Biuletyn Odnowy Liturgii. *  W: Collectanea Theologica 43:1973, f. II, s. 85-108.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1. Odnowiony ryt chrze軼ija雟kiego pogrzebu – S. Szamota
2. IV Sympozjum Liturgiczne w Kro軼ienku n/D. – C. Krakowiak
3. Polskie wydanie „Obrz璠u chrztu dzieci” – SAJH [S. Hartlieb]

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
Kszta販enie organist闚 – I. Pawlak

III. DIAKONIA SZTUKI
1. Nowe rozwi您ania w adaptacji wn皻rza ko軼io豉 – F.B.[lachnicki]
2. Aktualne problemy muzyki i 酥iewu w odnowionej liturgii w Polsce – G. Skop

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA
1. Nowenna do Ducha 安i皻ego w ramach zgromadzenia eucharystycznego – S. Hartlieb
2. „W waszych zgromadzeniach” – nowy francuski podr璚znik duszpasterstwa liturgicznego – t逝m. M. Starnawska
3. Problemy pastoralne sakramentu bierzmowania – C. K.[rakowiak]

* Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,   Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. II, s. 85-88

I. LITERA I DUCH

S. Szamota

1. Odnowiony ryt chrze軼ija雟kiego pogrzebu

 „Obrz璠 pogrzebowy powinien ja郾iej wyra瘸 paschalny charakter 鄉ierci chrze軼ijanina i lepiej odpowiada warunkom oraz tradycjom poszczeg鏊nych region闚, r闚nie co do barwy liturgicznej” (KL 81). „Nale篡 starannie rozpatrzy obrz璠 pogrzebu dzieci i do陰czy do w豉sn msz” (KL 82). Powy窺zym wymaganiom Konstytucji o Liturgii 鈍. odpowiada w ca貫j pe軟i nowe Ordo Exsequiarum og這szone dekretem Kongregacji Kultu Bo瞠go z dn. 15. 8. 1969 r., z mo磧iwo軼i wej軼ia w 篡cie dn. 1. 6. 1970 r. lub przed tym terminem, je瞠li kt鏎a z konferencji Episkopat闚 krajowych przygotuje t逝maczenie w j瞛yku ojczystym z melodiami i uzyska zatwierdzenie jego przez Stolic Apostolsk.

 Dekret ju na wst瘼ie stwierdza, „瞠 鈍i皻a Matka Ko軼i馧 przez obrz璠y pogrzebowe nie tylko poleca zmar造ch Bogu, lecz w sercach dzieci swoich pozosta造ch na ziemi budzi nadziej i zarazem 鈍iadczy o wierze, 瞠 ci kt鏎zy przez chrzest zostali w陰czeni w 鄉ier Chrystusa, maj r闚nie udzia w Jego zmartwychwstaniu”. Liturgia pogrzebowa g這si wi璚 prawd, 瞠 chrze軼ijanin razem z Chrystusem w豉郾ie przez 鄉ier osi庵a nowe 篡cie w Bogu, staj帷 si uczestnikiem paschalnego misterium. W 鈍ietle tej prawdy wszelki brak umiaru w smutku z okazji uroczysto軼i pogrzebowych i „pogr捫enie” si w nim przez zbytnie akcentowanie r騜nych form 瘸這bnych o charakterze 鈍ieckim, jest pewn niekonsekwencj w postawie cz這wieka wierz帷ego. Chocia nikt nie odmawia rodzinie zmar貫go prawa do bardziej intensywnego prze篡wania uczuciowego obrz璠闚 pogrzebowych, to jednak liturgia d捫y raczej do tego, aby pogrzeb chrze軼ijanina kt鏎y „zasn掖 w Panu”, by mniej „瘸這bny”, a raczej „pogodny” i rodzina w „b鏊u swoim otrzyma豉 konieczn pociech wiary” (Praenotanda 13). Jak w innych dziedzinach 篡cia ko軼ielnego tak i tutaj b璠zie potrzebny wysi貫k w kierunku zmiany mentalno軼i wiernych, na spos鏏 my郵enia znajduj帷y upodobanie nie tyle w wystroju zewn皻rznym „parady pogrzebowej”, ile raczej w prostocie ewangelicznej obrz璠u, odpowiadaj帷ej powadze chwili i w prze篡waniu jego g喚bokiej tre軼i duchowej, zawartej w czytaniach Pisma 鈍., modlitwach i 酥iewanych psalmach. Pog喚biona dogmatycznie koncepcja ceremonia逝 pogrzebowego, domaga si z kolei rewizji r騜nych szczeg馧闚 o charakterze 鈍ieckim nale膨cych do „瞠laznego repertuaru” 瘸這by: nowego przemy郵enia b璠 wymaga造 np. tre嗆 nekrolog闚, nagrobki z napisami, wie鎍e, kolor sprz皻闚 pogrzebowych i  ;szat, orkiestra i 瘸這bne 酥iewy solowe, mowy pogrzebowe, tre嗆 ikonograficzna chor庵wi, „czarne msze z katafalkiem”, „wilie”, „pokropki”, pogrzeby samob鎩c闚, powiedzenia w rodzaju „dusze znik康 nie maj帷e ratunku – zapomniane i opuszczone” itp. W miejsce pr騜nej trumny, jako rekwizytu niezb璠nego dot康 w ka盥ym ko軼iele i absolucji odmawianej nad ni, oraz czarnych parament闚, m闚i si w „Ordo exsequialis” o „ostatnim po瞠gnaniu” zmar貫go i „poleceniu” go Bogu (ultima commendatio et valedictio), oraz zaleca 鈔odki wizualne dla podkre郵enia pewnych prawd wiary; pascha stoj帷y przy trumnie, figura zmartwychwsta貫go Chrystusa zamiast katafalku w Dzie Zaduszny, czy raczej fioletowy kolor szat. Pogrzebowej „rado軼i paschalnej” towarzyszy oczywi軼ie 酥iew Alleluja przed Ewangeli i znak pokoju przed Komuni 鈍. Poniewa „taksy i  klasy” nale膨 ju do smutnej przesz這軼i dawnych, j霩efi雟kich zwyczaj闚 parafialnych, z natury rzeczy pogrzeby wszystkich, „kt鏎zy nas wyprzedzili ze znakiem wiary i 酥i w pokoju”, s „豉dne” i jako takie powinny by odprawiane z namaszczeniem i powag (sine acceptione personarum), aby tre軼i swoich symbolicznych obrz璠闚 i tekst闚 budzi造 refleksj religijn r闚nie w duszach uczestnik闚 niewierz帷ych, jako owoc apostolskiego 鈍iadectwa publicznie wyznanej wiary Ko軼io豉 w zmartwychwstanie cia i 篡cie wieczne z Bogiem. W tym wypadku kap豉n jest dla wszystkich s逝g Ewangelii.

 Pr鏂z om闚ienia trzech zasadniczych form obrz璠owych pogrzebu doros造ch (1.  „stacja” w domu, ko軼iele i na cmentarzu; 2.  „stacja” w kaplicy cmentarnej i nad grobem; 3.  „stacja” tylko w domu zmar貫go) dokument zamieszcza te formularze przeznaczone na pogrzeby dzieci tak ochrzczonych, jak i nieochrzczonych, oraz bogaty zestaw r騜nych modlitw i czyta do wyboru. Rubryki nowego OE daj wi璚 mo磧iwo嗆 ukszta速owania obrz璠u pogrzebowego z uwzgl璠nieniem r騜nych okoliczno軼i w danym kraju czy 鈔odowisku.

 Gdy zachodzi brak kap豉na lub diakona, a konieczno嗆 duszpasterska tego wymaga, konferencja episkopatu za zgod Stolicy Apostolskiej mo瞠 zezwoli te laikowi na odprawienie egzekwii po Liturgii S這wa, (kt鏎a jest zawsze obowi您uj帷a przy „stacji” w ko軼iele), chocia nie ma Liturgii Ofiary, ze wzgl康u w豉郾ie na brak kap豉na (Praenotanda 19). Na terenach misyjnych funkcj t b璠 spe軟iali ca趾iem dobrze katechi軼i. Ale i w naszych warunkach pewne elementy obrz璠u pogrzebowego np. w domu czy na cmentarzu, w warunkach domagaj帷ych si tego, b璠 mog造 by odprawione nieraz przez samych uczestnik闚 pogrzebu (Praenotanda 5) pod przewodnictwem tzw. „如iewaka”, zw豉szcza w parafiach wiejskich. Dzi瘯i tradycji ludowej 篡je bowiem jeszcze w wielu okolicach funkcja „酥iewaka” pogrzebowego, kt鏎ego si zaprasza i op豉ca, aby prowadzi w domu zmar貫go modlitwy zwi您ane z czuwaniem nocnym przy zw這kach, przed pogrzebem; on te czasem przewodniczy 酥iewom podczas procesji mi璠zystacyjnych do ko軼io豉 i na cmentarz. Nieraz rodzina zmar貫go domaga si „cz御tki wilii” przed Msz, nie zdaj帷 sobie wcale sprawy z tego, 瞠 te „wilie” (vigilia) ju sama odprawi豉 pod przewodem „酥iewaka” w domu.

 Pierwszy rozdzia OE – De vigilia seu celebratione verbi pro defuncto – dostarcza materia逝 i sugestii do opracowania specjalnego podr璚znika pogrzebowego dla „酥iewak闚”. Je瞠li istnieje mo磧iwo嗆 ich liturgicznego dowarto軼iowania, niech zakres ich modlitw nie ogranicza si tylko do odmawiania r騜a鎍a, lecz odpowiada wymogom i duchowi odnowionego obrz璠u, niech na tych „wiliach” b璠zie czytane i s逝chane S這wo Bo瞠, niech b璠 酥iewane psalmy, opr鏂z innych pie郾i ludowych. W ten spos鏏 to czuwanie b璠zie bardziej urozmaicone i duchowo po篡teczne. Gdyby tak wierni w niekt鏎ych okoliczno軼iach (znaczna odleg這嗆 od ko軼io豉, warunki atmosferyczne) zechcieli podczas procesji z domu zrezygnowa z prowadzenia przez kap豉na, to w豉郾ie „酥iewak” m鏬豚y oficjalnie spe軟ia t rol ubrany w kom輳 czy inny odpowiedni str鎩, jako delegowany do odprawiania drugorz璠nych funkcji liturgicznych na pogrzebie. By豚y to jeden z wielu moment闚, w kt鏎ych odnowiona liturgia mog豉by podkre郵i rol i znaczenie aktywnego laikatu, w oparciu o ide powszechnego kap豉雟twa wiernych, jako konsekwencji chrztu i bierzmowania.

 Oczywi軼ie w wielkich miastach z „kombinatami” pogrzebowymi przy cmentarzach komunalnych, zasadniczo problem闚 procesyjnych nie ma i pogrzeb od bramy cmentarnej uwzgl璠nia tylko „stacje” w kaplicy i przy grobie, podczas gdy msza by豉 ju lub b璠zie odprawiona gdzie indziej w jakim ko軼iele parafialnym (Praenotanda 7).

 Analizuj帷 tak wielkie mo磧iwo軼i zaanga穎wania laik闚 w odnowionym rycie pogrzebu mo積aby doj嗆 do wniosku paradoksalnego, 瞠 ca趾iem mo磧iwy jest pogrzeb chrze軼ija雟ki „bez ksi璠za”. Ze wzgl璠u jednak na centraln rol Mszy 鈍. w pogrzebie chrze軼ija雟kim jest konieczny udzia kap豉na, kt鏎ego Praenotanda nazywaj fidei educator et consolationis minister (nr 16).

 Nawet przy pogrzebie ze „stacj” tylko w domu (tertius typus) nie powinno brakowa Liturgii S這wa oraz tzw. rytu „ostatniego polecenia i po瞠gnania” (ultimae commendationis seu valedictionis), kt鏎y zaj掖 miejsce dawnej absolucji. Ryt ten nie jest oczyszczeniem duszy zmar貫go, kt鏎e dokonuje si raczej przez Ofiar Eucharystyczn, lecz ostatnim pozdrowieniem i po瞠gnaniem wsp鏊noty chrze軼ijan przed pogrzebaniem cia豉. „如iew po瞠gnania” mo瞠 by wykonany przez wszystkich uczestnik闚 tylko praesente cadavere i przypomina obecnym, 瞠 chrze軼ijanie stanowi jedno嗆 w Chrystusie jako Jego cz這nki, a 鄉ier nie mo瞠 by dla 篡j帷ych roz陰k z tymi kt鏎zy „odeszli z nadziej zmartwychwstania”. Pokropienie towarzysz帷e po瞠gnaniu wskazuje na chrzest jako 廝鏚這 篡cia wiecznego, a okadzenie jest aktem uczczenia cia豉 zmar貫go, jako 鈍i徠yni Ducha 安. Je瞠li odprawienie rytu po瞠gnania jest przewidz iane dopiero na cmentarzu, to w tym wypadku zaraz po mszy, czy po Liturgii S這wa i Modlitwie Powszechnej, procesja rusza na cmentarz. Podczas procesji mi璠zystacyjnych zaleca si 酥iewanie jednego z 20-tu psalm闚 (nie tylko Benedictus i Miserere) na spos鏏 responsorialny tzn. po ka盥ym wierszu lud w陰cza si z odpowiednio dobran antyfon. Wed逝g istniej帷ego u nas zwyczaju, uczestnicy pogrzebu uwa瘸j za stosowne nie przeszkadza ksi璠zu i organi軼ie, zachowuj帷 postaw biern nawet przy odpowiedziach mszalnych, chocia wykonuj je ch皻nie w czasie mszy niedzielnej. Przezwyci篹enie tej bierno軼i i wychowanie wiernych do czynnego uczestnictwa tak瞠 w obrz璠ach pogrzebowych, b璠zie wymaga這 wiele pracy ze strony duszpasterza, zw豉szcza, 瞠 ka盥y pogrzeb b璠zie musia by przygotowany, gdy chodzi o wyb鏎 tekst闚 odpowiednich do aktualnej sytuacji.

 W celu likwidacji bezmy郵no軼i i szablonu, dla lepszego oddzia造wania duszpasterskiego, nowe Ordo exsequialis zamieszcza obfity zbi鏎 czyta. Czyta Starego Testamentu jest 12, lekcji Nowego Testamentu 25, psalm闚 20, wierszy przed Ewangeli ze 酥iewem Alleluja 13, Ewangelii 22, modlitw przy stacji w domu 4, modlitw na zako鎍zenie Liturgii S這wa 13, invitationes przy rycie po瞠gnania 10, 酥iew闚 po瞠gnania 6, modlitw polecaj帷ych 6, modlitw po鈍iecenia grobu 4, modlitw ko鎍owych na cmentarzu 5, formularzy Modlitwy Powszechnej 4. Korzystaj帷 z tej obfito軼i proponowanych tekst闚 mo積a b璠zie ka盥y obrz璠 pogrzebowy dostosowa do aktualnej sytuacji.

