Biuletyn Odnowy Liturgii. *  W: Collectanea Theologica 41:1971, f. IV, s. 75-98.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1. Trzecia instrukcja wykonawcza do Konstytucji o 鈍. liturgii – F. Greniuk
2. Ordo Consecrationis Virginum – S. Szamota
3. Missale parvum – F. G[reniuk]

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
1. Pos逝ga s這wa w liturgii – M. Brzozowski
2. Formy pracy dydaktyczno-wychowawczej w zespole s逝瘺y liturgicznej – Z. Bochenek

III. DIAKONIA SZTUKI
1. Nowe formy muzyczne a liturgia – J. Sikorski
2. Czy cykliczna forma kompozycji mszalnych? – Z. Bernat

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA
Liturgia a wsp鏊nota – temat liturgiki pastoralnej – F. Blachnicki

* Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,   Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. IV, s. 75

I. LITERA I DUCH

Franciszek Greniuk

1. Trzecia instrukcja wykonawcza do Konstytucji o 鈍. liturgii

 Odnowa liturgii zadekretowana przez Sob鏎 Watyka雟ki II i konsekwentnie realizowana przez papie瘸   P a w  a   VI,   trwa ju si鏚my rok. W okresie tym wydano szereg akt闚 wykonawczych w postaci dekret闚 i instrukcji. W鈔鏚 tych ostatnich g堯wnie trzy instrukcje wykonawcze maj na celu nale篡te wykonanie Konstytucji o liturgii Soboru Watyka雟kiego II z dnia 4 grudnia 1963 r.

 Dokumenty te rodzi造 si z r騜nych inspiracji i stara造 si zaradzi r騜nym potrzebom.

 Pierwszym z nich by豉 instrukcja Inter Oecumenici z dnia 26. IX. 1964 r. opublikowana przez Rad do nale篡tego wykonania Konstytucji o 鈍. liturgii wsp鏊nie z 闚czesn Kongregacj Obrz璠闚. Stanowi豉 ona pierwszy, og鏊ny i zasadniczy etap odnowy, ukazywa豉 bowiem kierunki praktycznej realizacji z natury rzeczy og鏊nych postanowie soboru w tym wzgl璠zie.

 Drugim za by豉 instrukcja Tres abhinc annos opublikowana dnia 4. V. 1967 r. dotycz帷a g堯wnie uproszczenia istniej帷ych i obowi您uj帷ych rubryk Msza逝 rzymskiego.

 Trzecim z kolei, przygotowanym ju przez zreorganizowan w 1969 r. Kongregacj Kultu Bo瞠go, powsta陰 z po陰czenia cz窷ci dawnej Kongregacji Obrz璠闚 i Rady dla nale篡tego wykonania Konstytucji o 鈍. liturgii, jest instrukcja Liturgicae instaurationes opublikowana dnia 5. IX. 1970 r. Tekst jej zamieszczaj „Acta Apostolicae Sedis”  1 , „Notitiae”  2  oraz „Osservatore Romano”  3 .

 Pro軸 o wydanie trzeciej instrukcji wykonawczej ponawiali biskupi kolegialnie lub pojedynczo, pragn帷 by Kongregacja Kultu Bo瞠go przedstawi豉 swe stanowisko odno郾ie do niekt鏎ych spraw. Z racji bowiem pewnych poczyna indywidualnych i prywatnych powstawa造 tu i 闚dzie niema貫 trudno軼i teoretyczne i praktyczne.

 Kongregacja Kultu Bo瞠go w poczuciu odpowiedzialno軼i za odnow i obron zarazem liturgii opublikowa豉 omawian instrukcj, pragn帷 zaradzi pewnym niedoci庵ni璚iom, a jednocze郾ie podkre郵i dodatkowo pewne wymagania znane ju z poprzednio wydanych dokument闚. Jest to wi璚 dokument, przy opracowaniu kt鏎ego istnia豉 ju pewna perspektywa historyczna, ukazuj帷a blaski i cienie posoborowej odnowy liturgicznej oraz odpowiednia atmosfera dla przyj璚ia przypomnianych lub nowo stanowionych przepis闚.

 Okazj wydania dokumentu by這 w pewnym sensie zako鎍zenie dzie豉 odnowy liturgii mszalnej trwaj帷e i prowadzone na przestrzeni ostatnich siedmiu lat. Dzie這 to, jak m闚i dokument, „jedni ze wzgl璠u na star tradycj... niech皻nie przyj瘭i, drudzy za wobec nagl帷ej potrzeby duszpasterskiej, uznali, 瞠 nie nale篡 czeka, a ostatnie przepisy, dotycz帷e odnowienia zostan og這szone”. Wskutek tego zaistnia豉 taka sytuacja, i wielu przyst徙i這 do stosowania prywatnych pomys堯w i inicjatyw, nierzadko przeciwnych w豉軼iwym zasadom liturgii. Wprowadza這 to zam皻 w sumieniu wiernych i w ostateczno軼i szkodzi這 dzie逝 odnowy. „Z tego powodu wielu biskup闚 i kap豉n闚, oraz 鈍ieckich ludzi prosi這 usilnie, by Stolica Apostolska sw powag wkroczy豉 w t spraw dla zachowania i wzmocnienia w liturgii nale積ej i oczekiwanej zgodno軼i, kt鏎a rodzinie ludzkiej, zebranej przed Bogiem, tak przystoi i tak jest jej w豉軼iwa”.

 Dokument przypomina przede wszystkim rol i znaczenie funkcji pos逝giwania biskup闚 i w dziedzinie liturgii, kt鏎zy s „g堯wnymi szafarzami tajemnic bo篡ch jako te kierownikami, krzewicielami i str騜ami 篡cia liturgicznego w powierzonym sobie Ko軼iele”  4 . Dlatego do nich nale篡 kierowanie, a niekiedy i strofowanie oraz egzekwowanie w sprawach odnowy liturgii. Ma si to 陰czy z wyja郾ianiem procesu odnowy i zabieganiem o to, by Ko軼i馧 wzrasta w jedno軼i i mi這軼i na p豉szczy幡ie diecezjalnej, narodowej i powszechnej w 鈍iecie. By u豉twi spe軟ienie tego zadania biskupom, a mianowicie czuwania nad odpowiednim przestrzeganiem zasad odnowy liturgicznej, zawartych zw豉szcza w Pouczeniu Og鏊nym Msza逝 Rzymskiego, oraz w przywr鏂eniu karno軼i i porz康ku, Kongregacja Kultu Bo瞠go og豉sza szczeg馧owe postanowienia praktyczne .

 Uproszczenie formu, gest闚 i czynno軼i liturgicznych okre郵one zosta這 odpowiednimi przepisami. Przekraczanie zakre郵onych granic jest niedozwolone. Gdyby kto to uczyni, pozbawi豚y liturgi w豉軼iwego jej pi瘯na oraz 鈍i皻ych znak闚, kt鏎e s konieczne do tego, by pod zas這n rzeczy widzialnych sprawowanie misterium zbawienia, przy zastosowaniu odpowiedniej katechezy, by這 nale篡cie rozumiane. Trzeba wi璚 stara si, by w odnowie liturgii „zachowa godno嗆 i powag obrz璠闚 oraz ich sakralny charakter”. Moc czynno軼i liturgicznych nie tkwi bowiem w sprowadzaniu ich do prostych form, lecz w s這wie bo篡m i w tajemnicy, kt鏎a jest sprawowana, w ich coraz g喚bszym poznawaniu. Hierarchiczny charakter liturgii wymaga, aby kap豉n swoje pos逝giwanie w kulcie wype軟ia jako wierny s逝ga nie wprowadzaj帷 obrz璠闚 nie zatwierdzonych przez ksi璕i liturgiczne. Tw鏎cza inicjatywa w tym wzgl璠zie jest dopuszczalna jedynie w granicach wyznaczonych przez prawo liturgiczne. Przekraczanie tych granic by這by szkodliwe dla liturgii i dobra ludu chrze軼ija雟kiego.

 Konkretnie wi璚 w liturgii s這wa nigdy nie wolno zast瘼owa czyta biblijnych innymi tekstami zaczerpni皻ymi z dzie religijnych czy 鈍ieckich autor闚 tak dawnych, jak i nowszych. Liturgii s這wa nie mo積a oddziela od liturgii eucharystycznej poniewa stanowi ona z ni jeden akt kultu i do niej przygotowuje. Liturgii s這wa nie wolno odprawia w miejscu i czasie r騜nym od liturgii eucharystycznej. Wyj徠kiem wszak瞠 by豚y przypadek, gdyby zgromadzenie liturgiczne stanowili wierni r騜nych grup j瞛ykowych. W闚czas racja pastoralna domaga si, aby w miar mo磧iwo軼i liturgi s這wa sprawowa oddzielnie dla r騜nych grup j瞛ykowych, chyba 瞠 j瞛yk 豉ci雟ki m鏬豚y by og鏊nie rozumiany; liturgia jednak瞠 eucharystyczna dla tych wszystkich grup by豉by wsp鏊na  5 .

 W punkcie trzecim instrukcja przypomina konieczno嗆 stosowania przewidzianych tekst闚 Ordo Missae i formularzy mszalnych, zawartych w dotychczas wydanych ksi璕ach liturgicznych. Dotyczy to g堯wnie doboru antyfon na wej軼ie i Komuni 鈍., 酥iew闚 oraz czyta mszalnych, a szczeg鏊nie modlitw eucharystycznych. Znajduj帷e si tu i 闚dzie teksty modlitw eucharystycznych skomponowane ad experimentum czy te komponowane w dalszym ci庵u na nowo, nie mog by stosowane w 瘸dnym wypadku ze wzgl璠u na obaw o wa積o嗆 celebracji eucharystycznej, wynikaj帷ej z ich nieokre郵onego charakteru doktrynalnego i braku precyzji.

 Instrukcja odst瘼uje od przekonania, 瞠 najbardziej stosownym rodzajem muzyki liturgicznej jest muzyka organowa; podkre郵a jednak瞠, 瞠 nie wszelka muzyka i nie ka盥y 酥iew czy d德i瘯 instrument闚 w jednakowym stopniu s zdatne dla wzmacniania ducha modlitwy i wyra瘸nia misterium Chrystusa. Sprawy te maj by normowane przez poszczeg鏊ne konferencje biskupie. Godnym uwagi jest przypomnienie postanowienia instrukcji Actio pastoralis z dnia 15. V. 1969 r. nr 6e o mo磧iwo軼i dobierania we mszach odprawianych dla specjalnych grup wiernych odpowiednich czyta, r騜nych od wyznaczonych na dzie bie膨cy, pod jednym tylko warunkiem, 瞠by by造 zaczerpni皻e z zatwierdzonego lekcjonarza.

 Omawiany dokument zwraca uwag na w豉軼iwy dob鏎 moment闚 przemawiania celebransa w czasie Mszy 鈍. oraz przestrzega przed „przegadaniem” liturgii mszalnej. Zaleca podawanie komentarza na pocz徠ku Mszy 鈍., przed czytaniami, prefacj i przed rozes豉niem. Zabrania podawania komentarza w czasie trwania modlitwy eucharystycznej. Zaleca tak瞠 powstrzymywanie si od w陰czania do Kanonu Rzymskiego intencji za 篡wych i umar造ch, kt鏎e powinny znale潭 swe miejsce w modlitwie wiernych. Szkoda jednak瞠, 瞠 prawodawca nie wyja郾i przy tej okazji, czy w kanonie tym mo積a np. we wspomnieniu za zmar造ch (memento), wstawi imi zmar貫go, za kt鏎ego odprawia si Msza 鈍. S康z帷 z analogii i z modlitw eucharystyczn drug lub trzeci, taka mo磧iwo嗆 wydaje si by w pe軟i uzasadniona.

 W punkcie czwartym instrukcja ustosunkowuje si do sposobu odmawiania modlitwy eucharystycznej, wykluczaj帷 mo磧iwo嗆 odmawiania jej nawet cz窷ciowo przez us逝guj帷ych kap豉nowi, przez wszystkich czy te przez kogo z wiernych. By這by to bowiem zacieraniem r騜nicy mi璠zy ministerialn funkcj kap豉n闚 a funkcj wiernych wynikaj帷 z ich powszechnego kap豉雟twa. Dlatego instrukcja kategorycznie postanawia: „Modlitwa eucharystyczna w ca這軼i ma by odmawiana tylko przez kap豉na”.

 Wyja郾ienia numeru pi徠ego dotycz chleba u篡wanego do odprawiania Eucharystii. Podkre郵aj one, 瞠 ma on zachowa kszta速 tradycyjny, a wi瘯sza potrzeba prawdziwo軼i znaku odnosi si do koloru, smaku i spoisto軼i. Postanowienia te przypominaj o obowi您ku zachowywania jak najwi瘯szej czci przys逝guj帷ej Naj鈍. Sakramentowi podczas 豉mania i spo篡wania konsekrowanego chleba i wina, w tym tak瞠 przy spo篡waniu cz御tek, kt鏎e pozostaj po Komunii 鈍.

 W obszernym numerze sz鏀tym instrukcja omawia sens i  mo磧iwo嗆 Komunii 鈍. pod dwiema postaciami przypominaj帷 w tym wzgl璠zie postanowienia Pouczenia Og鏊nego Msza逝 Rzymskiego nr 245 oraz specjalnej instrukcji, po鈍i璚onej temu zagadnieniu  6 . Instrukcja wyklucza mo磧iwo嗆 podawania sobie bezpo鈔ednio przez samych wiernych kielicha dla przyj璚ia Krwi Przenaj鈍i皻szej. Nie dopuszcza tak瞠 mo磧iwo軼i bezpo鈔edniego podchodzenia wiernych i spo篡wania Krwi Chrystusa bez pos逝giwania kap豉na lub innych os鏏 upowa積ionych. Omawiany dokument dopuszcza jednak瞠 mo磧iwo嗆 podawania kielicha nie tylko przez kap豉na i diakona, ale tak瞠 przez akolit posiadaj帷ego rzeczywi軼ie ten stopie 鈍i璚e kap豉雟kich. Akolita mo瞠 tak瞠 w pewnych wypadkach udziela Komunii 鈍. samodzielnie, a nawet, za pozwoleniem jednak瞠 Stolicy Apostolskiej, mog to czyni „inne znane i uczciwe osoby, maj帷e upowa積ienie, kt鏎e zosta造 do tego wyznaczone”. Chodzi tu mo瞠 g堯wnie o katechist闚 pracuj帷ych na misjach, ale chyba w przypadku konieczno軼i tak瞠 o inne osoby tam, gdzie brak kap豉na lub diakona.

 安ieccy upowa積ieni do odprawiania liturgii s這wa i udzielania Komunii 鈍. nie mog jednak瞠 w 瘸dnym wypadku odmawia modlitwy eucharystycznej. Mog jednak瞠 odczyta biblijne s這wa o ustanowieniu Eucharystii, ale jako czytanie w ramach liturgii s這wa.

