Biuletyn Odnowy Liturgii. *  W: Collectanea Theologica 43:1973, f. I, s. 51-75

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1. Ordo initiationis christianae adultorum – F. Blachnicki
2. „Suche Dni” wieku dwudziestego (artyku dyskusyjny) – S. Hatrlieb

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
1. Uwagi o pos逝dze s這wa w liturgii:
     a) Czy Msza 鈍. jest okazj do tematycznych wyk豉d闚?
     b) S這wo Bo瞠 i kontestacja – t逝m. S. Hartlieb
2. Pozycja organisty w parafii – I. Pawlak

III. LITURGICZNA WSP粌NOTA
1. Dyskusje pastoralne i teologiczne wok馧 chrztu dzieci – J. Pawl璕a
2. Katechumenat dzieci? – oprac. B. Nadolski

* Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,   Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. I, s. 51-55

I. LITERA I DUCH

F. Blachnicki

1. Ordo initiationis christianae adultorum

 Promulgowany dekretem Kongregacji Kultu Bo瞠go z dnia 6 stycznia 1972 roku nowy porz康ek inicjacji chrze軼ija雟kiej doros造ch stanowi z pewno軼i jedn z najwa積iejszych cz窷ci przysz貫go Rytua逝 Rzymskiego odnowionego przez II Sob鏎 Watyka雟ki. Jest to tak瞠 dokument o wielkim znaczeniu pastoralnym.

 Zgodnie z przyj皻ym ju schematem posoborowych dokument闚 odnowy liturgii tak瞠 tutaj na wst瘼ie umieszczono Praenotanda ukazuj帷e sens, znaczenie pastoralne, struktur oraz r騜ne przepisy prawne nowych obrz璠闚 liturgicznych.

 Tre嗆 tych uwag wst瘼nych zostanie poni瞠j pokr鏒ce przedstawiona. Nowy porz康ek stanowi kolejny etap realizacji uchwa soboru zawartych w Konstytucji o 鈍. Liturgii. Art. 64-66 polecaj przywr鏂i r騜ne stopnie katechumenatu doros造ch oraz podda krytycznemu rozpatrzeniu obrz璠 chrztu doros造ch. Nowy dokument przynosi wi璚 nie tylko odnowiony obrz璠 chrztu doros造ch, ale przede wszystkim obrz璠y katechumenatu nale膨cego do ca這軼i procesu tzw. inicjacji chrze軼ija雟kiej.

 Najobszerniejszy rozdzia I Uwag wst瘼nych (art. 4-40) m闚i o strukturze inicjacji doros造ch. Na wst瘼ie znajdujemy donios貫 stwierdzenie, 瞠 inicjacja katechumen闚 jest pewnym procesem w po鈔odku wsp鏊noty wierz帷ych, kt鏎zy rozwa瘸j帷 wraz z katechumenami znaczenie tajemnicy paschalnej oraz odnawiaj帷 w豉sne nawr鏂enie wprowadzaj ich w豉snym przyk豉dem do ochotnego pos逝sze雟twa Duchowi 安i皻emu. Sam porz康ek inicjacji jest pewn drog, w czasie kt鏎ej katechumeni przez swoj woln wsp馧prac dojrzewaj do pe軟ego w陰czenia si do wsp鏊noty Ko軼io豉. Na tej drodze s etapy wzgl璠nie stopnie, wyra幡ie si zaznaczaj帷e.

 Stopie pierwszy wyznacza moment powzi璚ia decyzji zostania chrze軼ijaninem, czemu odpowiada przyj璚ie przez Ko軼i馧 na katechumena. Drugi stopie, po odpowiednim rozwoju 篡cia wiary i ju prawie pod koniec katechumenatu, polega na dopuszczeniu do bezpo鈔edniego przygotowania do przyj璚ia sakrament闚. Trzeci stopie wreszcie polega na przyj璚iu sakrament闚 inicjacji chrze軼ija雟kiej (chrzest, bierzmowanie, Eucharystia).

 Tym trzem stopniom inicjacji, kt鏎e mog by por闚nane do trzech bram, przez kt鏎e wchodzi si do Ko軼io豉, odpowiadaj trzy obrz璠y liturgiczne: obrz璠 przyj璚ia do katechumenatu, obrz璠 wybrania wzgl. dopuszczenia (electio) oraz sam obrz璠 sakramentalny.

 Stopnie z kolei prowadz do pewnych okres闚 nauki i dojrzewania lub te s przez nie przygotowywane.

 Pierwszy okres, wymagaj帷y ze strony kandydata pewnych poszukiwa (investigatio), od strony Ko軼io豉 jest okresem ewangelizacji i „prekatechumenatu”, kt鏎y ko鎍zy si przyj璚iem do stanu katechumen闚.

 Okres drugi, kt鏎y zaczyna si od tego wej軼ia do stanu katechumen闚 i mo瞠 trwa przez wi瘯sz ilo嗆 lat, wype軟iony jest katechez i obrz璠ami z ni zwi您anymi i ko鎍zy si w dniu „wybrania”.

 Okres trzeci, najkr鏒szy, pokrywa si zwykle z czterdziestnic przygotowania Paschy (okres Wielkiego Postu) i nazywa si okresem o鈍iecenia i oczyszczenia.

 Ostatni okres, trwaj帷y przez ca造 okres paschalny (pi耩dziesi徠nicy) nazywa si okresem „mystagogii” i polega na zbieraniu do鈍iadcze i owoc闚 oraz na wej軼iu w g喚bsze kontakty i wi瞛y ze wsp鏊not wierz帷ych.

 Cztery s wi璚 okresy inicjacji chrze軼ija雟kiej: okres   „p r e k a t e c h u m e n a t u”,   zwi您any z pierwsz ewangelizacj,   „k a t e c h u m e n a t u”,   przeznaczonego na integraln katechez,   „o c z y s z c z e n i a   i   o  w i e c e n i a”   maj帷y przygotowa duchowo do przyj璚ia sakrament闚 oraz „mystagogii” cechuj帷y si prze篡ciem sakrament闚 i wsp鏊noty.

 Poniewa inicjacja chrze軼ija雟ka nie jest niczym innym jak pierwszym sakramentalnym uczestnictwem w 鄉ierci i zmartwychwstaniu Chrystusa, powinna ona w ca這軼i mie charakter paschalny. Dlatego w豉軼iwym czasem udzielania sakrament闚 inicjacji jest Wigilia Paschalna. Wolno jednak udziela tych sakrament闚 tak瞠 w innym czasie, gdy zachodzi konieczno嗆 pastoralna.

 A.   E w a n g e l i z a c j a   i   „p r e k a t e c h u m e n a t”

 Chocia porz康ek inicjacji zaczyna si od chwili przyj璚ia do katechumenatu, poprzedzaj帷y okres prekatechumenatu ma du瞠 znaczenie i nie nale篡 z niego rezygnowa. W tym okresie bowiem poprzez ewangelizacj, czyli przez g這szenie Boga 篡wego, kt鏎y dla zbawienia wszystkich zes豉 Syna swojego Jezusa Chrystusa, zostaje rozbudzona wiara i wst瘼ne nawr鏂enie oraz dojrzewa wola p鎩軼ia za Chrystusem i proszenia o chrzest. Ta ewangelizacja mo瞠 by przeprowadzana przez katechist闚, diakon闚 i kap豉n闚, a tak瞠 przez 鈍ieckich.

 Konferencje biskup闚, stosownie do lokalnych okoliczno軼i, mog wprowadzi tak瞠 pewien spos鏏 przyjmowania „sympatyk闚” chrze軼ija雟twa, kt鏎zy chocia nie s jeszcze w pe軟i wierz帷ymi, sk豉niaj si do wiary chrze軼ija雟kiej. To „przyj璚ie” odbywa si bez specjalnego rytu, w ten spos鏏, 瞠 jaki przyjaciel wprowadza „sympatyka” do zgromadzenia (nie liturgicznego) wsp鏊noty lokalnej, gdzie kap豉n lub kto inny w swobodnych s這wach wita go i przyjmuje. To przyj璚ie nie jest jeszcze wyra瞠niem wiary przyjmowanego, ale jego w豉軼iwej intencji.

 B.   K a t e c h u m e n a t

 Wielk wag posiada obrz璠 przyj璚ia do katechumenatu, bo wtedy kandydaci publicznie wyra瘸j swoj wol wobec Ko軼io豉, a Ko軼i馧 wype軟iaj帷 swoj misj apostolsk, dopuszcza tych, kt鏎zy d捫 do tego, aby sta si jego cz這nkami. Kandydaci dopuszczeni do tego obrz璠u musz ju spe軟ia pewne warunki, a wi璚 posiada pierwsz wol zmiany 篡cia i wej軼ia w kontakt z Bogiem w Chrystusie, pocz徠kowe oznaki pokuty oraz 篡cia modlitwy, a tak瞠 pierwsze do鈍iadczenie wsp鏊noty i ducha chrze軼ijan.

 Do duszpasterzy nale篡 wydanie s康u, czy dany kandydat wype軟ia wszystkie te warunki, w oparciu o opini katechist闚, diakon闚 i tzw. „por璚zycieli” (sponsores).

 Po dokonaniu obrz璠u nale篡 wpisa do specjalnej ksi璕i nazwiska katechumen闚, szafarza obrz璠u i „por璚zycieli” oraz dat i miejsce.

 Katechumeni s odt康 obj璚i macierzy雟k trosk Ko軼io豉. Mog uczestniczy w liturgii s這wa, przyjmowa benedykcje i sakramentalia, maj prawo do chrze軼ija雟kiego pogrzebu.

 Sam katechumenat jest d逝窺zym okresem formacji do 篡cia chrze軼ija雟kiego. Program formacji obejmuje cztery nast瘼uj帷e dzia造 i 鈔odki.

 1)   K a t e c h e z a   udzielana przez kap豉n闚, diakon闚 lub katechist闚 i innych 鈍ieckich, przekazuj帷a stopniowo ca這嗆 prawd wiary, dostosowana do roku liturgicznego i wzbogacona celebracjami s這wa Bo瞠go. Katecheza ta powinna doprowadzi nie tylko do znajomo軼i dogmat闚 i przykaza, ale do g喚bszego poznania tajemnicy zbawienia.

 2)   K s z t a  t o w a n i e    y c i a   c h r z e  c i j a  s k i e g o.   Katechumeni, wsparci przyk豉dem i pomoc „por璚zycieli” i rodzic闚 chrzestnych oraz ca貫j wsp鏊noty wierz帷ych, ucz si modlitwy, dawania 鈍iadectwa wiary, czynnej mi這軼i bli幡iego posuni皻ej a do zaparcia si siebie samego.

 3)   O d p o w i e d n i e   o b r z  d y   l i t u r g i c z n e,   przez kt鏎e katechumeni s wspomagani w swej drodze, otrzymuj帷 stopniowo oczyszczenie i b這gos豉wie雟two Bo瞠. Zaleca si tak瞠, aby katechumeni uczestniczyli wraz z wiernymi w liturgii s這wa, przygotowuj帷 si w ten spos鏏 do przysz貫go uczestnictwa w Eucharystii. Przed rozpocz璚iem liturgii eucharystycznej powinni by odes豉ni, bo dopiero chrzest uzdolni ich do sprawowania nowego kultu Chrystusa.

 4)   Poniewa 篡cie Ko軼io豉 jest apostolskie, katechumeni ucz si tak瞠 wsp馧dzia豉 w ewangelizacji i budowaniu Ko軼io豉 przez    w i a d e c t w o    y c i a   i   w y z n a n i e   w i a r y.

 Czas trwania katechumenatu zale積y jest od r騜nych okoliczno軼i wewn皻rznych i zewn皻rznych, dlatego nie mo積a go okre郵i a priori. Dlatego decyduje o tym biskup, kt鏎y zreszt kieruje ca陰 dyscyplin katechumenatu.

 C.   C z a s   o c z y s z  c z e n i a   i   o  w i e c e n i a

 Okres ten zwykle pokrywa si z okresem liturgicznym Wielkiego Postu, kt鏎ego celem jest odnowienie ca貫j wsp鏊noty wiernych wraz z katechumenami i przygotowanie jej do obchodu tajemnicy paschalnej przez przypomnienie chrztu i pokut.

 Ten stopie katechumenatu rozpoczyna obrz璠 tzw. „wybrania” (electio), polegaj帷y na wybraniu i dopuszczeniu przez Ko軼i馧 do sakrament闚 inicjacji tych katechumen闚, kt鏎zy posiadaj ju odpowiedni dyspozycj. Nazwa ta pochodzi st康, 瞠 dopuszczenie ze strony Ko軼io豉 bazuje na wybraniu przez Boga, w imieniu kt鏎ego dzia豉 Ko軼i馧. U篡wa si tak瞠 nazwy „wpisanie imion” (inscriptio nominum), albowiem kandydaci wpisuj si wtedy do ksi璕i wybranych.

 Sama uroczysto嗆 odbywa si w obecno軼i biskupa lub jego delegata oraz ca貫j wsp鏊noty lokalnej.

 Od dnia „wybrania” i dopuszczenia katechumeni nazywaj si „wybrani” (electi) albo te „maj帷y by o鈍ieceni” (illuminandi), albowiem chrzest nazywany jest tak瞠 „o鈍ieceniem”. Mo積a u篡wa jednak瞠 tak瞠 innych nazw, bardziej odpowiadaj帷ych zwyczajom danego 鈔odowiska.

 Przygotowanie do chrztu w tym okresie bardziej przypomina rekolekcje duchowe ni katechez. Chodzi w tym okresie o oczyszczenie serc i umys堯w przez rachunek sumienia i pokut oraz o o鈍iecenie przez g喚bsze poznanie Chrystusa Zbawiciela.

 Dokonuje si to tak瞠 przez r騜ne obrz璠y, zw豉szcza przez tzw. skrutinia i „tradycje”.   S k r u t i n i a   odbywaj si w spos鏏 uroczysty w niedziele i maj cel podw鎩ny: maj wydoby na 鈍iat這 to, co w sercach „wybranych” jest u這mne, s豉be i ska穎ne, aby zosta這 uzdrowione oraz to, co dobre, zdrowe i 鈍i皻e, aby zosta這 umocnione. Skrutinia maj bowiem uwolni od grzechu i wp造wu szatana oraz umocni w Chrystusie, kt鏎y jest drog, prawd i 篡ciem „wybranych”.

 „T r a d y c j e”   dotycz nie tyle oczyszczenia, co o鈍iecenia wybranych. Ko軼i馧 przekazuje im swoje najstarsze dokumenty wiary i modlitwy, mianowicie Sk豉d ApostolskiModlitw Pa雟k.

 Je瞠li chodzi o bli窺ze przygotowanie do przyj璚ia sakrament闚, to zach璚a si wybranych, aby w Wielk Sobot, o ile mo積o軼i, zwolnili si od zwyk造ch zaj耩, po鈍i璚aj帷 czas na modlitw i skupienie oraz zachowuj帷 post. W tym dniu mog tak瞠 odby si bli窺ze obrz璠y przygotowawcze jak np. wyznanie wiary (redditio Symboli), ephetha, wyb鏎 imienia chrze軼ija雟kiego, namaszczenie olejem katechumen闚.

