Tak瞠 ta modlitwa dokonuje si w Duchu 安i皻ym, kt鏎y przychodzi z pomoc naszym s豉bo軼iom i z nami m闚i: Abba – Ojcze. Tak瞠 ta modlitwa jest modlitw ochrzczonych i umocnionych Duchem, w陰czonych w Mistyczne Cia這 Chrystusa. Dzi瘯i Duchowi – podstawie modlitwy i mi這軼i bli幡iego ostatecznie skierowanej na Ojca i Chrystusa jest jasne, 瞠 gdzie dwaj lub trzej zgromadzeni s w Jego imi, On jest po鈔鏚 nich (Mt 18, 20).

 Duch 安i皻y, oraz sakramentalno-spo貫czne uprawnienie ka盥ego cz這wieka do kultu chrzest i bierzmowanie, sprawia, 瞠 ka盥y usprawiedliwiony przez Chrystusa cz這wiek posiada swe wewn皻rzne, rzeczywiste odniesienie do Ko軼io豉. W oparciu o te prawdy staje si oczywistym, 瞠 ka盥a „prywatna” modlitwa chrze軼ijanina jest w prawdziwym sensie aktem Ko軼io豉, nawet je郵i nie jest wyra幡ym wype軟ieniem urz璠u Ko軼io豉.

 Je瞠li m闚imy, 瞠 Ko軼i馧 jest Ko軼io貫m grzesznym (sündige Kirche) z racji grzech闚 swych cz這nk闚 (DE 3, 4), to na tej samej zasadzie nale篡 przyzna dobrym uczynkom, a przede wszystkim modlitwie, eklezjalne znaczenie.

 Ci庵le jeste鄉y 鈍iadkami traktowania Ko軼io豉 jako instytucji. Tymczasem tajemnica Ko軼io豉 objawia si nie tylko w elemencie „instytucjonalnym”. Ko軼i馧 to rzeczywisto嗆 ducha, wewn皻rznego 篡cia, rzeczywisto嗆 nieinstytucjonalna, charyzmatyczna, zakryta, kt鏎 w pe軟i widzi tylko Ojciec w niebie. To prawda, 瞠 liturgia jest 廝鏚貫m i celem ca貫go chrze軼ija雟twa. Jednak 豉skawe samoudzielanie si Boga w Chrystusie nie dokonuje si jedynie sakramentalnie i liturgicznie.

 W ko鎍owej cz窷ci opracowania Karl   R a h n e r   zwraca uwag na tendencje „desakralizacji” (Entsakralisierung), jakie mo積a zauwa篡 zar闚no w teologii katolickiej, jak ewangelickiej. Mog one w konsekwencji doprowadzi do zredukowania 篡cia chrze軼ija雟kiego do wy陰cznie naturalnego mi璠zyludzkiego wsp馧篡cia.

 Dowarto軼iowanie modlitwy prywatnej przyczyni si z pewno軼i do rozwoju modlitwy rodzinnej i modlitwy prywatnej poszczeg鏊nych chrze軼ijan. Eklezjologia Soboru Watyka雟kiego II ukaza豉 Ko軼i馧 nie jako spo貫czn organizacj, lecz jako Lud Bo篡, Mistyczne Cia這 Chrystusa (tworz帷e si najpierw dzi瘯i jedno軼i usprawiedliwionych w Duchu 安i皻ym), wsp鏊not usprawiedliwionych i zbawionych. Dlatego te liturgia tak samoreflektuj帷ego si Ko軼io豉 nie mo瞠 by wy陰cznie uj皻a w ramy zewn皻rznej ceremonii.

 Po co wi璚 autoryzacja i polecenie przez urz康 Ko軼io豉 modlitwy liturgicznej? Polecenie i autoryzacja nie przyczynia modlitwie godno軼i i warto軼i. Ujmuje jedynie t modlitw w spo貫czno-urz璠owe pos豉nie Ko軼io豉, daje gwarancj, 瞠 odpowiada ona Ko軼io這wi. Samo polecenie przyczynia si do regularno軼i i cz瘰totliwo軼i odmawiania modlitw.

Przypisy do M. Marczewski: Modlitwa prywatna a modlitwa liturgiczna
1  Opracowanie ukaza這 si w:   K.   R a h n e r,   Gnade als Freiheit, Freiburg-Basel-Wien 1968, 101-112.

2  J.  A.   J u n g m a n n,   Kommentar zur Liturgiekonstitution, LThK (Erg鄚zungsband I, 22).

Marek Marczewski, Lublin

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 75

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 75

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 76

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 77

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 78

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 79

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 80

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 81

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 82

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 83

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 84

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 85

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 86

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 87

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 88

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 89

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 90

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 91

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 92

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 93

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 94

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 95

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 96

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 97

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 98

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 99