Ks. Stanis豉w Szamota, Frydrychowice k. Wadowic

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. II, s. 88-89

C. Krakowiak

2. IV Sympozjum Liturgiczne w Kro軼ienku n/D.

 W Kro軼ienku nad Dunajcem odby這 si w dniach 21-22 czerwca 1972 r. IV  Sympozjum Liturgiczne pracownik闚 naukowych, absolwent闚, student闚, wsp馧pracownik闚 Katedry Liturgiki KUL, oraz terenowych duszpasterzy szczeg鏊nie zaanga穎wanych w odnowie liturgii, po鈍i璚one odnowionej liturgii pogrzebu. W sympozjum bra這 udzia oko這 50 ksi篹y. Program przedstawia si nast瘼uj帷o:

 I sesja, referaty:
ks.  dr  Boles豉w   M a r g a  s k i   (Tarn闚)
– Principia teologiczne odnowy rytu pogrzebowego
ks.  dr  Roman   M i c h a  e k   (Pozna)
– Ordo Exsequiarum i jego problemy prawno – liturgiczne

 II sesja:
ks.  mgr  Alfons   L a b u d d a  SVD (Pieni篹no)
– Msza 鈍. za zmar造ch: historia, teologia, problemy duszpasterskie
ks.  doc.  dr  hab.   J霩ef   K u d a s i e w i c z   (Kielce)
– Czytania mszalne za zmar造ch i homilia

 III sesja:
ks.  prob.  Stanis豉w   S t a n e t a   (Wroc豉w)
– Pogrzeb w 篡ciu wsp鏊noty parafialnej – kwestie praktyczne i wychowawcze
ks.  prob.  Stanis豉w   H a r t l i e b   (Konarzewo)
– Zwyczaje polskie wobec nowego Ordo Exsequiarum

 IV sesja:
ks.  dr  Romuald   R a k   (Katowice)
– Tradycyjne i nowe 酥iewy pogrzebowe na 奸御ku

 Sesji I przewodniczy ks.  dr   G a r b o w s k i   (υm瘸). Po referacie ks.  dr  B.   M a r g a  s k i e g o   dyskusja dotyczy豉 g堯wnie dw鏂h problem闚 teologicznych: jaka jest aktualna nauka teolog闚 o tzw. limbus puerorum oraz problemu naszego zmartwychwstania w 鈍ietle zmartwychwstania Chrystusa i Maryi. Odno郾ie pierwszego problemu stwierdzono, 瞠 r騜ne s opinie teolog闚 i raczej przyjmuje si za 鈍. Ireneuszem, 瞠 skoro grzech przeszed na wszystkich ludzi, to r闚nie odkupienie dokonane przez Chrystusa przechodzi na wszystkich ludzi nie stawiaj帷ych 鈍iadomie przeszkody, a tego nie mo積a zak豉da u ma造ch dzieci.

 Po referacie ks.  dr  R.   M i c h a  k a   maj帷ym charakter bardziej praktyczny, dyskusja dotyczy豉 zasadniczo zagadnie pastoralnych: czy i kiedy odmawia pogrzebu ko軼ielnego pewnym kategoriom zmar造ch (samob鎩cy, 篡j帷y bez 郵ubu ko軼ielnego itd.). W zwi您ku z tym, ks.  dr  W.   S c h e n k   postawi zasadnicze pytanie, czy Ko軼i馧 ma w豉dz nad zmar造mi i czy mo瞠 ich w ten spos鏏 kara? Raczej Ko軼i馧 modli si za wszystkich zmar造ch (por. nowe modlitwy eucharystyczne II i IV). Id帷 po tej my郵i zwracano uwag, 瞠 uroczysto軼i pogrzebowe s okazj do modlitwy za zmar貫go, a nie tylko zewn皻rznym obrz璠em, a modli si mo積a i nale篡 za ka盥ego zmar貫go. Odno郾ie pogrzeb闚 samob鎩c闚 postulowano, aby po zapoznaniu si z orzeczeniem lekarza stwierdzaj帷ym stan niepoczytalno軼i zmar貫go, udzieli mu pogrzebu ko軼ielnego. Powo逝j帷 si na wzgl璠y wychowawcze, niekt鏎zy utrzymywali, 瞠 one w豉郾ie czasem przemawiaj za tym, aby niekt鏎ym zmar造m odmawia takiego pogrzebu. W tym wzgl璠zie nie zdo豉no doj嗆 do jednego uzgodnionego stanowiska.

 Sesji II przewodniczy ks.  dr  P.   G a j d a   (Tarn闚). Po referatach ks.  mgr  A.   L a b u d d y   i ks.  doc.  dr  J.   K u d a s i e w i c z a   wskazywano na zwi您ki i r騜nice mi璠zy nowymi tekstami Mszy 鈍. za zmar造ch a dawnymi formularzami. Zwi您ki te s oczywiste, zw豉szcza z formularzami najdawniejszymi. Wyra穎no r闚nie szczeg鏊ne zadowolenie z bardzo bogatych teologicznie czyta Pisma 鈍. w mszach za zmar造ch. Zwracano tak瞠 uwag, aby nie u篡wa wyra瞠nia „msza 瘸這bna” ale „Msza 鈍. za zmar造ch”.

 Ks.  mgr  Z.   Z a l e w s k i   (Siedlce) przewodniczy III sesji ca趾owicie po鈍i璚onej pastoralnym problemom liturgii pogrzebowej, dlatego te po tych referatach by豉 najbardziej o篡wiona dyskusja. Poruszano nast瘼uj帷e tematy: kiedy w nowej liturgii pogrzebu umie軼i po瞠gnanie zmar貫go przez kogo 鈍ieckiego (kolega, przyjaciel, przedstawiciel zak豉du pracy, danej spo貫czno軼i) – zgodzono si, 瞠 w valedictio; czy tolerowa otwieranie trumny na cmentarzu – tak, gdy jest to cz瘰to dla rodziny identyfikacja zw這k oraz post瘼owanie takie zapobiega zdarzaj帷ym si nieraz wypadkom ograbiania zmar造ch; postulowano, aby w豉sny duszpasterz grzeba zmar貫go, nie specjalni kapelani cmentarni. Liczni dyskutanci sygnalizowali problem przeci庵ania si liturgii pogrzebu z powodu du瞠j liczby ch皻nych do spowiedzi przed Msz 鈍. pogrzebow. W niekt鏎ych diecezjach nie ma takich trudno軼i gdy wierni wcze郾iej (niekiedy w przeddzie pogrzebu) korzystaj z sakramentu pokuty.

 Sesji IV przewodniczy ks.  dziekan   Andrzej   M a j e w i c z   (Szczecin). Po referacie ks.  dr  R.   R a k a, ks.  St.   Z i e m i a  s k i  SJ wykona 酥iewy niekt鏎ych responsori闚 z nowego Ordo Exsequiarum wg w豉snego t逝maczenia i u這穎nych przez siebie melodii. Odno郾ie nowych 酥iew闚, wskazywano na trudno軼i w ich tworzeniu oraz niemo磧iwo嗆 przej璚ia, pi瘯nych cz瘰to 酥iew闚 pogrzebowych od braci od陰czonych, gdy nie uzyskuj one aprobaty episkopatu. Zastanawiano si r闚nie nad tym, jakim kryteriom maj odpowiada nowe 酥iewy liturgiczne. Kryteria takie powinny by ustalone przez kompetentnych ludzi i podane tw鏎com tak nowych tekst闚 jak i muzyki. W zwi您ku z tymi postulatami ks.  T.   B o j a s i  s k i   poinformowa, 瞠 we wrze郾iu br. odb璠zie si w tej sprawie w Warszawie og鏊nopolski zjazd przedstawicieli diecezjalnych komisji do spraw muzyki i 酥iewu ko軼ielnego, oraz tw鏎c闚 tekst闚 i muzyki.

 Referaty z IV Sympozjum liturgicznego zostan opublikowane w specjalnym zeszycie „Ruchu Biblijnego i Liturgicznego” w 1973 r. Tematem nast瘼nego sympozjum b璠zie: Chrzest w duszpasterstwie. Odb璠zie si ono r闚nie w Kro軼ienku w dniach od 30. IV do 2. V. 73 r.

Ks. Czes豉w Krakowiak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. II, s. 89-91

SAJH [S. Hartlieb]

3. Polskie wydanie „Obrz璠u chrztu dzieci”

 Polskie t逝maczenie i adaptacja dokumentu Stolicy 鈍. Ordo Baptismi parvulorum ukaza這 si na p馧kach ksi璕arskich trzy lata po oryginale 1. Zgodnie z uchwa陰 konferencji episkopatu (5-6. 9. 1972) odnowiony obrz璠 chrztu wejdzie w 篡cie w Wigili Paschy RP 1973. Ta cenna pozycja jest pierwszym krokiem na drodze odnowy liturgii sakrament闚 鈍. w Polsce.

 Format i wygl康 zewn皻rzny s przyjemne. Ksi捫ka jest wi瘯sza od dotychczasowych rytua堯w. Jest to zrozumia貫 w sytuacji, gdy chrzest b璠zie udzielany w ramach zgromadzenia liturgicznego w asy軼ie ministrant闚, podtrzymuj帷y rytua kap豉nowi.

 Por闚nuj帷 opracowanie polskie z orygina貫m watyka雟kim zauwa瘸my: Rozdzia Wtajemniczenie chrze軼ija雟kie (n. 1-35; s. 9-10) jest 軼is造m t逝maczeniem dokumentu stolicy 鈍. Rozdzia Chrzest dzieci (nr 1-31; s. 20-32) zosta uzupe軟iony w 7 miejscach (w numerach 9, 15, 17, 18, 19, 20, 24). Znajdujemy tutaj adaptacje wprowadzone w obrz璠ach przez konferencj episkopatu (24) lub bardziej szczeg馧owe wyja郾ienia obrz璠闚 oraz ich konsekwencji w stosunku do dotychczasowych zwyczaj闚. Niejedne z tych dodatk闚 znajdujemy prawie dos這wnie w innych numerach jako wyja郾ienie w鈔鏚 obrz璠闚, np. w numerze 18 dodano wyja郾ienie w oparciu o nr 72. Ca造 nr 20 Ordo zosta opuszczony i zast徙iony wyja郾ieniem, 瞠 „obrz璠 chrztu przewidziany dla katechist闚 zosta w tym rytuale opuszczony”. Wszystkie te dodatki i zmiany wydrukowano kursyw.

 Obydwa te rozdzia造 obejmuj帷e 24 strony (ca這嗆 119) stanowi pouczenia teologiczno-pastoralne. Stolica 鈍. nie pozwala na wydanie rytua逝 w j瞛yku ojczystym bez tego pouczenia, jego przestudiowanie jest bowiem konieczne dla zrozumienia sensu i kierunku odnowy.

 W drugiej cz窷ci rytua逝, przedstawiaj帷ej same obrz璠y, opuszczono obrz璠 chrztu dzieci przewidziany dla katechist闚 w krajach misyjnych oraz wprowadzono do嗆 du穎 zmian w uk豉dzie ksi捫ki. Dlatego w przeciwie雟twie do cz窷ci pouczaj帷ej, tutaj numeracje nie s zgodne z dokumentem Stolicy 鈍. R闚nocze郾ie podano pe軟e teksty perykop skrypturystycznych (nr 160-180), gdy w 豉ci雟kim s tylko t.zw. „sigle” (nr 186-194 oraz 204-215).

 Konferencja Episkopatu korzystaj帷 ze swych uprawnie opu軼i豉 obrz璠y namaszczenia olejem katechumen闚 oraz „effeta”. Wprowadzi豉 jedn tylko formu喚 pyta dotycz帷ych wyrzeczenia si z豉 przez rodzic闚 oraz chrzestnych (nr 65).

 Polskie wydanie obrz璠闚 chrztu dzieci posiada wiele walor闚 zw豉szcza dotycz帷ych zewn皻rznej szaty graficznej. Dziwi jednak fakt, 瞠 nie znajdujemy w nim ani jednej melodii. Czterostronicowy dodatek zawiera jedynie znane melodie trzech psalm闚 responsoryjnych, wersetu przed Ewangeli oraz pie郾i: Przez chrztu 鈍i皻ego. Byliby鄉y ogromnie zdziwieni, gdyby ukaza si rytua obrz璠闚 sakramentu ma鹵e雟twa wzgl璠nie pogrzebu bez nut. Na og馧 nie wyobra瘸my sobie pogrzebu czy 郵ubu bez 酥iew闚. Odnowa obrz璠闚 chrztu wprowadza 酥iew r闚nie do sprawowania tego sakramentu i 酥iew usilnie zaleca. „如iew jest wielk pomoc w obrz璠ach chrztu: wytwarza on atmosfer jedno軼i w鈔鏚 obecnych, sprzyja wsp鏊nej modlitwie i wyra瘸 rado嗆 paschaln, kt鏎 te obrz璠y powinny rozbrzmiewa” (s. 19, nr 33).

 Jest oczywiste, 瞠 melodii nie tworzy si po酥iesznie, 瞠 z up造wem czasu mog powsta niejedne lepsze. Ale wydanie Obrz璠u chrztu w taki spos鏏, kap豉nom przyzwyczajonym do dotychczasowej formy udzielania tego sakramentu nie u鈍iadomi nale篡cie istotnych aspekt闚 odnowy liturgii tego sakramentu. Wydaje si, 瞠 odnowa obrz璠闚 tego sakramentu, nazywana „kopernika雟k”, powinna si zaznaczy wyra幡iej, zw豉szcza w swoim charakterze wsp鏊notowym i paschalnym, co w豉郾ie maj uwydatni 酥iewy. A by這by rzecz bardzo 豉tw wydrukowa chocia瘺y tekst po鈍i璚enia wody (formu豉 I) 陰cznie ze znan melodi gregoria雟k z Wigilii Paschy.

 Zach皻 do tylko recytowanych obrz璠闚 chrztu wydaje si by r闚nie wydrukowana kolejno嗆 perykop skrypturystycznych i psalm闚 responsoryjnych. W wydaniu Watykanu zachowano normalny uk豉d mszalnej liturgii s這wa: czytanie ze Starego i Nowego Testamentu, psalm responsoryjny, Alleluja, Ewangelia (nr 186-215). Opracowanie polskie podaje psalmy oraz Alleluja (Nr 6, 181-190) dopiero po perykopach ewangelicznych (nr 160-180).