 D.   S a k r a m e n t y   i n i c j a c j i

 Do sakrament闚 tych nale膨: chrzest, bierzmowanie i Eucharystia. Obrz璠 chrztu doros造ch przygotowuje obrz璠 po鈍iecenia wody i wyznanie wiary. Szczeg鏊nie wa積y jest ten drugi obrz璠 po陰czony z odrzekaniem si z貫go ducha. Doro郵i bowiem nie mog by zbawieni bez osobistego przyj璚ia i wyznania wiary, bez 鈍iadomego i wolnego aktu woli. Nie przyjmuj tylko biernie sakramentu, ale wchodz w spos鏏 wolny w przymierze z Chrystusem. Sam chrzest mo瞠 by udzielony przez zanurzenie lub polanie wod. Istotne jest, aby ukaza這 si w znaku, 瞠 obmycie wod nie jest tylko obrz璠em oczyszczenia, ale znakiem zjednoczenia z Chrystusem, z tajemnic Jego 鄉ierci i zmartwychwstania. Namaszczenie olejem krzy禦a po chrzcie oznacza kr鏊ewskie kap豉雟two ochrzczonych oraz przynale積o嗆 do ludu Bo瞠go, bia豉 szata jest symbolem nowej godno軼i, zapalona 鈍ieca wskazuje na powo豉nie do post瘼owania godnego „syn闚 鈍iat這軼i”.

 Zgodnie z tradycj doro郵i nowoochrzczeni otrzymuj od razu sakrament bierzmowania. W ten spos鏏 ukazana jest w znakach sakramentalnych nierozdzielna jedno嗆 pomi璠zy misj Syna a wylaniem Ducha 安i皻ego. R闚nie po chrzcie neofici od razu korzystaj z prawa pe軟ego uczestnictwa we wsp鏊nocie eucharystycznej ludu Bo瞠go.

 E.   C z a s   „m y s t a g o g i i”

 Okres ten, zwi您any z okresem „pi耩dziesi徠nicy rado軼i” w roku liturgicznym, polega na g喚bszym wprowadzeniu nowoochrzczonych w 篡cie wsp鏊noty chrze軼ija雟kiej. Dokonuje si to przez rozwa瘸nie Ewangelii, uczestnictwo w Eucharystii oraz czynn mi這嗆 chrze軼ija雟k. W tym czasie tak瞠 neofici powinni piel璕nowa 篡wsze i g喚bsze kontakty ze wsp鏊not wierz帷ych, aby wej嗆 w ducha 篡cia chrze軼ija雟kiego i zmys wiary Ko軼io豉.

 Rozdzia drugi omawianego dokumentu m闚i o pos逝gach i urz璠ach (De ministeriis et officiis) zwi您anych z inicjacj chrze軼ija雟k doros造ch.

 Na pierwszym miejscu zosta這 podkre郵one, 瞠 ca造 lud Bo篡 reprezentowany przez Ko軼i馧 lokalny musi uzna inicjacj doros造ch za swoj spraw. Wszyscy ochrzczeni musz si poczu za to wsp馧odpowiedzialni, udzielaj帷 pomocy tym, kt鏎zy szukaj Chrystusa, wype軟iaj帷 w ten spos鏏 swoje powo豉nie apostolskie. Pomocy tej musz udziela na wszystkich etapach katechumenatu. W okresie ewangelizacji i prekatechumenatu powinni u豉twia kandydatom poznanie duchowo軼i wsp鏊noty chrze軼ija雟kiej, zapraszaj帷 ich do rodzin, na rozmowy prywatne lub na niekt鏎e zgromadzenia. Powinni uczestniczy w nabo瞠雟twach i celebracjach katechumenatu, wykonuj帷 酥iewy, aklamacje i modlitwy. W zwi您ku z „dniem wybrania” powinni wydawa sprawiedliwe i roztropne 鈍iadectwo o katechumenach. W okresie Wielkiego Postu wszyscy uczestnicz w skrutiniach i „tradycjach”, daj帷 katechumenom przyk豉d w豉snej odnowy w duchu pokuty, wiary i mi o軼i. W okresie mystagogii uczestnicz w mszach dla neofit闚 oraz obejmuj ich swoj mi這軼i, troszcz帷 si o to, aby czuli si rado郾ie we wsp鏊nocie ochrzczonych.

 Szczeg鏊n rol w przygotowaniu doros造ch do chrztu odgrywa tzw. „por璚zyciel” (sponsor) oraz ojciec chrzestny (patrinus). Rola pierwszego (mo瞠 to by m篹czyzna lub niewiasta) 陰czy si z okresem kandydatury przed przyj璚iem do katechumenatu oraz z okresem w豉軼iwego katechumenatu. Wspomaga on kandydata w jego poszukiwaniach, a potem jest 鈍iadkiem jego obyczaj闚, wiary i dobrej woli.

 Ojciec chrzestny (patrinus) obejmuje swoje zadanie z chwil przyj璚ia katechumena do grupy „wybranych”, towarzyszy mu w czasie przyjmowania sakrament闚 i w okresie mystagogii. Mo瞠 to by ten sam, kto spe軟ia rol „por璚zyciela” lub kto inny. Jest on proponowany przez katechumena, delegowany przez wsp鏊not lokaln, zatwierdzony przez kap豉na.

 W dalszym ci庵u mowa jest o uprawnieniach i obowi您kach biskupa, kap豉na, diakona i katechisty w ca造m procesie inicjacji chrze軼ija雟kiej doros造ch.

 Rozdzia III m闚i o czasie i miejscu inicjacji. Powt鏎zone s tu przepisy ju poprzednio wspomniane ustalaj帷e Wigili Paschaln jako w豉軼iwy dzie udzielenia sakrament闚 inicjacji oraz czas Wielkiego Postu jako okres „oczyszczenia i o鈍iecenia” i czas paschalny jako okres „mystagogii”. Dok豉dniej s ustalone terminy skrutini闚 – na niedziel III, IV i V Wielkiego Postu. „Tradycje” odbywaj si w dni powszednie, po pierwszym i trzecim skrutinium. Poza tym podano szereg przepis闚 szczeg馧owych dotycz帷ych mo磧iwych zmian w tych terminach zasadniczych, je瞠li domaga si tego konieczno嗆 pastoralna.

 Rozdzia IV m闚i o adaptacjach, kt鏎e mog by poczynione przez poszczeg鏊ne konferencje biskup闚, rozdzia V – o kompetencjach biskup闚 w swoich diecezjach, rozdzia VI – o akomodacjach, co do kt鏎ych kompetentny jest sam szafarz sakramentu.

 Powy窺za prezentacja nowego dokumentu odnowy liturgii nie jest oczywi軼ie pe軟a. Nale瘸這by jeszcze om闚i same obrz璠y i teksty liturgiczne. Zarysowuje si r闚nie bogata problematyka liturgiczno-pastoralna zwi您ana z przywr鏂eniem instytucji katechumenatu doros造ch. W 鈍ietle tego dokumentu trzeba b璠zie na pewno przemy郵e szereg zagadnie zwi您anych z nasz koncepcj katechezy dzieci i m這dzie篡 oraz z praktyk pierwszej komunii 鈍. Do tych spraw powr鏂imy jeszcze w nast瘼nych numerach naszego biuletynu.

Ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. I, s. 55-62

S. Hatrlieb

2. „Suche Dni” wieku dwudziestego (artyku dyskusyjny)

 Suche Dni oraz Dni Krzy穎we. Te ostatnie zawsze by造 zwi您ane z upraw roli i jako takie znane s szczeg鏊nie ludziom mieszkaj帷ym na wsi. A Suche Dni? W powszechnej opinii wiernych, kt鏎zy pami皻aj o nich dzisiaj, to terminy postu oraz modlitwy za kap豉n闚. Co m闚i o nich historia?

 Suche Dni s obchodami staro篡tnymi, chocia z pewno軼i nie pochodz z czas闚 apostolskich. Wed逝g najnowszej hipotezy, dni te wprowadzi prawdopodobnie papie   S y r y c j u s z   (384-399), jako odpowied Ko軼io豉 na b喚dy   J o w i n i a n a,   kt鏎y zwalcza wtedy posty. R闚nocze郾ie za mia造 stanowi pouczenie wiernych, 瞠 nie s zobowi您ani do sta貫go postu na wz鏎 ascet闚, jak chcia 鈍. Hieronim  1 . Od pocz徠ku wi璚, wed逝g tej hipotezy, Suche Dni zwi您ane s z postem.

 Tre軼i swych czyta wi捫 si jednak z upraw roli, ze zbiorem jej p這d闚. Dostrzegamy to najwyra幡iej jeszcze dzisiaj w formularzu wrze郾iowym. S r闚nie dowody tego w formularzach dawnej oktawy Zes豉nia Ducha 安i皻ego. Homilie 鈍.   L e o n a  W.   po鈍iadczaj, 瞠 pierwotnie tak by這 r闚nie podczas Adwentu. Dopiero Sakramentarz gregoria雟ki wprowadza tutaj my郵 Adwentu, usuwaj帷 ca趾owicie kszta速 pierwotny. Nie ma 瘸dnej wzmianki o uprawie roli w Suchych Dniach Wielkiego Postu, kt鏎e powsta造 jednak du穎 p騧niej; pierwsze ich 郵ady znajdujemy dopiero w Sakramentarzu gelazja雟kim.  2  Formularze obecne s ca趾owicie w duchu Quadragesimy.

 Studiuj帷 dokumenty historyczne oraz analizuj帷 poszczeg鏊ne formularze liturgiczne dochodzimy do wniosku, 瞠:

a)     Liturgiczne Suche Dni w oktawie Zes豉nia Ducha 安i皻ego oraz wrze郾iowe, to do篡nki w Ko軼iele pierwszych wiek闚, do篡nki ludzi 篡j帷ych w obr瑿ie Morza 字鏚ziemnego. U nas dzisiaj s nieaktualne w tych terminach, a cz窷ciowo i w swojej tre軼i: nie przynosimy do 鈍i徠yni pierwocin naszych plon闚 (oktawa Zes豉nia Ducha 安i皻ego), do篡nki prze篡wamy w ko鎍u sierpnia lub na pocz徠ku wrze郾ia. Suche Dni wrze郾ia, przypadaj帷e po III niedzieli tego miesi帷a, czyli mi璠zy 18 a 27, to w Polsce termin nie do przyj璚ia.

 Suche Dni Adwentu i Wielkiego Postu nie wnosz obecnie, w odnowionej liturgii, 瘸dnego bogactwa. Nowy Ordo Lectionum Missae zachowuje prawie wszystkie perykopy tych dni, rozmieszczaj帷 je w uk豉dzie czyta semicontinue. Nie ubogacaj帷 liturgii Vaticani II, stanowi obecnie niezgodne z jej duchem dublety; co 豉two zauwa篡 w Adwencie.

b)     Nie s to obecnie odpowiednie terminy modlitw za kap豉n闚. Formularze nie nawi您uj do tego wa積ego wydarzenia w 篡ciu Ko軼io豉. Czyniono to dotychczas jedynie przez specjalne modlitwy prezydencjalne do陰czane sub unica conclusione i to tylko w tej Mszy 鈍., w kt鏎ej faktycznie udzielano 鈍i璚e. Jest to zwyczaj obecnie zniesiony. Wyznaczenie tych dni jako terminu 鈍i璚e jest wt鏎nym skutkiem przeniesienia niedzielnej wigilii suchodniowej na godziny ranne soboty. Jednak ta liturgia by豉 pierwotnie liturgi niedzieli, podobnie jak liturgia Wigilii Paschy.

 Niedziela by豉 pierwotnie terminem 鈍i璚e nie tylko biskup闚, lecz r闚nie kap豉n闚 i diakon闚. Bo kap豉雟two 陰czy si jak naj軼i郵ej z mysterium Paschae. 安.   L e o n  W.   stwierdza: „solum enim maiores nostri Resurrectionis Dominicae diem hoc honore dignum iudicaverunt”. To powi您anie stoi r闚nie u podstawy zwyczaju poprzedzania 鈍i璚e postem  3 .

 Pontyfika Soboru Watyka雟kiego II, w opublikowanej ju cz窷ci przywraca zwyczaj Ko軼io豉 pierwszych wiek闚: dniem 鈍i璚e dla trzech stopni kap豉雟twa jest znowu niedziela, cotygodniowa Pascha. Nie ma wi璚 potrzeby podtrzymywania Suchych Dni jako terminu modlitw za kap豉n闚; gdy okresem najodpowiedniejszym s dni poprzedzaj帷e dzisiaj faktycznie 鈍i璚enia. Wtedy zach璚aj do niej, prosz o t modlitw wszyscy biskupi. B璠 to najcz窷ciej dni przed uroczysto軼i Zes豉nia Ducha 安i皻ego, kt鏎e odpowiadaj doskonale od strony liturgicznej, bo pokrywaj si z dniami nowenny Aposto堯w i Maryi, poprzedzaj帷ej publiczn dzia豉lno嗆 kap豉雟k.

c)     Nie s to obecnie terminy postu. Zosta造 one zniesione przez Stolic 鈍. i w konsekwencji przez episkopat Polski. Tym samym zdezaktualizowa造 si formularze liturgiczne tych dni, nawi您uj帷e do tej praktyki chrze軼ija雟kiej.

 Te kr鏒kie uwagi unaoczniaj fakt, 瞠 Suche Dni to r闚nie nabo瞠雟twa, kt鏎e wyros造 z lokalnych potrzeb wiernych 篡j帷ych w basenie Morza 字鏚ziemnego, a ich terminy zwi您ane by造 軼i郵e z 篡ciem codziennym, z prac cz這wieka. Ko軼i馧 wsp馧czesny ogarnia ca陰 kul ziemsk. Nie mo積a wi璚 zobowi您ywa do identycznych modlitw, w tych samych terminach, ludzi 篡j帷ych w warunkach bardzo zr騜nicowanych, nieraz ca趾owicie odmiennych. Takie podej軼ie by這by such formalistyk, ca趾owicie oderwan od 篡cia.

 W tej sytuacji Stolica 安i皻a postanawia:
„Ko軼i馧 ma zwyczaj w Krzy穎we i Suche Dni poleca Bogu r騜ne ludzkie potrzeby, szczeg鏊nie za p這dy rolne i ludzk prac: s to r闚nie dni publicznego dzi瘯czynienia”.
„W豉軼iw jest rzecz, aby termin i spos鏏 odprawiania tych nabo瞠雟tw ustala造 konferencje episkopatu: umo磧iwi to dostosowanie ich do miejsca i r騜nych potrzeb wiernych. Dlatego kompetentna w豉dza, uwzgl璠niaj帷 miejscowe potrzeby, ustala zasady: czy nabo瞠雟two ma si rozci庵a na kilka dni, czy na jeden, czy ma by powtarzane w ci庵u roku”.
„Msz 鈍. na poszczeg鏊ne dni takich nabo瞠雟tw nale篡 wybra z wotyw: t, kt鏎a najlepiej odpowiada planowanemu nabo瞠雟twu”  4 .

 W Mszale Rzymskim 1970 nie znajdujemy formularzy na Suche Dni, podobnie jak na Dni Krzy穎we. W zamian tego, w鈔鏚 formularzy mszalnych oraz modlitw ad diversa, spotykamy m.in.: pro humano labore sanctificando, in coserendis agris, post collectos fructus terrae.