 Instrukcja w dalszym ci庵u podtrzymuje zakaz wykonywania przez kobiety, rozumiej帷 w tym okre郵eniu dziewcz皻a, zam篹ne niewiasty i zakonnice, czynno軼i b璠帷ych pos逝giwaniem kap豉nowi przy o速arzu tak w ko軼io豉ch, jak i w domach, konwiktach, kolegiach czy instytutach 瞠雟kich. Jednak瞠 omawiany dokument wylicza zarazem szereg funkcji, kt鏎e mog by przez kobiety wype軟iane.

 Mog one konkretnie pe軟i funkcj lektora, czytaj帷ego teksty, z wyj徠kiem ewangelii, wyg豉sza intencje modlitwy wiernych, kierowa 酥iewem i gra na organach czy innych instrumentach dopuszczonych do u篡tku w liturgii, podawa wskaz闚ki i tekst komentarza, pilnowa porz康ku przy zajmowaniu miejsca w  ko軼iele i w czasie procesji oraz zbiera ofiary mszalne. Instrukcja znosi zastrze瞠nie, istniej帷e w poprzednich dokumentach, domagaj帷e si, by kobieta wype軟iaj帷 swe funkcje zajmowa豉 miejsce poza prezbiterium. W wielu bowiem ko軼io豉ch nowych lub adaptowanych w豉軼iwie nie ma prezbiteri闚, a tak瞠 niejednokrotnie urz康zenia techniczne wzmacniaj帷e g這s znajduj si na trwa貫 w miejscu przeznaczonym do czyta s這wa bo瞠go i nie mog by przenoszone na inne miejsce.

 Instrukcja zaleca szczeg鏊n trosk o naczynia 鈍i皻e, szaty i sprz皻y liturgiczne, kt鏎e swym wygl康em, kszta速em, szlachetno軼i tworzywa powinny by dobrze dostosowane do u篡tku 鈍i皻ego. Nie godzi si przeto pos逝giwa sprz皻ami pospolitymi. Wygl康 bowiem rzeczy 鈍i皻ych i sprz皻u liturgicznego stanowi wa磬i element pedagogiczny w 篡ciu religijnym wiernych. Opinie domagaj帷e si skrajnego ub鏀twa w przedmiotach 鈍i皻ych lub ca趾owitego wyeliminowania ich u篡wania, wzgl璠nie domagaj帷e si, by nie r騜ni造 si one od u篡wanych w 篡ciu codziennym, s ca趾owicie niezgodne z poczuciem 鈍i皻o軼i i dokumentami Ko軼io豉.

 Rzeczy wycofanych z u篡tku na skutek adaptacji w ramach odnowy liturgicznej (np. o速arzy, msza堯w, ornat闚, 鈍iecznik闚 czy paten i puszek) nie nale篡 pozbywa si przez niszczenie, sprzeda czy darowizn. Nale篡 je przechowywa starannie na miejscu, tworz帷 przez to zal捫ki muzeum parafialnego, lub przekazywa do muze闚 diecezjalnych.

 Konferencje biskupie ustal zasady dopuszczalno軼i innych materia堯w na szaty, naczynia i sprz皻y 鈍i皻e od dotychczas u篡wanych. O postanowieniach w tym wzgl璠zie powinna by powiadomiona Stolica Apostolska.

 Instrukcja przypomina, 瞠 „szat liturgiczn, wsp鏊n dla duchownych i ministrant闚 wszystkich stopni, jest alba”. Nadu篡ciem jest wi璚 koncelebrowanie np. w stule na這穎nej na habit zakonny lub sutann. Nie wolno tak瞠 odprawia Mszy 鈍. oraz spe軟ia innych czynno軼i 鈍i皻ych lub udziela sakrament闚 czy dokonywa po鈍i璚e przy u篡ciu tylko stu造, na這穎nej na ubranie 鈍ieckie. To dowarto軼iowanie alby pochodzi z dw鏂h racji: po pierwsze z ch璚i powrotu do pierwotnej formy tej szaty, kt鏎a zosta豉 z czasem wyparta przez powsta陰 z niej wygodniejsz kom輳, oraz po drugie z racji praktycznych. Coraz cz窷ciej bowiem powszechnie u篡wany str鎩 codzienny duchownych tzw. clergyman domaga si, by przy sprawowaniu 鈍i皻ych czynno軼i alba okrywa豉 ca陰 posta kap豉na. Uzasadnienie to podane w komentarzu do instrukcji, prywatne wprawdzie, lecz pochodz帷e spod pi鏎a cz這wieka zorientowanego wszechstronnie w duchu wymaga Ko軼io豉, 鈍iadczy o przekonaniu, 瞠 przepis prawa kanonicznego, domagaj帷y si do odprawiania Mszy 鈍. u篡wania szaty do kostek (sutanny) przesta obowi您ywa  7 .

 Podane przepisy odno郾ie do miejsca sprawowania Eucharystii nie odbiegaj od dotychczas znanych. W uzasadnieniu jednak瞠 przepisu podanym przez komentatora podkre郵ono mo磧iwo嗆 豉godniejszej interpretacji zakazu celebrowania „w jadalniach, albo na stole s逝膨cym do spo篡wania posi趾闚”. Nale篡 jednak瞠 takich sytuacji unika, by nie dopuszcza mo磧iwo軼i nadu篡 ani zacierania si r騜nicy pomi璠zy Msz 鈍. a tzw. „uczt eucharystyczn”  8 .

 W numerze dziesi徠ym instrukcja zdecydowanie przypomina biskupom obowi您ek przeprowadzenia w ko軼io豉ch swych diecezji odpowiedniej adaptacji wn皻rz sakralnych, albowiem urz康zenia wprowadzone tymczasowo nie wystarczaj jako definitywne za豉twienie problemu. Przypomnienie to jest jak najbardziej na czasie, zw豉szcza dla naszego terenu, gdzie do tej pory, pomimo licznych zalece episkopatu, dyrektyw i postanowie og鏊noko軼ielnych na pewno obowi您uj帷ych, w niekt鏎ych ko軼io豉ch nie uczyniono nawet tego pierwszego kroku i nie wykazano 瘸dnej inicjatywy.

 Na marginesie tego postanowienia instrukcji komentator omawianego dokumentu, jak gdyby troch zniecierpliwiony zauwa瘸, 瞠 „proboszczowie i miejscowe administracje mieli ju do嗆 czasu na to, by po zasi璕ni璚iu zdania odpowiednich instancji, zrealizowa odpowiedni i artystyczn adaptacj ca貫go miejsca 鈍i皻ego”  9 .

 Numer jedenasty instrukcji przypomina znaczenie i konieczno嗆 odpowiedniego przygotowania ksi庵 liturgicznych w j瞛ykach ojczystych. Nale篡 je przet逝maczy zgodnie z obowi您uj帷ymi wytycznymi w ca這軼i i zast徙i nimi dawniej u篡wane. W pracy tej wskazanym jest post瘼owa bez po酥iechu, ale i bez szkodliwej opiesza這軼i  10 . Nale篡 korzysta z pomocy bieg造ch os鏏, „nie tylko teolog闚 i liturgist闚, ale r闚nie stylist闚 i literat闚, aby przek豉dy odznacza造 si uznanym pi瘯nem formy, oraz aby przez sw ozdob, harmonijno嗆, g豉dko嗆, bogactwo s這wnego wyrazu i j瞛yka by造 dokumentami, kt鏎ym mo積a by zachowa d逝gie trwanie w u篡ciu przy pe軟ej zgodno軼i z wewn皻rznym bogactwem ich tre軼i”.

 W numerze dwunastym instrukcja postanawia, i z chwil wprowadzenia owego Ordo MissaePouczenia Og鏊nego Msza逝 Rzymskiego nale篡 zaprzesta wszelkich eksperyment闚 w dziedzinie liturgii mszalnej. Odwo逝je wszelkie pozwolenia w tym wzgl璠zie kiedykolwiek udzielone. Gdyby jednak瞠 okaza造 si one konieczne, w dalszym ci庵u mog by prowadzone jedynie za wiedz i zgod konferencji episkopatu, kt鏎a winna ustali 軼i郵e warunki ich dopuszczalno軼i: „Maj one odby si w zespo豉ch nadaj帷ych si do tego, pod odpowiedzialno軼i os鏏 roztropnych, do tego przez specjalne zlecenie wyznaczonych”. Wyniki tych eksperyment闚, kt鏎e nie powinny trwa d逝瞠j ni rok, maj by przedk豉dane Stolicy Apostolskiej.

 W ko鎍owej partii instrukcja podkre郵a, 瞠 zasady podane s zasadami wynikaj帷ymi z uchwa soboru i z natury rzeczy. Ich przypominanie mog這by by nie potrzebne, gdyby nie to, 瞠 w rzeczywisto軼i znane s fakty przeprowadzania w dalszym ci庵u samowolnych eksperyment闚 indywidualnych w postaci zmiany rytu Mszy 鈍. czy te uk豉dania nowych formu liturgicznych. Dokument widzi s逝sznie „tylko w jedno軼i ca貫j wsp鏊noty ko軼ielnej pewno嗆 zachowania si造 i autentyczno軼i” modlitwy liturgicznej. Obecne bowiem odnowienie liturgiczne zmierza do pokazania tej modlitwy jako powsta貫j z 篡wej i starej tradycji 篡cia duchowego. Ma si ona ukazywa jako dzie這 ca貫go ludu bo瞠go, ukszta速owanego w jego r騜nych stopniach 鈍i璚e i spe軟ianej funkcji. Pasterze wi璚, kieruj帷 si ch皻nym pos豉nnictwem wobec praw i nakaz闚 Ko軼io豉, niech b璠 s逝gami wsp鏊noty liturgicznej przez sw鎩 w豉sny przyk豉d, pilne badanie oraz inteligentne i wytrwa貫 pe軟ienie obowi您ku nauczania przygotowuj帷 owocowanie odnowy liturgicznej, kt鏎e powinno zaradzi potrzebom naszych czas闚.

 Oceniaj帷 og鏊nie omawiany dokument, nale篡 wyrazi rado嗆 z jego ukazania si, gdy rozwiewa on wiele w徠pliwo軼i i obaw dotycz帷ych odnowy liturgicznej. Nie ma w nim 瘸dnego postanowienia, w kt鏎ym mo積a by si dopatrze wycofywania si z ustalonych pozycji odnowy. Wbrew niekt鏎ym oczekiwaniom, nie zamkn掖 on zupe軟ie drogi mo磧iwo軼i przeprowadzania w miar konieczno軼i dalszych poszukiwa i eksperyment闚, w wielu przepisach wida wyra幡y post瘼 w postaci czy to uprawnie przyznanych, czy te poszerzonej interpretacji. Globalnie bior帷, jest on potwierdzeniem dotychczasowych osi庵ni耩 i przypomnieniem konieczno軼i podci庵ania si w dziele odnowy tych, kt鏎zy 逝dzili si jeszcze, 瞠 Ko軼i馧 wycofa si z pewnych pozycji.

Przypisy:
1  62(1970)692-704.

2  Nr 60, 1971, 9-26 wraz z komentarzem, prawdopodobnie pi鏎a sekretarza Kongregacji Kultu Bo瞠go, Annibale   B u g n i n i e g o.

3  Z dnia 5 wrze郾ia 1970 r.

4  KL 22; DB 15.

5  Por. wyja郾ienia komentatora: Notitiae 1971, s. 14.

6  Instrukcja o wi瘯szym zakresie udzielania Komunii 鈍. pod dwiema postaciami Sacramentali Communione z dnia 29. VI. 1970 r. Tekst 豉c. wyd. Polyglottis Vaticanis 1970.

7  Por. Notitiae 1971, 21-22. Chodzi o KPK kan. 811 1.

8  Por. tam瞠, 20.

9  Notitiae 1971, 23.

10  Tam瞠, 24.

Ks. Franciszek Greniuk, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. IV, s. 80

I. LITERA I DUCH

Stanis豉w Szamota

2. Ordo Consecrationis Virginum

 „Nale篡 rozpatrzy krytycznie obrz璠 konsekracji dziewic, znajduj帷y si w pontyfikale rzymskim. Opr鏂z tego nale篡 u這篡 obrz璠 profesji zakonnej i odnowienia 郵ub闚... Godny pochwa造 jest zwyczaj sk豉dania profesji zakonnej podczas Mszy 鈍.” (KL 80). Owocem powy窺zych postulat闚 Soboru Watyka雟kiego II wyra穎nych w konstytucji Sacrosanctum Concilium jest odnowiony obrz璠 po鈍i璚enia dziewic, promulgowany dekretem Kongregacji Kultu Bo瞠go dn. 31. 5. 1970 r., z mo磧iwo軼i wej軼ia w 篡cie od dn. 6. I. 1971 r. S這wa dekretu podkre郵aj wielko嗆 i znaczenie apostolskie dziewictwa, kt鏎e Chrystus w testamencie zostawi swojej Oblubienicy Ko軼io這wi, jako dar, jako zadanie duszpasterskie i jako ozdob swojego Mistycznego Cia豉. Obrz璠y konsekracji dziewic, jako cz窷 pontyfika逝 rzymskiego i uprawnie biskupa ordynariusza, nawi您uj do najstarszych i najlepszych tradycji   鈍.   A u g u s t y n a,   H i e r o n i m a,   C e z a r e g o   z Arles i innych Ojc闚. Symbolika ceremonia逝 po鈍i璚enia dziewic m闚i o nich jako o znaku mi這軼i Ko軼io豉 wobec Chrystusa: s one obrazem za郵ubin Ko軼io豉 z Chrystusem, a w wymiarze eschatologicznym – obrazem wiecznego 篡cia w Bogu. Praenotanda omawiaj帷 natur dziewictwa i si喚 jego 鈍iadectwa jako znaku 鈍i皻ego nadprzyrodzonych rzeczywisto軼i, wskazuj r闚nie na szczeg鏊ne zadania apostolskie dziewic w  Ko軼iele: nale膨 do nich dzie豉 mi這sierdzia i nauczania, jako owoc kontemplacji, pokuty i modlitwy. W po陰czeniu z Eucharysti. Liturgia horarum jako g這s ca貫go Ko軼io豉, ma si sta 鈔odkiem, przy pomocy kt鏎ego dziewice powinny 陰czy swoj modlitw z modlitw ofiarn Chrystusa i wsp鏊noty ludu Bo瞠go, ku chwale Ojca i zbawieniu ca貫go 鈍iata: z „godzin brewiarza” polecona jest przede wszystkim (nie sub gravi) modlitwa poranna – laudes i wieczorna – vesperae. Ordo dzieli dziewice s逝膨ce Bogu, na „mniszki” (moniales) i  „篡j帷e w 鈍iecie” (mulieres vitam saecularem agentes). Podzia這wi temu odpowiadaj dwa odr瑿ne obrz璠y, r騜ni帷e si zreszt niewiele od siebie: jeden z nich nie suponuje przynale積o軼i dziewic do kanonicznie erygowanej wsp鏊noty, s one osobami w sensie prawnym 鈍ieckimi. Z „mniszkami” 陰czy je to, 瞠 nie 篡造 w zwi您ku ma鹵e雟kim, ani in statu castitati contrario; od „mniszek” za r騜ni si tym, 瞠 nie obowi您uje ich profesja zakonna (np. 郵ub ub鏀twa czy pos逝sze雟twa): „dziewice prowadz帷e 篡cie 鈍ieckie” zamiast „郵ubu” czysto軼i, sk豉daj na r璚e biskupa tylko przyrzeczenie, 瞠 chc s逝篡 Bogu, Ko軼io這wi i bli幡im,zachowuj帷 dozgonn czysto嗆. Szafarzem zwyczajnym obrz璠u „鈍i璚e dziewic” jest biskup Ordinarius loci; miejscem najodpowiedniejszym na tak uroczysto嗆 jest ko軼i馧 katedralny danej diecezji, aby obrz璠 rozwija si przy czynnym udziale ludu, jako sprawa obchodz帷a wszystkich wiernych, a nie tylko zainteresowanych cz這nk闚 zakonu. Wielk warto軼i nowego obrz璠u konsekracji dziewic jest dowarto軼iowanie i wykorzystanie w akcji apostolskiej licznych kobiet z laikatu, kt鏎e nie nosz si z zamiarem za這瞠nia rodziny ani nie chc by zakonnicami habitowymi; w warunkach wsp馧czesnych problem powo豉 nie tyle zakonnych, ile raczej powo豉 aposto貫k 鈍ieckich jest szczeg鏊nie aktualny, ze wzgl璠u na wi瘯sz nieraz si喚 promieniowania w豉郾ie tych os鏏 w r騜nych zlaicyzowanych 鈔odowiskach pracy.

