DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/transitional.dtd"/ Biuletyn odnowy liturgii, Collectanea theologica 1971 f. III

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii *  w: Collectanea Theologica 41:1971, f. III, s. 95-125.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
I. LITERA I DUCH
1. Ordo lectionum Missae – II Og鏊nopolskie Sympozjum Liturgiczne – J. Kope
2. Komentarz liturgiczny – S. Hartlieb

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
1. Ni窺ze 鈍i璚enia pod znakiem zapytania – stre軼i F. Blachnicki
2. Sympozjum diecezjalnych duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej i referent闚 dla spraw muzyki sakralnej – Z. Bochenek

III. DIAKONIA SZTUKI
O速arz – 鈍i皻y st馧 Pana – B. Snela

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA
Wsp鏊notowy charakter nowego Ordo Missae – W. Sobczyk

* Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,   Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. III, s. 95

I. LITERA I DUCH

Jerzy Kope

1. Ordo lectionum Missae. II Og鏊nopolskie Sympozjum Liturgiczne

 Z inicjatywy pracownik闚 naukowych Katedry Liturgiki Instytutu Teologii Pastoralnej KUL odby這 si w Kro軼ienku n. Dunajcem w dniach od 29 czerwca do 2 lipca 1970 r. Og鏊nopolskie Sympozjum Liturgiczne. Wed逝g intencji organizator闚 to kolejne spotkanie pracownik闚 Katedry Liturgiki KUL z absolwentami uczelni oraz niekt鏎ymi profesorami liturgiki z seminari闚 duchownych i licznym gronem dzia豉czy odnowy liturgicznej z ca貫j Polski, mia這 pos逝篡 konfrontacji pogl康闚, oceny realizacji obecnego etapu odnowy w naszym kraju, jej osi庵ni耩, zakresu i dalszych potrzeb, zw豉szcza po ukazaniu si nowych ksi庵 liturgicznych. Tematyka tegorocznych obrad, w kt鏎ych wzi窸o udzia przesz這 60 os鏏, obraca豉 si wok馧 obowi您uj帷ego w odnowionej liturgii mszalnej zestawu czyta (Ordo Lectionum Missae). W programie przewidziano wszechstronne om闚ienie tego zagadnienia w aspekcie duszpastersko-liturgicznym, z uwzgl璠nieniem potrzeb zgromadzenia liturgicznego zbieraj帷ego si dla udzia逝 w liturgii S這wa i Eucharystii, aby nale篡ta pos逝ga s這wa w nim zapewni豉 owocno嗆 nadprzyrodzon sprawowanych obrz璠闚 przez rozbudzenie ducha wiary.

 Otwieraj帷 prace sympozjum ks. dr F.   B l a c h n i c k i   zwr鏂i uwag na to, 瞠 ka盥y nowy etap odnowy liturgii stwarza mn鏀two problem闚 zar闚no teoretycznych, jak i praktycznych. Dla ich rozwi您ania potrzebna jest fachowo嗆 i solidna wiedza, oparta na znajomo軼i dokument闚 liturgicznych, ich i genezy i podstaw teologicznych oraz autentycznej interpretacji. Wszystko to winno by ponadto zweryfikowane praktyk codziennej s逝瘺y Bo瞠j przy o速arzu. Te zadania naukowo-badawcze zamierza realizowa Instytut Teologii Pastoralnej KUL w bliskiej wsp馧pracy z diecezjalnymi o鈔odkami odnowy liturgicznej oraz licznym gronem wsp馧pracownik闚 i dzia豉czy terenowych. Przez swe prace zesp馧 naukowc闚 Katedry Liturgiki KUL pragnie spe軟ia rol o鈔odka badawczo-konsultatywnego, wychodz帷 naprzeciw inicjatywom, kt鏎ym w skali og鏊nokrajowej patronuje Komisja Liturgiczna Episkopatu Polski.