 Obok postanowie zawartych w Calendarium Romanum oraz zmian w Missale Romanum trzeba tu przypomnie zasady podane w Konstytucji o 鈍. Liturgii. W art. 107 czytamy: „Je郵i warunki miejscowe wymagaj jakich przystosowa, nale篡 je przeprowadzi wed逝g art. 39 i 40”. Mo積a stosowa tutaj r闚nie ducha art. 37 i 38. Do tej r闚nie dziedziny nale篡 odnie嗆 KL 34, zalecaj帷y usuwa dublety.

 Powy窺ze decyzje pozwalaj na gruntowne uporz康kowanie nabo瞠雟tw wi捫帷ych si z aktualnymi potrzebami wierz帷ych w Polsce. Nie tylko pozwalaj, ale do tego uporz康kowania zobowi您uj. Kieruj帷 si powy窺zymi spostrze瞠niami i zaleceniami Stolicy 鈍. wydaje si, 瞠 w Polsce nale瘸這by – jako nabo瞠雟twa szczeg鏊nie wa積e, w miejsce dotychczasowych Suchych Dni – wprowadzi nast瘼uj帷e, bardziej wsp馧czesne formy modlitwy.

 1.   O k t a w a   e k u m e n i c z n a

 Termin, 18-25 stycznia, do嗆 przypadkowy, przyj皻y przez ca貫 chrze軼ija雟two, niezbyt jednak szcz窷liwy ze wzgl璠u na mo磧iwo嗆 nieodpowiedniej pogody oraz zaj璚ia kap豉n闚 kol璠. W tej sytuacji wydaje si, 瞠 zgodnie z wytwarzaj帷ym si zwyczajem:

  1. W parafiach wiejskich wystarczy zaakcentowa t wa積 spraw w niedziel podczas oktawy, przez odprawienie wszystkich Mszy 鈍. jako wotyw o zjednoczenie, przez zwi您an z tematem homili oraz modlitw powszechn.
  2. W wi瘯szych o鈔odkach, np. w ma造ch miasteczkach, wprowadzi r闚nie nabo瞠雟twa w dniach 18-ym oraz 25-ym stycznia.
  3. W du篡ch miastach nale瘸這by podtrzyma wytypowanie jednej 鈍i徠yni. Nast瘼nym krokiem propagowania tej wa積ej idei by這by wyznaczenie jednego ko軼io豉 w dzielnicy (mo瞠 ka盥ego roku w innym ko軼iele). Podobnie mo積a by ustali zasad, 瞠 w tym ko軼iele ka盥ego dnia organizuj nabo瞠雟two kap豉ni z innej parafii danej dzielnicy,
  4. We wszystkich ko軼io豉ch:
    • ka盥ego dnia odmawiana jest odpowiednia modlitwa powszechna.
    • akcent w homilii,
    • w duchu jedno軼i kieruje si wiernych do 鈍i徠y wytypowanych na poszczeg鏊ne terminy.

 2.   T r i d u u m   b  a g a    o   w a r t o  c i   d o c z e s n e   (23-25   k w i e t n i a)

 Dni Krzy穎we obchodzone by造 dotychczas 25 kwietnia oraz w poniedzia貫k, wtorek, 鈔od przed uroczysto軼i Wniebowst徙ienia Pa雟kiego. Przeciwko dacie zwi您anej z uroczysto軼i Wniebowst徙ienia Pa雟kiego przemawiaj nast瘼uj帷e fakty:

  1. w tym czasie siewy zb騜 jarych, sadzenie ziemniak闚 i innej okopowizny najcz窷ciej s ju na uko鎍zeniu,
  2. dni te wypadaj bezpo鈔ednio przed nowenn do Ducha 安i皻ego – w陰czon obecnie do liturgii przez nowe formularze mszalne – tworz帷 razem z ni zbyt d逝gi okres.
  3. zbiegaj si z najintensywniejszym okresem prac wiosennych („obr鏏k” kie趾uj帷ych ro郵in),
  4. spotykaj帷 si z „majowym” „prze豉dowywuj” nabo瞠雟twa.

 Za miesi帷em kwietniem przemawiaj:

  1. pocz徠ek siew闚 i sadzenia ziemniak闚,
  2. mniejszy nawa pracy w roli,
  3. brak innych nabo瞠雟tw
  4. 鈍i皻o patrona Polski, 鈍. Wojciecha, kt鏎e razem z dniem 鈍. Marka mog這by stworzy ramy tych trzech dni.

 Odno郾ie tre軼i tych nabo瞠雟tw, nale瘸這by poszerzy j zgodnie z warunkami 篡cia w naszym wieku. Podstaw 篡cia i dobrobytu, nie jest ju w przewa瘸j帷ej mierze rolnictwo. W miar post瘼u uprzemys這wienia, w rolnictwie pracuje coraz mniejszy odsetek obywateli. Pozycj naczeln zajmuje obecnie przemys. I w przemy郵e i w rolnictwie ogromne jest znaczenie nauki. Wydaje si wi璚 bardzo wskazane, ka盥emu z trzech dni, da inn intencj: rolnicy, pracownicy przemys逝, uczeni (potrzeby ka盥ej z tych grup). W ten spos鏏 obj瘭iby鄉y modlitw prac ka盥ego cz這wieka, zgodnie z prawd, 瞠 ka盥y cz這wiek w jakim stopniu buduje swoj prac dobrobyt ludzkiej rodziny, zapewnia „chleb” ca貫j ludzko軼i. W takim uj璚iu troska o chleb zosta豉by naczeln ide tych dni, kt鏎e mo積a by nazwa r闚nie: Triduum modlitw o chleb powszedni, a jako has這 wskaza pro軸 Modlitwy Pa雟kiej: „Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj”.

 Nale瘸這by wyakcentowa w uk豉dzie nabo瞠雟tw przede wszystkim trosk o g這duj帷e narody 鈍iata, potrzebuj帷e Bo瞠j i ludzkiej pomocy, by przez odpowiedni post瘼 nauki, przemys逝 i rolnictwa mog造 stworzy ludzkie warunki 篡cia dla wszystkich swoich obywateli. Ten akcent zaanga簑je wi璚ej mieszka鎍闚 miast, kt鏎zy bezpo鈔ednio nie odczuwaj mozo逝 prac rolnika i jego szczeg鏊nej zale積o軼i od kierowanej przez Boga natury. Triduum tak uj皻e, poszerza這by my郵 Oktawy Ekumenicznej, wytwarzaj帷 powoli 鈍iadomo嗆, 瞠 wszyscy na 鈍iecie jeste鄉y jedn rodzin, 瞠 瘸dnemu z ludzi nie mog by oboj皻ne warunki 篡cia kt鏎egokolwiek z naszych braci wed逝g cia豉.

 3.   N o w e n n a   d o   D u c h a    w i  t e g o

 By造by to dni modlitw za kap豉n闚 oraz o coraz pe軟iejsze prze篡wanie przez wierz帷ych prawdy o kap豉雟kim kr鏊estwie ludu Bo瞠go.

 Liczne powo豉nia kap豉雟kie oraz 鈍i皻o嗆 s逝g o速arza, to sprawa pierwszorz璠nej wagi. Stolica 鈍. ustali豉 jako 鈍iatowy dzie mod堯w za kap豉n闚 niedziel Dobrego Pasterza, obecnie IV Paschy. Spotyka si r闚nie zach皻 do urz康zania Tygodnia Powo豉 bezpo鈔ednio po tej niedzieli. Wydaje si jednak, 瞠 dni nowenny przed 鈍i皻em Zes豉nia Ducha 安i皻ego s w豉軼iwsze od tygodnia po tej niedzieli, poniewa:

  1. do嗆 powszechnie w Polsce 鈍i璚enia kap豉雟kie s udzielane w豉郾ie w dniach tej nowenny: w urocz. Wniebowst徙ienia P., w niedziel najbli窺z, wzgl璠nie w niedziel Zes豉nia Ducha 安i皻ego. Nale瘸這by d捫y do przyj璚ia sta貫go i wsp鏊nego dnia 鈍i璚e kap豉雟kich w ca貫j Ojczy幡ie. Niekt鏎e kraje ju to wprowadzi造. U nas mog豉by to by Niedziela Zes豉nia Ducha 安i皻ego, radosna Pi耩dziesi徠nica Paschy. 安iadomo嗆, 瞠 w tym terminie udziela si 鈍i璚e we wszystkich diecezjach oraz zgromadzeniach, by豉by mocn zach皻 do modlitwy.
  2. s to dni nowenny Aposto堯w z Maryj w wieczerniku, dni poprzedzaj帷e rozpocz璚ie przez Aposto堯w publicznej dzia豉lno軼i kap豉雟kiej. Mo積a wi璚 powiedzie, 瞠 w pewnym sensie s to dni wyznaczone przez samego Chrystusa. Ten termin zast瘼owa豚y Suche Dni w dawnej oktawie Ducha 安i皻ego.

 Ten termin zast瘼owa豚y Suche Dni w dawnej oktawie Ducha 安i皻ego.

 Terminu dotychczasowego nie nale瘸這by podtrzymywa, poniewa:

  1. niedziela Zes豉nia Ducha 安. powinna by wyra幡ym zako鎍zeniem Quinquagesimae laetitiae;
  2. za dziesi耩 dni rozpoczynaj si nabo瞠雟twa zwi您ane z uroczysto軼i Naj鈍. Cia豉 i Krwi Chrystusa (Bo瞠 Cia這). Wydaje si wi璚 bardzo wskazane da „oddech” po modlitwach w intencji kap豉n闚;
  3. podtrzymuj帷 termin dotychczasowych Suchych Dni stwarza si dublet obrz璠闚, niezgodny z duchem odnowy. Nowenny nie mo積a obecnie nie odprawi, bo tworz j formularze mszalne, w豉sne dla ka盥ego dnia, w豉sne w ca貫j rozci庵這軼i. Dobrano tutaj nie tylko specjalne, szczeg鏊nie odpowiadaj帷e proponowanym modlitwom perykopy, lecz r闚nie modlitwy prezydencjalne i 酥iewy procesyjne. Jedyn wi璚 w豉軼iw decyzj jest likwidacja wszelkich specjalnych nabo瞠雟tw w dniach by貫j oktawy Ducha 安i皻ego.

 4.   T r i d u u m   n a u k i   c h r z e  c i j a  s k i e j

 Problem nauczania m這dzie篡 o Bogu, problem powa積ego traktowania tego obowi您ku przez wszystkich, jest istotny dla w豉軼iwego uformowania Ko軼io豉 jutra. Nie zawsze jest dostatecznie rozumiany tak przez rodzic闚, jak i przez m這dzie. 砰we s這wo i wytrwa豉 modlitwa, pe軟a wiary ca貫go Ko軼io豉 w Polsce, s jak najbardziej potrzebne. Wydaje si, 瞠 obecne ramy czasowe i tre軼iowe tych nabo瞠雟tw nie s najszcz窷liwsze. Autor pozwala sobie proponowa pod dyskusj taki program:

Triduum dla m這dzie篡 12-14 wrze郾ia,
Dzie ojc闚 14 wrze郾ia (uroczysto嗆 Podwy窺zenia Krzy瘸),
Dzie matek 15 wrze郾ia (uroczysto嗆 Matki Bo瞠j Bolesnej).

 Obecnie urz康za si Tydzie Nauki Chrze軼ija雟kiej na prze這mie sierpnia i wrze郾ia. S to jednak dni, kt鏎e cechuje gonitwa za pomocami szkolnymi. W rozk豉dzie zaj耩 szkolnych najcz窷ciej panuje jeszcze tymczasowo嗆, a zaj璚ia s uk豉dane z dnia na dzie. Te i inne przeszkody odradzaj urz康zanie w tych dniach modlitewnych spotka. W tej sytuacji wydaje si wskazane przesun望 dni modlitw na okres p騧niejszy, zachowuj帷 tradycyjny zwyczaj urz康zania nabo瞠雟tw inauguracyjnych, zale積ie od warunk闚 lokalnych w pierwszym dniu nauki w szkole lub w dzie poprzedni albo w najbli窺z niedziel.

 安i皻o Podwy窺zenia Krzy瘸 安. wydaje si by szczeg鏊nie odpowiednie jako jeden z dni modlitw rodzic闚 oraz ostatni dzie triduum dla dzieci i m這dzie篡. Nabo瞠雟two w tym dniu nale瘸這by zaakcentowa jakim szczeg鏊nym obrz璠em wyra瘸j帷ym nasz wiar i cze嗆 dla krzy瘸 Chrystusa. Oczywi軼ie w parafiach wi瘯szych, kt鏎e nie s w stanie urz康zi r闚noczesnego triduum dla dzieci oraz m這dzie篡, mo積a grupy te podzieli. Chc帷 po陰czy modlitwy i konferencje z tematem krzy瘸, Matki Bo瞠j, 鈍. Stanis豉wa Kostki, mo積a odprawi w danym dniu odpowiedni wotyw.

 Dzie Matki Bo瞠j Bolesnej m鏬豚y by dniem modlitw w intencji tych, kt鏎zy lekcewa膨 potrzeb lepszego poznania Boga. Pami耩 Suchych Dni wrze郾iowych, 篡j帷a jeszcze w starszym pokoleniu, mo瞠 by pomoc w wprowadzeniu tego nabo瞠雟twa w tym terminie. Te Suche Dni by造 post ...crucem, wed逝g znanego jeszcze starszym wierszyka.

 Triduum dla dzieci oraz m這dzie篡 proponuje si w dniach od 12 do 14 wrze郾ia z t my郵, 瞠 zast徙i ono tridua z okazji uroczysto軼i 鈍. Stanis豉wa Kostki. I dlatego wydaje si r闚nie wskazane na dzie 12 wrze郾ia, pierwszy dzie triduum, przenie嗆 z dnia 13 listopada sam uroczysto嗆 tego patrona m這dzie篡 polskiej. Przepisy Calendarium 1969 nie stoj tu na przeszkodzie: 13 listopada to nie dies natalis tego 鈍i皻ego. Za przeniesieniem i 鈍i皻a i triduum z listopada na wrzesie przemawiaj, mi璠zy innymi, nast瘼uj帷e racje:

  1. termin dotychczasowy odci庵a dzieci, a jeszcze wi璚ej m這dzie od sakramentalnego prze篡wania dnia Wszystkich 安i皻ych. Nie jest te najkorzystniejszy w odniesieniu do Bo瞠go Narodzenia: gdy nie ka盥y chce i嗆 do spowiedzi co miesi帷.
  2. W listopadzie, szczeg鏊nie na wsi, trudno zgromadzi dzieci czy m這dzie w ko軼iele. Niejedne grupy wychodz ze szko造 oko這 godziny 16-tej, czyli prawie w nocy. A trzeba jeszcze i嗆 do miejscowo軼i, w kt鏎ej jest ko軼i馧.
  3. We wrze郾iu dzie jest d逝窺zy, a r闚nocze郾ie m這dzie nie stoi jeszcze w obliczu okresowych egzamin闚.
  4. Pocz徠ek roku katechizacji w proponowanych terminach mia豚y mocny akcent modlitewny oraz „propagandowy” u dzieci i u rodzic闚. Dlatego te wydaje si w豉軼iwe skr鏂i w tym ostatnim dotychczasowy „Tydzie” do jednego dnia. Mo積a mie nadziej, 瞠 przyjdzie ich wi璚ej, skuteczno嗆 uczestnictwa mo積a wzmocni odpowiedni organizacj liturgii tego dnia. Tematy wychowawcze, proponowane obecnie na konferencje „tygodnia”, mo積a wprowadzi w ramy nowenny przed uroczysto軼i Zes豉nia Ducha 安i皻ego: nale膨 na pewno do dziedziny apostolstwa 鈍ieckich, obowi您k闚 ich kr鏊ewskiego kap豉雟twa.