 Drugie 篡czenie u篡tkownika odnosi si do graficznego opracowania cz窷ci teologiczno-pastoralnej. By這by wielk pomoc umieszczenie na marginesie odpowiednich kr鏒kich tytu堯w dla poszczeg鏊nych cz窷ci. Znajdujemy je, podane t逝stym drukiem, w wydaniach innych narod闚. Np. w wydaniu francuskim  2  we fragmencie okre郵aj帷ym miejsce udzielania chrztu znajdujemy nast瘼uj帷e uwagi: nr 10 – przede wszystkim w ko軼iele parafialnym; nr 12 – nigdy w domu; nr 13 – rzadko w szpitalu. Tytu造 te rzucaj si w oczy i bardzo pomagaj w orientacji.

 Zmiana uk豉du w cz窷ci zawieraj帷ej obrz璠y spowodowa豉 pewn ilo嗆 b喚d闚 przy podawaniu numer闚 – odno郾ik闚. W niekt鏎ych wypadkach spotykamy numery dokumentu watyka雟kiego orygina逝 zamiast numer闚 ewidencji polskiej, kiedy indziej wkrad si chochlik drukarski. I tak:
s. 29, nr 4, 3 informuje o 2 formach wyrzekania si szatana. W odno郾ych miejscach jest tylko jedno.
s. 30 nr 28, 3 – zamiast nr 72 trzeba wpisa 73. Z kolei skre郵i i wyja郾i, 瞠 w Polsce jest to nieaktualne, bo nigdy nie ma obrz璠u „effeta”.
Nr 46 i nr 95 – zamiast „...z numer闚 225-245” powinno by „191-211”.
Nr 145 – tekst nale瘸這by uzupe軟i s這wami: „podany w nr 212”.
Nr 146 – „w numerach 160-180”.
Nr 146 – po s這wach „odpowiedni 酥iew” nale瘸這by doda „wybrany z numer闚 194-211” podobnie jak w numerach 46 oraz 95 i odpowiednim 豉ci雟kim (174).
Nr 195 – poniewa wsz璠zie psalmy cytowane s wed逝g wydania II Biblii tysi帷lecia (1971), sigle w tym numerze powinny brzmie; „Ps 34(33), 6”.

Przypisy:
1  Obrz璠y chrztu dzieci wed逝g rytua逝 rzymskiego, Katowice 1972.

2  Rituel du Baptème des petits enfants, Paris 1970, s. 26.

SAJH [ks. Stanis豉w Hartlieb]

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. II, s. 91-93

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

I. Pawlak

Kszta販enie organist闚

 Coraz cz窷ciej spotykamy si z faktem, 瞠 w ko軼iele brakuje organisty. Nierzadkie s r闚nie wypadki, i muzyk pe軟i帷y rol organisty zgo豉 do tej funkcji si nie nadaje z uwagi na s豉be przygotowanie fachowe, liturgiczne lub nieodpowiednie predyspozycje natury moralnej. Zdania na temat potrzeby organisty w parafii lub te przyczyn jego niskiego poziomu s bardzo podzielone. Niekt鏎zy duszpasterze sk這nni s win obarczy odnow liturgii, kt鏎ej pe軟a realizacja przyczynia si – jak m闚i – do zupe軟ego wyrugowania muzyki, a w szczeg鏊no軼i muzyki instrumentalnej z obrz璠闚. Inni wyra瘸j swoje zadowolenie z faktu, i brakuje organisty, gdy zmusza to wiernych do w陰czenia si w akcj liturgiczn, natomiast, gdy jest organista, przejmuje on cz窷ciowo lub ca趾owicie rol ludu. Jednym i drugim tylko w nik貫j cz窷ci mo積a przyzna racj, bowiem g堯wnej przyczyny braku organisty lub nieodpowiedniego jego przygotowania nale篡 szuka gdzie indziej.

 O zmienionej roli organisty w odnowionej liturgii i potrzebie jego udzia逝 w obrz璠ach by豉 mowa gdzie indziej. Nie ulega w徠pliwo軼i, 瞠 liturgia bez muzyki i 酥iewu jest niepe軟a, a przecie g堯wn rol kierownika muzycznego parafii spe軟ia w豉郾ie organista. Zastanowi si jedynie wypada jak uzdrowi obecny niezadowalaj帷y stan rzeczy, tak by zarazem podnie嗆 pozycj spo貫czn organisty i wprowadzi do liturgii sztuk muzyczn mo磧iwie najwy窺zej jako軼i. Bezsprzecznie jedn z najlepszych form jest zorganizowane kszta販enie organist闚. Mo瞠 si ono odbywa w ramach diecezjalnych lub mi璠zydiecezjalnych. Czasami to drugie rozwi您anie oka瞠 si korzystniejsze, gdy nie ka盥a diecezja posiada odpowiednie 鈔odki do przeprowadzenia szkolenia (np. brak kadry pedagogicznej, miejsca do 獞icze itp.). Aby kszta販enie organist闚 mog這 przynie嗆 zamierzone rezultaty musi by wielokierunkowe.

 1.   Najpierw trzeba si zaj望 przygotowaniem narybku organistowskiego. Nie jest dla nikogo tajemnic, i coraz mniej ludzi chce ca趾owicie po鈍i璚i si fachowi organisty. W gr wchodz tu r闚nie przyczyny m.in. wspomniana ju do嗆 niska pozycja spo貫czna organisty, z豉 opinia moralna, jak nies逝sznie na podstawie kilku wypadk闚 urobiono ca貫mu stanowi organistowskiemu, oraz inne, kt鏎ych nie spos鏏 tu wszystkich wyliczy. St康 bardzo wa積 rzecz jest krytyczna lecz zdrowa ocena pracy organisty, ukazywanie perspektyw rozwoju, pi瘯na i zadowolenia z krzewienia kultury muzycznej poprzez gr organow, 酥iew solowy, dyrygowanie ch鏎em, nauczanie wiernych, a tak瞠 mo磧iwo嗆 i pewno嗆 doskona貫j wsp馧pracy z duszpasterzem. Skoro uszanuje si w organi軼ie godno嗆 ludzk i doceni wk豉d jego pracy oraz autorytet jego wiedzy, w闚czas z pewno軼i znajd si ch皻ni, by ca趾owicie odda si s逝瘺ie Bo瞠j poprzez sztuk. Zdobycie m這dych organist闚 jest o tyle korzystne, 瞠 nie s oni jeszcze w wi瘯szo軼i zmanierowani, nie posiadaj (z ma造mi wyj徠kami) zbyt wielkiego mniemania o sobie i wyg鏎owanych ambicji. Mo積a wi璚 kszta販enie przeprowadzi w ca趾owicie nowym duchu bez wi瘯szych opor闚.

 2.   Szkolenie powinno by kilkustopniowe, obejmuj帷e np. kurs podstawowy, 鈔edni i wy窺zy. Po uko鎍zeniu ka盥ego kursu i z這瞠niu przewidzianych egzamin闚 absolwent winien otrzyma za鈍iadczenie. Uprawnia這by to go z jednej strony do podj璚ia studi闚 na dalszych stopniach, a z drugiej kwalifikowa這by do okre郵onej pracy. I tak np. uko鎍zenie kursu podstawowego umo磧iwia這by prac w parafiach ma造ch, zw豉szcza wiejskich, gdzie zakres pracy i odpowiedzialno嗆 za ni jest mniejsza, nie wymagaj帷a zbyt wielkich umiej皻no軼i. Oczywi軼ie 陰czy這by si to z odpowiednio mniejszym uposa瞠niem. Sprawy zwi您ane z programem nauczania, egzaminami, uposa瞠niem itp. powinny regulowa statuty diecezjalne. R騜ne bowiem s wymagania dla poszczeg鏊nych diecezji. Wydaje si, i Statut Diecezjalnego Szkolenia Muzyk闚 Ko軼ielnych opracowany przez Podkomisj do Spraw Muzyki Sakralnej z dn. 12 marca 1965 r.  1  jest dzi w du瞠j mierze nieaktualny zar闚no dlatego, 瞠 jest zbyt szczeg馧owy, jak i dlatego, 瞠 od tego czasu bardzo wiele si zmieni這. Jako statut ramowy wymaga on gruntowego przepracowania i podania jedynie og鏊nych wytycznych, na podstawie kt鏎ych poszczeg鏊ne diecezje u這膨 programy szczeg馧owe.

 3.   Specjalnego potraktowania wymagaj organi軼i, kt鏎zy rekrutuj si ze 鈔ednich lub wy窺zych szk馧 muzycznych. Nie mo積a im odmawia umiej皻no軼i fachowych, gdy te z pewno軼i opanowali w stopniu a nadto wystarczaj帷ym. Jednak瞠 zaw鏚 organisty to nie tylko gra solowa na organach, ale tak瞠 i przede wszystkim udzia w liturgii. Dzieje si to m.in. przez poprawny i urozmaicony akompaniament do 酥iew闚 kantora, scholi, psa速erzysty, wiernych. Tymczasem niekt鏎zy absolwenci wydzia堯w organowych sk這nni s uwa瘸 towarzyszenie do 酥iewu jako drugorz璠ny, nieistotny element muzyki. Co wi璚ej, s造szy si raz po raz zdania, 瞠 liturgia przeszkadza w grze na organach. Z tego wynika, 瞠 przygotowanie do koncertowania nie zawsze idzie w parze ze zrozumieniem ducha liturgii. Ponadto muzycy, o kt鏎ych mowa, cz瘰to nie wykazuj ch璚i do prowadzenia ch鏎u, przygotowywania kantor闚 czy nauczania wiernych, uwa瘸j帷, 瞠 powo豉ni s tylko do koncertowania. Z tego w豉郾ie wzgl璠u trzeba ich otoczy specjaln opiek, przekona o potrzebie uprawiania wszystkich rodzaj闚 muzyki ko軼ielnej, wpoi zasady muzyki liturgicznej tak, by zgodzi造 si z duchem obrz璠闚. Wcale nie oznacza to, 瞠 nie mog oni w ramach liturgii wykonywa solowej muzyki organowej. Jest ona przecie dozwolona i zalecana, byle mie軼i豉 si w wymogach, jakie stawiaj 鈍i皻e obrz璠y. W tym miejscu nale篡 podkre郵i, 瞠 w cz窷ci maj ci muzycy racj. Zdarzaj si bowiem wypadki, 瞠 solow muzyk organow albo wr璚z si eliminuje, albo przynajmniej ogranicza do minimum. Jednej i drugiej skrajno軼i nale篡 si wystrzega.

 4.   Kursy organistowskie, nawet dobrze zorganizowane, nie rozwi您uj jednak ca這軼i problemu. Organista, kt鏎y otrzyma odpowiedni posad i „wszed” w prac parafialn powoli zaczyna nabiera rutyny i spoczywa na laurach. Jest to zjawisko ca趾iem normalne. St康 jawi si potrzeba pewnego dopingu i ci庵貫go podnoszenia a przynajmniej utrzymania zdobytych umiej皻no軼i. Rol czynnika pobudzaj帷ego do pracy mog造by spe軟ia okresowe egzaminy kontrolne, a tak瞠 niespodziewane wizytacje kompetentnych os鏏 (np. cz這nk闚 diecezjalnych komisji muzycznych). Wobec organist闚 zaniedbuj帷ych obowi您ki lub cofaj帷ych si w rozwoju winny by wyci庵ane sankcje karne. Z kolei trzeba tak瞠 przewidzie nagrody dla organist闚 uczciwie pracuj帷ych i post瘼uj帷ych w umiej皻no軼iach. Konkursy gry organowej, muzyki ch鏎alnej itp. s jak najbardziej w豉軼iw form sprzyjaj帷 rozwojowi. Wreszcie wa積ym czynnikiem jest stosunek organisty do duszpasterza i odwrotnie. Nie powinien on si wyra瘸 jedynie na p豉szczy幡ie czysto s逝瘺owej. Organista winien w kap豉nie znale潭 nie tylko prze這穎nego, ale tak瞠 przyjaciela, kt鏎y zrozumie jego k這poty, wys逝cha i poradzi w trudnych sytuacjach tak oficjalnych (np. remonty organ闚), jak i prywatnych (np. rodzinnych).

 Reasumuj帷 powy窺ze wywody nale篡 stwierdzi, 瞠 sprawa kszta販enia organist闚 cho z pewno軼i bardzo trudna, wysuwa si na czo這 odnowy muzyki liturgicznej. By w spos鏏 w豉軼iwy mo積a jej sprosta potrzeba wykwalifikowanej kadry pedagogicznej, odpowiednich kandydat闚 do zawodu organistowskiego, zaplecza materialno-technicznego (instrumenty, sale wyk豉dowe, podr璚zniki, nuty itp.) oraz wystarczaj帷ych funduszy. Nie rozwi捫 problemu same tylko spotkania kilka razy do roku, rekolekcje dla organist闚 czy instrukcje pisemne.

1  Por. ks.  T.   P i e r o n e k,   Prawodawstwo Ko軼io豉 w Polsce 1961-1970, t. I, Warszawa 1971, 208-213.

Ks. Ireneusz Pawlak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. II, s. 93-94

III. DIAKONIA SZTUKI

F.B.[lachnicki]

1. Nowe rozwi您ania w adaptacji wn皻rza ko軼io豉

 Numer 69 „Notitiae” (stycze 1972) przynosi kilka zdj耩 z adaptowanego w r. 1971 do potrzeb odnowionej liturgii wn皻rza ko軼io豉 鈍. Micha豉 Archanio豉 w Pampelonie, w Hiszpanii. Opis zdj耩 podkre郵a w豉軼iwe rozplanowanie w prezbiterium o速arza, ambony, tabernakulum, krzese dla celebransa i asysty, 鈍iecy paschalnej, krzy瘸 oraz urny na oleje 鈍i皻e. Tabernakulum znajduje si w miejscu centralnym, na kolumnie z baldachimem na kolumienkach w po鈔odku dawnej nastawy o速arzowej. Przed tabernakulum (w odleg這軼i 2-3 krok闚) r闚nie w miejscu centralnym, znajduj si krzes豉 dla celebransa i ministr闚. Na tej samej linii znajduj si po lewej stronie (patrz帷 od strony nawy) krzy procesyjny (na stojaku), po prawej pascha i urna kryszta這wa z olejami 鈍i皻ymi. W pierwszej linii – wysuni皻e do przodu prezbiterium – znajduj si.: o速arz, po lewej ambona, po prawej chrzcielnica. W uk豉dzie tym uderza umieszczenie w pozycji centralnej miejsca dla przewodnicz帷ego zgromadzenia i ministr闚, bez wzgl璠u na znajduj帷e si z ty逝 w niewielkiej odleg這軼i tabernakulum. Drugi szczeg馧 uderzaj帷y to r闚nie ulokowanie chrzcielnicy w prezbiterium jako elementu r闚nowa積ego do miejsca czytania s這wa Bo瞠go. Krzy i pascha umieszczono w g喚bi po obu stronach, w dosy du瞠j odleg這軼i od o速arza, tak i symbole te tworz jednolit grup z tabernakulum i miejscem celebransa, a nie z o速arzem (鈍ieczniki znajduj si jeszcze bardziej w g喚bi, przed nastaw dawnego o速arza). W ten spos鏏 uzyskano maksymalne eksponowanie o速arza-sto逝, jako punktu centralnego skupiaj帷ego na sobie uwag zgromadzenia. Ale r闚nocze郾ie nale篡cie s eksponowane inne miejsca, kt鏎e w pewnych momentach celebracji liturgicznej maj koncentrowa na sobie uwag (miejsce przewodnicz帷ego, ambona, chrzcielnica, tabernakulum).