 O ile rubryki na to pozwalaj, konsekracji dziewic dokonuje si przy u篡ciu osobnego formularza mszy in die consecrationis virginum, kt鏎a pr鏂z aktualnych zasadniczych tekst闚 zmiennych, posiada „wstawki” przy modlitwach eucharystycznych, oraz dwa teksty uroczystego b這gos豉wie雟twa przy ko鎍u mszy do wyboru. Obrz璠 za郵ubin dziewic z Chrystusem rozpoczyna si od ich uroczystego wej軼ia do 鈍i徠yni w towarzystwie wiernych, przy 酥iewie antyfony mszalnej na wej軼ie. Liturgia s這wa tej mszy korzysta z bogatego zestawu odpowiednich czyta, kt鏎e mo積a dowolnie wybra z 26-ciu lekcji Starego i Nowego Testamentu i z 15-tu lekcji Ewangelii. Przed homili biskupa, kt鏎ej wz鏎 mamy podany w Ordo, ceremoni w豉軼iw otwiera 酥iew antyfony: Prudentes virgines, aptate lampades vestras: ecce Sponsus venit, exite obviam ei. Podczas czytania listy 鈍i璚onych, ka盥a z dziewic po wys逝chaniu swojego nazwiska wyst瘼uje z szeregu naprz鏚 i trzymaj帷 w r瘯u zapalon 鈍iec odpowiada: – Ecce Domine, vocasti me. Obrz璠 wst瘼ny (Virginum advocatio) ko鎍zy si wezwaniem biskupa: Venite, filiae, audite me, timorem Domini docebo vos. W odpowiedzi na to zaproszenie, dziewice ze 酥iewem antyfony na ustach: Et nunc seguimur in toto corde... wychodz do prezbiterium. Po wys逝chaniu alokucji (homilii), w odpowiedzi Volo na poszczeg鏊ne pytania biskupa, dziewice daj r瘯ojmi 鈍iadomego i dobrowolnego przyj璚ia daru powo豉nia do dziewictwa, oraz wype軟ienia obowi您ku na郵adowania Chrystusa i s逝瞠nia mu w jego Ko軼iele na 鈍iadectwo doskona貫j mi這軼i. Po wezwaniu diakona Flectamus genua, wszyscy obecni z biskupem na czele kl瘯aj i rozpoczyna si 酥iew litanii do Wszystkich 安i皻ych, podczas kt鏎ej dziewice mog le瞠 krzy瞠m, je瞠li taki zwyczaj jest praktykowany w danym kraju. We Mszy 鈍. na konsekracj dziewic zawsze opuszcza si CredoOratio fidelium, poniewa tre軼i tych cz窷ci Mszy znajduj sw鎩 wyraz ju w litanii do WW. 安i皻ych. Po litanii, na wezwanie diakona Levate wszyscy wstaj i rozpoczyna si pi徠a cz窷 obrz璠u – castitatis propositi renovatio, albo w wypadku konsekracji „mniszek” – professio. Najuroczystszym, jak r闚nie istotnym elementem obrz璠u jest uroczysta modlitwa konsekracyjna, w kt鏎ej zawarta jest pro軸a biskupa o obfito嗆 dar闚 i charyzmat闚 Ducha 鈍. dla 鈍i璚onych dziewic. Ta pi瘯na i d逝ga modlitwa, daj帷a syntez teologii dziewictwa i 篡cia zakonnego, jest 酥iewana zar闚no podczas konsekracji dziewic „prowadz帷ych 篡cie 鈍ieckie”, jak i podczas konsekracji „mniszek”.

 Konsekracja „mniszek” jest poza tym wzbogacona pewnymi dodatkowymi obrz璠ami tradycji monastycznej, z kt鏎ymi 陰cz si r闚nie inne teksty modlitw, psalm闚 czy antyfon. Przekazanie insygni闚 konsekracji stanowi zako鎍zenie obrz璠u i jest wsp鏊ne dla obydwu obrz璠闚. Przy 鈍i璚eniach dziewic 鈍ieckich nie ma podania welonu, a dziewice jako znak za郵ubin swoich z Chrystusem, otrzymuj od biskupa tylko obr帷zk i „brewiarz” (librum orationis Ecclesiae). Ich symbolik podkre郵aj odpowiednie s這wa wypowiedziane przez biskupa tylko raz, przed wr璚zeniem „znak闚 konsekracji”: Accipite anulum sacri cum Christo connubii et fidem Sponso vestro intactam servate ut ad aeterni gaudii nuptias admitti mereamini. Accipite librum orationis Ecclesiae ut caelestis Patris laudes sine intermissione in ore resonent vestro et pro totius mundi intercedatis salute.

 Ceremonia ko鎍zy si wsp鏊nym 酥iewem konsekrowanych dziewic – Ipsi sum desponsata, cui Angeli serviunt, cuius pulchritudinem sol et luna mirantur. Podczas liturgii eucharystycznej dziewice nios dary ofiarne do o速arza, otrzymuj od biskupa pax sposobem przyj皻ym, oraz przyjmuj wraz z rodzin i krewnymi Komuni 鈍. pod obydwoma postaciami.

 Niniejsze kr鏒kie om闚ienie „porz康ku 鈍i璚enia dziewic” i jego problematyki wsp馧czesnej, nale瘸這by uzupe軟i przemy郵eniem i analiz bogatych w tre嗆 teologiczn tekst闚 liturgicznych nowego Ordo consecrationis virginum, jest ono bowiem dojrza造m owocem dekretu soborowego Perfectae caritatis o przystosowanej odnowie 篡cia zakonnego.

Ks. Stanis豉w Szamota, Frydrychowice k/Wadowic

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. IV, s. 82

I. LITERA I DUCH

F.[ranciszek] G.[reniuk]

3. Missale parvum

 Warto zasygnalizowa na tym miejscu ukazanie si w Wydawnictwie Watyka雟kim publikacji liturgicznej pt. Missale parvum e Missali Romano et Lectionario excerptum. Editio iuxta typicam, Romae 1970, 4°, ss. 172.

 Na wst瘼ie zamieszczono w niej kilka uwag o charakterze wydania. M闚i one o tym, 瞠 Missale parvum zawiera formularze mszalne, kt鏎e zgodnie z dekretem Kongregacji Kultu Bo瞠go z 1969 r. powinny by zamieszczane w j瞛yku 豉ci雟kim jako dodatek do msza堯w wydawanych w j瞛ykach narodowych, dla ksi篹y, kt鏎zy nie maj pod r瘯 tekst闚 mszalnych danego dnia w j瞛yku 豉ci雟kim lub w innym, znanym sobie j瞛yku. Zestaw formularzy mo瞠 by w innych wydaniach powi瘯szony celem unikni璚ia zbyt cz瘰tego ich powtarzania.

 Z podanych formularzy mszalnych nale篡, o ile to jest mo磧iwe, wybiera takie, kt鏎e bardziej odpowiadaj charakterowi dnia celebracji lub okresowi roku liturgicznego.

 Formularze za Mszy 鈍. w r騜nych potrzebach i za zmar造ch mog by u篡wane w takie jedynie dni, w kt鏎e s dozwolone na mocy przepis闚 og鏊nych.

 Poszczeg鏊ne formularze podane s kompletnie tzn. zawieraj pe軟y tekst dw鏂h czyta, 酥iewy mi璠zylekcyjne, a niekt鏎e nawet tak瞠 w豉sne prefacje. Oczywi軼ie, 瞠 publikacja zawiera tak瞠 teksty Ordo Missae z udzia貫m i bez udzia逝 wiernych, g堯wniejszych prefacji, modlitw eucharystycznych oraz formu造 og鏊nej modlitwy wiernych. Zamieszczono tak瞠 tradycyjne teksty przygotowania do Mszy 鈍. i dzi瘯czynienia po niej.

 Podano po jednym formularzu na okres Adwentu i Narodzenia Pana, Wielkiego Postu i dwa na czas w ci庵u roku. Ku czci 鈍i皻ych – po jednym formularzu o Matce Bo瞠j, anio豉ch, 鈍. Janie Chrzcicielu, 鈍. J霩efie, 鈍i皻ych aposto豉ch, m璚zennikach, pasterzach, dziewicach oraz o 鈍i皻ych m篹ach i niewiastach.

 Ze mszy w r騜nych potrzebach zamieszczono formularz za Ko軼i馧, papie瘸, s逝gi Ko軼io豉, laik闚, o jedno嗆 chrze軼ijan, ewangelizacj lud闚, o zachowanie pokoju i sprawiedliwo軼i, za chorych, w ka盥ej potrzebie i dzi瘯czynn.

 Podano tak瞠 pi耩 formularzy mszy wotywnych, a mianowicie: o Tr鎩cy Przenaj鈍i皻szej, Eucharystii, Naj鈍. Sercu Jana Jezusa, o Duchu 安i皻ym i za zmar造ch.

 Publikacj zdobi dwa rysunki wykonane przez Silvio   C o n s a d o r i.   Missale parvum wydano na doskona造m papierze, z drukiem czerwono-czarnym u豉twiaj帷ym czytanie, oprawiono w mi瘯ki plastyk u豉twiaj帷y dobre rozk豉danie. Ca這嗆 bardzo wygodna, zw豉szcza dla podr騜uj帷ych. 砰czy sobie nale篡, aby i w Polsce przygotowano z czasem podobn edycj msza逝 podr璚znego dla kap豉n闚.

F.[ranciszek] G.[reniuk]

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. IV, s. 83

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

Mieczys豉w Brzozowski

1. Pos逝ga s這wa w liturgii

 Jest faktem nie ulegaj帷ym w徠pliwo軼i, 瞠 w my郵 wymaga Soboru Watyka雟kiego II pos逝ga s這wa podczas Mszy 鈍. i podczas sprawowania sakrament闚 winna przyjmowa form homilii. Chodzi tu o homili w sensie biblijno-liturgicznym. Zadaniem tego rodzaju przepowiadania jest kontynuacja i aktualizacja czyta biblijnych, wyk豉d prawd wiary i moralno軼i oraz proklamacja dokonuj帷ego si misterium. St康 te pierwszym obowi您kiem kaznodziei jest dok豉dne poznanie, co stanowi zasadnicz my郵 zawart w czytaniach biblijnych przeznaczonych na dany dzie (por. KO 24). W tym celu nale篡 si璕n望 do odpowiednich komentarzy biblijnych, pozna rodzaj literacki ksi庵, z kt鏎ych poszczeg鏊ne perykopy s zaczerpni皻e, oraz zwr鏂i uwag na ich bli窺zy i dalszy kontekst.

 Szukaj帷 zasadniczej tre軼i zawartej w czytaniach biblijnych kaznodzieja winien pami皻a a)  o istotnej jedno軼i obu Testament闚: ca造 Stary Testament zmierza ku Chrystusowi i w Chrystusie si wype軟ia; b)  瞠 Objawienie nie jest zbiorem abstrakcyjnych prawd. Objawienie zawarte w Pi鄉ie 鈍. tkwi przede wszystkim w opisanych tam wydarzeniach. B鏬 objawia si dzia豉j帷. S這wo bo瞠 jest s這wem czynu sprawiaj帷ym to, co oznacza, a r闚nocze郾ie autentycznie t逝macz帷ym sens dokonanych dzie.

 Praktycznie bior帷, odno郾ie czyta niedzielnych, nale篡 r闚nie pami皻a, 瞠 istnieje 軼is豉 synchronizacja mi璠zy czytaniem pierwszym a trzecim. Czytanie pierwsze, przewa積ie zaczerpni皻e ze Starego Testamentu, zawiera zapowied zdarze realizuj帷ych si w 篡ciu Chrystusa, a opisanych w czytaniu trzecim czyli w perykopie ewangelicznej. Pomoc do odnalezienia my郵i przewodniej jest r闚nie analiza 酥iew闚 mi璠zylekcyjnych. W poszukiwaniu istotnej tre軼i zawartej w czytaniach biblijnych kaznodzieja winien strzec si kilku zasadniczych b喚d闚. Jednym z nich jest podsuwanie pod odczytany tekst w豉snych pogl康闚 i koncepcji. W takim uj璚iu s這wo bo瞠 s逝篡 jedynie jako motto do swobodnych rozwa瘸 na r騜ne tematy. Natomiast w homilii nie wolno tematycznie wychodzi poza perykop biblijn.

 Innym b喚dem jest traktowanie odczytanego s這wa jako zabytku historycznego lub archeologicznego. Tekst biblijny ukazany jest jako martwy dokument, a tre軼i kazania staj si rozwa瘸nia egzegetyczne. W tym wypadku zapomina si, 瞠 Pismo 鈍. jest 篡wym s這wem, poprzez kt鏎e B鏬 nieustannie objawia si, dzia豉 i wyja郾ia swe czyny zbawcze. Tak wi璚 pierwszym zadaniem kaznodziei jest odkrycie pe軟ej tre軼i 篡wego s這wa bo瞠go zawartego w czytaniach zwi您anych z celebracj sprawowanego misterium, oboj皻nie czy chodzi o Msz 鈍., czy te o udzielanie jakiego sakramentu.