 5.   T y d z i e    m i  o s i e r d z i a   (p i e r w s z y   t y d z i e    l i s t o p a d a)

 Obchodzony jest obecnie na pocz徠ku pa寮ziernika. Jest to termin bardzo nieodpowiedni dla mieszka鎍闚 wiosek. 安i徠ynie s tam wtedy opustosza貫 nawet w niedziel, a co dopiero w dni powszednie: gdy wszyscy s zaj璚i zbiorem ziemniak闚. A przecie problematyka Tygodnia Mi這sierdzia jest zawsze bardzo aktualna, porusza zagadnienia pal帷e i powinna dotrze do jak najszerszych rzesz. W tej sytuacji za pierwszym tygodniem listopada przemawiaj:

  1. coraz wyra幡iejsze ustawianie eschatologiczne liturgii. Dokumenty soborowe, teksty liturgiczne nowego Ordo Missae silnie eksponuj t prawd. Jak najbardziej jest zalecane eschatologiczne nastawienie 篡cia wierz帷ych: in expectatione beatae spei. Prawda eschatologii za doskonale umotywuje uczynki mi這sierdzia: „by貫m g這dny, nakarmi貫 mnie...”
  2. „Oktawa” Dnia Zadusznego: czyny mi這sierdzia wobec 篡wych mo積a te ofiarowa za zmar造ch. By這by to bardzo wskazane jako przeciwdzia豉nie wsp馧czesnej manii wie鎍闚 i nagrobk闚. Znane s 鈔edniowieczne fundacje ob memoriam patris, matris, a wi璚 po鈍i璚one zmar造m.
  3. Zgodnie z zasad cotidiana vilescunt wydaje si nie najszcz窷liwsze wzywa na specjalne nabo瞠雟twa w ka盥ym miesi帷u. A tak jest obecnie. We wrze郾iu – Tydzie Nauki Chrze軼ija雟kiej, w pa寮zierniku – Tydzie Mi這sierdzia, w listopadzie – „oktawa Dnia Zadusznego”, w grudniu – Roraty. Nie by這by rzecz w豉軼iw zapomnie o pi瘯nym zwyczaju szczeg鏊nych modlitw za zmar造ch w tygodniu po Dniu Zadusznym. Po陰czenie Tygodnia Mi這sierdzia z „oktaw” Dnia Zadusznego wydaje si w tej sytuacji rozwi您aniem pozytywnym. Tydzie Mi這sierdzia mo積a by zapowiedzie w niedziel poprzedzaj帷 l listopada (nie ma tam ju uroczysto軼i Chrystusa Kr鏊a). Zasadnicze kazanie na ten temat wyg這si w niedziel mi璠zy l a 8-mym listopada.
  4. Mieszka鎍y wsi przyjm proponowany termin 篡czliwie: min掖 ju wtedy okres najbardziej pracowitych dni. Wiadomo jest, 瞠 w niejednej 鈍i徠yni nabo瞠雟two r騜a鎍owe, z tych w豉郾ie powod闚, rozpoczyna si oko這 po這wy pa寮ziernika i trwa przez listopad.

 6.   D z i e    d z i  k c z y n i e n i a

 Powszechny i odwieczny jest zwyczaj obchodzenia do篡nek. W dotychczasowym kalendarzu liturgicznym do篡nkami by造 Suche Dni wrze郾ia. By to termin zbyt p騧ny, to te nikt go nie przestrzega w Polsce. Patrz帷 od strony liturgicznej, w Polsce „do篡nki ko軼ielne” powinny by przed 8 wrze郾ia, dniem Matki Bo瞠j Siewnej.

 Najw豉軼iwszym terminem wydaje si by uroczysto嗆 Matki Bo瞠j Cz瘰tochowskiej. Wierzymy w szczeg鏊ne po鈔ednictwo Maryi w wypraszaniu wszelkich 豉sk dla naszego narodu. Podkre郵a to fakt wprowadzenia ewangelii o cudzie w Kanie Galilejskiej w豉郾ie do formularza na dzie 26 sierpnia. Maryi, a przez Maryj Bogu powinni鄉y zatem r闚nie dzi瘯owa. Rozszerzaj帷 dzi瘯czynienie na wszelkie dary doczesne, nale瘸這by nada taki akcent r闚nie obchodom tego 鈍i皻a w miastach.

 7.   O k r e s   W i e l k i e g o   P o s t u

 Obok tych wymienionych wy瞠j dni modlitewnych, trzeba jeszcze po鈍i璚i kilka s堯w Okresowi Wielkiego Postu. Nie ma 瘸dnych argument闚 za podtrzymywaniem dotychczasowych termin闚 oraz formy nabo瞠雟tw Suchych Dni w tym okresie. W豉軼iwym za wydaje si podkre郵enie rekolekcji wielkopostnych w ka盥ej parafii. Ze wzgl璠闚 praktycznych (np. pomoc s御iedzka w konfesjonale), nie nale瘸這by urz康za tych rekolekcji w tym samym terminie wsz璠zie, cho jak najbardziej wskazanym jest ustalenie takich niezmiennych termin闚 dla danej parafii, wi捫帷 je nie z uroczysto軼i 鈍. J霩efa czy Zwiastowaniem Pana, lecz z wybran niedziel. Dni 19 i 25 marca, zaliczone w Calendarium do 鈍i徠 najwa積iejszych, powinny by obchodzone odpowiednio uroczy軼ie w ka盥ej 鈍i徠yni, i dlatego w te dni nie mo積a urz康za spowiedzi 鈍. parafialnej, kt鏎a by odci庵a豉 innych kap豉n闚 z ich w豉snych parafii.

 Dni rekolekcji wielkopostnych nale瘸這by traktowa jako okres specjalnych modlitw, umartwie, a nie tylko jako okazj wys逝chania kilku konferencji i przyst徙ienia do sakrament闚 鈍i皻ych. Powinny znale潭 si w pierwszych tygodniach Quadragesimy, aby „ustawi造” odpowiednio ca造 ten okres. Rekolekcje bezpo鈔ednio przed Wielkanoc s 豉twiejsze, ale trudno uzna t praktyk za najlepsz. Czasem efektem takiego rozwi您ania jest skr鏂enie do jednego dnia ca貫go okresu przygotowania do Triduum Paschy, czyli unicestwienie zamiar闚 Ko軼io豉 zwi您anych z ca造m okresem Quadragesimy, czterdziestu dni.

 Na om闚ione wy瞠j tematy autor przeprowadzi ankiet mi璠zy kap豉nami i pewn mniejsz grup laik闚. Obecny kszta速 propozycji uwzgl璠nia w niejednym punkcie ich 篡czliwe, ale krytyczne uwagi. Publikacja tych uwag chce ukaza problem i spowodowa dalsz dyskusj. Chodzi o sprawy aktualne, zwi您ane z 篡ciem Ko軼io豉, kt鏎ego formy, musz by adaptowane do rzeczywistych potrzeb wierz帷ych.

Przypisy:
1  A.   C h a v a s s e,   Les Quatres Temps, w:  A.   G.   M a r t i m o r t,   L'ėglise en prière, Paris3 1965. 758-765.

2  Tam瞠.

3  P.   J o u n e l,   Les Ordinations, w:  A.   G.   M a r t i m o r t.   dz. cyt., 504.

4  Calendarium Romanum 1969, nr 45-47.

Ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo k. Poznania

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. I, s. 62-66

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

t逝m. S. Hartlieb

1. Uwagi o pos逝dze s這wa w liturgii:

 Nie豉two jest kap豉nom przestawi si na nowy spos鏏 traktowania s這wa Bo瞠go w liturgii, ci庵le zagra瘸 pokusa wypaczenia pos逝gi s這wa przez uleganie ludzkim wzgl璠om i s豉bo軼iom.

 W numerze 65 „Notitiae” wydrukowano dwa kr鏒kie artyku造 dotycz帷e tego zagadnienia. Autorem pierwszego artyku逝 Czy Msza 鈍i皻a jest okazj do tematycznych wyk豉d闚?, jest bp Henri   J e n n y,   do r. 1971 przewodnicz帷y Komisji Liturgicznej Episkopatu Francji. Autorem drugiego S這wo Boga i kontestacja jest bp Robert   C o f f y,   obecny przewodnicz帷y tej瞠 komisji.

 Ze wzgl璠u na trafno嗆 i aktualno嗆 my郵i zawartych w tych artyku豉ch podajemy poni瞠j ich t逝maczenie.

 a)   C z y   M s z a    w.   j e s t   o k a z j    d o   t e m a t y c z n y c h   w y k  a d  w?

 Jednym z element闚 odnowy liturgicznej jest wzywanie wiernych do uczestnictwa. Ale chodzi o rzeczywiste, zaanga穎wane uczestnictwo, nie tylko o wypowiadanie pewnych s堯w i wykonywanie gest闚. Inna z wa積ych trosk duszpasterstwa liturgicznego zmierza do zastosowania w codziennym 篡ciu us造szanego pos豉nnictwa i prze篡wanego misterium. Je郵i we Mszy 鈍. m闚i i jest obecny Chrystus, to w tym celu, aby pozna Boga, aby przysz這 Jego Kr鏊estwo, aby odmieni造 si ludzkie serca. Jednym s這wem liturgia powinna by „wcielana” w 篡cie.

 Nie chcemy kwestionowa tego apostolskiego wysi趾u ani odrzuca tych istotnych zasad odnowy soborowej. Jednak dla w豉軼iwego post瘼owania w konkretnych wypadkach, jest konieczne u鈍iadomi sobie jasno, 瞠 w tej dziedzinie zaczyna si zjawia prawdziwe niebezpiecze雟two.

 Pod pretekstem skutecznej adaptacji narusza si niekiedy, niew徠pliwie nie鈍iadomie, sam substancj czynno軼i liturgicznej. Uczestnictwo w takim uj璚iu mo瞠 si okaza 豉twiejsze, ale w czym si wtedy uczestniczy? W jakiej czynno軼i? W jakiej modlitwie? W jakiej rzeczywisto軼i?

 Homilia, kt鏎a powinna zwiastowa 鈍iatu dzie這 Jezusa Chrystusa, cz瘰to staje si pochwa陰 lub nagan wydarze 鈍iata. Zamiast ukazywa 篡ciowy zwi您ek, jaki powinien jednoczy 篡wego cz這wieka z 篡wym Bogiem, homilia degraduje si nieraz do ludzkiego moralizatorstwa. Jest to mo瞠 u篡teczne, ale zawsze bardzo niedoskona貫. Nie s造szy si ju wtedy Boga wzywaj帷ego cz這wieka do jego prawdziwego przeznaczenia. To nie jest ju proklamacja Ewangelii w jej w豉snym blasku, Dobra Nowina o Kr鏊estwie Bo篡m.

 Nadu篡waj帷 pewnych mo磧iwo軼i wyboru tekst闚 mszalnych, fabrykuje si na wszelkie sposoby najrozmaitsze msze „tematyczne”, w kt鏎ych wychodz帷 od szczeg鏊nych okoliczno軼i moralizuje si, wykorzystuje si s這wa Bo瞠, aby ubra w nie sprawy najbardziej ludzkie. Zaznaczam, nie chodzi o to, by „odciele郾i” liturgi, ani o to, by umie軼i j poza rzeczywisto軼i i dramatami ludzkiego 篡cia. Wydaje si nam jednak, 瞠 w豉郾ie, aby rozwi您a nawet te ludzkie problemy, trzeba by wiernym istocie i specyfice liturgii. A w liturgii nie dzia豉 sam cz這wiek, lecz przede wszystkim Chrystus, obecny w tym 鈍i皻ym i tw鏎czym czynie, kt鏎y On sam zamierzy. Jak to przypomina nam ka盥a Msza 鈍., sta這 si to w wiecz鏎 Wielkiego Czwartku, w przeddzie M瘯i: wtedy po raz pierwszy z這篡 Jezus t Eucharysti. Nie by豉 ona jakim obrz璠em, lecz wydarzeniem 篡cia. Jezus doda: „To czy鎍ie na moj pami徠k”. Obrz璠 ma wi璚 sw鎩 pocz徠ek w rzeczywistym fakcie. My wiemy czym jest ta „pami徠ka”. To nie jest zwyk貫 wspomnienie my郵i lub odczucia. Ta „pami徠ka” to odnawiana nieustannie aktualizacja obecno軼i Zbawiciela i zbawczego czynu.

 Je郵i tak mo積a powiedzie, Pan Jezus zakorzeni liturgi w pe軟i dramatu swego 篡cia i swojej 鄉ierci. Ona za dope軟ia Bo瞠 dzie這 nowego stworzenia w dramacie 篡cia ludzi. Przez misterium sakramentu Eucharystii rzecz codzienn i nasz staje si Krzy. Ile razy odprawiamy Msz 鈍., dope軟ia si Pascha Zbawiciela.

 Prawd jest, 瞠 zasadnicze pos豉nnictwo Ewangelii powinno by proklamowane 鈍iatu, misterium wiary powinno by przekazane wszystkim, Ko軼i馧 jest otwarty dla wszystkich ludzi. Je郵i jednak ta misja ma by urzeczywistniona, liturgia musi by prawdziwa. Jakie zatem jest to pos豉nnictwo, to misterium, czym jest Ko軼i馧 i jego misja?

 Pos逝chajmy Aposto豉 Piotra: „W imi Jezusa Chrystusa Nazarejczyka – kt鏎ego wy ukrzy穎wali軼ie, a kt鏎ego B鏬 wskrzesi z martwych – przez Niego ten cz這wiek stan掖 przed wami zdrowy..., gdy nie dano ludziom pod niebem 瘸dnego innego imienia, w kt鏎ym mogliby鄉y by zbawieni” (Dz 4, 10-11).

 A 鈍. Pawe wszystkie Ko軼io造, kt鏎ych by Aposto貫m, zbudowa og豉szaj帷 i „celebruj帷” paschalne misterium pos逝sze雟twa i chwa造 Jezusa Chrystusa: „Dlatego B鏬 Go nad wszystko wywy窺zy i darowa Mu imi ponad wszelkie imi..., aby wszelki j瞛yk wyzna, 瞠 Jezus Chrystus jest Panem ku chwale Boga Ojca” (Flp 2, 9-11).

 A wi璚 dobrze poj皻a liturgia, a przede wszystkim Eucharystia, jest niczym innym jak urzeczywistnieniem tego paschalnego misterium, kt鏎e nieustannie si aktualizuje i dzia豉 w Ko軼iele. To jest zawsze jeden i ten sam Czyn Chrystusa zbawiaj帷ego 鈍iat.