 W oryginalny spos鏏 jest urz康zona ambona, kt鏎a posiada dwa pulpity, z kt鏎ych jeden, w przedniej cz窷ci ambony, s逝篡 do wystawienia Pisma 鈍. i jego czytania przez wiernych nawiedzaj帷ych ko軼i馧 poza por zgromadzenia liturgicznego. Urna na oleje 鈍i皻e jest elementem zupe軟ie nowym, zwi您anym z liturgi chrzcieln. Przechowuje si w niej tak瞠 inne przedmioty liturgiczne potrzebne do"56">ania chrztu 鈍i皻ego. Wreszcie, w miejsce dawnej tzw. „kredencji” urz康zono w rogu prezbiterium stolik marmurowy s逝膨cy do dokonywania ablucji kielicha oraz innych naczy 鈍i皻ych, posiadaj帷y poni瞠j dwie p馧eczki na ampu趾i z wod i winem oraz na przedmioty potrzebne do mycia r彗.

 W zwi您ku z powy窺z prezentacj adaptacji wn皻rza starego ko軼io豉 do wymaga odnowionej liturgii nasuwaj si pewne refleksje dotycz帷e sytuacji u nas na tym odcinku. Z pewno軼i wiele znalaz這by si u nas przyk豉d闚 pi瘯nie i celowo dokonanej adaptacji ko軼io堯w. Cz瘰te s jednak r闚nie przyk豉dy rozwi您a nie przemy郵anych do ko鎍a i niekonsekwentnych w 鈍ietle jasnych zasad odnowy sprecyzowanych w dokumentach liturgicznych.

 Najcz窷ciej przejawia si to w usytuowaniu miejsca przewodnicz帷ego zgromadzenia i tabernakulum. Stosunkowo rzadko stosuje si tu rozwi您anie idealne, jakim jest umieszczenie krzes豉 celebransa centralnie za o速arzem, a przyczyn s najcz窷ciej „skrupu造 eucharystyczne” wynikaj帷e ze swoistego „materializmu eucharystycznego”, b璠帷ego raczej przejawem braku zmys逝 wiary ni g喚bokiej pobo積o軼i eucharystycznej. Drugim b喚dem cz瘰to u nas spotykanym (zw豉szcza w diecezji katowickiej) jest urz康zanie drugiego poza ambon pulpitu przed krzes貫m celebransa, kt鏎y potem najcz窷ciej (bo tak, jest najwygodniej) s逝篡 tak瞠 do czyta s這wa Bo瞠go, tak i wybudowana do tego celu specjalna ambona stoi bezu篡teczna. Tymczasem bezu篡teczny a priori jest pulpit dla celebransa, kt鏎y potrzebny jest w豉軼iwie tylko do modlitwy wej軼ia, kt鏎a zgodnie z przepisami liturgicznymi powinna by odczytywana z msza逝 podtrzymywanego na t kr鏒k chwil przez akol it. Pulpit celebransa oddaje tak瞠 i t z陰 przys逝g zgromadzeniu, 瞠 zas豉nia jego przewodnicz帷ego, zw豉szcza wtedy, kiedy on siedzi. Wydaje si, 瞠 w tej dziedzinie potrzebna by豉by wi瘯sza czujno嗆 diecezjalnych komisji dla spraw sztuki sakralnej, albowiem dokonywanie takich adaptacji jest zawsze spraw kosztown i delikatn, a dokonywanie poprawek ju po uko鎍zeniu rob鏒 jest bardzo trudne i w konkretnej sytuacji nieraz wprost niemo磧iwe.

F.[ranciszek] B.[lacjnicki]

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. II, s. 95-98

G. Skop

2. Aktualne problemy muzyki i 酥iewu w odnowionej liturgii w Polsce

 Z inicjatywy Komisji Muzycznej Archidiecezji Warszawskiej odby這 si w dniach 12 i 13 wrze郾ia 1972 r. w Warszawie og鏊nopolskie spotkanie przedstawicieli diecezjalnych komisji Muzycznych po鈍i璚one problemom zwi您anym z muzyk i 酥iewem w odnowionej liturgii Ko軼io豉 katolickiego w Polsce. W drugim dniu spotkania wzi瘭i r闚nie udzia zaproszeni do wsp馧pracy muzycy-kompozytorzy, poeci i liturgi軼i. Spotkanie mia這 miejsce za wiedz i aprobat Podkomisji Muzycznej Episkopatu Polski, reprezentowanej na spotkaniu przez ks. dr  M.   J a n k o w s k i e g o   z Warszawy.

 Spotkanie rozpocz窸o przem闚ienie ks.  bpa  W.   M i z i o  k a,   przewodnicz帷ego Wydzia逝 Duszpasterskiego Kurii Warszawskiej, podkre郵aj帷e wa積o嗆 roli muzyki, a 酥iewu w szczeg鏊no軼i, w formowaniu aktywnych postaw religijnych w czasie uczestniczenia w liturgii. Nast瘼nie ks.  T.   B o j a s i  s k i   z Warszawy we wprowadzeniu do tematyki referat闚 i dyskusji pierwszego dnia spotkania podj掖 problem braku 篡wych i efektywnych kontakt闚 mi璠zy diecezjami w dziedzinie muzyki ko軼ielnej.

 Referaty pierwszego dnia przedstawi造 ramowy zesp馧 aktualnych zagadnie zwi您anych z sytuacj muzyki i 酥iewu w odnowionej liturgii. Referat ks.  J.   D  b r o w s k i e g o.   如iewy wiernych w czasie liturgii mszalnej pomin掖 znan z dokument闚 odnowy liturgii stron normatywn tematu, a zaj掖 si przedstawieniem wysuwanych cz瘰to pod adresem muzyki zarzut闚, podejmuj帷 polemik z nimi. Zarzuty te dotycz w szczeg鏊no軼i oceny og鏊nej sytuacji w dziedzinie muzyki sakralnej, okre郵onej s這wami „impas”, „upadek”, „ba豉gan”; zaprzepaszczenia „gigantycznych” warto軼i literackich i muzycznych zwi您anych z tradycyjn liturgi i muzyk w niej wykonywan; zdemokratyzowania i laicyzacji mszy poprzez wprowadzenie j瞛yka narodowego i wi瘯szej ilo軼i „aktor闚” dramatu liturgicznego, co ma wnosi elementy o mniejszym stopniu sakralno軼i ni liturgia tradycyjna sprawowana w j瞛yku 豉ci雟kim z dominuj帷 rol kap豉na. Jeszcze inny zarzut dotyczy koniunkturalnego podej軼ia do muzyki sakralnej, podczas gdy od Ko軼io豉 mo積a by wymaga wi瘯szej stabilno軼i i opierania si zbyt gwa速ownym fluktuacjom w tej dziedzinie. Odpowiedzi referenta na przedstawione zastrze瞠nia posz造 w kierunku podwa瞠nia s逝szno軼i generalnie negatywnej oceny aktualnej sytuacji w dziedzinie muzyki przez ukazanie trudno軼i i problem闚 towarzysz帷ych tw鏎czo軼i poprzednich epok muzycznych: romantyzmu, baroku, renesansu i 鈔edniowiecza. Jest faktem, 瞠 w odnowionej liturgii nie znalaz這 si miejsce dla wielu pi瘯nych tekst闚 i melodii 豉ci雟kich, z drugiej strony trzeba jednak obiektywnie przyzna, 瞠 odkryto i wydobyto na 鈍iat這 dzienne wiele tekst闚 g喚boko ludzkich. Podobnie w dziedzinie sacrum. W dotychczasowym uk豉dzie to sacrum znajdowa這 si na zewn徠rz cz這wieka, pozwalano, by ono oddzia造wa這 na s逝chacza czy widza liturgicznej akcji bez odwo造wania si do jego osobowego zaanga穎wania; dzisiaj aktywne uczestniczenie w liturgii domaga si wsp馧tworzenia sacrum, odkrywania go w sobie. Og鏊nie obserwowanego upadku kultury 酥iewaczej w naszych ko軼io豉ch nie nale篡 t逝maczy przede wszystkim odci璚iem si od tradycyjnych 酥iew闚, lecz pewn prawid這wo軼i socjologiczn wynikaj帷 z faktu upowszechniania o鈍iaty i kultury, co prowadzi z kolei konsekwentnie do pewnego sp造cenia w tej dziedzinie. Do spadku umiej皻no軼i 酥iewaczych oraz do rugowania 酥iewu spontanicznego, wymagaj帷ego udzia逝 wszystkich uczestnik闚 liturgii, prowadzi konsumpcyjne jedynie korzystanie z muzyki 豉two dost瘼nej w radiu, telewizji, wvr騜nego rodzaju nagraniach p造towych i ta鄉owych. W zako鎍zeniu swego referatu ks.  J.   D  b r o w s k i   postulowa poszukiwanie nowych form w dziedzinie muzyki, nawi您uj帷ych jednak do tradycji i ewolucyjnie z niej wyrastaj帷ych. Nale篡 wiele wysi趾u w這篡 w zachowanie wsp鏊nego 酥iewu wszystkich wiernych, bo to jeden z element闚 konstytutywnych prawdziwej wsp鏊noty, a i ta z kolei jedynie mo瞠 stworzy klimat dla liturgii 篡wej.

 Drugi referat przedpo逝dniowy Zespo造 酥iewacze i 酥iewacy indywidualni w parafiach, wyg這szony przez s.  mgr  Benign   R a c k ,   felicjank z Warszawy, przedstawi sprawy organizacyjne i dydaktyczne zwi您ane z prowadzeniem parafialnych zespo堯w 酥iewaczych. Po przedstawieniu zada, roli i miejsca ch鏎u-scholi w zgromadzeniu liturgicznym w 鈍ietle magisterium Ko軼io豉, szczeg鏊nie podkre郵ona zosta豉 inspiruj帷a rola dyrygenta-organisty, jako organizatora zespo逝; konieczno嗆 harmonijnej wsp馧pracy i jednolito軼i dzia豉nia z duchowie雟twem parafialnym, a tak瞠 waga wytworzenia si mi璠zy cz這nkami scholi atmosfery przyja幡i i odpowiedzialno軼i za w豉軼iwe wykonywanie swego zadania w ramach zgromadzenia liturgicznego i wsp鏊noty parafialnej. Podniesiono r闚nie bardziej szczeg馧owe zagadnienia dotycz帷e trudno軼i repertuarowych, nieprzystosowanych do 酥iewu tekst闚 liturgicznych.

 W dyskusji nad referatami przedpo逝dniowymi nawi您ano do problemu „demokratyzacji” liturgii, zagadnie repertuarowych, oceny mo磧iwo軼i konkretnych wsp鏊not parafialnych we wprowadzeniu nowych 酥iew闚. Omawiano tak瞠 sprawy praktyczne: technik uczenia nowych 酥iew闚; kiedy i jak przeprowadza pr鏏y 酥iewu, by nie przys豉nia i uprzedza wielko軼i s堯w prze篡 samej akcji liturgicznej. Dyskutowano r闚nie nad psalmem responsoryjnyin, sposobem jego wykonania, wielo軼i melodii. Podniesiono r闚nie konieczno嗆 kszta販enia kierownik闚 liturgicznych scholi 酥iewaczych. Funkcj tak b璠zie m鏬 spe軟ia dobrze przygotowany do swej pracy organista; opr鏂z tego istnieje w tej dziedzinie mo磧iwo嗆 zaanga穎wania 鈍ieckich wsp馧pracownik闚, uczni闚 lice闚 muzycznych, student闚 wy窺zych szk馧 muzycznych, wykwalifikowanych 鈍ieckich muzyk闚. Szkolenie mog這by mie charakter rocznego kursu z opracowanym szczeg馧owo programem. Wysuwano tak瞠 potrzeb kszta販enia psa速erzyst闚 i kantor闚, kt鏎zy mogliby rekrutowa si z grona lektor闚 w wieku szko造 鈔edniej po przej軼iu mutacji.

 Referaty popo逝dniowe po鈍i璚one by造 organi軼ie jako muzykowi ko軼ielnemu (ks.  mgr  J.   Z a w i t k o w s k i,   Warszawa) i problemom budownictwa organowego oraz ochrony organ闚 zabytkowych (doc.  dr  hab.  J.   G o  o s,   Warszawa). Referat ks. J.   Z a w i t k o w s k i e g o   i dyskusja, kt鏎a po nim si wywi您a豉, szeroko przedstawi造 cz瘰te trudno軼i z organistami niewykwalifikowanymi, problemy ich kszta販enia i dokszta販ania zawodowego, sprawne ratio studiorum kurs闚 organistowskich, zorganizowania zaplecza gospodarczego korzystaj帷ym z dokszta販ania organistom nieraz zmuszonych pokonywa du瞠 trudno軼i. Przedstawiciele poszczeg鏊nych diecezji dzielili si swoimi do鈍iadczeniami w tej dziedzinie. Wysuni皻o tak瞠 spraw ilo軼i godzin przepracowanych w tygodniu, obowi您uj帷ych organist. Zaproponowano przyj璚ie 24 godzin tygodniowo, analogicznie do ilo軼i godzin obowi您uj帷ej pedagoga w szkole muzycznej. Trudno軼i rekrutacyjne zwi您ane z ocen przydatno軼i kandydata do zawodu organisty mo積a rozwi您a przez korzystanie ze znanych w szkolnictwie muzycznym test闚 kwalifikacyjnych.