 Drugie zadanie kaznodziei g這sz帷ego homili polega na aktualizacji perykop biblijnych (KDK 44, DK 4). Odczytany fragment Pisma 鈍. opisuj帷y zdarzenia minione mo瞠 spowodowa u s逝chaczy fa連zywe przekonanie, jakoby dzie這 zbawienia by這 faktem przebrzmia造m, kt鏎e mo積a jedynie wspomina i z kt鏎ego nale篡, co najwy瞠j, wyci庵a odpowiedni nauk dla czas闚 wsp馧czesnych. Niekiedy tego rodzaju przekonanie u s逝chaczy pog喚bia si wskutek b喚dnej formy przepowiadania polegaj帷ej na tym, 瞠 kaznodzieja dzieje zbawienia ujmuje jedynie w ich wymiarze przesz這軼iowym, z pomini璚iem wymiaru tera幡iejszego i przysz貫go. Jest to tzw. b陰d historycyzmu. W rzeczywisto軼i dzie這 bo瞠 zapowiedziane w Starym Testamencie, a dokonane w Chrystusie i przez Chrystusa podczas Jego widzialnego pobytu na ziemi, uobecnia si i realizuje dzi. To dzi B鏬 do nas m闚i, dzi w nas dzia豉, dzi wyznacza nam nasz 篡ciow misj. Zadaniem homilii jest w豉郾ie obwieszczenie tego faktu. W jaki spos鏏 mo積a to osi庵n望?

 Przygotowuj帷y homili po zrozumieniu zasadniczej my郵i zawartej w czytaniach biblijnych, winien zapozna si z ca這kszta速em nauki Ko軼io豉 odno郾ie tego zagadnienia. Szczeg鏊nie nale篡 zwr鏂i uwag, co na ten temat znajduje si w dokumentach Soboru Watyka雟kiego II. W ten spos鏏 ka盥a homilia stanie si r闚nie wyk豉dem jakiej prawdy wiary. Jednak w stosunku do stanu dzisiejszego zmianie ulegnie uk豉d temat闚. W miejsce systematycznego uk豉du, jaki dyktuje katechizm, tematy kaza uzale積ione b璠 od tre軼i czyta biblijnych. Prawdy wiary i moralno軼i podawane b璠 w 軼is貫j 陰czno軼i z por roku liturgicznego, odczytan perykop i celebrowanym misterium. Osi庵ni皻a zostanie w ten spos鏏 aktualizacja biblijno-liturgiczna.

 W 鈍ietle powy窺zego z ca陰 oczywisto軼i okazuje si bezpodstawno嗆 zarzutu, jakoby nauczanie homilijne przekre郵a這 mo磧iwo嗆 wyk豉du i pog喚bienia znajomo軼i prawd wiary. Je郵i si jeszcze we幟ie pod uwag, 瞠 na ka盥 niedziel przypadaj trzy czytania biblijne, a cykl czyta biblijnych powtarza si b璠zie dopiero co cztery lata, trzeba stwierdzi, 瞠 istnieje pe軟a mo磧iwo嗆 om闚ienia w okre郵onym okresie czasu podstawowych zagadnie katolicyzmu. Przekre郵ona zostaje jedynie katechizmowa kursoryczno嗆.

 Obok aktualizacji biblijno-liturgicznej nale篡 si stara o aktualizacj egzystencjaln. W tym celu kap豉n powinien zaznajomi si z pogl康ami nurtuj帷ymi wsp鏊not, do kt鏎ej ma przemawia. Chodzi szczeg鏊nie o wsp馧czesne przekonania i postawy dotycz帷e problemu omawianego w perykopie biblijnej. Co ludzie my郵 na ten temat, co pragn osi庵n望, jak praktycznie w tej kwestii uk豉daj swoje 篡cie. Pomocne w tej dziedzinie b璠 odpowiednie publikacje socjologiczne.

 Dopiero, znaj帷 pogl康y, bol帷zki i potrzeby, wsp鏊noty, kaznodzieja mo瞠 przyst徙i do ostatecznego redagowania homilii. Musi by ona tak obmy郵ona, aby by豉 dan s這wami Objawienia odpowiedzi na pytania stawiane przez wsp馧czesno嗆. S逝chacz winien zrozumie, 瞠 w tej oto zbawczej chwili staje twarz w twarz z Chrystusem nauczaj帷ym i dzia豉j帷ym. S這wa homilii musz by odebrane przez s逝chacza jako s這wa do niego osobi軼ie skierowane i daj帷e mu odpowied na najbardziej aktualne problemy dnia. W rzeczywisto軼i bowiem podczas przepowiadania s這wa Chrystus uobecnia si, kieruje do zgromadzonych sw鎩 zbawczy apel, poucza, daje moc potrzebn do osobistej przemiany i czynnego w陰czenia si w nieustannie realizuj帷e si dzie這 zbawcze (por. KL 7,33). Chrystus nawi您uje z cz這wiekiem dialog i oczekuje bezpo鈔edniego zaanga穎wania si wszystkich zgromadzonych.

 Mo積a wi璚 powiedzie og鏊nie, 瞠 przepowiadanie homilijne musi posiada, obok zasadniczego aspektu biblijno-liturgicznego, aspekt personalny (nawi您anie osobowego kontaktu mi璠zy Chrystusem i s逝chaczem), egzystencjalny (omawianie najbardziej aktualnych i zasadniczych problem闚 wsp馧czesno軼i) oraz dynamiczny (przez swoje s這wo Chrystus wkracza w 篡cie wsp鏊noty i dzia豉). Zasadniczym b喚dem w tej dziedzinie jest wszelkiego rodzaju doktrynalizm polegaj帷y na przekszta販eniu kazania w wyk豉d filozoficzno-teologiczny. Chodzi bowiem o g這szenie bo篡ch czyn闚 zbawczych i wzywanie ludzi do opowiedzenia si za zbawieniem, a nie o ukazywanie logicznie uporz康kowanego i uj皻ego w odpowiednie kategorie filozoficzne systemu prawd wiary.

 Innym b喚dem parali簑j帷ym przepowiadanie homilijne jest tematyczne odchodzenie od tre軼i zawartej w czytaniach biblijnych lub te brak uwzgl璠nienia aktualnych potrzeb zgromadzonej wsp鏊noty. W tym ostatnim wypadku s這wo bo瞠, nie dotykaj帷 pyta stawianych przez 篡cie, staje si dla s逝chaczy obce i egzystencjalnie nieanga簑j帷e. Z tym wi捫e si postulat u篡wania przez kaznodziej j瞛yka zrozumia貫go dla wsp馧czesnego cz這wieka. Wiele wyra瞠 i obraz闚 biblijnych w ci庵u wiek闚 w potocznym rozumieniu zmieni這 sw鎩 sens. Wystarczy cho熲y przyk豉dowo wspomnie wyrazy „faryzeusz” czy „Samarytanin”. Faryzeusz w czasach Chrystusa cieszy si w opinii publicznej powszechnym szacunkiem, dzi okre郵enie to jest wybitnie pejoratywne. „Samarytanin” za, niegdy uosobienie wroga narodu wybranego, sta si dzi symbolem bezinteresownego mi這sierdzia. Je郵i kaznodzieja nie b璠zie u篡wa s堯w w takim znaczeniu, jak je odbiera cz這wiek wsp馧czesny, 豉two mo瞠 zafa連zowa istot przekazywanych przez siebie prawd ewangelicznych. Odnosi si to r闚nie do wielu okre郵e zaczerpni皻ych z filozofii scholastycznej. Przed u篡ciem takich wyra瞠 jak substancja czy osoba, nale篡 wpierw zastanowi si, co wsp馧cze郾ie cz這wiek wykszta販ony przez te terminy rozumie. Mo瞠 si bowiem zdarzy, 瞠 s這wa kaznodziei b璠 odebrane w spos鏏 r騜ny od zamierzonego. Tak wi璚 jest rzecz oczywist, 瞠 homilia aktualizuj帷 prawd objawion i wydobywaj帷 z niej tre軼i b璠帷e odpowiedzi na problemy naszych czas闚, musi by uj皻a w formie poj耩 i s堯w zrozumia造ch dla cz這wieka drugiej po這wy XX wieku. Trzeba pami皻a, 瞠 nawet j瞛yk kaznodziejski z lat pi耩dziesi徠ych naszego stulecia mo瞠 ju dzi, w okresie posoborowym, traci sw komunikatywno嗆.

 Trzecim obowi您kiem kaznodziei jest 軼is貫 wi您anie homilii z tre軼i celebrowanego misterium. Nale篡 bowiem mie na uwadze, 瞠 homilia stanowi integraln cz窷 liturgii (por. KL 52). Wynikaj st康 z jednej strony wymogi prawne, w my郵 kt鏎ych homilia winna by g這szona podczas wszystkich Mszy 鈍. w niedziele i 鈍i皻a, a w dni powszednie przynajmniej w闚czas, gdy na Msz 鈍. zbiera si wi瘯sza grupa ludzi, ponadto obowi您ek g這szenia homilii po陰czono ze sprawowaniem poszczeg鏊nych sakrament闚 鈍.

 Homilia musi proklamowa dokonuj帷 si aktualnie bo膨 rzeczywisto嗆 zbawcz: – w tej oto chwili Chrystus naucza i dzia豉 przez swoje s這wo; – uobecnia si Jego tajemnica wielkanocna: misterium m瘯i, 鄉ierci i zmartwychwstania; – zbli瘸 si moment eucharystycznej komunii mi璠zy Bogiem a lud幟i.

 Homilia winna by utrzymanym w serdecznych s這wach apelem do zgromadzonych:

  • aby przyj瘭i ziarno Chrystusowego s這wa i odpowiedzieli na nie wiar poj皻 w najszerszym zrozumieniu tego s這wa. Chodzi bowiem nie tylko o zgod rozumu na podane prawdy, lecz w g堯wnej mierze o ca趾owite i bezwzgl璠ne zawierzenie Bogu (por. DK 4).
  • aby 鈍iadomie stawali si uczestnikami Chrystusowej 鄉ierci i zmartwychwstania (por. KL 6), „a ofiaruj帷 niepokalan hosti nie tylko przez r璚e kap豉na, lecz tak瞠 razem z nim, uczyli si samych siebie sk豉da w ofierze” (KL 8) 陰cz帷 z ofiar Chrystusa wszystkie uczynki, modlitwy i apostolskie przedsi瞝zi璚ia, 篡cie ma鹵e雟kie i rodzinne, codzienn prac, wypoczynek ducha i cia豉 oraz cierpliwe znoszenie utrapienia – rozumiane jako duchowe ofiary swego 篡cia (por. KDK 34).
  • aby wszyscy uczestnicy zgromadzenia liturgicznego przyj瘭i Komuni 鈍. jako znak i 廝鏚這 jedno軼i z Bogiem i lud幟i (por. KDK 11). W ten bowiem spos鏏 rodzi si i umacnia wsp鏊nota Ludu Bo瞠go.

 Homilia winna wskazywa na fakt, 瞠 niedziela jest wspomnieniem i uobecnieniem Chrystusowej M瘯i, 妃ierci i Zmartwychwstania, a cechuje j charakter eschatologiczny (oczekiwanie powt鏎nego przyj軼ia Pana), wsp鏊notowy (przez wsp鏊ne zgromadzenie wiernych i sprawowanie Eucharystii wyra瘸 si i umacnia wsp鏊nota chrze軼ija雟ka), oraz radosny (radosne spotkanie z Chrystusem i bra熤i – st康 og鏊ny ton przepowiadania winien by pogodny). Zar闚no z  faktu, 瞠 do istotnych zada homilii nale篡 ukazywanie i aktualizacja tre軼i biblijnej, jak r闚nie i st康, 瞠 homilia stanowi integraln cz窷 liturgii, p造nie postulat ukazywania konsekwencji moralnych wynikaj帷ych z przyj璚ia s這wa bo瞠go i uczestnictwa w 鈍i皻ych obrz璠ach.

 Nale篡 jednak strzec si b喚du moralizatorstwa polegaj帷ego na tym, 瞠 kaznodzieja zwraca si do ludzi jedynie z bezdusznym zestawem nakaz闚 i zakaz闚, stawiaj帷 ich nie wobec 篡wego Boga, kt鏎y nas pierwszy umi這wa i w oparciu o mi這嗆 zainicjowa sw dzia豉lno嗆 zbawcz, lecz wobec bezosobowych praw i sankcji popartych autorytetem odwiecznego prawodawcy i s璠ziego.

 Moralno嗆 chrze軼ija雟ka ze swej istoty jest wynikiem nowego sposobu bytowania, kt鏎ego pocz徠kiem jest chrzest. Jest ona wynikiem nowego stworzenia dokonanego w Chrystusie i winna by rozumiana jako dobrowolna odpowied dana przez cz這wieka Bogu. Moralno嗆 chrze軼ija雟ka jest na wskro paschalna, bowiem jest konsekwencj uczestnictwa w 鄉ierci i zmartwychwstaniu Chrystusa, oraz eschatologiczna, bowiem zmierza do przybli瞠nia pe軟i Kr鏊estwa Bo瞠go. Wynika st康, 瞠 kaznodzieja winien s逝chaczom stawia przede wszystkim Chrystusowe wezwanie do przemiany. Co wi璚ej, powinien g這si, 瞠 aktualnie, w tej zbawczej chwili Chrystus nie tylko osobi軼ie wzywa nas do wewn皻rznej przemiany, ale sam t przemian w nas dokonuje. Chodzi tu o zmian sposobu my郵enia, o odrzucenie egoistycznej oceny otaczaj帷ych nas zdarze, o ca趾owite zaufanie z這穎ne w Bogu, o otwarcie si na potrzeby wsp鏊noty, a wi璚 o przej軼ie z grzechu do 鈍i皻o軼i. Owa przemiana (metanoia) nie stoi tylko na progu Kr鏊estwa Bo瞠go, lecz wchodzi w zakres jego nieustannych wymaga, st康 ka盥e uczestnictwo we Mszy 鈍. jest nowym w陰czeniem si w Chrystusowe przej軼ie ze 鄉ierci do 篡cia, jest nieustann przemian wewn皻rzn wsp鏊noty s逝chaczy s這wa bo瞠go i uczestnik闚 sprawowanej pami徠ki Pana. Homilia mszalna ma t rzeczywisto嗆 proklamowa, przez moc w豉軼iw s這wu Bo瞠mu by jej wsp馧przyczyn sprawcz, jak r闚nie wzywa zebranych do wsp馧dzia豉nia z dzia豉j帷ym Bogiem.