 Ca豉 odnowa zbudowana jest na tym fundamencie. Wyja郾ia to KL 6 „Jak Ojciec pos豉 Chrystusa, tak i On pos豉 Aposto堯w... nie tylko po to, aby g這sz帷 Ewangeli... zwiastowali, 瞠 Syn Bo篡 swoj 鄉ierci i zmartwychwstaniem... nas uwolni... lecz tak瞠 po to, aby og豉szane dzie這 zbawienia sprawowali przez Ofiar i Sakramenty, stanowi帷e o鈔odek ca貫go 篡cia liturgicznego”.

 Odno郾ie roku liturgicznego nr 102 wyja郾ia: „...安i皻a Matka Ko軼i馧 z biegiem roku ods豉nia ca貫 misterium Chrystusa, pocz患szy od Wcielenia i Narodzenia a do Wniebowst徙ienia, do dnia Zes豉nia Ducha 安i皻ego oraz oczekiwania b這gos豉wionej nadziei i przyj軼ia Pa雟kiego.

 W ten spos鏏 obchodz帷 misteria Odkupienia, Ko軼i馧 otwiera bogactwa zbawczych czyn闚 i zas逝g swojego Pana, tak 瞠 one uobecniaj si niejako w ka盥ym czasie, aby wierni zetkn瘭i si z nimi i odst徙ili 豉ski zbawienia”.

 Sk康in康 we wszystkich dokumentach Soboru Watyka雟kiego II podkre郵ana jest na pierwszym miejscu historyczna i pastoralna waga tego, co ojcowie okre郵aj wyra瞠niem oeconomia salutis, czyli ci庵 wydarze, kt鏎e zbawi造 鈍iat. Jest to kamie w璕ielny ca貫j budowli Ko軼io豉. Skutki s oczywiste. Istota liturgii le篡 i w g這szeniu wydarzenia paschalnego i w czynnym „celebrowaniu”, kt鏎e jest znakiem i przyczyn przekszta販enia serc i stworzenia nowego cz這wieka w zmartwychwsta造m Jezusie Chrystusie.

 W Mszy 鈍. znajdujemy nie tylko obrz璠owe przedstawienie zbawczych wydarze, lecz 篡j帷y korze wszelkiej czynno軼i pastoralnej, poniewa to Jezus Chrystus i Czyn, kt鏎ego On dokona, nadal przemieniaj 鈍iat.

 Eucharystia, kt鏎a nie by豉by 鈍iadomie i wyra幡ie t proklamacj, tym czynem, nie przynios豉by owoc闚 zamierzonych przez Chrystusa, dla kt鏎ych On j ustanowi.

 Rok liturgiczny powstawa powoli; pierwszym by這 鈍i皻o Paschy. Jest rzecz wa積 zachowa jego specyficzny i podstawowy charakter. Czytania niedzielne i 鈍i徠eczne, 酥iewy proprium, uk豉d czas闚 liturgicznych, rozw鎩 wydarze od Adwentu do Pi耩dziesi徠nicy rado軼i, g這szenie Ewangelii wed逝g uk豉du ka盥ego z Ewangelist闚 oraz proklamacja Krzy瘸 i Zmartwychwstania zawieraj帷a konkretn histori, a zarazem autentyczn dobr nowin Jezusa Chrystusa. To wszystko jest nie tylko po篡teczne, lecz bezwzgl璠nie konieczne w formacji i 篡ciu chrze軼ijan, dla zbawienia wsp馧czesnego 鈍iata.

 Je郵i pod pretekstem otwarcia na 鈍iat lub skuteczniejszej ewangelizacji, chcemy w Eucharystii „celebrowa” wydarzenia 篡cia ludzkiego, znaczy to, 瞠 wybieramy drog zupe軟ie odwrotn, kt鏎a nie zaprowadzi do Ojca, chyba 瞠 przypadkiem 陰czy si z „drog kr鏊ewsk”.

 Id幟y wi璚 bezpo鈔ednio od tych ludzkich problem闚, kt鏎e podj掖 sam Chrystus, do Bo瞠go rozwi您ania, kt鏎e im przyni鏀. Nie mamy czasu do stracenia. Eucharystia paschalna wprowadza nas w centrum n璠zy i zbawienia cz這wieka, poniewa w zmartwychwsta造m Jezusie znajdujemy drog prowadz帷 do prawdziwego przeznaczenia cz這wieka. „Przez sw 鄉ier zniszczy 鄉ier”. On jest „Drog, Prawd i 砰ciem”.

 Biblia, kt鏎a jest s這wem proklamuj帷ym wydarzenie, liturgia, kt鏎a jest Bibli w czynie; Eucharystia, kt鏎a jest wydarzeniem i czynem nieustannym Chrystusa Zbawcy; Ko軼i馧, kt鏎y jest Cia貫m Chrystusa i ludem kap豉雟kim: oto podstawowe rzeczywisto軼i historii zbawienia dla wsp馧czesnego cz這wieka.

 Msze „tematyczne”, msze fabrykowane sztucznie, kszta速owane na ludzki spos鏏 przez szczeg鏊ne okoliczno軼i, na miar naszych wydarze, msze, w kt鏎ych si drobiazgowo moralizuje, sko鎍z si znu瞠niem uczestnik闚. Nie pokazuj one bowiem w dostatecznym 鈍ietle, nie otwieraj z odpowiedni siln odwag i nadziej paschalnego wydarzenia, dzi瘯i kt鏎emu cz這wiek znajduje w swoim jedynym Zbawicielu przeobfite 篡cie i chwa喚 Bo膨 udzielon mu przez Chrystusa.

 Dopiero wtedy, gdy zapewnimy dobry fundament modlitwy i dzia豉nia Ko軼io豉 przez liturgi, kt鏎 nazwiemy fundamentaln, mo磧iwe b璠zie u篡wanie r闚nie formularzy nazywanych dawniej wotywnymi, kt鏎ych odnowa nie usun窸a, lecz odnowi豉 i pomno篡豉. Mamy tzw. msze obrz璠owe, kt鏎e otaczaj lub wie鎍z r騜ne sakramenty, mamy msze w wielkich intencjach Ko軼io豉 i 鈍iata. Istnieje r闚nie mo磧iwo嗆, w niekt鏎e dni i okoliczno軼i, wybra teksty odpowiednie dla jakiej sesji lub wydarzenia, kt鏎e w danym dniu gromadz chrze軼ijan.

 Uniknie si za niebezpiecze雟twa, przed kt鏎ym ostrzegamy, je郵i z jednej strony lud Bo篡 kszta速owany jest przez ca造 rok w duchu autentycznej liturgii, a r闚nocze郾ie zacznie si od szukania zwi您k闚, cz瘰to bardzo mocnych, mi璠zy tematami „potrzebnymi” i tekstami w豉軼iwymi danemu okresowi lub niedzieli. Bez sztuczno軼i, bez powierzchownych powi您a znajdzie si w g喚bi to, co jest poszukiwane, poniewa s這wo Pana jest tak bogate, a r闚nocze郾ie tak proste, 瞠 zwraca si do nas ka盥ego dnia w spos鏏 nowy i aktualny.

 Nie chodzi wi璚 o to, by zwalcza wszelk inicjatyw: jest ona przecie zaplanowana w odnowie liturgicznej; nie chodzi o rytualizacj za wszelk cen i ustalenie ciasnych granic jakiej tw鏎czo軼i. Chodzi o unikni璚ie rozwoju anarchicznego w liturgii.

 Jednym ze znak闚 wsp馧czesnego kryzysu Ko軼io豉 jest porzucanie tego, co istotne lub autentyczne. Zasad odnowy jest co zupe軟ie przeciwnego: powr鏒 do istoty, co cz瘰to oznacza powr鏒 do 廝鏚豉.

 To Vaticanum II wysy豉 Ko軼i馧 na 鈍iat, rzucaj帷 ponownie wielkie wezwanie wyp造ni璚ia na pe軟e morze. Ale ten sam sob鏎 m闚i nam: Pascha, Niedziela, Eucharystia, oto pos豉nnictwo Zmartwychwstania, Ewangelia zbawienia, m這do嗆 chrze軼ijan i nadzieja ludzi, 鈍i皻o i rado嗆 鈍iata, ku chwale Boga.

 b)   S  o w o   B o g a   i   k o n t e s t a c j a

 Zestawiaj帷 te dwa wyra瞠nia „S這wo Boga i kontestacja” sk豉dam ofiar modzie. Jednak jest w tym co wi璚ej. W zestawieniu tych dw鏂h wyra瞠 zawiera si powa積y problem: czy jeste鄉y s逝gami S這wa, czy te post瘼ujemy odwrotnie, traktuj帷 S這wo Boga jak naszego s逝g?

 Jest wiele sposob闚 interpretowania S這wa Boga na sw鎩 spos鏏, pos逝giwania si nim dla naszych cel闚, wk豉dania w nie takiego sensu, jaki nam odpowiada.

 Dawniej w podr璚znikach teologii, cz窷 zdania, cz瘰to nawet kilka s堯w, wzi皻ych z Ewangelii lub 鈍. Paw豉, by造 wyrywane z ich kontekstu, aby udowodni prawd tezy teologicznej. Odrzucono taki spos鏏 post瘼owania zadaj帷y gwa速 Pismu 鈍.; nie ma ju dla tego sposobu miejsca w nauczaniu teologii.

 Ten spos鏏 „u篡wania” S這wa Bo瞠go utrzymuje si jednak uporczywie. Nie zosta porzucony i widzimy go jak wraca do 篡cia w nowych kszta速ach. Nie dziwmy si: spontanicznie wolimy, by nam s逝穎no, nie mamy ch璚i s逝篡. Wolimy stawia zarzuty, ni je przyjmowa. W tych wypadkach, gdy m闚i帷 o Bogu trzeba m闚i o cz這wieku – co zreszt jest drog normaln, je郵i umiemy czyni to dobrze – istnieje wielka pokusa „u篡tkowania” S這wa Boga.

 Widzimy, 瞠 to post瘼owanie odradza si w liturgii. W Mszy 鈍. celebrowanej z okazji wielkiego wydarzenia gromadz帷ego spo貫czno嗆, grup os鏏, a nawet jedn osob, wolno dobiera teksty liturgii S這wa. Posiadamy zreszt do swej dyspozycji r騜ne zbiory proponuj帷e teksty do wyboru. Dzi瘯i tej mo磧iwo軼i mo瞠my m闚i ludziom, kt鏎zy prze篡waj wa積e wydarzenia, co, co ma dla nich znaczenie. S這wo Boga dotyczy tych os鏏 i wyja郾ia ich konkretne sytuacje.

 Mamy pokus z tej mo磧iwo軼i robi zasad. I w豉郾ie w tym przej軼iu od ofiarowanej mo磧iwo軼i do zasady odradza si spos鏏 post瘼owania, przed kt鏎ym ostrzega貫m. Systematyczne wyszukiwanie sobie tekst闚 z Pisma 鈍. to rzeczywisty nawr鏒 do „u篡tkowania” S這wa Boga a r闚nie sakralizowania zgromadzenia.

 Systematycznie wyszukiwa teksty Pisma 鈍., to „u篡tkowa” S這wo Boga. Czy powinni鄉y szuka zawsze w Pi鄉ie 鈍. tego, co nam si podoba i odpowiada naszym chwilowym aspiracjom, czy te pozwoli, by S這wo Boga nas wzywa這? Czy powinni鄉y w S這wie, kt鏎e B鏬 wypowiada odnajdywa siebie czy te powinni鄉y oczekiwa, aby objawi si nam zamiar Boga w stosunku do nas? Czy nasz jest rzecz kontestowa S這wo Boga? Z zasady i stale wybiera, to w豉郾ie znaczy kontestowa S這wo, przepuszcza je przez sito naszego do鈍iadczenia, nie dopuszcza, aby to S這wo nas krytykowa這, kontestowa這, nas atakowa這, a do naszego nawr鏂enia.

 Tradycyjnie czyta si w Ko軼iele w niedziele Pismo 鈍. w spos鏏 ci庵造 (lectio continua), poniewa Ko軼i馧 zawsze by przekonany, 瞠 powinien s逝cha ca貫go S這wa Boga, nawet i przede wszystkim to, co si jemu nie podoba i niepokoi go.

 Systematyczne wybieranie tekst闚 Pisma 鈍. jest tak瞠 r闚noznaczne z sakralizowaniem zgromadzenia. „Chassez le sacrė, il revient en galop – Wyp璠嬈ie sacrum, ono powr鏂i galopem”. Desakralizacja dokonywana jest z zapa貫m. Trzeba przyzna, 瞠 czasem s逝sznie. Lecz przez nie鈍iadom nielogiczno嗆 wprowadzamy sakralizacj w innych formach, kt鏎e nie s lepsze od tych, od kt鏎ych si uwolnili鄉y. Grupa dobrze zjednoczona, jednorodna, grupa, w kt鏎ej si znaj, lubi, kt鏎a przychodzi celebrowa „sw jedno嗆 i swoje 篡cie” uczestnicz帷 w Eucharystii..., je郵i szuka tekst闚 liturgii S這wa, tekst闚 jej odpowiadaj帷ych, 篡je w wielkim niebezpiecze雟twie sakralizacji tego, czym jest i czym 篡je. Ona przychodzi prosi Boga o aprobat dla swego bytu i sposobu 篡cia. To w pewnych okoliczno軼iach jest dobre, ale nade wszystko jest to niewystarczaj帷e i niebezpieczne. Czy ta grupa nie powinna najpierw „wystawi si” na S這wo Boga, kt鏎e j krytykuje, kontestuje, wstrz御a, niepokoi i prowadzi do nawr鏂enia? Czy nie powinna uczyni si wra磧iw, podatn Duchowi 安i皻emu, kt鏎y j wzywa do wyj軼ia ponad siebie, do otwarcia si na 鈍iat?

 Celebracja Eucharystii nie jest celebracj 篡cia, lecz celebracj misterium 妃ierci i Zmartwychwstania Chrystusa oraz celebracj czynu Boga w 砰ciu, czynu, kt鏎y nigdy nie pozostawia nas tam, gdzie jeste鄉y.

 „Je郵i s鏊 zwietrzeje ...”

t逝maczy ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo k. Poznania

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. I, s. 66-71

I. Pawlak

2. Pozycja organisty w parafii

 Aby zrozumie problem organisty i potrzeb odnowy jego roli i pozycji w 篡ciu wsp鏊noty lokalnej, konieczny jest krotki zarys historyczny zagadnienia.