 Referat drugi i zwi您ana z nim dyskusja dotyczy造 potrzeby czujnej opieki nad instrumentami zabytkowymi, kt鏎ych spora liczba znajduje si na terenie Polski, a tak瞠 podkre郵a造 potrzeb bezwzgl璠nego podporz康kowania si obowi您uj帷ym zarz康zeniom diecezjalnych komisji muzycznych odno郾ie przeprowadzenia jakichkolwiek zmian w instrumencie, a zw豉szcza przy budowie instrument闚 nowych.

 Drugi dzie obrad zgromadzi oko這 60 os鏏, w tym licznych przedstawicieli 鈍iata muzyki i poezji. Zasadniczy referat informacyjny na temat muzyki i 酥iewu w odnowionej liturgii, jej roli i cech aktualnych przepis闚 – wyg這si ks.  mgr  T.   B o j a s i  s k i   z Warszawy. Nast瘼nie o. Franciszek   M a  a c z y  s k i   z Ty鎍a, sekretarz Komisji Liturgicznej Episkopatu Polski, ukaza trudno軼i i problemy zwi您ane z dokonywaniem przek豉d闚 liturgicznych tekst闚 na j瞛yk polski. Wobec istniej帷ych licznych teorii przek豉d闚 trudno przestrzega wszystkich postulowanych zasad. Przede wszystkim nale篡 realizowa zasad: t逝maczy i oddawa tre嗆 podstawowej jednostki semantycznej, tj. zdania, a nie poszczeg鏊nych wyraz闚. Opr鏂z poprawno軼i teologicznej j瞛yk liturgiczny powinien si odznacza pi瘯nem, a zarazem powinien by j瞛ykiem potocznym, zrozumia造m dla dzieci i ludzi prostych. W aklamacjach i wsp鏊nych 酥iewach nale篡 ponadto uwzgl璠ni prawa ekspresji ustnej. Wi璚ej uwagi po鈍i璚i referent psalmowi responsoryjnemu. Odno郾ie responsori闚 ustalono, 瞠 maj mie w polskim przek豉dzie form jedenastozg這skow. W zakresie melodii wskazana jest du瘸 r騜norodno嗆, cho dobrze by這by ustali pewne melodie znane w ca貫j Polsce. Opracowania muzycznego b璠zie si domaga nowy brewiarz, kt鏎y przesta ju by modlitw wy陰cznie kap豉雟k, a powr鏂i do swojej pierwotnej formy – oficjalnej modlitwy ca貫j wsp鏊noty Ko軼io豉; obrz璠y chrztu, sakramentu ma鹵e雟twa i obrz璠y pogrzebowe, r闚nie mszalne 酥iewy celebransa czekaj wci捫 na oryginalne polskie i wsp馧czesne melodie. Nowe 酥iewy mszalne (na wej軼ie, przygotowanie dar闚, procesj komunijn) powinny przyj望 przede wszystkim form 酥iew闚 hymnicznych, zwrotkowych, najch皻niej wykonywanych w naszym kr璕u kulturowym. O.  F.   M a  a c z y  s k i   zaanonsowa r闚nie wydanie przez Watykan nowej ksi璕i liturgicznej Ordo Cantus Missae, wprowadzaj帷ej pewne zmiany nie tylko w Graduale Romanum, lecz r闚nie w Graduale Simplex (1968) i w Missale Romanum z 1970 r.

 W o篡wionej dyskusji, kt鏎a wywi您a豉 si po obydwu referatach, zastanawiano si nad aktualno軼i tradycyjnego podzia逝 muzyki sakralnej na muzyk liturgiczn, ko軼ieln i religijn. Ustalono, 瞠 coraz bardziej zaczynaj si r闚nowa篡 w naszej praktyce poziomy muzyki liturgicznej i ko軼ielnej, tak 瞠 w豉軼iwie mo積a mi璠zy nimi postawi znak r闚nania. W dalszym ci庵u istniej jednak podstawy, wyodr瑿niaj帷e muzyk religijn jako muzyk tylko inspirowan tekstem religijnym, a nie nadaj帷 si do wykonania w ramach liturgii. W dyskusji doprecyzowano tak瞠 podzia 酥iew闚 na stanowi帷e czynno嗆 liturgiczn sam w sobie i 酥iewy towarzysz帷e akcji liturgicznej. Zwr鏂ono r闚nie uwag na to, 瞠 warto by這by bogaciej muzycznie opracowa, mo瞠 przez trzykrotne powt鏎zenie, aklamacj Amen, ko鎍z帷 modlitw eucharystyczn, by w ten spos鏏 podkre郵i jej zasadnicz wag w 鈍iadomym przy陰czeniu si do ofiary Chrystusa.

 Postulowano r闚nie ujednolicenie charakteru muzyki wykonywanej w naszych ko軼io豉ch, jej klimatu i walor闚 artystycznych z r闚noczesnym zachowaniem bogactwa regionalizacji. Sugerowano podj璚ia zadania analogicznego do pracy wykonanej swego czasu przez   K o l b e r g a,   by najpi瘯niejsze utwory religijne 酥iewane w r騜nych stronach Polski zgromadzi i udost瘼ni innym regionom. W tworzeniu nowych kompozycji punktem wyj軼ia powinien by nadal chora gregoria雟ki, jako ci庵le 篡we 廝鏚這 inwencji artystycznej i reprezentant tego w muzyce, co wiecznie.

 Dyskusja popo逝dniowa posz豉 w kierunku okre郵enia cech, kt鏎ymi winna odznacza si obecnie i w przysz這軼i muzyka liturgiczna w Polsce. Wprowadzenie, przygotowane przez  ks.  dr  R.   R a k a   z Katowic podda這 dyskusji nast瘼uj帷e problemy:

  1. cechy narodowe muzyki polskiej (polskie pie郾i ludowe, melodie i rytmy ta鎍闚 polskich, metrum tr鎩dzielne jako wyznacznik polskiego stylu narodowego);
  2. wykorzystanie folkloru muzycznego w liturgii – zagadnienie odr瑿no軼i regionalnych (odno郾e wskaz闚ki instrukcji z 5. III. 1967 r.);
  3. muzyka wsp馧czesna w liturgii (zmierzch beatu);
  4. wykorzystanie chora逝 gregoria雟kiego do wsp馧czesnej polskiej muzyki liturgicznej.

 Wprowadzenie podkre郵i這 r闚nie mocno konieczno嗆 znajomo軼i ducha liturgii przez muzyk闚 komponuj帷ych na u篡tek liturgii, kt鏎a mo瞠 by osi庵ni皻a przez systematyczne studium dokument闚 Stolicy Apostolskiej, a tak瞠 przez 篡cie liturgi. W dyskusji pog喚biono spraw folkloru religijnego przez wyr騜nienie folkloru genetycznego i funkcjonalnego. W wypadku polskich pie郾i religijnych w przewa瘸j帷ej cz窷ci b璠zie mia miejsce folklor funkcjonalny, bo geneza pie郾i najcz窷ciej jest gregoria雟ka. Sugerowano r闚nie 瞠 nale篡 zachowa pewn ostro積o嗆 we wprowadzaniu nowych kompozycji, odbiegaj帷ych zasadniczo od tradycji 篡wotnych w danym 鈔odowisku, bo prowadzi to do konflikt闚 to窺amo軼i kulturowej. Podniesiono tak瞠 kulturotw鏎cz rol Ko軼io豉 w dziedzinie umuzykalnienia i wynikaj帷ej st康 odpowiedzialno軼i za jako嗆 proponowanej muzyki. Podj皻o r闚nie problem desakralizacji kultury w 篡ciu wsp馧czesnego cz這wieka i balansowania mi璠zy elementami zbiorowymi i indywidualnymi w zapotrzebowaniach poszczeg鏊nych osobowo軼i. Odno郾ie kryteri闚, jakimi powinny odznacza si teksty pie郾i wykonywanych w ramach liturgii, podkre郵ono zw豉szcza prostot s這wa id帷 w parze z walorem poetyckim, wykluczaj帷 zbyt dalekie metafory.

 Ta pierwsza na tak skal przeprowadzona konfrontacja mi璠zy przedstawicielami ko軼ielnych komisji muzycznych, kompozytorami i poetami ujawni豉 wielkie zapotrzebowanie na tego rodzaju spotkania. Ze wzgl璠u na brak czasu dyskusja nie mog豉 rozwin望 si swobodnie i nie mo積a by這 om闚i szczeg馧owo wszystkich nurtuj帷ych problem闚 i spraw wymagaj帷ych wyja郾ienia. Z wielkim zadowoleniem przyj皻o wiadomo嗆 o kontynuacji tego rodzaju wsp馧pracy i zaplanowanym w przysz造m roku spotkaniu skoncentrowanym wok馧 konkretnej dziedziny muzyki liturgicznej, zaproponowanej przez ankietowe wypowiedzi uczestnik闚 spotkania.

Gizela Skop, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. II, s. 98-101

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA

S. Hartlieb

1. Nowenna do Ducha 安i皻ego w ramach zgromadzenia eucharystycznego

 Liturgia mszalna „Pi耩dziesi徠nicy rado軼i” jest bogata. Obok w豉snych czyta i 酥iew闚, ka盥y z pi耩dziesi璚iu dni ma w豉sn modlitw na wej軼ie, modlitw nad darami oraz na zako鎍zenie uczty ofiarnej. Do wyboru jest a osiem prefacji: pi耩 paschalnych, dwie na okres Wniebowst徙ienia Pa雟kiego oraz jedna, nowa, na uroczysto嗆 Zes豉nia Ducha 安i皻ego. Szczodrze wi璚 zastawiono nam st馧 S這wa Bo瞠go, zasobny skarbiec dla modlitewnych rozwa瘸, mocny fundament pod radosny dzi瘯czynny 酥iew: „Chryste, naby貫 nas dla Boga krwi swoj, ludzi z ka盥ego pokolenia, j瞛yka, ludu i narodu i uczyni貫 nas Bogu naszemu kr鏊estwem i kap豉nami” (MR 1970 s. 320 – Ap 5, 9-10).

 Nas interesuje szczeg鏊nie tajemnica Ducha 安i皻ego w odnowionych obrz璠ach i tekstach. Tradycyjnie bowiem odprawiamy nowenn do Ducha 安i皻ego, kt鏎a obecnie, po ca趾owitym zniesieniu oktawy Zes豉nia Ducha 安i皻ego, nabiera szczeg鏊nego znaczenia. Rozwi您anie jakie w tej dziedzinie przynosi najnowszy msza, daje nam pe軟 satysfakcj. Zgodnie z faktem pierwszej historycznie nowenny odprawianej w wieczerniku przez Aposto堯w razem z Naj鈍. Maryj Pann liturgia dni poprzedzaj帷ych pi耩dziesi徠y dzie rado軼i paschalnych jest najwyra幡iej nowenn Ko軼io豉 wsp馧czesnego do Ducha 安.

 Ka盥y formularz mszalny na te dni u這穎ny jest wed逝g nast瘼uj帷ego schematu:

  • 酥iew na wej軼ie: jego ide przewodni jest Chrystus-Zbawiciel, kt鏎y zasiada po prawicy Ojca. My, pe軟i rado軼i, mamy by Jego „鈍iadkami” wobec ca貫j ludzko軼i.
  • Modlitwa nad przygotowanymi darami oraz na zako鎍zenie uczty ofiarnej jest pro軸, by przez uobecnion sakramentalnie ofiar, urzeczywistnia這 si w nas zbawienie wys逝穎ne przez Chrystusa.
  • Modlitwa na wej軼ie oraz 酥iew podczas Komunii 鈍. maj zawsze jako temat udzielanie si Ducha 安i皻ego. Jedynym wyj徠kiem od tej zasady jest modlitwa z niedzieli Przewodniej przeniesiona teraz na msz rann soboty przed Zes豉niem Ducha 安i皻ego, gdzie zwyci篹y豉 zasadnicza my郵 Pi耩dziesi徠nicy rado軼i oraz modlitwa z pi徠ku po Wniebowst徙ieniu Pa雟kim, kt鏎a podobnie jak w poprzednie cztery pi徠ki ukazuje przede wszystkim fakt odkupienia przez krew Chrystusa i podkre郵a Jego zwyci瘰k 鄉ier.

 A oto w szczeg馧ach teksty m闚i帷e w tych dniach o Duchu 安i皻ym. Modlitwy na wej軼ie podane s w t逝maczeniu w豉snym autora, antyfony do 酥iew闚 podczas uczty ofiarnej wed逝g Biblii Tysi帷lecia.

 S o b o t a   – m. wej軼ia: Bo瞠, kt鏎ego Syn wst瘼uj帷 do nieba obieca Aposto這m Ducha 安i皻ego, prosimy Ci: jak ich ubogaci貫 szczodrze kszta速uj帷 ich swoj 豉sk, podobnie udziel i nam duchowych dar闚. Ant. kom: Ojcze, chc, aby ci, kt鏎ych mi da貫, byli ze mn tam, gdzie ja jestem, aby widzieli chwa喚 moj, kt鏎 mi da貫 (J 17, 24).

 P o n i e d z i a  e k   – m. wej軼ia: Panie, udziel nam mocy Ducha 安i皻ego, aby鄉y mogli by wierni Tobie w naszych my郵ach i potrafili wierno嗆 t ukaza odpowiednim post瘼owaniem. Ant. kom.: Nie zostawi was sierotami: znowu przyjd do was i rozraduje si serce wasze (J 14, 18; 16, 22).

 W t o r e k   – m. wej軼ia: Wszechmog帷y i mi這sierny Bo瞠, prosimy Ci: niechaj Duch 安i皻y mieszkaj帷 w nas, w dobroci swej uczyni z nas 鈍i徠yni swojej chwa造. Ant. kom.: Duch 安i皻y, kt鏎ego Ojciec po郵e w moim imieniu, On was wszystkiego nauczy i przypomni wam wszystko, co wam powiedzia貫m (J 14, 26).

  r o d a   – m. wej軼ia: Mi這sierny Bo瞠, udziel Ko軼io這wi Twemu tej 豉ski, aby zjednoczony moc Ducha 安i皻ego, odda si Tobie ca趾owicie i zgadza z Tob w swoich d捫eniach. Ant. kom.: Gdy przyjdzie Pocieszyciel, kt鏎ego ja wam po郵, Duch prawdy, kt鏎y od Ojca pochodzi, On b璠zie 鈍iadczy o mnie i wy 鈍iadczy b璠ziecie (J 15, 26-27).

 C z w a r t e k   – m. wej軼ia: Prosimy ci Panie, niechaj Duch 安i皻y udzieli nam szczodrze dar闚 duchowych, aby podoba造 si Tobie nasze my郵i oraz aby鄉y post瘼owali zgodnie z Twoj wol. Ant. kom.: M闚i wam prawd: po篡teczne jest dla was moje odej軼ie. Bo je瞠li nie odejd, Pocieszyciel nie przyjdzie do was (J 16, 7).