 Obok wezwania do przemiany homilia winna zawiera gor帷 zach皻 do tworzenia, wynikaj帷ej z mi這軼i ku Bogu i ludziom, wsp鏊noty. Ca豉 dzia豉lno嗆 zbawcza Chrystusa zmierza do zjednoczenia rodziny ludzkiej i sprowadzenia jej z powrotem do Ojca (por. KK 9). Sakramentem jedno軼i jest Chrystusowy Ko軼i馧 (por. KK 1), podobnie ka盥e zgromadzenie eucharystyczne jest nie tylko znakiem, ale i 廝鏚貫m wsp鏊noty ludzi mi璠zy sob i ludzi z Bogiem. Dotykamy tutaj aspektu eklezjalnego moralno軼i chrze軼ija雟kiej. Kaznodzieja musi unika b喚d闚 indywidualizmu religijnego („kocham mojego Boga w samotno軼i mej duszy i ciszy ko軼io豉”). Owocem uczestnictwa we Mszy 鈍., obok pog喚biaj帷ego si procesu przemiany wewn皻rznej, powinna by 鈍iadomo嗆 pos豉nnictwa wsp鏊nototw鏎czego. Wierni wychodz帷y z ko軼io豉 powinni rozumie, 瞠 s osobi軼ie przez Chrystusa pos豉ni, aby otrzymany od Boga dar nie郵i w 鈍iat i doskonalili wszystko w my郵 odwiecznego planu Stw鏎cy. Chodzi tu przede wszystkim o umacnianie ducha mi這軼i, jedno軼i i pokoju w 篡ciu ma鹵e雟kim, rodzinnym i zawodowym, jak r闚nie w miar mo積o軼i w 篡ciu ca貫j spo貫czno軼i narodowej i mi璠zynarodowej. Wyra瘸 si to b璠zie r闚nie w d捫eniu do sprawiedliwo軼i spo貫cznej, rozwoju ekonomicznego, technicznego, do udost瘼nienia kultury – eliminowania wszelkich r騜nic i podzia堯w. Widomy pocz徠ek tej pracy winien si ujawnia szczeg鏊nie w umacnianiu zrodzonej przy eucharystycznym stole wsp鏊noty parafialnej.

 Homilia winna jasno i wyra幡ie wskazywa, 瞠 to jest w豉郾ie 闚 nowy spos鏏 dzia豉nia, kt鏎y wynika z faktu wszczepienia przez chrzest w Chrystusa, a r闚nie jest konsekwencj ka盥orazowego uczestnictwa we Mszy 鈍. P造nie st康 postulat, aby kaznodzieja m闚i wi璚ej o misterium czyli o nieustannym dzia豉niu Tego, kt鏎y jest principaliter agens, nie o ethos, to jest o post瘼owaniu ludzkim. Wsp馧dzia豉nie ludzkie jest konieczne, ale pierwsze miejsce zajmuje tylko B鏬. St康 te obok pospolitego moralizatorstwa nale篡 si strzec wszelkiego naturalizmu i jurydycznej kazuistyki.

Ks. Mieczys豉w Brzozowski, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. IV, s. 87

Zygmunt Bochenek

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

2. Formy pracy dydaktyczno-wychowawczej w zespole s逝瘺y liturgicznej

 Przez wiele wiek闚 problem ministrant闚 sta w cieniu wielu innych spraw, kt鏎ymi zajmowa si Ko軼i馧. Dopiero w naszych czasach nast徙i這 swego rodzaju „dowarto軼iowanie” ch這pc闚 pe軟i帷ych s逝瘺 liturgiczn. Wydana w roku 1947 encyklika Mediator Dei po鈍i璚a im szereg zda, dzi瘯i kt鏎ym pierwszy raz w dziejach Ko軼io豉 stali si oni przedmiotem troski najwy窺zego pasterza. Zdania te sta造 si prawdziw magna charta duszpasterstwa ministrant闚, wytyczy造 kierunki rozwoju, kt鏎ego jeste鄉y 鈍iadkami i uczestnikami.

 Drugim milowym kamieniem jest Konstytucja o liturgii 鈍i皻ej, kt鏎a przywracaj帷 w豉軼iwy, zarzucony w ci庵u wiek闚 podzia r鏊 w akcji liturgicznej, obok celebransa, ch鏎u, diakona i wiernych, m闚i o konkretnych zadaniach lektor闚 i ministrant闚. Podkre郵a z naciskiem, 瞠 spe軟iaj oni swe w豉sne funkcje, a nie zast瘼uj tylko ludu.

 Trudny proces reformy dokonuje si u nas w Polsce od kilku lat pod kierunkiem Krajowego Duszpasterstwa S逝瘺y Liturgicznej. Ka盥y, obserwuj帷y cho熲y z daleka t prac, 豉two zauwa篡 konkretne osi庵ni璚ia.

 Dokonano rozpoznania aktualnego stanu duszpasterstwa ministrant闚 w naszych diecezjach, jego osi庵ni耩 i s豉bo軼i. Podj皻o akcj ujednolicenia stylu i form pracy. Ustalono konkretne zasady, na kt鏎ych musi opiera si przysz造 program i formy dzia豉nia. Znalaz造 one sw鎩 wyraz w zatwierdzonych przez konferencj episkopatu Wytycznych dla duszpasterstwa ministrant闚 w Polsce. Za najwa積iejsze mo積a uzna nast瘼uj帷e zasady:

  1. Istnienie, cel i formy dzia豉nia instytucji ministrant闚 winny p造n望 z istoty liturgii. Liturgia jest pierwsz, fundamentaln zasad.
  2. Duszpasterstwo ministrant闚 ma tkwi w awangardzie odradzaj帷ej si liturgii i by jej skutecznym narz璠ziem.
  3. Zgodnie z konstytucj (KL 10) formacja ministranta ma by wychowaniem do liturgii i przez liturgi.

 Nast瘼nym etapem pracy jest d捫enie do opracowania w 鈍ietle powy窺zych zasad szczeg馧owego programu szkolenia i koncepcji wychowawczej. R闚nocze郾ie trzeba stworzy pewne ramy metodyczne, wybra takie formy i 鈔odki oddzia造wania, kt鏎e umo磧iwi jak najskuteczniejsze przekazywanie wybranych tre軼i. Te czynniki formalne dzielimy na nadzwyczajne i zwyczajne. Do pierwszych zaliczamy r騜nego rodzaju nabo瞠雟twa, akademie, wieczorki organizowane kilka razy do roku z okazji patrona ministrant闚, Bo瞠go Narodzenia itp. Drugimi s normalne zaj璚ia prowadzone systematycznie przez ca造 rok. Te w豉郾ie zwyczajne formy pracy dydaktyczno-wychowawczej w gronie ministrant闚 b璠 przedmiotem tego opracowania, maj帷ego charakter propozycji dyskusyjnych.

 I.   O c e n a   d o t y c h c z a s o w y c h   o s i  g n i  

 Istnieje u nas, jak wiadomo, co najmniej kilka metod duszpasterstwa ministrant闚. Jakie formy pracy dla zwyczajnych spotka proponuje ka盥a z nich? Odpowied na to pytanie jest trudna. Publikacji og這szonych drukiem prawie nie ma. Trzeba si zadowoli przejrzeniem dost瘼nych materia堯w. Mo積a je podzieli na pochodz帷e z o鈔odk闚 palloty雟kiego, jezuickiego, salezja雟kiego, warszawskiego, tarnowskiego i 郵御kiego.

 1.  „Szko豉 palloty雟ka” chce wychowa katolika o 篡wym poczuciu odpowiedzialno軼i za losy Ko軼io豉, zdolnego do inicjatywy i wsp馧pracy z innymi. Podstawowymi jej 鈔odkami wychowawczymi s zdobywanie sprawno軼i, praca w grupie kole瞠雟kiej i system wypraw. „Wyprawa” to zamkni皻y cykl zaj耩 na 軼i郵e okre郵ony temat, np. wyprawa modlitwy, wyprawa rado軼i, wyprawa liturgiczna. Celem ka盥ej jest zetkni璚ie wychowanka z okre郵onym zagadnieniem zar闚no w sferze intelektualnej, jak i praktycznej. Sk豉da si z kolejnych 獞icze, b璠帷ych wydzielonym szczeg馧owym zagadnieniem. W ich sk豉d wchodz nast瘼uj帷e elementy: a) gaw璠a, b) samodzielne zdobywanie wiadomo軼i z r騜nych 廝鏚e, c) wyprawy w teren podj皻e jako 獞iczenie samodzielno軼i i okazja do zetkni璚ia si z praktycznym zagadnieniem, d) sprawno軼i techniczne (zdobnictwo, majsterkowanie..), e) 獞iczenia rozwijaj帷e intelekt i& nbsp;pami耩, f) kultura towarzyska (pie郾i, deklamacje itp. zwi您ane tematycznie z wypraw – przygotowane szczeg鏊nie na wieczornic, kt鏎a wraz z egzaminem ko鎍zy jej prace. Ca造 kr庵 (zesp馧 ministrant闚) wsp鏊nie zaczyna i ko鎍zy wypraw. Poszczeg鏊ne 獞iczenia ka盥a asysta (grupa) przeprowadza osobno.

 2.  Materia造 pomocnicze pochodz帷e z trzech nast瘼nych o鈔odk闚 (warszawskiego, salezja雟kiego i jezuickiego) podaj podobny schemat „zbi鏎ek” (inne nazwy: „spotkanie”, „godzina ministrancka”): a)  pie填 – modlitwa, b)  wsp鏊na recytacja ministrantury, c)  pogadanka, d)  獞iczenia liturgiczne, e)  zadanie tygodnia zwi您ane z tre軼i pogadanki, f)  sprawozdanie ze s逝瘺y ubieg貫go tygodnia i rozdzia funkcji na nast瘼ny, g)  nawiedzenie Naj鈍. Sakramentu.
 Konfrontacja tych propozycji z zasadami podanymi przez duszpasterstwo krajowe prowadzi do stwierdzenia, 瞠 mimo swych niew徠pliwych zalet, albo rozmijaj si z nimi, albo uwzgl璠niaj je w stopniu niewystarczaj帷ym.

 3.  O鈔odek tarnowski (opieram si przede wszystkim na skrypcie B璠 ministrantem, wydanym w roku 1965 w opracowaniu ks. mgr Stefana    y m u  y) da materia b璠帷y solidn pomoc przy pocz徠kowym szkoleniu s逝瘺y liturgicznej. Zawiera on szczeg馧owe instrukcje o duszpasterskim przygotowaniu kandydat闚, postulaty wychowawcze i ca造 cykl konspekt闚 szkoleniowych. Nale篡 z ca造m uznaniem oceni stron metodyczn opracowania. Jest ono w du瞠j mierze udan adaptacj metody zawartej w ksi捫ce   J.   W i s d o r f a   i   Fr.   D e b r a y a  1 . Ka盥a „godzina szkoleniowa” sk豉da si z trzech element闚: wiedza religijna, szkolenie liturgiczne, praca nad sob. S one przeplatane nauk 酥iewu. Ten uk豉d u豉twia podawanie materia逝 mniejszymi dawkami i utrzymanie, dzi瘯i urozmaiceniu, 篡wego zainteresowania.

 Propozycje o鈔odka 郵御kiego omawiam na podstawie teczki Duszpasterstwo ministrant闚 w duchu liturgicznym, opracowanej przez ks. dr Franciszka   B l a c h n i c k i e g o.   Jego system 陰czy 軼i郵e nasz tradycyjn s逝瘺 przy o速arzu ze 酥iewem scholae cantorum, oraz wprowadza wyra幡y podzia na stopnie. Zwyczajna praca szkoleniowo-wychowawcza posiada dwie zasadnicze formy: tygodniowa lekcja liturgiczna i odprawa s逝瘺y. Lekcja jest godzin wsp鏊nej pracy ch這pc闚 przeznaczon na pr鏏 酥iewu, 獞iczenia ceremonii oraz gry i zabawy. Przed wa積iejszymi 鈍i皻ami bierze w niej udzia ca豉 „schola ministrant闚” celem przygotowania si do uroczysto軼i. Normalna za praca jest prowadzona w mniejszych grupach wg programu dla poszczeg鏊nych stopni. Obok tygodniowej lekcji liturgicznej odbywaj si r闚nie co tydzie sta貫 spotkania ca貫go zespo逝 o charakterze wyra幡ie wychowawczym. S to tzw. tygodniowe odprawy s逝瘺y.

 Ocena obydwu metod w 鈍ietle ustalonych zasad wypada pozytywnie. Tarnowski skrypt B璠 ministrantem jest chyba pierwszym wszechstronnym opracowaniem problemu wst瘼nego przygotowania do s逝瘺y liturgicznej, systemem uwzgl璠niaj帷ym ju postulaty odradzaj帷ej si liturgii i na niej opieraj帷ym wychowanie ministranta. Zawiera ona prawdziwe konspekty, ujmuj帷e wszystkie punkty „godziny szkoleniowej”, a nie tylko pogadank, jak to czyni prawie wszystkie wydane dot康 opracowania. Natomiast bezsprzeczn zas逝g ks. dr   B l a c h n i c k i e g o   jest to, 瞠 na wiele lat przed Konstytucj o liturgii 鈍i皻ej w okresie gor帷zkowego szukania r騜nych, mniej lub wi璚ej szcz窷liwych pr鏏, opracowa i przystosowa do naszych warunk闚 system duszpasterstwa ministrant闚 w duchu liturgicznym, kt鏎y w du瞠j mierze mo瞠 nam u豉twi realizacj postulat闚 tej konstytucji.

 II.   P r o p o z y c j a   n o w e j   k o n c e p c j i

 Po tej cz窷ci „historyczno-krytycznej” trzeba nakre郵i jaki konkretny projekt, przedstawi pr鏏 koncepcji, kt鏎a b璠zie najlepiej odpowiada konkretnym potrzebom. Z g鏎y jednak zaznaczam, 瞠 b璠zie to g堯wnie zestawienie do鈍iadcze wy瞠j om闚ionych „szk馧” (przede wszystkim „郵御kiej”), a nie co zupe軟ie oryginalnego. Za punkt wyj軼ia przyjmuj za szko陰 郵御k podzia sta造ch zaj耩 na prac dydaktyczn i prac wychowawcz. Szczeg馧owe ich om闚ienie poprzedz sugestiami natury og鏊nej  2 .