 Pocz徠k闚 funkcji organisty trzeba szuka w dziejach budownictwa organowego. Organy s instrumentem bardzo dawno znanym, bowiem ju w 120 r. przed Chr. istnia造 w Grecji tzw. organy „wodne” u篡wane do widowisk i igrzysk. Rzym przej掖 i nieco udoskonali ten najstarszy instrument klawiszowy wykorzystuj帷 go nadal do cel闚 czysto 鈍ieckich (igrzyska cyrkowe). Po upadku cesarstwa rzymskiego organy utrzyma造 si w Bizancjum. Jednak瞠 Ko軼i馧 wschodni nigdy nie wprowadzi organ闚 do miejsc kultu, uwa瘸j帷 je za instrument zwi您any z obrz璠ami poga雟kimi. Tak pozosta這 do dnia dzisiejszego. Natomiast na Zachodzie pod wp造wem Ojc闚 Ko軼io豉 ju ok. VI. w. zacz皻o sporadycznie u篡wa organ闚 w ko軼iele. Oficjalne zezwolenie na umieszczenie organ闚 w ko軼iele i u篡wanie ich podczas liturgii wyda dopiero papie   W i t a l i a n   w VII w. Od tego czasu rozwija si budownictwo i muzyka organowa w krajach chrze軼ija雟kich.

 Za w豉軼iwy pocz徠ek historii organ闚 w Polsce mo積a uwa瘸 dopiero wiek XII. Wtedy bowiem pojawiaj si wzmianki o istnieniu tego instrumentu na dworze   K a z i m i e r z a   Sprawiedliwego (1177-1194), w opactwie cystersek w Trzebnicy (1218) oraz w klasztorze dominikan闚 w Sandomierzu, kt鏎y musia je posiada jeszcze przed r. 1260, gdy w鈔鏚 zabitych przez Tatar闚 zakonnik闚 by tak瞠 organista. Pierwszym 鈍ieckim budowniczym organ闚 by Jan   W a n c   z 砰wca, kt鏎y zbudowa organy w ko軼iele parafialnym w K皻ach w r. 1381. W XV w. pojawiaj si ju nazwiska budowniczych organ闚 w Kaliszu, Poznaniu, Przemy郵u, Krakowie, W這c豉wku  1 .

 Sam termin „organista” oznacza pocz徠kowo zar闚no budowniczego, jak i graj帷ego na organach. Dopiero p騧niej u軼i郵ono i oddzielono od siebie te dwie funkcje. Z dokument闚 wynika, 瞠 sztuka organistowska, czyli granie na organach, by豉 uprawiana w Polsce, a szczeg鏊nie w jej stolicy – Krakowie, powszechnie i to na p馧 wieku przed dochowanymi do dzi zabytkami niemieckiej muzyki organowej  2 . Zachowa造 si imiona organist闚 krakowskich z XV w.: Miko豉j, Maciej Redisch, Jurzik i Piotr (dominikanie) Jakub Marcin, Miko豉j i Wincenty (kanonicy regularni). Ponadto znani s organi軼i w Poznaniu, Lwowie, Gnie幡ie (lub w Brudzewie pod Gnieznem)  3 .

 Je瞠li istnia造 instrumenty i organi軼i, to z pewno軼i powsta tak瞠 repertuar muzyki organowej. Tak znane zabytki XVI-wieczne, jak Tabulatura organowa Jana z Lublina oraz Tabulatura z klasztoru 安. Ducha zawieraj ca造 szereg utwor闚 organowych. Wiele z nich jest zapewne dzie貫m Miko豉ja z Krakowa  4 . Jednak瞠 w wi瘯szo軼i s to transkrypcje utwor闚 wokalnych na organy oraz ta鎍e  5 . Ju w XVI w. zaczynaj si tworzy kapele ko軼ielne i pozako軼ielne (magnackie, dworskie), gdzie uprawiano muzyk instrumentaln. W sk豉d takich kapeli wchodzi cz瘰to organista  6 . Szczyt swego rozwoju osi庵a muzyka organowa w okresie baroku. Powstaj samodzielne formy muzyki organowej (toccaty, fantazje, ricercary, fugi, preludia i inne), pojawiaj si postacie wybitnych kompozytor闚 i wykonawc闚 muzyki organowej:   F r o b e r g e r,   C o u p e r i n,   C l e r a m b a u l t,   P u r c e l l,   P a c h e l b e l,   B u x t e h u d e,   B a c h,   H a e n d e l.

 Jednak瞠 do ko軼io堯w zaczyna si wciska muzyka instrumentalna pisana na zespo造 instrumentalne z towarzyszeniem organ闚, kt鏎a cho przeznaczona specjalnie do u篡tku ko軼ielnego, niewiele ma wsp鏊nego z charakterem muzyki ko軼ielnej. Przyk豉dem tego mog by concerti grossi   C o o r e l l e g o   (minuetto, gavotta, corrente). Zespo造 instrumentalne, zwane kapelami, powstaj te w Warszawie, Krakowie, Wilnie, P這cku, Gnie幡ie, na Jasnej G鏎ze i w wielu innych ko軼io豉ch. Celem ich by這 piel璕nowanie muzyki ko軼ielnej, ale im bli瞠j ko鎍a baroku, tym muzyka stawa豉 si coraz cz窷ciej 鈍ieck w formie  7 . Polscy organi軼i reprezentuj w闚czas tak wysoki poziom, 瞠 zyskuj s豉w tak瞠 na zachodzie Europy. Niestety, nie zachowa造 si kompozycje organowe z tych czas闚 – by mo瞠 z winy wojen, a tak瞠 niedbalstwa tych, do kt鏎ych nale瘸豉 opieka nad zbiorami. Jedyny zabytek organowy Tabulatura z ok. 1660 r. sp這n掖 w 1944 r. W nim zosta這 uwie鎍zone nazwisko polskiego organisty wraz z jego Preludium. Jest to Jan Podbielski  8 . Wzorem kraj闚 zachodnich powstaj w Polsce bractwa muzyczne, kt鏎e zawi您uj si z pobudek czysto dewocyjnych lub te zawodowych. Istnia造 one ju w 鈔edniowieczu jako odpowiednik cech闚 rzemie郵niczych. Nale瞠li do nich muzycy instrumentali軼i (m. in. organi軼i) grywaj帷y zar闚no na dworach kr鏊ewskich, biskupich, magnackich, jak i w ko軼io豉ch, gospodach lub b璠帷y na us逝gach miasta. Niejednolito嗆 poziomu zawodowego wykszta販enia przyczyni豉 si do powstania dw鏂h oddzielnych, ale pokrewnych organizacji: muzyk闚-artyst闚, uprawiaj帷ych sztuk oraz muzyk闚-grajk闚, wykonuj帷ych sw鎩 zaw鏚 non arte, sed usu, a wi璚 tylko na podstawie praktyki czyli ze s逝chu. Podupada zacz窸y one u schy趾u XVIII w.  9 . W zwi您ku z tym wyobrazi sobie mo積a tak瞠 poziom wykonywanej muzyki, zw豉szcza gdy muzycy-grajkowie dostali si do ko軼io豉.

 Dlatego te jedn z cech charakterystycznych polskiej muzyki ko軼ielnej XIX w. jest niski poziom gry organowej i zawodu organistowskiego. W ci庵u ca貫go niemal wieku uskar瘸no si na nieuctwo organist闚, kt鏎ych wi瘯szo嗆 nie umia豉 gra z nut. Przeci皻ny repertuar og馧u organist闚 stanowi造 wyuczone na pami耩 mazurki, walce, kozaki i inne ta鎍e, a ze 酥iew闚 ko軼ielnych jedynie najbardziej niezb璠ne melodie liturgiczne i cz窷ciej u篡wane polskie pie郾i ko軼ielne.

 Fakt wykonywania w ko軼io豉ch utwor闚 o charakterze tanecznym by, jak si wydaje, zjawiskiem og鏊noeuropejskim, gdy nawet w Niemczech jeszcze w drugiej po這wie XIX w. organi軼i grali podczas liturgii polonezy, menuety i arie. Jedn z przyczyn tego stanu rzeczy by這 po這瞠nie socjalne organist闚. Do po這wy XVII w. urz康 organisty stanowi samoistny i g堯wny zaw鏚, kt鏎y zapewnia wykonuj帷emu go 鈔odki utrzymania. Natomiast od wieku XVIII pozycja organist闚 obni篡豉 si do tego stopnia, 瞠 zacz皻o ich traktowa na r闚ni ze s逝gami ko軼ielnymi i grabarzami. D捫ono do tego, by 陰czy funkcj organisty z innym urz璠em. W Niemczech najcz窷ciej powierzano j nauczycielowi bez ogl康ania si na jego kwalifikacje muzyczne. W wielu miejscowo軼iach anga穎wano organist闚 bezp豉tnie, co do reszty zniech璚a這 do tego zawodu. W Polsce w XIX w. stan organistowski popad r闚nie w pogard. 毒鏚貫m tego by豉 n璠za materialna i upokarzaj帷e po這瞠nie socjalne organist闚, u篡wanych niekiedy do pos逝g lokajskich, furma雟kich lub zaj耩 s逝瞠bnych w stodole i kuchni. Nic dziwnego, 瞠 ma這 ludzi zdolnych i inteligentnych chcia這 po鈍i璚i si studium gry organowej. Podobnie jak w Niemczech, w niekt鏎ych dzielnicach, zw豉szcza zachodnich, d捫ono do po陰czenia funkcji organisty z zawodem nauczycielskim, co stanowi這 zreszt jeszcze najszcz窷liwsze w skutkach rozwi您anie. Gdzie indziej bowiem 陰czono organistowstwo z innym zawodem praktycznym np. pszczelarstwem, kupiectwem lub ogrodnictwem.

 Innym powodem niskiego poziomu organistowstwa w Polsce by豉 praktyka pobierania wykszta販enia zawodowego nie w szko豉ch, ale od starszych organist闚. System ten okaza si szkodliwy i by jednym ze 廝鏚e upadku muzyki ko軼ielnej. Metody takiej nauki, kt鏎a cz瘰to ko鎍zy豉 si w przeci庵u jednego kwarta逝, by造 godne po瘸這wania. Nieliczni tylko kandydaci mogli si kszta販i w szko豉ch muzycznych. Istnia造 bowiem trzy instytucje zajmuj帷e si przygotowaniem kadr organistowskich: seminaria nauczycielskie, zawodowe szko造 og鏊nomuzyczne oraz zawodowe szko造 organistowskie.

 a)   W seminariach nauczycielskich kszta販enie zawodowe organist闚 by這 traktowane drugoplanowo. Program ogranicza si do nauczania 酥iewu chora這wego, figuralnego i gry na klawikordzie, a gdzieniegdzie na organach. Takie wykszta販enie przygotowywa mog這 absolwent闚 jedynie do wykonywania zawodu organisty w ko軼io豉ch wiejskich.

 b)   W szko豉ch og鏊nomuzycznych, gdzie program i wyk豉dowcy byli nierzadko na wysokim poziomie, uczniowie otrzymywali wykszta販enie na wirtuoz闚 gry organowej i dobrze przygotowanych muzyk闚 ko軼ielnych. Jednak瞠 te instytucje mia造 charakter wy陰cznie elitarny i nie mog造 wywrze wi瘯szego wp造wu na poziom og馧u organist闚.

 c) W drugiej po這wie XIX w. w豉dze pa雟twowe i ko軼ielne zacz窸y powo造wa do 篡cia szko造 organistowskie. Ze wzgl璠u jednak na szczup造 program przygotowywa one mog造 tylko organist闚 wiejskich. Szko造 te nie osi庵n窸y wy窺zego poziomu.

 Nie przyczyni造 si te do podniesienia poziomu organist闚 organizowane tu i 闚dzie r騜nego rodzaju kilkumiesi璚zne kursy (np. w Warszawie i Poznaniu). Z niskim poziomem wykszta販enia fachowego 陰czy si dyletantyzm kompozycji ko軼ielnych XIX w., a co za tym idzie taki sam charakter zespo堯w orkiestrowych i 酥iewaczych. Brak czasopisma po鈍i璚onego wy陰cznie muzyce ko軼ielnej by wielk przeszkod w kszta速owaniu opinii muzyk闚 i rozwijaniu ko軼ielnej kultury muzycznej w Polsce. Dopiero w 1881 r. we Lwowie powsta這 pismo za這穎ne przez ks. L.   S o l e c k i e g o   „Muzyka Ko軼ielna Parafialna”. Z chwil przej璚ia redakcji tego periodyku przez ks. J.   S u r z y  s k i e g o   (Pozna 1895-1903) pismo osi庵n窸o znacznie wy窺zy poziom fachowy i zacz窸o wszechstronniej oddzia造wa na losy muzyki ko軼ielnej w naszym kraju. Innym pismem by „如iew Ko軼ielny” (1895-1908) wychodz帷y w P這cku pod red. ks. R. T.   K o w a l s k i e g o,   a potem ks.  E.   G r u b e r s k i e g o.   Obydwa pisma odegra造 chlubn rol w walce o reform muzyki ko軼ielnej w Polsce  10 .

 W okresie mi璠zywojennym sytuacja znacznie si poprawi豉. Przy konserwatoriach w Krakowie, Lwowie, Warszawie i Poznaniu utworzono klasy muzyki ko軼ielnej. Poza tym istnia豉 szko豉 organistowska w Przemy郵u za這穎na przez ks.  A.   C h l o n d o w s k i e g o   w 1916 r. Istnia造 r闚nie szko造 dla organist闚 w Katowicach, Tarnowie i Wilnie  11 . Zacz皻o wydawa te stoj帷e na r騜nym poziomie czasopisma muzyczne po鈍i璚one sprawom organistowskim i muzyce ko軼ielnej. Pojawi這 si ich kilkadziesi徠  12 .

 Po II wojnie 鈍iatowej sytuacja radykalnie si zmieni豉. Przywr鏂ono wprawdzie do 篡cia wydzia造 organistowskie przy Wy窺zych Szko豉ch Muzycznych, ale kszta販 one jedynie muzyk闚-artyst闚, a nie organist闚. W 1963 r. zamkni皻o szko喚 organistowsk w Przemy郵u. Brak dot康 czasopisma po鈍i璚onego wy陰cznie muzyce ko軼ielnej, a pisma poruszaj帷e pewne tematy z pogranicza liturgii i muzyki ko軼ielnej jak „Ruch Biblijny i Liturgiczny”, „Homo Dei”, „Collectanea Theologica”, „Msza 安.”, s raczej, poza ostatnim, przeznaczone bardziej dla duchowie雟twa ni szerokich rzesz organistowskich. Urz康zane sporadycznie w poszczeg鏊nych diecezjach kursy organistowskie, poza nielicznymi wyj徠kami, nie zdaj egzaminu. Instytut Muzykologii Ko軼ielnej na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim oraz specjalizacja muzyki ko軼ielnej przy Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, nie mog by uwa瘸ne za szko造 organistowskie. Zasadniczym celem tego rodzaju instytucji s prace badawcze, a absolwenci mog uzyskiwa stopnie naukowe. Nie wyklucza to oczywi軼ie pewnego przygotowania teoretycznego i praktycznego do zawodu organistowskiego, lecz mo磧iwo軼i w tej dziedzinie s bardzo ograniczone  13 . Dlatego te z roku na rok obni瘸 si poziom wykszta販enia fachowego organist闚, gdy starsze pokolenie powoli si usuwa, a nowego brakuje.