 P i  t e k   – m. wej軼ia: Bo瞠, kt鏎y przez uwielbienie Chrystusa (Pomaza鎍a) Twego i 鈍iat這 Ducha 安i皻ego umo磧iwi貫 nam udzia w 篡ciu wiecznym, spraw prosimy, aby uczestnictwo w tak wielkim darze umocni這 nasz pobo積o嗆 oraz wiar. Ant. kom.: Gdy przyjdzie Duch prawdy, doprowadzi was do ca貫j prawdy (J 16, 13).

 S o b o t a   r a n o   – m. wej軼ia: Spraw, prosimy Ci, wszechmog帷y Bo瞠, aby鄉y uko鎍zywszy obch鏚 鈍i徠 paschy za 豉sk Twoj zachowali ich ducha w 篡ciu i post瘼owaniu. Ant. kom.: Duch 安i皻y otoczy mnie chwa陰, poniewa z mojego we幟ie i wam oznajmi (J 16, 14).
– W i e c z  r   (formularz wigilii 鈍i徠ecznej) – m. wej軼ia: Wszechmog帷y wieczny Bo瞠, kt鏎y chcia貫 z陰czy misterium paschalne ze znakiem pi耩dziesi璚iu dni, spraw, aby pomimo, 瞠 narody s podzielone mi璠zy sob, za 豉sk Twoj r騜nymi j瞛ykami wsp鏊nie wyznawa造 i g這si造 Twoj chwa喚.

 N i e d z i e l a   Z e s  a n i a   D u c h a    w i  t e g o   – m. wej軼ia: Bo瞠, kt鏎y znakiem dzisiejszej uroczysto軼i u鈍i璚asz ca造 Tw鎩 Ko軼i馧 we wszystkich ludach i narodach, rozlej dary Ducha 安i皻ego na ca造 鈍iat, i to czego dokona貫 w Swej dobroci w pierwszych godzinach g這szenia Dobrej Nowiny, dope軟ij r闚nie teraz w sercach wierz帷ych.

 Jak wi璚 w obecnej sytuacji odprawi Nowenn do Ducha 安.? Prawie zawsze jest ona w maju i zbiega si z nabo瞠雟twem maryjnym, kt鏎e w wielu parafiach odprawiane jest w 陰czno軼i z Msz 鈍. wieczorn. Skutkiem tego nabo瞠雟two jest za d逝gie i jego uk豉d nieraz nie jest najszcz窷liwszy. W ko軼io豉ch za, w kt鏎ych jest wi璚ej Mszy 鈍. uczestnicz w nowennie tylko niekt鏎zy. Te niedogodno軼i znikn, je瞠li w陰czy si nowenn w Msz 鈍. stosuj帷 si do obowi您uj帷ych jeszcze u nas dotychczasowych przepis闚. Porz康ek takiej Mszy 鈍. b璠帷ej zarazem nowenn do Ducha 安i皻ego m鏬豚y by nast瘼uj帷y:

1.  如iew na wej軼ie:
   Przez Twoje 鈍i皻e Wniebowst徙ienie...
   Chrystus Pan w niebo wst瘼uje, (Siedl. 108: 1-4. 12).
   Otoczon gronem 鈍i皻ych anio堯w, (S. 109: 1, 3).
   Zwyci瞛ca 鄉ierci (S. 106: 7, 6, 8).

 2.  Komentarz wst瘼ny (wzory):
 W dniu radosnej Pi耩dziesi徠nicy Aposto這wie otrzymali pe軟i dar闚 Ducha 安i皻ego. 安iat貫m i moc tego Ducha nape軟ieni, ca造m swoim 篡ciem, przypiecz皻owanym pe軟 ofiar w m璚ze雟kiej 鄉ierci, g這sili Chrystusa, 鈍iadczyli o Jego Dobrej Nowinie. Jak oni kiedy w wieczerniku, razem z Maryj przez 9 dni b豉gali o dar Ducha 安i皻ego tak i my zjednoczymy si teraz w modlitwie. Aby za uczestnictwo w tej naj鈍i皻szej ofierze by這 dla nas szczodrym 廝鏚貫m tych dar闚, sta闓y przed Bogiem w pokornej postawie celnika.
lub:
 Chrystus m鏬 udzieli Ducha Swego ka盥emu na osobno軼i. A jednak zaleci Aposto這m: „Nie rozchod嬈ie si”, zaleci zgromadzenie. Modli si sam do Ojca o jedno嗆 wszystkich wierz帷ych. W niejednym zawinili鄉y w tej dziedzinie. Uznajmy teraz w duszy nasz grzeszno嗆, nasz egoizm, sobkostwo. Pro鄉y o mi這sierdzie, aby鄉y mogli otrzyma w tej Mszy 鈍. jak najszczodrzej 豉sk jedno軼i, dla kt鏎ej Jezus umar na krzy簑 i teraz spotyka si z nami w znakach Eucharystii.

 3.  Czytania zgodne z Ordo Lectionum Missae, podobnie psalm responsoryjny.

  • W lekcji czytamy ostatnie rozdzia造 Dziej闚 Apostolskich: wpatrujemy si wi璚 w dzia豉nie 鈍. Paw豉, Aposto豉 Narod闚, s造szymy nieraz zupe軟ie wyra幡ie, 瞠 przez niego i w og鏊e w Ko軼iele dzia豉 Duch 安i皻y.
  • Ewangelia to g堯wnie wyj徠ek z mowy po瞠gnalnej Pana Jezusa (J 16, 20-17, 26), kt鏎ej my郵 przewodni jest jedno嗆 wierz帷ych, ich zwyci瘰kie wytrwanie w wierze, zachowanie w jednej Bo瞠j prawdzie. Ale przecie to w豉郾ie jest celem dzia豉nia Ducha 安i皻ego w Ko軼iele – „On doprowadzi was do ca貫j prawdy”.
  • My郵 t mo積a podkre郵i dobieraj帷 odpowiedni werset do Alleluja przed Ewangeli. W obowi您uj帷ym uk豉dzie czyta mszalnych znajdujemy nast瘼uj帷e odpowiednie teksty;
  • Pan m闚i: Po郵 do was Ducha Prawdy:
    On doprowadzi was do ca貫j prawdy
    (J 17, 7. 13).
  • Duch 安i皻y wszystkiego was nauczy
    i przypomni wam wszystko, co wam powiedzia貫m
    (J 14, 26).

 4.  Homilia o Duchu 安i皻ym w oparciu o perykopy dnia.

 5.  Modlitwa powszechna mo瞠 by mocnym akcentem nowenny do Ducha 安i皻ego. W ramach obowi您uj帷ych przepis闚 ka盥y kap豉n mo瞠 wprowadzi do niej odpowiednie aktualne intencje, mo瞠 te dobra wst瘼 i ko鎍ow kolekt. Cztery wzory podane w oficjalnej ksi璠ze liturgicznej Ko軼io豉 katolickiego w Polsce (wyd. Katowice 1970) na str. 42-45 daj materia do嗆 obfity. Inwencja duszpasterza dope軟i reszty.
 W ten spos鏏, chocia nie mo瞠my jeszcze korzysta z modlitw nowego Msza逝 Rzymskiego w braku oficjalnych t逝macze i b璠ziemy u篡wali formularza mszalnego przeznaczonego na oktaw Wniebowst徙ienia Pa雟kiego, znajduj帷ego si w msza豉ch dotychczasowych, modlitwa powszechna w om闚ionym wy瞠j uk豉dzie b璠zie tymczasow rekompensat i odpowiednim duszpasterskim rozwi您aniem.

 6.  如iew podczas przygotowania dar闚:
   Boga naszego chwalcie (Siedl. 451) z antyfon Alleluja
   Najwy窺zemu Panu chwa豉 (Siedl. 372)

 7.  如iew podczas uczty ofiarnej:
   Przyb康 Duchu 安i皻y (sekwencja)
   O Stworzycielu, Duchu przyjd (rytua)
   Przyb康 Stw鏎co, Duchu Bo篡 (Siedl. 112)
   Pami徠k dnia 鈍i徠ecznego (Siedl. 110: 13-14).

 Argumentem szczeg鏊nie przynaglaj帷ym do wprowadzenia tak uj皻ej nowenny jest fakt zniesienia oktawy Zes豉nia Ducha 安i皻ego. Do嗆 cz瘰to s造szymy pytanie: dzisiaj, po soborze, kt鏎y tak mocno przypomina obecno嗆 Ducha 鈍. w Ko軼iele, w liturgii usuwa si jedyny czasokres, kt鏎y by Jemu po鈍i璚ony? Nowenna w proponowanym uj璚iu zast徙i t oktaw w 鈍iadomo軼i wierz帷ych i pozwoli nadal w szczeg鏊ny spos鏏 kszta速owa przez te dziewi耩 dni zrozumienie roli Ducha 安i皻ego w 篡ciu Ko軼io豉.

Ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. II, s. 101-107

t逝m. M. Starnawska

2. „W waszych zgromadzeniach” – nowy francuski podr璚znik duszpasterstwa liturgicznego

 Opracowanie podr璚znika liturgiki pastoralnej jest w tej chwili w Polsce spraw nagl帷. Praca zbiorowa Wprowadzenie do liturgii wydana w roku 1967, kt鏎a mog豉 przej軼iowo spe軟i rol takiego podr璚znika, jest ju wskutek przeprowadzonych w mi璠zyczasie dalszych etap闚 odnowy liturgii przestarza豉 i zreszt dawno wyczerpana.

 Dlatego liturgi軼i powinni 郵edzi z uwag pr鏏y w tej dziedzinie podejmowane na Zachodzie. Za pierwsz francusk pr鏏 wydania czego w rodzaju podr璚znika duszpasterstwa liturgicznego mo瞠 uchodzi praca zbiorowa pod redakcj   J.   G é l i n e a u   Dans vos assemblées, w dw鏂h tomach. Podajemy poni瞠j om闚ienie tej pozycji za „Paroisse et Liturgie” 1/1972, s. 45-53, kt鏎ego autorem jest  Hervé   C n u d d e.   Celem redakcji jest zainteresowanie liturgist闚 i wydawc闚 t逝maczeniem tej ksi捫ki lub opracowaniem podobnej pozycji rodzimej.

 W ka盥ej dziedzinie wiedzy ukazanie si nowego podr璚znika stanowi donios貫 wydarzenie. Z tego rodzaju publikacji wynika przede wszystkim korzy嗆 praktyczna: jest to esencja wynik闚 pewnej liczby bada rozproszonych dotychczas w artyku豉ch czasopism i w monografiach, obecnie za udost瘼nionych szerszej publiczno軼i poprzez narz璠zie, kt鏎ym 豉two mo積a si pos逝giwa. Nast瘼nie – i to jest nie mniej wa積e – korzystne jest tworzenie syntezy, dzi瘯i kt鏎ej uwa積y czytelnik dostrzec mo瞠 nowe linie si przechodz帷e przez ca這嗆 problematyki. Przedstawiaj帷 tu nowy podr璚znik liturgii W waszych zgromadzeniach  1  autor chcia豚y przede wszystkim podkre郵i te dwa aspekty wydarzenia, jakim jest wydanie tego podr璚znika.

 D z i e s i     l a t   p o   u k a z a n i u   s i    „K o  c i o  a   m o d l  c e g o   s i ”

 Nowy podr璚znik liturgiczny ukaza si dok豉dnie dziesi耩 lat po wydaniu Ko軼io豉 modl帷ego si  2 . My郵 wydania tego podr璚znika powzi掖  Franco   S o t t o c o r n o l a,   profesor liturgiki w seminarium misji ksaweria雟kich w Parmie. Redaktorem g堯wnym jest  Joseph   G é l i n e a u,   profesor liturgiki pastoralnej w Instytucie Katolickim w Pary簑. Wyb鏎 wsp馧pracownik闚, jakimi si otoczyli, wskazuje od razu na r騜nic perspektywy z Ko軼io貫m modl帷ym si, dzie貫m liturgist闚 francuskich i belgijskich, kt鏎e w kontek軼ie wsp馧czesnym i ze wzgl璠u na g堯wnie historyczny charakter pracy mog這 si zwraca do uniwersalnego kr璕u czytelnik闚. Wszyscy wsp馧pracownicy podr璚znika W waszych zgromadzeniach pochodz z „豉ci雟kiego” Zachodu (陰cznie z francusk Kanad) i – jak si wydaje – postawili sobie za cel om闚ienie problematyki liturgicznej takiej, jaka si rozwin窸a po soborze w 鈔odowisku tej w豉郾ie kultury.

 W bezpo鈔edniej zale積o軼i od tej pierwszej wytycznej zarysowuje si druga r騜nica pomi璠zy tymi dwoma dzie豉mi. W waszych zgromadzeniach wyra幡ie i zdecydowanie omawia konkretn praktyk liturgiczn, a autorzy przejawiaj szczeg鏊n trosk   o   w y k o n y w a n i e   liturgii. Tego zagadnienia nie mo積a oddzieli od zrozumienia omawianych rzeczywisto軼i i w ten spos鏏 dochodzimy do podtytu逝 ksi捫ki: Sens i praktyka celebracji liturgicznych.

 To wszystko prowadzi do stwierdzenia, 瞠 autorzy nie zamierzali da „podr璚znika” liturgii w klasycznym – scholastycznym – znaczeniu tego wyrazu, ale chcieli stworzy przewodnik dla duszpasterstwa. Ich perspektywa nie jest ani liturgiczno-obrz璠owa, ani historyczna, ani bezpo鈔ednio teologiczna. Chodzi im o tak liturgi, jaka obowi您uje obecnie i w zwi您ku z ka盥ym wa積ym elementem czynno軼i liturgicznych stawiaj sobie dwa pytania: Co to oznacza (sens)? Jak si to sprawuje (praktyka)?

 Adres czytelniczy nie ma na oku specjalist闚, ale tych, kt鏎zy s odpowiedzialni za sprawowanie obrz璠闚: kap豉n闚, diakon闚 i 鈍ieckich. Wobec tego zamierzenia duszpasterskiego i praktycznego wyk豉du „rozmy郵nie i w miar mo磧iwo軼i unikaj j瞛yka technicznego i aparatu naukowego”, natomiast bibliografia jest poj皻a g堯wnie jako „uzupe軟ienie wiadomo軼i” (s. XIII).

 T r e     i   u k  a d   k s i   k i

 Uk豉d poszczeg鏊nych cz窷ci ksi捫ki kieruje si dwiema zasadami. Pierwsza ma swoje 廝鏚這 w spojrzeniu na liturgi jako na „streszczenie dziej闚 zbawienia, kt鏎e obrz璠y uobecniaj” (s. XIV). Prowadzi to nast瘼nie do „u這瞠nia materia逝 wed逝g pewnego schematu, id帷 od pierwszego powo豉nia przez Boga a do ostatecznego zebrania ca貫go stworzenia w Bogu” (s. XIV).