 1. Sugestie og鏊ne

 Sta貫 spotkania ministrant闚 winny by wype軟ione solidn, ale radosn prac. Musi to by oaza autentycznego 篡cia liturgicznego, skutecznie kszta速uj帷a przoduj帷, apostolsk grup 鈔odowiska dzieci璚ego i m這dzie穎wego.   Fr.   D e b r a y   ujmuje ich cel wychowawczy w lapidarny skr鏒 WKS: Wissen–K霵nen–Sein. Mo瞠my odda go w s這wach: Wiem–Potrafi–Doskonal si. Ministrant musi posiada dostateczn ilo嗆 wiadomo軼i zwi您anych ze s逝瘺 liturgiczn. Tylko bowiem wtedy praktyka, gest zewn皻rzny, s dobrze wykonane, je郵i towarzyszy im wewn皻rzne zrozumienie i prze篡cie. Ju samo harmonijne powi您anie tych element闚 b璠zie po鈔ednio wp造wa na kszta速owanie si bogatej osobowo軼i chrze軼ijanina, kt鏎y rzeczywi軼ie 篡je tym, co czyni przy o速arzu i naprawd ca陰 dusz s逝篡 Chrystusowi. Aby ka盥e spotkanie osi庵a這 ten cel, musi by przeprowadzone lekko, kr鏒ko, 篡wo i z przygotowaniem (leicht, kurz, lebendig und vorbereitet).

 L e k k o.   Nie mog to by kwadranse przepe軟ione nud, abstrakcj, m闚ieniem ponad g這wami. Trzeba, u篡waj帷 formy gry i zabawy wprowadza ich w 鈍iat wielkich tajemnic.

 K r  t k o.   Nie wolno robi wyk豉du na wz鏎 lekcji religii. Serdeczna gaw璠a, opowiadanie, kr鏒ka pogadanka, przeplecione pie郾i, gr, konkursem, przyczyni si do szybkiego przyswojenia najtrudniejszych 獞icze i wiadomo軼i.

  y w o.   Nie trzyma si utartych szablon闚, przy kt鏎ych dzieci wiedz ju naprz鏚 jaki punkt b璠zie za chwil. Stosowa cz瘰to zmiany i urozmaicenia, kt鏎e porywaj i intryguj. Dzia豉 przez zmian miejsca pracy, przez inne ustawienie przedmiot闚 w sali, now dekoracj itp. Nie zawsze zaczyna i ko鎍zy modlitw, lecz przeprowadzi j w innym czasie.

 Wreszcie   p r z y g o t o w a :   opracowa na pocz徠ku dok豉dny plan pracy, wytyczy sobie wyra幡e cele i wybra w豉軼iwe 鈔odki do ich osi庵ni璚ia. Trzeba cz瘰to ocenia przygotowany konspekt w 鈍ietle powy窺zych hase i aktualnych potrzeb. Trzeba cz瘰to pr鏏owa spojrze na niego oczami ch這pca.

 2. Godzina ministrancka

 Powy窺ze sugestie b璠 aktualne przede wszystkim przy prowadzeniu zaj耩 o typie szkoleniowym. Jak da im nazw? W materia豉ch pomocniczych spotykamy okre郵enia „zbi鏎ka”, „zebranie”, „katecheza ministrancka”, „spotkanie”. Maj one charakter do嗆 og鏊ny. „Godzina liturgiczna” o wiele lepiej oddaje istot rzeczy, ale jest chyba zbyt w御ka, je郵i wyjdziemy z za這瞠nia, 瞠 te zaj璚ia b璠 mie charakter nie tylko liturgiczny. Z tego powodu trafniejszym b璠zie okre郵enie Ministrantenstunde – „godzina ministrancka”. Zaj璚ia godziny ministranckiej prowadzone s zwykle w ma造ch grupach, kt鏎e realizuj program poszczeg鏊nych stopni. Taki uk豉d zapewnia te w豉軼iwy nastr鎩, bezpo鈔ednio嗆 i umo磧iwia czynny udzia wszystkich.

 Godzin ministranck nale篡 przeprowadza w ka盥ym tygodniu. Razem z innymi zaj璚iami w zespole daje to w sumie 5-6 spotka. Czy ksi康z potrafi po鈍i璚i tyle czasu samym ministrantom? Je郵i to nie jest mo磧iwe, trzeba powierzy szkolenie w grupach starszym, przygotowanym ministrantom. Wtedy wszyscy pod przewodnictwem ksi璠za rozpoczynaj wsp鏊ne zaj璚ia, kt鏎e kontynuowane s w grupach pod kierownictwem starszych ch這pc闚. Ksi康z przechodzi z jednej grupy do drugiej.

 Ka盥a godzina zbudowana jest z dwu zasadniczych element闚: wiedzy religijnej i szkolenia liturgicznego. Wiadomo軼i z liturgii i innych dziedzin podajemy i utrwalamy przez pogadanki teoretyczne, gry pouczaj帷o-sprawdzaj帷e, dyktando, rysunki itp. Szkolenie liturgiczne sk豉da si z pr鏏y 酥iew闚 liturgicznych i pie郾i ko軼ielnych oraz z 獞icze ceremonii. Przed 酥iewem trzeba dok豉dnie przeczyta tekst i obja郾i go. 鑿iczenia ceremonii poprzedzone tak瞠 obja郾ieniem wykonuj najpierw instruktorzy, nast瘼nie wszyscy ucz帷y si zbiorowo, wreszcie wszyscy po kolei pojedynczo.

 Godzina ministrancka b璠zie mie nieco inny przebieg przed wa積iejszymi 鈍i皻ami i uroczysto軼iami. Wtedy zbiera si ca造 zesp馧 i pracuje wg takiego programu:   1.  modlitwa i pozdrowienie,   2.  獞iczenie 酥iew闚 potrzebnych na dan uroczysto嗆,   3.  obja郾ienie liturgii uroczysto軼i,   4.  podzia funkcji,   5.  kr鏒kie teoretyczne obja郾ienie ceremonii,   6.  pr鏏a ceremonii w ko軼iele.

 Na godzinie ministranckiej nie rezygnujemy oczywi軼ie z formacji osobowo軼i. Oddzia逝jemy jednak po鈔ednio. Czynimy to przez podsuni璚ie w czasie instrukcji lub 獞icze jakiej praktycznej wskaz闚ki i postanowienia. Przypominamy je w czasie kr鏒kiego nawiedzenia Naj鈍. Sakramentu, kt鏎ym ko鎍zy si ka盥a godzina. Przyzwyczajamy ch這pc闚, aby uczynili z niego dar dla Jezusa Eucharystycznego. Zasadniczym miejscem pracy nad sob b璠zie drugi typ spotka, kt鏎y teraz om闚imy.

 3. Apel tygodnia

 Ka盥y, kto d逝瞠j opiekowa si zespo貫m ministrant闚 wie dobrze, jak trudno nieraz utrzyma karno嗆 i przyzwyczai do systematycznego pe軟ienia dy簑r闚. Aby to sobie zapewni si璕a si nieraz do nadzwyczajnych 鈔odk闚 dopingu w postaci okresowych wy軼ig闚, konkurs闚, punktacji. Te bod嬈e powinny mie jednak oparcie na czym sta造m. B璠zie nim dobrze przeprowadzone tygodniowe spotkanie, swego rodzaju narada robocza. Wyliczone na wst瘼ie opracowania po鈍i璚aj na og馧 ma這 uwagi tej formie pracy. Stanowi ona zwykle jeden z punkt闚 godziny ministranckiej, kt鏎y omawia s逝瘺 tygodnia. Jak wspomnia貫m, tylko „szko豉 郵御ka” rozbudowuje je i wyodr瑿nia. Istnieje tam „tygodniowa odprawa s逝瘺y” prowadzona wg specjalnego ceremonia逝. W swoim gronie ministrant闚 ponad rok prowadza貫m tak odpraw i dobrze pozna貫m jej skuteczno嗆 wychowawcz.

 Apel tygodnia odbywa si zwykle w sali ministranckiej. Na osobnym stoliku stawiamy figurk Matki Bo瞠j, kwiaty i 豉dny lichtarz ze 鈍iec. Prowadz帷y ksi康z oraz precentor i ust瘼uj帷y hebdomadariusz  3  siadaj przodem do wszystkich obecnych. Apel zaczyna si uroczystym zapaleniem 鈍iecy. Dokonuje tego precentor wymawiaj帷 s這wa: Niech b璠zie pochwalony Jezus Chrystus. Nast瘼nie wsp鏊na modlitwa, na kt鏎 sk豉da si rozwa瘸nie tajemnicy r騜a鎍owej lub specjalne modlitwy ministrant闚. Po jej sko鎍zeniu precentor lub kt鏎y z lektor闚 czyta Ewangeli lub Lekcj z dnia, wzgl璠nie jaki inny fragment z Pisma 鈍. Teraz ksi康z wyg豉sza kr鏒k nauk wychowawcz, kt鏎a jest kontynuacj przyj皻ego cyklu i nawi您uje do przeczytanego tekstu oraz do wydarze z bie膨cego 篡cia grupy ministranckiej.

 Z kolei zabiera g這s kronikarz, kt鏎y czyta opis wa積iejszych wydarze, jakie zasz造 w gronie ministrant闚 w czasie minionego tygodnia. Po nim ksi康z wzywa ust瘼uj帷ego hebdomadariusza do z這瞠nia sprawozdania z przebiegu s逝瘺y. Po sko鎍zeniu oddaje on ksi璠zu ksi璕 kontroli s逝瘺y. Ksi康z komentuje spe軟ianie obowi您k闚, udziela pochwa i upomnie, przyjmuje wyja郾ienia. Ust瘼uj帷y hebdomadariusz odchodzi i siada mi璠zy innymi ministrantami. Teraz precentor og豉sza kalendarz liturgiczny i s逝瘺 na nast瘼ny tydzie. Poniewa ministranci spe軟iaj w parafii inne pozaliturgiczne zadania, odczytuje si tak瞠 tzw. kart pracy, kt鏎a zawiera program tego rodzaju zaj耩. Aby umo磧iwi ch這pcom lepsze zrozumienie i prze篡cie, ksi康z rozwija dyskusj i wzywa do wysuwania uwag, pomys堯w i projekt闚, kt鏎e u豉twi realizacj postawionych zada. Ta wymiana zda przyczyni si do podj璚ia pracy z przekonaniem i gor帷ym sercem. Oczywi軼ie w czasie nast瘼nego apelu, obok ust瘼uj帷ego hebdomadariusza powinni z這篡 relacj z wype軟ienia zada ci wszyscy, kt鏎zy otrzymali je z karty pracy. Wszyscy wstaj i nast瘼uje uroczysty moment przekazania s逝瘺y i wr璚zenia ksi璕i kontroli s逝瘺y nowemu hebdomadariuszowi. Po otrzymaniu ksi璕i hebdomadariusz przyrzeka wiernie spe軟ia swe obowi您ki i w imieniu wszystkich prosi o b這gos豉wie雟two. Oficjalnie apel ko鎍zy si nim i jak捷 pie郾i (酥iewamy zwykle B這gos豉w Panie nas wg  o.  G e l i n e a u).   Teraz jest miejsce na jak捷 gr, inscenizacj itp. rozrywk.

 Przedstawiona wy瞠j organizacja s逝瘺y ministranckiej zapewni nie tylko s逝瘺 sprawn i karn, ale ma wielkie znaczenie wychowawcze. „Ten system zorganizowanej i konsekwentnie kontrolowanej s逝瘺y wyrabia u ch這pca nieustannie cnot i postaw obowi您kowo軼i, poczucia odpowiedzialno軼i, sumienno嗆 i punktualno嗆”  (ks.  Fr.  B l a c h n i c k i).   Tak poj皻y apel jest silnym prze篡ciem liturgicznym. Nadaje wszystkim czynno軼iom ministranta charakter nadprzyrodzony, oczyszcza jego zamiary i intencje. Kre郵i on przed ch這pcami wymowny obraz pana i s逝gi dobrego, kt鏎y wykorzysta otrzymane talenty. Przez sw kart pracy przypomina wspania陰 scen rozes豉nia aposto堯w i uczni闚. Jest te chyba szko陰 nowoczesnego apostolstwa. Tego apostolstwa dzi nam bardzo brak.

1  J.  W i s d o r f,   F.   D e b r a y,   Die Ministrantenfűhrung, Dűsseldorf 1959.

2  Wg art.   F.   D e b r a y,   Das Gesicht der Ministrantenstunde, zawartego W ksi捫ce Ministrantenfűhrung, 68-73.

3  Precentor jest pomocnikiem ksi璠za w zarz康zaniu schol ministrant闚. Mi璠zy innymi sporz康za i og豉sza tygodniowy plan s逝瘺y, prowadzi kontrol obecno軼i na apelach i innych zaj璚iach, przewodniczy w ch鏎ze itp. Hebdomadariusz jest odpowiedzialny za sprawno嗆 ca貫j s逝瘺y Bo瞠j w tygodniu, w kt鏎ym pe軟i sw鎩 dy簑r.

Ks. Zygmunt Bochenek, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. IV, s. 92

III. DIAKONIA SZTUKI

Jan Sikorski

1. Nowe formy muzyczne a liturgia

 W 鈔odowiskach ko軼ielnych tak na Zachodzie Europy, jak i w kraju od kilku lat dyskutuje si problem wprowadzenia do liturgii nowych form muzycznych wyra瘸j帷ych prze篡cia religijne. Dyskusje te przynagla fakt spontanicznego przenikania do ko軼io堯w stylu form, a nawet instrument闚 zwi您anych ze wsp馧czesn muzyk. Jak ustosunkowa si do tego zjawiska? Na ile zauwa瘸lna ostatnio elastyczno嗆 przepis闚 liturgicznych oraz po篡tek duszpasterski usprawiedliwi kontynuowanie tych pr鏏?

 Echem tego stanu i trwaj帷ych gor帷ych polemik, jest artyku Helmuta   H u c k e,   doktora filozofii i asystenta na Naukowym Instytucie Muzycznym uniwersytetu we Frankfurcie nad Menem  1 . Czytelnikowi polskiemu znany jest z dw鏂h innych prac zamieszczonych w polskim „Concilium” z roku 1965/66 oraz 1968, dotycz帷ych muzyki sakralnej i liturgii. Omawiany artyku stanowi pr鏏 szerszej analizy wspomnianych zjawisk oraz ich konfrontacj z aktualnym prawodawstwem liturgicznym. W pierwszej cz窷ci pracy autor podaje przegl康 poj耩 i rodzaj闚 muzyki, kt鏎e odgrywaj rol w eksperymentach i dyskusji nad nimi. Szczeg鏊nie cenne jest om闚ienie tego, co mo積a nazwa muzyk konsumpcyjn (Konsummusik). Cz窷 druga m闚i o kryzysie pie郾i religijnej i nowych pr鏏ach podawania tre軼i religijnej przez piosenki w stylu   o.   D u v a l,   Maurycego   C o c a g n a c,   Marii  Claire  P i c h a u d   czy Soeur  S o u r i r.   Interesuj帷y jest przegl康 dokonywanych w tej dziedzinie eksperyment闚. Okazuje si, 瞠 kilkunastu krajach Europy i Ameryki, a nawet w Australii czy Japonii 篡wo dyskutuje si te sprawy zupe軟ie od siebie niezale積ie. Ze strony katolickiej po raz pierwszy m闚iono oficjalnie na ten temat w roku 1966 na mi璠zynarodowym kongresie w Milwaukee i Chicago – Consociatio Internationalis Musicae Sacrae. M闚i o tym trzecia cz窷 artyku逝. W zestawieniu, kt鏎e poprzedza czwart cz窷 b璠帷 zebraniem argument闚 tocz帷ej si dyskusji, autor pisze: „przy eksperymentach chodzi nie tylko o zjawiska lokalne... Fakt, 瞠 muzyka i formy jej wykonania, do kt鏎ych nawi您uj pr鏏y, podlegaj modzie, nie powinien prowadzi do wniosku, 瞠 sama ca這嗆 jest tylko modnym g逝pstwem”. W samych argumentach „za” przewa瘸 stwierdzenie komunikatywno軼i nowego j瞛yka muzycznego, natomiast „przeciw” wysuwa si odr瑿no嗆, jaka istnieje mi璠zy muzyk sakraln a rozrywkow.