 Reforma liturgii zapocz徠kowana przez Sob鏎 Watyka雟ki II i konsekwentnie kontynuowana w pracy komisji posoborowych zaskoczy豉 nas zupe軟ie w dziedzinie przygotowania organist闚 do jej realizacji. Nawet wytrawni i do鈍iadczeni organi軼i wyszkoleni jeszcze przed II wojn 鈍iatow czy te przez szko喚 przemysk, nie umiej znale潭 sobie w豉軼iwego miejsca podczas liturgii i u這篡 nowego stylu pracy organistowskiej. Do niedawna bowiem kap豉n i organista byli g堯wnymi „aktorami” liturgii. Odprawiano msze „grane”, „ciche” i „酥iewane”. Pierwsze i ostatnie odbywa造 si z udzia貫m organisty. W mszach „granych” kap豉n odprawia po cichu liturgi, a organista ca造 czas wykonywa mniej lub bardziej poprawnie muzyk na organach, przerywaj帷 j tylko na czas podniesienia i kazanie. W mszach „酥iewanych” za wype軟ia ka盥 woln chwil muzyk, nierzadko improwizowan nieudolnie, aby przypadkiem nie dopu軼i do chwili milczenia, kt鏎a by豉 r闚noznaczna z zastojem w akcji liturgicznej. Posoborowa odnowa postawi豉 inne zadania przed muzyk liturgiczn, a przed organist w szczeg鏊no軼i.

 Na skutek niezrozumienia jej ducha, niekt鏎zy organi軼i poczuli si zachwiani w swoim urz璠zie, a nawet niepotrzebni, tym bardziej 瞠 znale幢i potwierdzenie swoich przypuszcze u niekt鏎ych ma這 u鈍iadomionych duszpasterzy. Skutki nie da造 na siebie d逝go czeka. Dzi gwa速ownie szuka si dla organisty nale積ego mu miejsca w liturgii i 篡ciu parafialnym, gdy okazuje si, i jednak bez dobrego organisty trudno o prawdziw odnow liturgiczn. Posoborowa odnowa liturgii stawia powa積e i trudne wymagania organistom.

 Aby mogli oni tym zadaniom podo豉 niezb璠ne jest przede wszystkim pog喚bianie wiedzy liturgicznej. Zach皻 do tego jest n. 67 instrukcji Musicam sacram: „Jest rzecz konieczn, by organi軼i oraz inni muzycy, nie tylko umieli gra biegle na powierzonym im instrumencie, ale posiadali tak瞠 znajomo嗆 ducha 鈍i皻ej Liturgii i wnikali we coraz g喚biej tak, by wype軟iaj帷, cho熲y tylko czasowo, swoj funkcj, u鈍ietniali obrz璠 zgodnie z natur poszczeg鏊nych jego cz窷ci i u豉twiali wiernym uczestniczenie w nim”. By wnikn望 w ducha liturgii trzeba koniecznie studiowa na bie膨co dokumenty wydawane przez Stolic Apostolsk, a dotycz帷e liturgii i muzyki liturgicznej. W tym wypadku organista potrzebuje pomocy kap豉na, kt鏎y powinien ch皻nie udost瘼nia mu najnowsze dokumenty, wyja郾ia w徠pliwo軼i i czuwa nad wykszta販eniem liturgicznym organisty. Mo積a bowiem by dobrym muzykiem, nawet wirtuozem gry organowej, a marnym organist. Wydaje si, 瞠 i w tej dziedzinie istniej karygodne zaniedbania.

 Aby podo豉 wymienionym obowi您kom, organista nie mo瞠 by pozbawiony mo磧iwo軼i kszta販enia si. Dobrze zorganizowane szkolenie nowych organist闚 oraz dokszta販anie ju piastuj帷ych ten urz康 stanowi obecnie problem numer jeden zawodu organistowskiego.

 Niestety, nie zosta on dot康 w spos鏏 zadowalaj帷y (poza ma造mi wyj徠kami) rozwi您any w wi瘯szo軼i diecezji polskich. Kilkumiesi璚zne kursy, sporadyczne, kilkudniowe spotkania, cho熲y kilka razy do roku, lub co gorzej – jednorazowe roczne zjazdy niczego nie wnios. Potrzeba dzi systematycznego szkolenia i ci庵貫go podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Mo瞠 si ono odbywa w ramach diecezjalnych lub mi璠zydiecezjalnych. Konieczne jest jednak spe軟ienie pewnego minimum warunk闚, aby szkolenie by這 owocne: kwalifikowani wyk豉dowcy, odpowiedni program, warunki do nauczania (miejsce – sala, instrument itp.) oraz fundusze. Bez spe軟ienia powy窺zych za這瞠, nie mo瞠 by mowy o podniesieniu poziomu ju dzia豉j帷ych organist闚 lub kszta販eniu nowej kadry. Odpowiedzialnym za szkolenie (lub jego brak) w pierwszym rz璠zie jest biskup, kt鏎y ma powo豉 m.in. w tym celu diecezjaln komisj muzyczn, aby zaj窸a si na serio organistami, ich poziomem wiedzy muzycznej i liturgicznej oraz aby zadba豉 o instrumenty organowe {MS.n.68). Wydaje si, 瞠 w Polsce nadesz豉 ju ostateczna pora, aby t kwesti uregulowa, a tym samym ustrzec si od ponownego upadku muzyki ko軼ielnej, o jakim by豉 mowa na pocz徠ku.

 Skoro tak si zmieni豉 funkcja organisty i jego obowi您ki, nale瘸這by zadba o to, by przywr鏂ono mu odpowiednie miejsce i przyznano w豉軼iw rang we wsp鏊nocie parafialnej. Najpierw wi璚 powinien organista otrzymywa godziwe wynagrodzenie, aby m鏬 utrzyma siebie i – je郵i posiada – tak瞠 rodzin. Poza tym nie nale篡 anga穎wa organisty do pos逝g, kt鏎e nie maj nic wsp鏊nego z jego funkcj, a odbieraj mu tylko cenny czas na fachowe studium (np. roznoszenie op豉tk闚, urz璠owanie w biurze parafialnym itp.). Jednak瞠 trzeba przypilnowa, by organista wyzyska dany mu czas i rzeczywi軼ie pracowa 8 godzin dziennie (wliczaj帷 w to niedziele i 鈍i皻a), tak jak pracuje ka盥y w naszym kraju. Poniewa za organista korzysta z ubezpieczalni, wi璚 jest w sumieniu zobowi您any wywi您a si dobrze z na這穎nych na niego obowi您k闚. Koniecznie musi codziennie 獞iczy na organach, odbywa regularne pr鏏y z ch鏎em i schol, uczy 酥iewu wiernych, przepisywa nuty, studiowa literatur fachow itp. Dobrze zorganizowane szkolenie pozwoli na sprawdzenie, czy organista powy窺ze obowi您ki spe軟ia. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby w chwilach wolnych od pracy zajmowa si hodowaniem kwiat闚, pszcz馧 czy naucza gry na instrumencie i zajmowa si innymi, interesuj帷ymi go sprawami. Ma do tego pe軟e prawo jak ka盥y wolny cz這wiek, ale dopiero po uczciwie przepracowanym dniu. Organista ma te prawo do urlopu wypoczynkowego.

 Wszystkie powy窺ze sprawy powinny regulowa statuty diecezjalne. Z drugiej strony organista musi sam zas逝篡 na to, by parafianie go szanowali i doceniali. Swoj pozycj spo貫czn mo瞠 podnie嗆 prac i umiej皻no軼iami fachowymi. Dzi bowiem 瘸den autorytet nie dzia豉 tak przekonywuj帷o, jak autorytet osobowo軼i. Wreszcie organista, jako jeden z najbli窺zych wsp馧pracownik闚 kap豉na, musi prowadzi przyk豉dne 篡cie religijne. Wyra幡ie zaznacza to instrukcja z 1958 r. (n. 97): „Wszyscy, kt鏎zy bior udzia w muzyce sakralnej, a wi璚 kompozytorzy, organi軼i, dyrygenci, 酥iewacy, arty軼i jako bezpo鈔ednio lub po鈔ednio uczestnicz帷y w liturgii, winni przede wszystkim 鈍ieci pozosta造m wiernym przyk豉dem 篡cia chrze軼ija雟kiego”. S這wa te nawi您uj do encykliki   P i u s a   XII   Musicae sacrae disciplina, kt鏎a kieruje do muzyk闚 ko軼ielnych napomnienie, by „wysoko cenili sobie sw鎩 urz康, moc kt鏎ego s nie tylko artystami i mistrzami sztuki, lecz nadto s逝gami Chrystusa i jego pomocnikami w apostolstwie i aby godno嗆 swojego urz璠u potwierdzali wysoce wzorowym 篡ciem” (rozdz. II, 4).

 Wierni buduj si widz帷 organist w pe軟i uczestnicz帷ego w liturgii, a wi璚 tak瞠 sakramentalnie (przez Komuni 鈍.), czy modl帷ego si przy organach wzgl璠nie na organach, bo i gra organowa mo瞠 nabra cech prawdziwej modlitwy. Zachowanie si organisty na ch鏎ze, traktowanie swoich obowi您k闚, nieraz bardzo m璚z帷ych, z oddaniem i prawdziw wiar oddzia造wa b璠zie z pewno軼i na innych.

 Dopiero taka postawa pozwoli urz璠owi organisty przywr鏂i nale積e mu miejsce. Otoczy go w闚czas szacunek spo貫cze雟twa i zaufanie ze strony prze這穎nych, a muzyka ko軼ielna b璠zie rozwija si zgodnie z duchem liturgii. Dlatego mo積a zaryzykowa twierdzenie, i fach organistowski nie jest tylko zawodem, lecz tak瞠 powo豉niem maj帷ym w sobie znamiona charyzmatu i 豉ski.

Przypisy:
1  J.   G o  o s,   Zarys historii budowy organ闚 w Polsce, w: Z dziej闚 muzyki polskiej, zeszyt 12. Bydgoszcz 1966, 7 n.

2  H.   F e i c h t,   Polskie 鈔edniowiecze, w: Z dziej闚 polskiej kultury muzycznej (praca zbiorowa), t. I., Krak闚 1958; 45-46.

3  Tam瞠.

4  K.   W i l k o w s k a - C h o m i  s k a,   Tw鏎czo嗆 Miko豉ja z Krakowa, Krak闚 1957, 38.

5  Z.  M.   S z w e y k o w s k i,   Rozkwit wielog這sowo軼i w XVI w., w: Z dziej闚 polskiej kultury muzycznej (praca zbiorowa), t. I., Krak闚 1958, 81-82.

6  Z.   L i s s a,   J.  M.   C h o m i  s k i,   Muzyka polskiego odrodzenia, Krak闚 1954, 42.

7  H.   F e i c h t,   Muzyka w okresie polskiego baroku, w: Z dziej闚 polskiej kultury muzycznej (praca zbiorowa), t. I, Krak闚 1958, 165.

8  Tam瞠, 207.

9  J.   P r o s n a k,   Staropolskie bractwo muzyczne, w: Z dziej闚 muzyki polskiej, zeszyt 14. Bydgoszcz 1969, 19 n.

10  K.   M r o w i e c,   Polska pie填 ko軼ielna w opracowaniu kompozytor闚 XIX wieku, Lublin 1964, 17 n.

11  G.   M i z g a l s k i,   Encyklopedia muzyki ko軼ielnej, has這: Szko造 muzyki ko軼ielnej, Pozna 1959, 486.

12  Tam瞠, has這: Czasopisma muzyki ko軼ielnej, 111-113.

13  Por. St.    a c h,   Kronika Wydzia逝 Teologicznego, w: Ksi璕a Jubileuszowa 50-lecia Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (praca zbiorowa), Lublin 1969, 144.

Ks. Ireneusz Pawlak, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. I, s. 71-74

III. LITURGICZNA WSP粌NOTA

J. Pawl璕a

1. Dyskusje pastoralne i teologiczne wok馧 chrztu dzieci

 Kwestia sakrament闚 chrze軼ija雟kich jest jednym z tych zagadnie w Ko軼iele naszych dni, kt鏎e zajmuj najwi璚ej miejsca w badaniach naukowych i praktycznych poszukiwaniach.   P.  A.   L i é g é   podj掖 pr鏏 syntetycznego uporz康kowania dyskusji na temat chrztu dzieci,  1  w kt鏎ej wypowiadaj si przedstawiciele wszystkich zainteresowanych ga喚zi nauki.

 C h r z e s t   d z i e c i   –   t r a d y c j a   m o c n a   i   u g r u n t o w a n a

 Analiza wszystkich publikacji podejmuj帷ych problem chrztu dzieci pozwala na wyci庵ni璚ie nast瘼uj帷ych wniosk闚:

  • pierwsze generacje chrze軼ijan prawie spontanicznie praktykowa造 chrzest dzieci, kontynuuj帷 zwyczaje religijne Starego Przymierza (obrzezanie);
  • praktyka chrztu dzieci przewa篡豉 nieliczne opory i praktyki przeciwne, a Orygenes twierdzi, i „Ko軼i馧 otrzyma od aposto堯w tradycj chrzczenia najmniejszych”;
  • chrzest dotyczy wy陰cznie dzieci rodzic闚 chrze軼ija雟kich i zak豉da istnienie doros貫j wsp鏊noty, zdolnej do celebrowania chrztu przez swoj wiar, na korzy嗆 dziecka;
  • motyw grzechu pierworodnego wyst瘼uje na Zachodzie dosy p騧no i usprawiedliwia chrzest dzieci w spos鏏 decyduj帷y;
  • chrzest by nieod陰czny od wychowania chrze軼ija雟kiego, powierzonego rodzicom, kt鏎zy mieli przygotowa dziecko, zw豉szcza w czasie prze郵adowa do dawania osobistego i publicznego 鈍iadectwa wierze;
  • chrzest dzieci usprawiedliwia matczyna funkcja Ko軼io豉, ukazuj帷ego 篡czliwo嗆 Boga w ramach wsp鏊noty Nowego Przymierza.

 Znawcy staro篡tno軼i chrze軼ija雟kiej s za aktualnie praktykowanym sposobem chrztu, gdy 豉two im wykaza, 瞠 chrzest nie by udzielany z boja幡i ani uznawanej potrzeby religijnego rytu sakralizacji urodzin. Nie mo積a tak 豉two podwa篡 podstaw obecnej praktyki.   J.   D a n i é l o u,   J.  Ch.   D i d i e r   i   A.   H a m m a n   wypowiadaj si za chrztem dzieci, kt鏎y wed逝g nich nie powinien stanowi problemu. Po tej samej linii idzie r闚nie wypowied   P a w  a   VI   w Credo z 30 czerwca 1968 r.: „...r闚nie dzieciom, kt鏎e nie mog造 jeszcze zmaza si grzechem osobistym, nale篡 udziela chrztu, aby pozbawione 豉ski nadprzyrodzonej przy zrodzeniu odradza造 si do 篡cia boskiego w Chrystusie Jezusie 8;.

 Uznaj帷 s逝szno嗆 praktyki Ko軼io豉, potwierdzonej tradycj, mo積a jednak postawi kilka problem闚.

 Czy ci庵這嗆 chrztu dzieci z obrz璠ami Starego Przymierza i judaizmu narzuca豉 si w spos鏏 konieczny i czy dzisiaj musi si narzuca? Czy chrzest dzieci, cho praktykowany w kontek軼ie specyficznie ko軼ielnym, nie jest uwarunkowany przez patriarchaln koncepcj rodziny? Czy wiara we chrzcie jest nieod陰cznie zwi您ana z jego praktyk? Czy chrzest dziecka ma t sam pe軟o嗆 co chrzest doros貫go?