 W ramach spotkania zosta這 wyg這szonych 9 referat闚. Jako pierwszy zabra g這s ks. dr   F.   G r e n i u k.   W swoim referacie Posoborowe wydanie Msza逝 Rzymskiego zapozna zebranych z uk豉dem i tre軼i typicznego wydania Msza逝 Rzymskiego, opracowanego z polecenia Soboru Watyka雟kiego II, a promulgowanego i potwierdzonego powag Ojca 鈍.   P a w  a   VI   przez dekret Kongregacji dla Spraw Kultu Bo瞠go z dnia 26. III. 1970 r. Zadaniem tego referatu, nie zwi您anego 軼i郵e z tematem sympozjum, by這 dokonanie prezentacji tej nowej, kr鏒ko przed sympozjum wydanej nowej ksi璕i liturgicznej, nieznanej jeszcze wi瘯szo軼i uczestnik闚.

 Na zako鎍zenie swojej wypowiedzi referent wyrazi nadziej, 瞠 prace nad t逝maczeniem na j瞛yk polski nowego msza逝 zostan szybko podj皻e, aby bogactwo ukryte w nowej ksi璠ze liturgicznej mog這 owocowa w 篡ciu spo貫czno軼i ko軼ielnej w Polsce.

 W dyskusji dotkni皻o wielu zagadnie zwi您anych z nowym msza貫m. Jednym z wa積iejszych problem闚 by豉 cz瘰to wysuwana trudno嗆, 瞠 nowy msza zagubi bogactwo form zwi您anych ze czci 鈍i皻ych. Odpowiadaj帷 na t trudno嗆, przewodnicz帷y obradom tego dnia   ks.   dr   W.   S c h e n k   zwr鏂i uwag, 瞠 zarzut jest tylko pozornie s逝szny. W istocie bowiem rzeczy nowy msza daje znaczne prerogatywy doboru cz窷ci formularza o 鈍i皻ych. Samo za uporz康kowanie kultu 鈍i皻ych ma na celu zwr鏂enie uwagi na zasadnicze bogactwo liturgii – tajemnic Chrystusa rozpracowywan przez rok liturgiczny.

 W drugim referacie ks.  dr   F.   G r e n i u k   om闚i Ordo Lectionum Missae w aspekcie liturgiczno-prawnym. Na wst瘼ie przedstawi etapy reformy czyta Pisma 鈍. we Mszy 鈍. (zestaw przej軼iowy i zbi鏎 na szczeg鏊ne okoliczno軼i) a po wydanie Ordo Lectionum Missae, na mocy dekretu Ordinem lectionum Kongregacji dla Spraw Kultu Bo瞠go z dnia 25 maja 1969 r. Ksi璕a ta jest wynikiem realizacji wskaza Konstytucji o 鈍i皻ej Liturgii, zalecaj帷ej, by „w obrz璠ach liturgicznych przywr鏂i czytanie Pisma 鈍i皻ego d逝窺ze, bardziej urozmaicone i lepiej dobrane” (a. 35) oraz „otworzy szerzej skarbiec biblijny, tak by w ustalonym przeci庵u lat odczyta wiernym znaczn cz窷 Pisma 鈍i皻ego” (a. 51). Nowy zestaw czyta mszalnych obowi您uje w ca造m Ko軼iele od 30. XI. 1969 r. Przewiduje on w niedziele i 鈍i皻a uroczyste trzy czytania: pierwsze ze Starego Testamentu, drugie z Aposto豉 i trzecie z Ewangelii. W niedziele i uroczysto軼i jest przewidziany potr鎩ny zestaw czyta, u這穎ny w odpowiednie cykle A, B, C przy czym cykl C przypada zawsze na rok, kt鏎ego data dzieli si bez reszty przez 3. Nowy cykl rozpoczyna si w pierwsz niedziel Adwentu, poprzedzaj帷 rok cywilny, na kt鏎y jest przewidziany. W dni ferialne czy powszednie, w kt鏎e obchodzi si wspomnienia obowi您kowe lub dowolne, wzgl璠nie dzie liturgiczny specjalnego okresu roku np. W. Postu s tylko dwa czytania: lekcja i ewangelia. Zestawy czyta na dni ferialne Adwentu, okresu Bo瞠go Narodzenia, W. Postu i okresu Wielkanocy s ka盥ego roku takie same. W ferie za w ci庵u roku, lekcje podane S w dw鏂h cyklach rocznych (I – lata parzyste, II – nieparzyste), ewangelie natomiast ka盥ego roku takie same. Na dni obchod闚 ku czci 鈍i皻ych, w randze wy窺zej ni wspomnienie, podano podw鎩n seri czyta: jedn w Proprium sanctorum, drug, obszerniejsz, w odpowiednim Commune. Znaczn swobod czyta pozostawia Ordo Lectionum Missae dla mszy obrz璠owych, w r騜nych potrzebach i wotywnych. Przy doborze czyta dla nich nale篡 mie na uwadze potrzeby duchowe zebranego zgromadzenia oraz okoliczno軼i celebracji.