 Ilustracj brak闚 w jednolito軼i decyzji jest przegl康 orzecze lokalnych w豉dz ko軼ielnych, podanych w pi徠ej cz窷ci opracowania. Autor przeciwstawia spis zezwole dotycz帷ych stosowania w liturgii nowych pie郾i, muzyki czy instrument闚, r闚noczesnemu zestawowi zakaz闚.

 Z zako鎍zenia jako charakterystyczny zacytuj jeden podtytu: „Nie zakazy, lecz wsp馧praca fachowc闚”. Ostatnie s這wa autora: „Chodzi o to, by nie pos逝giwa si... fenomenami 篡cia muzycznego naszego czasu jako tynkiem, kt鏎ym od鈍ie篡 si historyczn fasad liturgii, lecz bra je jako spos鏏 wyra瘸nia muzycznego..., z kt鏎ym odnowa liturgiczna naszych czas闚 musi si upora. Zdaje si, 瞠 nadszed czas, 瞠by spojrze na eksperymenty z tego punktu widzenia”.

 Do takich wniosk闚 dochodzi autor po przejrzeniu bogatego materia逝 ankietowego, jaki otrzyma od korespondent闚 z kilkunastu kraj闚. Ich sugestie i nades豉ne prace oraz wsp馧czesna literatura, g堯wnie artyku造 polemiczne stanowi造 podstawowy materia dla autora. Niestety nie zauwa瘸my w鈔鏚 opracowa danych dotycz帷ych naszego polskiego 鈔odowiska mimo wielu ciekawych eksperyment闚, kt鏎ych jeste鄉y 鈍iadkami. Poza tym autor zbyt szczup這 potraktowa zestawienie argument闚 „za i przeciw” unikaj帷 jakiejkolwiek analizy psychologicznej czy socjologicznej opisywanych zjawisk, lecz brak analogicznych opracowa mo瞠 ten fakt poniek康 usprawiedliwia. W sumie jest to praca ciekawa, poprzedzona solidnym przygotowaniem, szeroko ujmuj帷a temat i nowatorska i dlatego nale篡 wyrazi zdziwienie z powodu pomini璚ia jej w polskim t逝maczeniu „Concilium”.

1 Jazz und Folk-Music in der Liturgie, Concilium 5(1969)136-152.

Ks. Jan Sikorski, Warszawa

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. IV, s. 93

III. DIAKONIA SZTUKI

Zdzis豉w Bernat

2. Czy cykliczna forma kompozycji mszalnych?

 如iewy mszalne tradycyjnie dzielimy na dwie grupy: jedn z nich tworzy zesp馧 酥iew闚 Ordinarium missae, drug – Proprium missae. Pierwsz grup nazywamy sta造mi cz窷ciami mszy, 酥iewy drugiej obejmujemy nazw zmienne cz窷ci mszy. Taki podzia, w odniesieniu do 酥iewu gregoria雟kiego, znajduje si w Graduale rzymskim. Cz窷ci Ordinarium po陰czone s tu w 18 schemat闚 (nie licz帷 mszy pro defunctiscantus ad libitum). 15 z nich jest czterocz窷ciowych (Kyrie, Gloria, Sanctus i Agnus), 3 – trzycz窷ciowe (bez Gloria). Credo nie wchodzi w sk豉d schemat闚 mszalnych, lecz jego 4 melodie umieszczone s w Graduale rzymskim osobno. Warto zaznaczy, 瞠 w wymienionych schematach mszalnych poszczeg鏊ne cz窷ci 陰czy ze sob zwi您ek liturgiczny, brak natomiast mi璠zy nimi powi您ania muzycznego.

 Wszystkie gatunki 酥iew闚 mszalnych by造 od pocz徠k闚 istnienia wielog這sowo軼i w Europie przedmiotem opracowa polifonicznych. Komponowano najpierw poszczeg鏊ne 酥iewy mszalne niezale積ie od siebie. Jeszcze w XIV wieku msza polifoniczna jest zbiorem samodzielnych utwor闚 niepowi您anych ze sob tonalnie i motywicznie. R騜norodno嗆 tonacji w poszczeg鏊nych cz窷ciach jest cech charakterystyczn dla Ordinarium tego okresu. Cykliczno嗆 kompozycji mszalnych z biegiem czasu zacz窸a si ujawnia nie tylko w czysto zewn皻rznym po陰czeniu sta造ch cz窷ci mszy w jedn ca這嗆 pod wsp鏊nym tytu貫m, ale si璕n窸a r闚nie g喚biej, gdy poszczeg鏊ne cz窷ci cyklu zosta造 ze sob po陰czone przez wsp鏊n tonacj, jedno嗆 tematyczn, analogiczne dla wszystkich cz窷ci opracowanie faktury muzycznej, jednakowe 鈔odki wykonawcze itp. W wieku XVI 軼is貫, wewn皻rzne powi您anie poszczeg鏊nych cz窷ci mszy pod wzgl璠em muzycznym sta這 si norm komponowania mszy jako formy cyklicznej. Z  historycznego punktu widzenia zjawisko to w rozwoju form muzycznych nale篡 uzna za post瘼owe. Dalsza jednak rozbudowa cyklicznej formy mszy wielog這sowej doprowadzi豉 w epoce baroku, klasycyzmu, a nawet romantyzmu do stanu, w kt鏎ym kompozycje mszalne z powodu znacznej d逝go軼i trwania utwor闚 i zwi您anego z tym wielokrotnego nieraz powtarzania tekstu, nie mie軼i造 si ju w ramach liturgii mszalnej. Ruch cecylia雟ki w drugiej po這wie ubieg貫go stulecia zapocz徠kowa reform, kt鏎ej celem by這 m.in. przyj璚ie zasady ograniczania rozmiar闚 kompozycji mszalnych i poprawnego opracowania tekstu s這wnego pod wzgl璠em liturgicznym. Reforma cecylia雟ka nie zaj窸a stanowiska wobec koncepcji mszy jako kompozycji cyklicznej. Wprost przeciwnie, „cecyliani軼i” nadal komponowali msze jako utwory cykliczne. Taki spos鏏 traktowania kompozycji mszalnej przekaza豉 tradycja naszym czasom.

 Wydaje si, 瞠 obecnie sprawa ta winna si sta przedmiotem dyskusji. Odpowied na pytanie postawione w tytule niniejszych uwag dotyczy tak przysz造ch kompozycji wielog這sowych do tekstu w j瞛yku ojczystym, jak i opracowa monodycznych 酥iew闚 mszalnych.

 W ostatnich latach powsta這 wiele jednog這sowych mszy liturgicznych w j瞛yku polskim. Jest to zrozumia豉 odpowied na „zapotrzebowanie spo貫czne” b璠帷e wynikiem reformy liturgicznej. Kilkana軼ie mszy liturgicznych ukaza這 si drukiem, wiele innych kr捫y w odpisach. Nie chodzi w tej chwili o ich klasyfikacj czy ocen. Z 豉two軼i jednak mo積a stwierdzi pewne wsp鏊ne cechy ujawniaj帷e si w ogromnej wi瘯szo軼i tych kompozycji. We wszystkich na og馧 poprawnie potraktowano tekst liturgiczny w oficjalnym przek豉dzie polskim. Spotykane nieliczne powtarzania s堯w (np. eleisonKyrie, czy hosannaSanctus) wynikaj zwykle z charakteru opracowania muzycznego i nie dyskwalifikuj kompozycji pod wzgl璠em liturgicznym. Zjawiskiem niemal powszechnym jest prostota i zwi瞛這嗆 nowych kompozycji mszalnych. Komponuje si przewa積ie utwory 豉two przyswajalne, co na etapie uaktywnienia wiernych, wci庵ni璚ia ich do czynnego uczestnictwa we Mszy 鈍. wydaje si konieczne.

 Wsp鏊n cech prawie wszystkich powsta造ch w ci庵u kilku minionych lat kompozycji mszalnych jest ich jednotematyczno嗆 muzyczna. Ten sam temat, zwrot melodyczny, motyw muzyczny jest materia貫m wykorzystanym we wszystkich cz窷ciach cyklu mszalnego, cz瘰to w identyczny spos鏏. Jest to zjawisko charakterystyczne dla tradycyjnej formy mszy cyklicznej. Nie chodzi o to, czy temat ten pochodzi z inwencji kompozytora, czy jest zapo篡czony (np. z pie郾i), lecz czy takie traktowanie kompozycji mszalnej jest s逝szne w 鈍ietle wymog闚, jakie wobec muzyki ko軼ielnej stawia odnowa liturgii zapocz徠kowana przez Sob鏎 Watyka雟ki II.

 Muzyka w陰czona do obrz璠闚 liturgicznych staje si elementem znaku sprawowanych tajemnic nadprzyrodzonych. W pierwszym rz璠zie chodzi o muzyk zwi您an ze s這wem, z tekstem liturgicznym. KL wskazuje na potr鎩n funkcj, jak ma spe軟ia muzyka w liturgii: serdeczniej wyra瘸 modlitw, przyczynia si do jednomy郵no軼i, nadawa uroczysty charakter obrz璠om 鈍i皻ym (KL 112). Maj帷 na uwadze g堯wnie pierwszy cz這n przytoczonego okre郵enia KL, trzeba stwierdzi, 瞠 酥iew przy pomocy 鈔odk闚 muzycznego wyrazu mo瞠 cz這wieka bardziej anga穎wa. Muzyka mo瞠 uwypukli s這wo, podkre郵i jego tre嗆, przez co modlitwa cz這wieka staje si pe軟iejsza, bardziej intensywna. Muzyka „umys造 wiernych sw dziwn si陰 porywa do Boga, liturgiczne modlitwy wsp鏊noty chrze軼ija雟kiej czyni 篡wszymi i gor皻szymi, dzi瘯i czemu wszyscy mog 瘸rliwiej, mocniej i skuteczniej uwielbia Boga...” (Enc. Musicae sacrae disciplina, II, 3). Jest wi璚 rzecz zrozumia陰, 瞠 charakter muzyki ko軼ielnej musi odpowiada tre軼i s堯w, z kt鏎ymi jest z陰czona. Innych 鈔odk闚 muzycznych musi u篡 kompozytor, gdy pisze melodi do tekstu o charakterze b豉galnym czy przeb豉galnym, innych, gdy tworzy do tekstu wyra瘸j帷ego rado嗆 czy uwielbienie Boga. Inaczej muzycznie trzeba opracowa teksty o charakterze medytacyjnym, inaczej uroczysty hymn.

 Cz窷ci Ordinarium missae przeznaczone do 酥iewu r騜ni si mi璠zy sob pod wzgl璠em tre軼i, og鏊nego charakteru i funkcji, jak spe軟iaj. Zr騜nicowanie dotyczy r闚nie strony wykonawczej. Obydwie grupy kryteri闚 musi wzi望 pod uwag kompozytor 酥iew闚 mszalnych.

 Inwokacje Panie, zmi逝j si nad namiBaranku Bo篡 s pod pewnymi wzgl璠ami do siebie zbli穎ne. S to 酥iewy o charakterze b豉galno-przeb豉galnym. Reprezentuj gatunek 酥iewu litanijnego, powinny wi璚 zachowa form dialogow. Dotyczy to w pierwszym rz璠zie 酥iewu Panie, zmi逝j si nad nami. Inwokacje te s zasadniczo dialogiem mi璠zy celebransem a wiernymi. Podobnie form dialogowan (kantor lub schola i wierni) mo瞠 przybra 酥iew Baranku Bo篡. W przypadku tego 酥iewu niemal powszechnie przyj窸a si muzyczna forma trzycz窷ciowa: A+B+A, gdy tymczasem wydaje si, 瞠 r闚nie, a mo瞠 i bardziej odpowiednia by豉by forma: A+A+B. Przemawiaj za tym wzgl璠y liturgiczne. Wiadomo, 瞠 inwokacje Baranku Bo篡 mo積a powtarza wi瘯sz ilo嗆 razy (jak d逝go trwa obrz璠 豉mania 鈍i皻ych postaci), przy czym tylko za ostatnim razem nale篡 ko鎍zy 酥iew s這wami obdarz nas pokojem. Odr瑿na melodia ostatniego (trzeciego) wezwania mog豉by „podpowiada” wiernym, 瞠 nast瘼uje zako鎍zenie 酥iewu.

 安i皻y jest uroczyst aklamacj ko鎍z帷 酥iew dzi瘯czynienia, jakim jest prefacja. W pewnym sensie 安i皻y stanowi z prefacj ca這嗆. Powinno si to ujawni tak瞠 pod wzgl璠em muzycznym. Charakterystyczn cech aklamacji jest jej spontaniczno嗆. 如iew wiernych podejmuj帷ych aklamacj 安i皻y winien w naturalny spos鏏 陰czy si ze 酥iewem celebransa ko鎍z帷ego prefacj, powinien niejako z niej wyrasta. Chodzi przede wszystkim o zgodno嗆 pod wzgl璠em tonalnym, ewentualnie tak瞠 pod wzgl璠em rytmu i charakteru melodii. Poza tym kompozytor musi pami皻a i o tym, 瞠 wed逝g przepis闚 ko軼ielnych (IG, 55 i 108; Ordo Missae, 27) 安i皻y ma by 酥iewane   z a w s z e   przez wszystkich wiernych razem z celebransem. Musi wi璚 by proste, zwarte, 豉twe. Wydaje si, 瞠 warto przedyskutowa mo磧iwo嗆 ustalenia jednej, dw鏂h lub najwy瞠j kilku melodii 安i皻y odpowiadaj帷ych tym za這瞠niom (prefacja w mszale 豉ci雟ko-polskim ma jedn melodi), a zrezygnowa z tego, by ka盥a kompozycja mszalna musia豉 mie 安i皻y w swoim cyklu.