 Po rozdziale wst瘼nym o duszpasterstwie liturgicznym, gdzie po這穎no akcent na pierwszorz璠n donios這嗆 uczestnictwa w znakach, nast瘼uje pi耩 obszernych cz窷ci:
 1.   Z g r o m a d z e n i e   l u d u   B o  e g o   omawia w sze軼iu rozdzia豉ch tajemnic zgromadzenia, jego cechy, urz璠y i pos逝gi, kt鏎ych ono wymaga, zagadnienie w豉軼iwego uczestnictwa w nim, dni zgromadze (niedziela i rok liturgiczny) oraz miejsce, gdzie zgromadzenie si odbywa (ss. 15-124).
 2.   D i a l o g   B o g a   z   J e g o   l u d e m,   gdzie po przedstawieniu tajemnicy s這wa i zagadnie zwi您anych z ustnym przekazywaniem my郵i (funkcje j瞛yka), dziewi耩 rozdzia堯w omawia rzeczywisto軼i liturgiczne, w kt鏎ych s這wo odgrywa g堯wn rol: liturgia s這wa w og鏊e, czytanie Pisma 鈍i皻ego, kazanie, 酥iew i r騜ne formy modlitwy – postawy i gesty, modlitwa powszechna, modlitwy przewodnicz帷ego, r騜ne typy obrz璠闚 i zgromadzenia o r騜nym charakterze, oficjum (ss. 125-327).
 3.   P i e c z     w i a r y.   Tu zgrupowano liturgi katechumenatu, chrzest i bierzmowanie (ss. 331-388).
 4.   S a k r a m e n t   j e d n o  c i.   T cz窷 rozpoczyna rozdzia o Ostatniej Wieczerzy. Potem omawiane s kolejno: sprawowanie Eucharystii w ca這軼i, modlitwa eucharystyczna, jak r闚nie zagadnienia „wok馧 Eucharystii”: przywr鏂enie znaczenia agape, dialogiczne oblicze staro篡tnych obrz璠闚 篡dowskich, komunia zanoszona nieobecnym, nabo瞠雟two do Naj鈍. Sakramentu (ss. 390-460).
 5.    y c i e   w    w i e c i e   p o d   z n a k i e m   C h r y s t u s a.   Tu om闚ione s sakramenty kap豉雟twa, ma鹵e雟twa, 郵uby zakonne, pokuta, obrz璠y zwi您ane z wydarzeniami 篡cia spo貫cznego i jednostkowego, sakrament chorych, pogrzeb, b這gos豉wie雟twa (ss. 463-596).
 Praca ko鎍zy si kr鏒kim rozdzia貫m   o    y c i u   m i s t y c z n y m   i   p o b o  n o  c i   l i t u r g i c z n e j   (ss.597-601), po czym nast瘼uje tabela analityczna, obejmuj帷a dwadzie軼ia kolumn.

 Druga zasada uk豉du pracy dotyczy raczej rozk豉du materia逝. Chodzi o jego podzia na dwa tomy o paginacji ci庵貫j. Pierwszy tom zawiera dwie pierwsze cz窷ci, druga omawia g堯wnie sakramenty i sakramentalia.

 N o w o     p o d r  c z n i k a   „W   w a s z y c h   z g r o m a d z e n i a c h”

 Gdy si por闚nuje Ko軼i馧 modl帷y siW waszych zgromadzeniach, wida jasno, 瞠 to drugie dzie這 stanowi rzeczywi軼ie krok naprz鏚 w pracach naukowych w s逝瘺ie 篡wej liturgii. Uwagi wypowiedziane powy瞠j w zwi您ku z doborem wsp馧pracownik闚 oraz przedstawiony plan ksi捫ki, pozwoli造 ju spostrzec pewne cechy nowe: pragnienie podj璚ia konkretnej problematyki liturgicznej Zachodu „豉ci雟kiego” spowodowa這 wprowadzenie pewnej liczby rozdzia堯w omawiaj帷ych zagadnienia, kt鏎ych redaktorzy Ko軼io豉 modl帷ego si nie rozwa瘸li: kaznodziejstwo, modlitwa przewodnicz帷ego zgromadzenia (la prière présidentielle), obrz璠y zwi您ane z wydarzeniami 篡cia spo貫cznego i jednostkowego, zagadnienie porozumienia si, funkcje j瞛yka itd.

 Obok tych aspekt闚 豉twiej dostrzegalnych mo積a r闚nie stwierdzi pojawienie si pewnej liczby nowych idei przewodnich, kt鏎e – pomimo trudno軼i w豉軼iwych pracy zbiorowej – w r騜nym stopniu przenikaj problematyk ca貫j ksi捫ki.

 Stwierdzi mo積a przede wszystkim wprowadzenie do rozwa瘸 dotycz帷ych praktyki liturgicznej danych zaczerpni皻ych z nauk o cz這wieku, g堯wnie, gdy chodzi o problem porozumiewanie si za pomoc znak闚 i porozumiewanie si za pomoc s堯w. Pierwszy z tych dwu temat闚 zosta przedstawiony przez   J.   G é l i n e a u   w rozdziale, w kt鏎ym zastosowa to do zgromadzenia w og鏊no軼i (ss. 59-82). Podj窸o to tak瞠 wielu innych autor闚, zw豉szcza w dwu pierwszych cz窷ciach. Drugi temat om闚i   G.   S o b r e r o   pod tytu貫m: Funkcje j瞛yka i sytuacje liturgiczne (ss. 133-141). Na uwag zas逝guj jego wywody o modlitwie „prezydencjalnej”, gdzie jednak terminologia jest nieco zmieniona.

 Je瞠li kto przejrzy ca這嗆 rozdzia堯w ksi捫ki, musi uderzy go druga tendencja, czerpanie z tradycji 篡dowskiej, g堯wnie z modlitwy b這gos豉wie雟tw berakah. Znamionuje to zw豉szcza rozdzia po鈍i璚ony modlitwie eucharystycznej (ss. 423-448), dostarczaj帷 zreszt bardzo cennych element闚, by w spos鏏 pozytywny uj望 coraz bardziej nagl帷e zagadnienie obrz璠闚 zwi您anych z wydarzeniami 篡cia spo貫cznego i jednostkowego (ss. 554-565). Jednocze郾ie pozwala to   A.   G i g n a c o w i   dokona rozr騜nienia (wed逝g wszelkiego prawdopodobie雟twa decyduj帷ego) w zwi您ku z zagadnieniem pozornie marginalnym, ale w zasadzie wa積ym – po鈍i璚ania przedmiot闚 (ss. 579-596).

 Trzecia o pracy jest mo瞠 mniej widoczna. Jest to zmiana akcentu eklezjologicznego. Inaczej m闚i帷 chodzi o konieczno嗆, w jakiej znalaz豉 si liturgia: aby by autentyczn modlitw Ko軼io豉, musi ona sta si realnie modlitw zgromadzenia (qahal-ekklesia). Wtedy jest ona sprawowana skutecznie jako znak Ko軼io豉 powszechnego. T eklezjologi (bardzo zbli穎n, jak si zdaje do wschodniej eklezjologii komunii) om闚i   J.   G é l i n e a u   w rozdziale o tajemnicy zgromadzenia (ss. 23-34), a  F.   S o t t o c o r n o l a   wykorzysta j bardzo szcz窷liwie w swoich uwagach o oficjum jako modlitwie Ko軼io豉 (ss. 295-301).

 U  y t e c z n o     d z i e  a   „W   w a s z y c h   z g r o m a d z e n i a c h”

 Wielu naszych czytelnik闚 to ludzie, kt鏎zy po鈍i璚aj liturgii znaczn cz窷 swego czasu, czy to dlatego, 瞠 maj jej uczy, czy dlatego, 瞠 obowi您ani s sprawowa j z wi瘯sz ni inni pilno軼i ze wzgl璠u na posiadane charyzmaty lub na powierzone im obowi您ki. Wydaje si, 瞠 tej kategorii czytelnik闚 zaproponowa mo積a, by w swym rozk豉dzie czasu przeznaczyli cho kr鏒k chwil na odczytanie pracy w ca這軼i. To pozwoli im na obj璚ie ca這軼iowe tej swojej dziedziny i jednocze郾ie na sprawdzenie swych pogl康闚. Nie jest wykluczone, 瞠 w czasie czytania odkrycie nieuniknionych s豉bych stron i niedoci庵ni耩 podr璚znika mo瞠 mie wp造w pobudzaj帷y na ich, my郵enie tw鏎cze, je瞠li prawd jest, 瞠 drog reakcji uczymy si tyle, je郵i nie wi璚ej, co drog informacji.

 Jak si jednak b璠 rzeczy mia造 u czytelnika, kt鏎y czyta pobie積ie, bo liturgia jest dla niego spraw raczej marginaln? Kr鏒ko odpowiedzie mo積a, 瞠 je郵i posiada dostateczn kultur, mo瞠 z korzy軼i przeczyta znaczn cz窷 rozdzia堯w. Istotnie powiedzie trzeba z 瘸lem (na podstawie do鈍iadczenia wielu wyda popularnych), 瞠 ca這嗆 omawianej tu pracy nie b璠zie tak dost瘼na dla szerokich k馧 czytelnik闚, jak to autorzy zamierzyli. Nie m闚i帷 ju o do嗆 trudnych rozdzia豉ch o porozumieniu si i o funkcjach j瞛yka, podkre郵i tu nale篡 szczeg鏊nie, 瞠 autorzy indeksu analitycznego jak si zdaje niedostatecznie zwr鏂ili uwag na zagadnienie s這wnictwa w pracy przeznaczonej g堯wnie do tego, by do niej si璕a po rady praktyczne. Wyrazy takie jak „hodegetyka” (s. 2, 3), „makrostruktura” (s. 149), „logia” (s. 161) itp. powinny by zaopatrzone w odsy豉cze wyja郾iaj帷e albo w odno郾iki do miejsca, w kt鏎ym mo積a znale潭 definicj.

 Powr鵵my do omawiania poszczeg鏊nych rozdzia堯w. Bior帷 og鏊nie, pierwszy tom wydaje si bogatszy i lepiej opracowany ni drugi. Szczeg鏊nie cenne s rozdzia造 o porozumiewaniu si w zgromadzeniu, o porozumiewaniu si ustnym, o kaznodziejstwie, o r騜nych typach modlitwy. W drugim tomie mo積a odnie嗆 wiele korzy軼i z tego, co powiedziano tam o eucharystii oraz o liturgii ma鹵e雟twa, przez   R.   M o u r e t a,   ujmuj帷ego t liturgi od strony os鏏 i od strony obrz璠owej, w oparciu o g喚bokie do鈍iadczenie. G喚boko pedagogicznie uj皻e s uwagi   F.   S o t t o c o r n o l a   o pokucie, o obchodzeniu wydarze, o liturgii chorych i obrz璠ach pogrzebowych. Wa積y esej   D.   G i g n a c a   ustawia po chrze軼ija雟ku praktyk 鈍i璚enia r騜nych przedmiot闚. W por闚naniu z poziomem zaprezentowanym w wielu cz窷ciach dzie豉 dwa rozdzia造 o katechumenacie i o chrzcie wydaj si raczej s豉be.

 K i l k a   u w a g   o   d a l s z e j   p r a c y

 Podr璚znik W waszych zgromadzeniach jako przewodnik konkretnej liturgii praktycznej jest skazany na to, 瞠 w p騧niejszych swych wydaniach b璠zie musia by wci捫 na nowo dostosowany do sytuacji. Mo積a si z tego tylko cieszy, poniewa to oznacza, 瞠 zesp馧 wsp馧pracownik闚, ewentualnie w zmieniaj帷ym si nieco sk豉dzie stawia sobie za zadanie odgrywanie roli pewnego rodzaju „sumienia liturgicznego” na Zachodzie 豉ci雟kim przez dostarczanie w regularnych odst瘼ach czasu bilansu i perspektyw. Wydaje nam si, 瞠 sprawa ta jest dostatecznie donios豉, by spowodowa powstanie „ko軼ielnego o鈔odka bada naukowych” kt鏎ego brak bole郾ie daje si odczuwa w wielu dziedzinach. Chcieliby鄉y na zako鎍zenie poda pewne sugestie co do dalszej pracy w tej dziedzinie. Pierwsza dotyczy metodologii, druga b璠zie si odnosi豉 do teologii liturgii, dwie ostatnie do pewnych zagadnie dyskusyjnych.

 K u   w e r y f i k a c j i   p o j m o w a n i a   o b r z  d  w

 Metod najcz窷ciej stosowan w studiach liturgicznych jest branie za punkt wyj軼ia formularzy r騜nych obrz璠闚. Wiele przyk豉d闚 tego znale潭 mo積a w omawianym podr璚zniku, zw豉szcza w tomie drugim. Najlepszym przyk豉dem jest rozdzia   R.   M o u r e t a   o ma鹵e雟twie, kt鏎ego t這 鈍iadczy o d逝gim i bogatym do鈍iadczeniu duszpasterskim. Z pewno軼i nie nale篡 zarzuca tej metody raczej dedukcyjnej. Nale篡 j wszak瞠 uzupe軟i przez jej sprawdzenie oparte na tym, co w rzeczywisto軼i dociera do 鈍iadomo軼i uczestnik闚 obrz璠u. Najlepszy – i by mo瞠 jedyny – przyk豉d tej metody bardziej indukcyjnej, jaki mo積a obecnie znale潭, dotyczy symboliki chrztu. Zawdzi璚zamy go  Janowi   O r i a n n e,   kap豉nowi z okolic Soignies, kt鏎y zada sobie trud uwa積ego wys逝chania 50 os鏏, kt鏎ych dzieci ostatnio otrzyma造 chrzest. W鈔鏚 bardzo interesuj帷ych wynik闚 tego badania przeprowadzonego pod kierunkiem  André   G o d i n i   og這szonego w „Lumen vitae” musi ka盥ego uderzy fakt, 瞠 prawie nikt z os鏏 badanych nie dostrzega stwierdzonego w teologii i w katechezie zwi您ku pomi璠zy obmyciem wod i wszczepieniem w 鄉ier i zmartwychwstanie Chrystusa. Wi瘯szo嗆 pytanych os鏏 widzi w tym ge軼ie jedynie symbolik obmycia, kt鏎 przyjmuj (mniejszo嗆) albo odrzucaj (wi瘯szo嗆) zale積ie od ich nie ujawnionych wyra幡ie postaw wobec zastosowania do dziecka nauki o grzechu pierworodnym. Czy metologicznie bior帷 liturgiczne duszpasterstwo chrztu mo瞠 by nadal kszta速owane bez uwzgl璠nienia zahamowa tego rodzaju i zagadnie, kt鏎e z tego wynikaj?