 W i e l k a   k o n t e s t a c j a

 Sformu這wane powy瞠j pytania s bardzo niewinne cho熲y w stosunku do kontestacji   K.   B a r t h a,   kt鏎y powo逝j帷 si na brak u chrzczonego dziecka osobistego zaanga穎wania w stosunku do Boga, twierdzi, 瞠 chrzest dzieci jest niezgodny z ca陰 doktryn chrztu, a chrzest nie ma skuteczno軼i sam z siebie, ale jest aktem pos逝sze雟twa i nadziei ochrzczonego, zanoszonym w modlitwie wsp鏊noty. Po takich obiekcjach pod adresem chrztu dzieci nie pozostaje   B a r t h o w i   nic innego, jak tylko b豉ganie Ko軼io堯w chrze軼ija雟kich o zaprzestanie chrztu dzieci.

 ζtwo mo積a wykaza braki w rozumowaniu   B a r t h a.   Umniejsza on bowiem wiar Ko軼io豉 wyst瘼uj帷 we chrzcie dzieci na korzy嗆 nieprzejednanego personalizmu; przejawia nominalistyczn boja潯, aby nie uj望 czego z pot璕i Ducha i w豉dzy Chrystusa; ca趾owicie pomija praktyk pierwszych wiek闚. Ta opozycja Bartha dowodzi jednak, 瞠 tradycyjne stanowisko odno郾ie chrztu dzieci nie jest bezproblemowe.

 P o s z u k i w a n i e   l e p s z e j   p r a k t y k i   c h r z t u   d z i e c i

 Aktualnie inaczej motywuje si chrzest dzieci, ni w tradycji. Motywy, kt鏎e stoj faktycznie za aktualnie praktykowanym sposobem chrztu, mo積a sprowadzi do nast瘼uj帷ych:

  • boja潯 i konieczno嗆 zabezpieczenia dziecka przed skutkami grzechu pierworodnego,
  • indywidualistyczne poj璚ie zbawienia chrze軼ija雟kiego,
  • swoista teologia zbawienia dzieci umar造ch bez chrztu,
  • prawny charakter chrztu, daj帷y Ko軼io這wi prawa nad ochrzczonymi,
  • praktyka statycznej postawy po chrzcie,
  • pozostawienie odpowiedzialno軼i w r瘯ach duchowie雟twa,
  • praktyka pastoralna ograniczaj帷a si do sakrament闚.

 Ju pobie積a analiza tych motyw闚 鈍iadczy o bol帷zkach w 篡ciu Ko軼io豉. R騜ne episkopaty, aby uzdrowi sytuacj, pr鏏owa造 doj嗆 do bardziej autentycznej praktyki chrztu dzieci. Wi捫e si z tym wiele publikacji, kt鏎ych celem jest uzmys這wienie wsp鏊nocie chrze軼ija雟kiej prawdziwej istoty chrztu, poprawienie katechezy o chrzcie i Umo磧iwienie tym, kt鏎zy prosz o chrzest swojego dziecka, zrozumienie wagi ich pro軸y i zaanga穎wania si w ni. Chodzi autorom tych publikacji o doprowadzenie do w豉軼iwej oceny chrztu przez ludzi niewierz帷ych i ma這wierz帷ych, jak te o to, by Ko軼i馧 bardziej uwidacznia si jako sakrament zbawienia, przez to, 瞠 stanie si Ko軼io貫m ludzi doros造ch we wierze.

 Analiza wa積iejszych prac o chrzcie dzieci pozwala na postawienie nast瘼uj帷ych wniosk闚, 瞠 praktyka chrztu dzieci nie mo瞠 by zasadniczo zakwestionowana, chodzi tylko o to, aby by豉 sprawowana w spos鏏 godny i roztropny. Afirmacja tej praktyki nie zwalnia jednak od obowi您ku nowych przemy郵e nad tym, czy nie trzeba widzie we chrzcie dzieci i doros造ch dw鏂h r騜nych realizacji chrztu chrze軼ija雟kiego. Przemy郵enia te musz p鎩嗆 tak瞠 w kierunku pytania, czy chrzest dzieci nie nale瘸這by uzna tylko za chrzest inicjacyjny i niepe軟y, kt鏎y stanie si pe軟ym dopiero w闚czas, gdy ochrzczony dobrowolnie afirmuje integracj we wsp鏊not. Ta refleksja musi doprowadzi do pojmowania skuteczno軼i chrztu dzieci w perspektywie bardziej dynamicznej i relacjonalnej, unikaj帷 jednocze郾ie oderwania si od obiektywizmu.

 C z y   p r z e s u n     c h r z e s t   d z i e c i?

 W poszukiwaniu nowej teologii pastoralnej chrztu dzieci pojawiaj si tak瞠 propozycje radykalne, aby przesun望 chrzest dzieci na wiek p騧niejszy. Z tak propozycj wychodz   J.-J.   von   A l l m e n  2  i  D.   B o u r e a u  3 .

 J.-J.   von   A l l m e n   jest zdania, 瞠 chrzest dzieci aktualnie jest anachronizmem i obecnie mo瞠 istnie jedynie problem, jak przej嗆 od chrztu dzieci do generalnego chrztu doros造ch. Zaleca radykalne przerwanie chrztu dzieci i wprowadzenie uroczystej formy rozpocz璚ia katechumenatu. Ta propozycja rozwi您uje du穎 trudno軼i pastoralnych, ale odrzuca wiekowe wysi趾i Ko軼io豉 w sprawie chrztu dzieci, kwestionuj帷 ich autentyczno嗆.

 D.   B o u r e a u   wypowiada si za przesuni璚iem chrztu do momentu u篡wania przez dziecko rozumu, nie czekaj帷 do momentu jego dojrza這軼i. Wed逝g niego sakrament ma鹵e雟twa rodzic闚 dziecka jest ju 廝鏚貫m jego przynale積o軼i do Ko軼io豉. Ta przynale積o嗆 dopiero stopniowo si pog喚bia przez chrzest, bierzmowanie i Eucharysti. Mo積a temu uj璚iu zarzuci zbyt ma貫 docenianie zast瘼czej wiary Ko軼io豉 przy chrzcie dziecka i pomniejszanie u dziecka mo積o軼i 篡cia eklezjalnego.

 R o z  o  e n i e   c h r z t u   n a   e t a p y?

 Z racji socjologicznych trzeba odr騜ni wychowanie chrze軼ija雟kie dziecka od definitywnego zaanga穎wania si w chrze軼ija雟two, zatwierdzonego przez chrzest. To rozr騜nienie pozwala na otwarcie si w kierunku nowych perspektyw celebracji chrztu w spos鏏 ci庵造. Chodzi o proces sakramentalny przebiegaj帷y etapami, rozpoczynaj帷y si od w陰czenia do Ko軼io豉 – na 膨danie rodzic闚, a do momentu polania wod, o kt鏎e trzeba prosi osobi軼ie. Dziecko wprowadzone w ten spos鏏 by這by nazwane chrze軼ijaninem, ale jeszcze nie „wiernym”. Okres katechezy by豚y drugim etapem. Wieku trzeciego etapu nikt jeszcze nie proponuje ani nie wyznacza.

 Konfrontacja tego stanowiska z tradycj nie nasuwa豉by sprzeczno軼i pod warunkiem, 瞠 przyjmuje si, i celebracja sakramentalna i integracja do Ko軼io豉, to czyny realizuj帷e si w historii cz這wieka i Ko軼io豉, a nie tylko punkty statyczne. Ale czy takie poj璚ie nie jest zawarte w ka盥ej koncepcji chrztu?

 Studium nad chrztem dzieci ukazuje wi璚 trzy profile pastoralne: 1.  chrzest tradycyjny, 2.  chrzest przesuni皻y w czasie, 3.  chrzest etapami przez d逝窺zy okres czasu.

 Ka盥e z rozwi您a jest wynikiem poszukiwa inspirowanych przez uzmys這wienie sobie istoty chrztu, konieczno嗆 przej軼ia od statyki do dynamizmu w sakramencie chrztu, wra磧iwo嗆 Ko軼io豉 na zmiany kulturowe.

 Trudno jest powiedzie, jaka praktyka chrztu najlepiej si przyczyni do tego, by Ko軼i馧 wyst瘼owa jako sakrament zbawienia i wsp鏊nota ludzi zdecydowanie wierz帷ych i ochrzczonych.

1  P.  A.   L i é g é,   Le baptème des enfants dans le dėbat pastoral et thėologique, La Maison-Dieu (1971) nr 107, 7-28.

2  J.-J.   von   A l l m e n,   Réflexion d'un protestant sur le pédobaptisme généralisé, La Maison-Dieu (1967) nr 89, 66-86.

3  D.   B o u r e a u,   L'avenir du baptème, Paris 1970.

Ks. Jerzy Pawl璕a TChr., Pozna

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 43:1973, f. I, s. 74-75

oprac. B. Nadolski

2. Katechumenat dzieci?

 Bardzo interesuj帷e pytanie przes豉 do Concilium ad exequendam Constitutionem de Sacra Liturgia biskup   H a n r i o n   z Togo. Pytanie dotyczy這 chrztu dzieci. Czy nale篡 udziela sakramentu chrztu dzieciom rodzic闚 niekatolickich, jak r闚nie rodzic闚 篡j帷ych bez zwi您ku ma鹵e雟kiego i rodzic闚 bardzo rzadko praktykuj帷ych? Postawiony problem nie wydaje si ograniczony tylko do granic diecezji biskupa wysy豉j帷ego zapytanie. Jego znaczenie wybiega daleko poza ramy partykularnego problemu, dlatego mo瞠 warto zapozna si ze stanowiskiem jakie zaj窸a Kongregacja Nauki Wiary, do kt鏎ej Concilium odes豉這 list, nie czuj帷 si kompetentn podejmowania problemu tak wielkiej wagi.

 Sam biskup   H a n r i o n   w obszernym li軼ie referuje, i w Togo rozpowszechniony jest zwyczaj udzielania chrztu wszystkim, kt鏎zy o to prosz, cho熲y to czynili ze wzgl璠闚 konwenansu spo貫cznego. Motywacja takiego post瘼owania jest stereotypowa i znana. Pog喚bione jednak spojrzenie na sakrament chrztu s逝sznie budzi pewne opory kontynuowania takiej praktyki. Nie nale篡 przecie zbytnio przeakcentowywa dzia豉nia 豉ski ex oper operato, 篡cie za Bo瞠 otrzymane na chrzcie winno by 鈍iadomie kultywowane, by rozwija si a do Chrystusowej pe軟i.

 W li軼ie biskupa znajdujemy tak瞠 pewn ciekaw sugesti odno郾ie rozwi您ania problemu. Nie chce on wybiera pozycji „albo-albo”. Chce szuka rozwi您ania bardziej odpowiadaj帷ego misyjnemu charakterowi Ko軼io豉. Konkretnie proponuje utworzenie „katechumenatu dzieci”. W wypadku, gdy rodzice prosz帷y o chrzest dziecka s niechrze軼ijanami, wzgl璠nie nieregularnie praktykuj帷ymi (przez to rozumie konkubinariuszy, ma鹵onki opuszczone i rzadko praktykuj帷e, poligamist闚 itp.) i prosz o chrzest ze wzgl璠闚 spo貫cznego konwenansu, nale篡 dziecko dopu軼i do pierwszego etapu chrztu-katechumenatu. Okres katechumenatu by豚y r騜ny w zale積o軼i od poprawy stanu religijnego rodzic闚. Po zdobyciu duszpasterskich gwarancji religijnego wychowania dzieci, winien nast徙i drugi akt – w豉軼iwy chrzest. W razie niebezpiecze雟twa 鄉ierci nale篡 udzieli chrztu bezzw這cznie. W okresie katechumenatu dziecko cieszy這by si przywilejami, kt鏎e Ko軼i馧 przyznaje tego rodzaju ludziom. Mieliby oni prawo chrze軼ija雟kiego pogrzebu itp. Ca造 za wysi貫k duszpasterski w okresie katechumenatu by豚y skierowany na rodzic闚.

 List biskupa   H a n r i o n a   doczeka si odpowiedzi Kongregacji Nauki Wiary, potwierdzonej przez papie瘸   P a w  a  VI.   Oto jej tre嗆 podana za „Notitiae” (1971) nr 61, 69-70.

  1. W wypadku dzieci, kt鏎ych rodzice s chrze軼ijanami regularnie praktykuj帷ymi:
    1. nale篡 mie na uwadze wskazania podane przez Ordo Baptismi dotycz帷e przygotowania rodzic闚;
    2. jest rzecz normaln, 瞠 gorliwi rodzice pragn, aby ich dziecko „jak najwcze郾iej” (quam primum) narodzi這 si do 篡cia dzieci Bo篡ch.
  2. W wypadku rodzic闚 niechrze軼ija雟kich i chrze軼ijan praktykuj帷ych nieregularnie (w tym konkubinariusze, rozwiedzeni):
    1. nale篡 im u鈍iadomi ich odpowiedzialno嗆;
    2. nale篡 oceni dostateczno嗆 gwarancji dotycz帷ych wychowania dzieci – gwarancji udzielonych przez kt鏎ego z cz這nk闚 rodziny, albo przez ojca czy matk chrzestn, albo w oparciu o wsp鏊not wiernych (przez gwarancj rozumie si istnienie uzasadnionej nadziei wychowania katolickiego);
    3. je郵i gwarancje s wystarczaj帷e – wed逝g uznania duszpasterzy – Ko軼i馧 mo瞠 przyst徙i do udzielenia chrztu, poniewa dzieci s chrzczone w wierze Ko軼io豉;
    4. je郵i brak gwarancji mo積a proponowa rodzicom:
      • wpisanie dziecka, z perspektyw chrztu w przysz這軼i (w oryginale en vue d'un baptème ulterieur),
      • podtrzymywanie duszpasterskich kontakt闚 z nimi, maj帷ych przygotowa do przyj璚ia chrztu.
  3. W wypadku doros造ch i dorastaj帷ych (puer) stosowanie do CIC 745, l-2 Wznowienie katechumenatu w my郵 篡czenia Soboru Watyka雟kiego II i z uwzgl璠nieniem okoliczno軼i, kt鏎e winny okre郵i konferencje episkopatu.

 W powy窺zym rozstrzygni璚iu nowo軼i jest punkt II d), kt鏎y rzeczywi軼ie zdaje si stwarza pewn mo磧iwo嗆 utworzenia katechumenatu dzieci w my郵 sugestii bpa   H a n r i o n.   Nale篡 oczekiwa, 瞠 w tej dziedzinie pojawi si pewne ciekawe pr鏏y i do鈍iadczenia, kt鏎e wzbogac praktyk chrzestn Ko軼io豉 i uzyskaj aprobat.

Na podstawie „Notitiae” (1971) nr 81, 64-73
opracowa ks. Bogus豉w Nadolski TChr, Pozna

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 51

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 51

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 52

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 53

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 54

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 55

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 56

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 57

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 58

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 59

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 60

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 61

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 62

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 63

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 64

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 65

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 66

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 67

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 68

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 69

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 70

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 71

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 72

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 73

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 74

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 75