 Szczeg鏊n pozycj w鈔鏚 cz窷ci Ordinarium zajmuje Chwa豉 na wysoko軼i Bogu. Wed逝g okre郵e dokument闚 liturgicznych Gloria stanowi samodzielny obrz璠. Pod wzgl璠em tre軼i jest radosnym i uroczystym hymnem uwielbienia Boga, antiquissimus et venerabilis hymnus (IG 31). Wydaje si, 瞠 oprawa muzyczna tej cz窷ci liturgii powinna by bogatsza, bardziej urozmaicona, odpowiadaj帷a charakterowi i tre軼i hymnu. Kompozycja mo瞠 przewidywa udzia wszystkich wiernych 酥iewaj帷ych ca這嗆, 酥iew ludu na przemian ze schol lub 酥iew samej scholi. Tu jest r闚nie najodpowiedniejsze miejsce dla wykorzystania wi瘯szego aparatu wykonawczego z udzia貫m ch鏎u wielog這sowego i muzyki instrumentalnej. Tak jednog這sowa, jak i polifoniczna kompozycja Gloria mo瞠 przewidywa intonacj celebransa lub kantor闚. 如iew mo積a tak瞠 rozpoczyna bez intonacji celebransa (IG 87).

 Jest kwesti dyskusyjn, czy Credo 酥iewa czy raczej m闚i. Wielu opowiada si za wsp鏊nym odmawianiem wyznania wiary. Je瞠li si 酥iewa, co z pewno軼i b璠zie bardziej odpowiednie w wypadku zgromadzenia znacznej ilo軼i wiernych, to jest zdaniem powszechnie przyj皻ym, 瞠 melodia winna mie charakter recytatywu, a jej odcinki ko鎍zy si powinny prostymi i 豉twymi kadencjami.

 Ko鎍z帷 niniejsze uwagi, nale篡, jak si wydaje, podda w w徠pliwo嗆 pe軟 zwarto嗆 kompozycji mszalnej, w kt鏎ej wszystkie cz窷ci cyklu s napisane „na t sam melodi”. Jest to nie do przyj璚ia dzi, kiedy w procesie odnowy liturgicznej pragniemy, by znak jasno i czytelnie wskazywa na tre嗆, jak ma wyra瘸. Muzyka w liturgii – jako element tego znaku – musi liczy si ze zr騜nicowan tre軼i i funkcj poszczeg鏊nych 酥iew闚 mszalnych, t tre嗆 i funkcj uwypukli przy pomocy w豉軼iwych sobie 鈔odk闚.

 Ostatnio ukaza豉 si (dost瘼na na razie w odpisach) II Msza liturgiczna w j瞛yku polskim ks. doc. dr Karola  M r o w c a,   kierownika Instytutu Muzykologii Ko軼ielnej KUL. Kompozycja obejmuje Panie, zmi逝j si nad nami, 安i皻yBaranku Bo篡. Brak Gloria suponuje, 瞠 msza jako ca這嗆 mo瞠 by wykonywana w okresie Adwentu i Wielkiego Postu, oraz w dni powszednie w ci庵u roku. Wiele wszak瞠 walor闚 poszczeg鏊nych cz窷ci kompozycji sprawia, 瞠 winny one wej嗆 w sk豉d sta貫go repertuaru mszalnego naszych 鈍i徠y. Z liturgicznego punktu widzenia trzeba podkre郵i zastosowanie przez autora formy dialogu w Panie, zmi逝j si nad nami, co odpowiada wymogom nowego Ordo Missae. Niewiele jeszcze mamy kompozycji mszalnych, kt鏎e w ten spos鏏 traktuj tekst. Na marginesie warto przypomnie, 瞠 chocia Ordo wprowadzi這 tylko jedn repetycj ka盥ego z trzech wezwa, do kompozycji, kt鏎e s jeszcze w u篡ciu, a kt鏎e posiadaj tekst trzykrotnie powtarzany, nie nale篡 wprowadza zmian (skr鏂e) bez autoryzowania ich przez kompozytora. IG przewiduje tak瞠 mo磧iwo嗆 powtarzania wezwa wi璚ej razy, je郵i taka jest kompozycja (IG 30). Pod wzgl璠em muzycznym szczeg鏊n uwag we mszy ks.   M r o w c a   zwraca 安i皻y. 如iew jest utrzymany w tonacji poprzedzaj帷ej go prefacji. Melodyka swym charakterem jest tak瞠 zbli穎na do melodii prefacyjnej, korzysta z jej materia逝 d德i瘯owego, przekraczaj帷 go o jeden stopie w punktach kulminacyjnych (przy s這wach: niebiosahosanna). Zgodno嗆 tonalna i cz窷ciowo rytmiczno-meliczna z prefacj pozwala rozpoczyna 酥iew 安i皻y jako aklamacj bezpo鈔edni po zako鎍zeniu prefacji, bez nielogicznej w tym miejscu przerwy, przygrywki, poddawania tonu czy intonacji przez organist. Baranku Bo篡 zachowuje form muzyczn: A+B+A. Nale篡 podkre郵i interesuj帷e opracowanie harmoniczne, co wyra瘸 si m.in. w tym, 瞠 powt鏎zone odcinki melodyczne maj ka盥orazowo inny podk豉d harmoniczny. Akompaniament, cho ciekawy i urozmaicony, jest stosunkowo 豉twy, co zapewne ch皻nie b璠zie przyj皻e przez szerokie kr璕i muzyk闚-organist闚.

Ks. Zdzis豉w Bernat, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. IV, s. 96

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA

Franciszek Blachnicki

Liturgia a wsp鏊nota – temat liturgiki pastoralnej

 Wiadomo, 瞠 liturgika w badaniach naukowych i wyk豉dach mo瞠 i ma by, zgodnie z posoborowymi zaleceniami Stolicy Apostolskiej, traktowana w aspekcie historycznym, teologicznym, prawnym (rubrycystycznym), „duchowym” (ascetycznym) oraz pastoralnym. Zgodnie z tym m闚i si o historii liturgii, o teologii liturgii, o prawie liturgicznym i duchowo軼i liturgicznej oraz o liturgice pastoralnej.

 Je郵i chodzi o to ostatnie poj璚ie, trzeba stwierdzi, 瞠 jest ono do嗆 niejasne i nieokre郵one w swojej tre軼i. Czy przez liturgik pastoraln nale篡 rozumie odr瑿n dyscyplin szczeg馧ow, z w豉snym przedmiotem materialnym i formalnym w ramach nauk liturgicznych? Czy raczej chodzi tu o aspekt pastoralny, praktyczny, jaki nale篡 uwzgl璠ni przy wyk豉dach o liturgii w poszczeg鏊nych jej elementach, obok aspektu historycznego, prawnego i teologicznego? A mo瞠 ca陰 liturgik ze wszystkimi swoimi aspektami, w jakich zajmuje si ona liturgi, nale篡 uwa瘸 za dyscyplin szczeg馧ow teologii pastoralnej, albowiem zajmuje si ona jedn z funkcji Ko軼io豉, przy pomocy kt鏎ych dokonuje si jego urzeczywistnianie si?

 Mo積a by si pokusi o danie odpowiedzi na powy窺ze pytania w 鈍ietle samo鈍iadomo軼i i za這瞠 metodologicznych wsp馧czesnej teologii pastoralnej. Uwa瘸 si ona za nauk o urzeczywistnianiu si Ko軼io豉 we wsp馧czesnym 鈍iecie. W swojej cz窷ci og鏊nej ustala ona teologiczne principia 篡cia i dzia豉nia czyli urzeczywistniania si Ko軼io豉, wydedukowane z jego istoty oraz dokonuje, w 鈍ietle tych zasad, historycznej, socjologicznej i antropologicznej analizy sytuacji Ko軼io豉 w 鈍iecie wsp馧czesnym. W ko鎍u ustala, w oparciu o teologiczne zasady i rezultaty dokonanej analizy, wytyczne, tzw. imperatywy dla dzia豉nia Ko軼io豉 na dzi i na jutro. Teologia pastoralna szczeg馧owa natomiast rozpatruje poszczeg鏊ne funkcje i przejawy 篡cia Ko軼io豉, przez kt鏎e dokonuje si jego urzeczywistnianie si i to tak瞠 w aspekcie tera幡iejszej sytuacji poddanej odpowiedniej analizie.

 Zgodnie z powy窺zymi stwierdzeniami liturgika pastoralna, jako dyscyplina szczeg馧owa teologii pastoralnej, by豉by nauk o urzeczywistnianiu si Ko軼io豉 we wsp馧czesnym 鈍iecie przez liturgi i w liturgii. Urzeczywistnianie si Ko軼io豉, jako sw鎩 zasadniczy przedmiot, okre郵a dzisiejsza teologia pastoralna, w oparciu g堯wnie o soborow wizj Ko軼io豉, dok豉dniej i konkretniej, pytaj帷, w jaki spos鏏 i przez co w豉軼iwie Ko軼i馧 si urzeczywistnia. Odpowiada na to jednoznacznie: Ko軼i馧 urzeczywistnia si przez to, 瞠 wciela si w konkretn, lokaln wsp鏊not. Ko軼i馧, jako niewidzialna jedno嗆 sprawiona przez Chrystusa udzielaj帷ego odkupionym Swojego Ducha, staje si niejako sakramentem, widzialnym znakiem i narz璠ziem zjednoczenia ludzi z Bogiem i pomi璠zy sob, o ile objawi si 鈍iatu jako zrealizowana wsp鏊nota. Wsp鏊not t za tworz cztery elementy nale膨ce do jej istoty: Duch Pana, s這wo Pana, kult Pana i mi這嗆 Pana.

 Tutaj ukazuje nam si, jako wniosek z dotychczasowych rozwa瘸, stwierdzenie zawarte w tytule tego szkicu: w豉軼iwym tematem liturgiki pastoralnej s relacje zachodz帷e pomi璠zy liturgi a wsp鏊not. Relacje jednak uj皻e dynamicznie i konkretnie: chodzi o pytanie w jaki spos鏏 w liturgii i przez liturgi ma si urzeczywistnia Ko軼i馧 w dzisiejszym 鈍iecie.

 Rozr騜nienie: w liturgii i przez liturgi wskazuje na dwa aspekty zagadnienia b璠帷ego przedmiotem zainteresowania liturgiki pastoralnej. Ko軼i馧 bowiem urzeczywistnia si ju w samej liturgii, zw豉szcza zgromadzenia eucharystycznego, o ile jest ono jego skutecznym znakiem. Powstaje wi璚 problem liturgiczno-pastoralny: jak nale篡 sprawowa liturgi, jak nale篡 przygotowa i usposobi jej uczestnik闚, aby w liturgii Ko軼i馧 naprawd ukazywa si i stawa si jako wsp鏊nota?

 Tutaj zarysowuje si bogata problematyka liturgiczno-pastoralna. W jej centrum znajduje si problem aktu liturgicznego, tj. 鈍iadomego i wolnego, a wi璚 osobowego uczestnictwa w niej, bo tylko poprzez takie akty (oczywi軼ie zarazem nadprzyrodzone, a wi璚 spe軟iane w wierze) powsta mo瞠 w zgromadzeniu liturgicznym wsp鏊nota z Bogiem przez Chrystusa i prawdziwa wsp鏊nota braterska mi璠zyludzka. Jak przygotowa, jak wychowa ludzi do takiego uczestnictwa w liturgii? Z tym 陰czy si szerokie zagadnienie: liturgia a katecheza (wzgl. katecheza a liturgia). B璠zie tu chodzi這 o wykazanie konieczno軼i katechezy dla owocnego uczestnictwa w liturgii, o wskazanie jej przymiot闚 oraz skutecznych metod. R闚nie o problem j瞛yka liturgicznego, symboliki liturgicznej odpowiedniej i czytelnej dla cz這wieka naszych czas闚. Z kolei przedmiotem zainteresowania liturgiki pastoralnej b璠zie sprawa ukszta速owania samego przebiegu zgromadzenia liturgicznego, aby ono naprawd sta這 si wyrazem i prze篡ciem Ko軼io豉 jako wsp鏊noty. Tu b璠zie nale瘸這 zagadnienie formacji zespo逝 s逝瘺y liturgicznej (celebrans-przewodnicz帷y, lektorzy, kantorzy, komentatorzy) w duchu prawdziwej diakonii na rzecz i w ramach wsp鏊noty, sprawa homilii, komentarzy, przygotowania i doboru 酥iew闚 oraz innych element闚 uczestnictwa w zgromadzeniu liturgicznym. Zagadnienie budowania Ko軼io豉-wsp鏊noty przez liturgi obejmuje szeroki wachlarz problem闚 dotycz帷ych relacji pomi璠zy liturgi a budowaniem wsp鏊noty Ko軼io豉 lokalnego. B璠 tu nale瘸造 przyk豉dowo takie sprawy, jak liturgia a odnowa 篡cia chrze軼ija雟kiego, liturgia a caritas, liturgia a u鈍i璚enie czasu, a consecratio mundi, u鈍i璚enie r騜nych moment闚 i przejaw闚 篡cia ludzkiego we wsp鏊nocie, liturgia a ma貫 wsp鏊noty w ramach wsp鏊noty lokalnej (rodzina) itp.

 W tych wszystkich zagadnieniach liturgika pastoralna musi uwzgl璠nia aktualn sytuacj Ko軼io豉, maj帷 zawsze na uwadze 篡wego i konkretnego cz這wieka. Problemy powy窺ze, ukazane szczeg鏊nie w powi您aniu z liturgi zgromadzenia eucharystycznego, mog i musz by postawione tak瞠 w odniesieniu do innych sakrament闚 i st康 mo積a m闚i o liturgice pastoralnej chrztu 鈍., bierzmowania, namaszczenia chorych itp.

 W ko鎍u powstaje jeszcze pytanie, w jakim stosunku do tak poj皻ej liturgiki pastoralnej pozostawa造by inne dzia造 liturgiki, jak historia, teologia liturgii i inne. Nale瘸這by je w relacji do liturgiki pastoralnej traktowa jako nauki podstawowe a zarazem przygotowawcze i pomocnicze.

 Uwagi powy窺ze maj oczywi軼ie charakter dyskusyjny i chcia豚ym spowodowa dyskusj na temat metodologicznego wyodr瑿nienia liturgiki pastoralnej w ramach dyscyplin liturgicznych i pastoralnych.

Ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 75

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 75

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 76

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 77

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 78

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 79

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 80

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 81

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 82

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 83

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 84

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 85

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 86

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 87

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 88

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 89

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 90

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 91

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 92

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 93

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 94

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 95

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 96

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 97

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 98