 O   f u n d a m e n t a l n    t e o l o g i    l i t u r g i i

 Autorzy omawianego podr璚znika s逝sznie podkre郵aj, 瞠 zamiarem ich nie by這 opracowanie teologii liturgii. Gdzie indziej sygnalizuj donios這嗆 refleksji teologicznej nawet w zakresie swego uj璚ia praktycznego (por. s. XI). Nie mo積a nie zgodzi si z nimi co do tych dwu punkt闚, ale to doprowadza do powiedzenia czego wi璚ej, mianowicie, 瞠 dzisiaj praktyka liturgiczna w spos鏏 nagl帷y domaga si fundamentalnych bada teologicznych. Je郵i wolno tu wypowiedzie sw鎩 osobisty pogl康, to stwierdzi mo積a, 瞠 celem pierwszorz璠nym tych bada winno by wyja郾ienie fenomenologii wiary, poniewa pozwoli to wyja郾i w spos鏏 ostateczny ca造 szereg trudno軼i kluczowych. Zbyt wiele czasu trzeba by這by po鈍i璚i na wyt逝maczenie tego, ale do鈍iadczenie zdobyte w nauczaniu doros造ch pouczy這 autora, 瞠 rozr騜nienie wyp造waj帷e z pierwotnego chrze軼ija雟kiego poj璚ia wiary jako uznania i przyj璚ia Boga i Chrystusa 篡j帷ego pozwala widzie jasno zagadnienia tak bardzo zawi貫, jak modlitwa b豉galna, obecno嗆 Chrystusa w Eucharystii, konieczno嗆 symbolicznego po鈔ednictwa sakramentalnego w og鏊e, terminologia z pewno軼i nieadekwatna dotycz帷a aspektu ex opere operato w zagadnieniach 豉ski, nie m闚i帷 ju o pokucie, gdzie wyja郾ienie stosunku mi璠zy wiar a moralno軼i ma znaczenie decyduj帷e. By mo瞠 z逝dzeniem jest marzy ju dzisiaj o podr璚zniku teologii liturgii, zreszt to nie jest sprawa najwa積iejsza. Natomiast nagl帷a jest potrzeba solidnych bada dotycz帷ych przytoczonych tu rzeczywisto軼i o centralnym znaczeniu.

 W y j a  n i e n i e   r e l a c j i   m i  d z y   S t a r y m   i   N o w y m   T e s t a m e n t e m

 Obok wspomnianej tu problematyki bardziej og鏊nej czytanie podr璚znika sk豉nia do zasygnalizowania pierwszego, bardzo nagl帷ego zagadnienia stosunku wzajemnego obu Testament闚: stosunku typologicznego i stosunku profetycznego. Aby lepiej uchwyci donios這嗆 tego zagadnienia dla najbardziej konkretnie poj皻ej liturgii, wystarczy wspomnie zagadnienie trzech czyta w liturgii s這wa, gdzie w wielu wypadkach czytanie Starego Testamentu zamiast prowadzi – jak mo積a by oczekiwa – do odkrycia, stanowi raczej przeszkod do zrozumienia i wymaga wst瘼nych homilii, kt鏎e powoduj jeszcze wi瘯sz niejasno嗆. Gdy si spojrzy na to uwa積iej, spostrzega si, 瞠 przewa積ie to zahamowanie wyst瘼uje wtedy, gdy czytanie Starego Testamentu przedstawia jakie wydarzenie historyczne (albo przedstawione jako historyczne), czy jak捷 rzeczywisto嗆 instytucjonaln, natomiast trudno軼i takie nie wyst瘼uj, gdy chodzi o teksty prorocze lub moralne. Na tym polega ca豉 r騜nica mi璠zy typologi i proroctwem. Proroctwo jest s這wem otwartym, kt鏎e prowadzi od Starego Testamentu do Nowego. Typ za nie jest s這wem, ale rzeczywisto軼i, kt鏎a ma sw w豉sn zwarto嗆 i sama w sobie nie domaga si niczego innego. Typologia jest ponownym odczytywaniem Starego Testamentu w oparciu o Nowy, kt鏎y rzuca na sw鎩 cie. Kto nie zna Nowego Testamentu – lub s逝chacz liturgii s這wa, kt鏎y nie wie, jaki urywek Ewangelii b璠zie czytany – logicznie nie mo瞠 w odczytanym urywku Starego Testamentu dostrzec niczego poza tym, co tam zosta這 powiedziane. Na p豉szczy幡ie duszpasterskiej mog這by to doprowadzi do utrzymania dotychczasowego porz康ku rzeczy przez dobieranie ze Starego Testamentu tylko czyta proroczych lub moralnych (jak to by這 prawdopodobnie za czas闚 鈍. Justyna, por. s. 144), albo te przez umieszczanie czytania Starego Testamentu po Ewangelii.

 Zagadnienie typologii jest wyczerpuj帷o om闚ione w rozdziale omawiaj帷ym czytanie Pisma 鈍. w liturgii (ss. 156 nn). Autor tego rozdzia逝 przedstawia te sprawy bez dostatecznej 軼is這軼i. Nale瘸這by zg喚bi to zagadnienie a do dna na podstawie bada  J.   D a n i é l o u   i   H.   d e   L u b a c a,   ze wzgl璠u na jego g喚bokie powi您anie z wieloma rzeczywisto軼iami chrze軼ija雟twa, szczeg鏊nie z drugim zagadnieniem dyskusyjnym, kt鏎e tu ma by poruszone, z zagadnieniem eucharystii jako ofiary.

 O    c i  l e j s z e   u j  c i e   E u c h a r y s t i i   j a k o   o f i a r y

 Ostatnia uwaga b璠zie si odnosi豉 do pewnego punktu bardziej szczeg馧owego: do Eucharystii jako ofiary. Zagadnieniem tym zajmuje si rozdzia omawiaj帷y modlitw eucharystyczn (por. zw豉szcza ss. 442-443). Autor rozdzia逝 zajmuje pewne stanowisko stwierdzaj帷e, 瞠 篡dowskie b這gos豉wie雟two berakah, macierzysta forma Eucharystii, ma podw鎩ne znaczenie i 瞠 „ze swej natury” jest nie tylko dzi瘯czynieniem za jak捷 rzeczywisto嗆 鈍iata i dziej闚, ale jest tak瞠 „procesem sk豉dania ofiary i u鈍i璚ania” (s. 442). Tak wi璚 Eucharystia jest ofiar duchow, w kt鏎ej „tym, co ofiarujemy Bogu, s nie tyle rzeczy, ile dzi瘯czynienie za nie” (s. 442). Niemo磧iwe jest otwarcie tu dyskusji na temat tego zagadnienia. Powiedzmy tylko, 瞠 rozwi您anie tu podane wydaje si niedostateczne, je郵i si z nim zestawi ca這嗆 rzymskich tekst闚 eucharystycznych, kt鏎e przemawiaj w spos鏏 bardzo jasny, poczynaj帷 od   H i p o l i t a   (+215) o ofierze o typie bardzo zbli穎nym do koncepcji Ksi璕i Kap豉雟kiej, a poza tym wsp馧czesne badania 篡dowskiej modlitwy b這gos豉wi帷ej. Nie by這by potrzebne nadmierne podkre郵anie tego zagadnienia, gdyby nie mia這 ono bezpo鈔ednich odd德i瘯闚 ekumenicznych o wielkiej donios這軼i, je郵i prawd jest, jak stwierdza Sob鏎 Trydencki w dekrecie o sakramencie kap豉雟twa, 瞠 ca豉 katolicka eklezjologia kap豉雟twa i laikatu w znacznej cz窷ci opiera si na poj璚iu Eucharystii jako ofiary. W obecnym stanie rzeczy mo積a co najmniej pragn望, aby to zagadnienie nie by這 uznane za zamkni皻e i aby uwzgl璠niono tu zdanie specjalist闚, zw豉szcza odno郾ie dwu punkt闚.

 Przede wszystkim nale瘸這by stwierdzi, czy 篡dowska modlitwa b這gos豉wi帷a zawiera rzeczywi軼ie wymiar ofiary w znaczeniu 軼is造m, w jakim stosuj j teksty rzymskie odnosz帷e si do rzeczywisto軼i daj帷e pow鏚 tej modlitwie (w stosunku do Eucharystii – Cia這 i Krew Chrystusa). Je郵iby tak nie by這, w闚czas nale瘸這by rozpocz望 drug faz bada dla wy鈍ietlenia tematu sk豉dania ofiar, szczeg鏊nie w liturgii rzymskiej, gdzie pojawia si on ju od ko鎍a I wieku (por.   K l e m e n s   Rzymski, I Kor 40 nn). Prawdopodobnie badanie tego drugiego zagadnienia doprowadzi do odkrycia, 瞠 nie jest ono pozbawione zwi您ku z zagadnieniem stosunku pomi璠zy Starym i Nowym Testamentem.

 Streszczaj帷 swe zdanie o podr璚zniku W waszych zgromadzeniach autor recenzji pragnie powiedzie na zako鎍zenie, 瞠 jest to ksi捫ka o du瞠j warto軼i. Z pewno軼i nie jest wolna od s豉bych stron, ale stanowi ca這嗆 o du瞠j warto軼i, za co nale篡 serdecznie podzi瘯owa r騜nym autorom, zw豉szcza   J.   G é l i n e a u.   砰czy nale篡, aby osi庵ni璚ia jego dzie豉 przyswoi豉 sobie praktyka duszpasterska tych k馧, dla kt鏎ych ksi捫ka przede wszystkim jest przeznaczona: kap豉n闚, diakon闚 i 鈍ieckich poprzez animator闚 grup i profesor闚 liturgii.

Przypisy:
1  Dans vos assemblées. Sens et pratique de la célebration liturgique, opr.   J.   G é l i n e a u,   F.   S o t t o c o r n o l a,   L.   D e l l a   T o r r e,   J.  P a t i n o,   Paris 1791, Desclée Cie, 2 tomy, 9. XVI, +624.

2  A.  G.   M a r t i m o r t,   L'Eglise en prière, Paris 1981, Desclée et Cie.

t逝m. Maria Starnowska, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. II, s. 107-108

C.[zes豉w] K.[rakowiak]

3. Problemy pastoralne sakramentu bierzmowania

 W zwi您ku z sakramentem bierzmowania rozwa瘸no ostatnio najcz窷ciej dwa problemy: teologiczny (czym jest w豉軼iwie bierzmowanie i jaka jest jego rola w 篡ciu chrze軼ijanina i Ko軼io豉?) oraz pastoralny (kiedy i w jaki spos鏏 udziela tego sakramentu, aby osi庵n掖 pe軟 skuteczno嗆 u przyjmuj帷ych?). W豉軼iwe rozwi您anie tych problem闚 zale篡 od odpowiedzi na pytanie, jaka jest rola Ducha 安i皻ego w 篡ciu chrze軼ija雟kim (zadanie teolog闚 i egzeget闚), oraz pog喚bionej refleksji pastoralist闚, liturgist闚 i katechet闚 nad ca這軼i 篡cia sakramentalnego, ze szczeg鏊nym uwzgl璠nieniem sakrament闚 inicjacji chrze軼ija雟kiej.

 Pr鏏 rozwi您ania tych teologiczno-pastoralnych problem闚 podj掖 Francuski Krajowy O鈔odek Nauczania Religijnego i Duszpasterstwa Liturgicznego (Centre National de l'Enseignement Religieux et Centre National de Pastorale Liturgique) w zwi您ku z nowym Ordo Confirmationis. Jest to dzie這 zbiorowe, powsta貫 dzi瘯i wsp馧pracy teolog闚, egzeget闚, liturgist闚 i katechet闚  1 . Ca這嗆 podzielona jest na cztery cz窷ci.

 Punktem wyj軼ia (cz窷 I) s kr鏒kie studia teologiczne o Duchu 安i皻ym i Jego roli w 篡ciu Ko軼io豉 na podstawie ewangelii ㄆkasza i Dziej闚 Apostolskich. Na tym tle z kolei om闚iono problem, w jaki spos鏏 Duch 安i皻y pog喚bia i wzbogaca nasze 篡cie duchowe, nasze odczucie Boga i sakrament闚 i Ko軼io豉. W ten spos鏏 sakrament bierzmowania zosta ukazany jako sakrament pe軟i Ducha 安i皻ego, kt鏎y jest 軼i郵e zwi您any z ca陰 inicjacj chrze軼ija雟k i zajmuje wa積e miejsce w naszej chrze軼ija雟kiej egzystencji i w 篡ciu Ko軼io豉.

 Cz窷 II ma charakter praktyczny, jakkolwiek nie podaje gotowych rozwi您a. Znajdujemy tu ciekawe i szczeg馧owo opisane do鈍iadczenia duszpasterzy odno郾ie przygotowania i samej celebracji bierzmowania.

 Cz窷 III omawia istotne elementy nowego Ordo, tak odno郾ie bierzmowania doros造ch w ramach katechumenatu, jak i bierzmowania dzieci, ze szczeg鏊nym uwzgl璠nieniem przygotowania, zgodnie ze wskazaniami zawartymi we wst瘼ie do nowego Ordo (Praenotanda 9, 12).

 Cz窷 IV zawiera kwestionariusze i pytania skierowane do duszpasterzy, celem zebrania wyczerpuj帷ych informacji o aktualnych problemach pastoralnych zwi您anych z bierzmowaniem, oraz najwa積iejsz bibliografi (francusk) z ostatnich lat na temat bierzmowania i teologii Ducha 安.

 W aneksie umieszczono konstytucj apostolsk Divinae cansortium naturae, wst瘼 do nowego Ordo oraz obrz璠 bierzmowania w czasie Mszy 鈍. Omawiana publikacja dzi瘯i wykorzystaniu licznych do鈍iadcze duszpasterzy z pewno軼i mo瞠 s逝篡 pomoc przy wprowadzaniu nowego Ordo Confirmationis.

Przypis:
1  CNER-CNPL, La confirmation. Que dire? Que faire? Recherches actuelles, Lyon 1972, E. du Chalet, s. 191.

C.[zes豉w] K.[rakowiak]

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 85

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 85

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 86

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 87

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 88

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 89

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 90

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 91

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 92

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 93

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 94

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 95

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 96

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 97

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 98

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 99

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 100

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 101

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 102

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 103

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 104

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 105

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 106

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 107

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 108