 Ponadto referent om闚i postanowienia episkopatu Polski odnosz帷e si do zestawu czyta mszalnych (uchwa造 z dnia 25. V. 1969, 20 III. i 4-5. V. 1970 r). W niedziel i uroczysto軼i czyta si trzy czytania, a w dni powszednie – dwa, przy czym nawet w niedziel mo積a czyta tylko jedn lekcj mszaln, je瞠li racje duszpasterskie przemawiaj za skr鏂eniem czasu trwania liturgii. Na uroczysto軼i 鈍i皻ych przynale膨cych do Proprium Poloniae zestaw czyta episkopatu Polski przewiduje jedynie dwa czytania.

 W dyskusji po wyg這szonym referacie postulowano potrzeb wydania w j瞛yku polskim lekcjonarza ze 酥iewami mi璠zylekcyjnymi dla kantor闚. Zwr鏂ono r闚nie uwag na nowe zadania, kt鏎e nale篡 uwzgl璠ni w formacji kap豉n闚 i innych ministr闚 S這wa Bo瞠go, by byli nale篡cie przygotowani do proklamacji S這wa Pa雟kiego w liturgii.

 Przegl康owi teologicznej my郵i ukrytej w zestawie czyta mszalnych i ich zwi您ku z tematyk roku liturgicznego po鈍i璚ony by referat ks.  dra   W.   D a n i e l s k i e g o.   Rok liturgiczny w czytaniach „Proprium de tempore”. Bior帷 za punkt wyj軼ia nowe zasady teologii roku liturgicznego oraz uk豉d zestawu czyta mszalnych, referent ukaza jak zasady harmonizacji tematycznej i czytania prawie ci庵貫go znajduj zastosowanie w g堯wnych okresach roku liturgicznego: Adwencie, okresie Bo瞠go Narodzenia, W. Postu i okresie Wielkanocnym. W ka盥ym z tych czterech okres闚 przedstawiona zosta豉 najpierw g堯wna my郵 w 鈍ietle norm roku liturgicznego, a nast瘼nie tre嗆 cyklu czyta niedzielnych i codziennych tego okresu, ze szczeg鏊nym wyeksponowaniem ksi庵 Pisma 鈍., charakterystycznych dla danego czasu 鈍i皻ego. W centralnym punkcie zestawu czyta mszalnych znajduje si misterium Chrystusa i historia zbawienia. Nowy porz康ek czyta stara si obj望 ca陰 istotn tre嗆 apostolskiego przepowiadania o Jezusie, kt鏎y jest „Panem i Chrystusem” (Dz 2, 36), kt鏎y wype軟i Pisma swoim 篡ciem, przepowiadaniem, a zw豉szcza swoj tajemnic paschaln. Chrze軼ijanin przez wiar, nadziej i mi這嗆 winien coraz bardziej 鈍iadomie w陰cza si w tajemnic Pana. Dlatego te nowy porz康ek czyta mszalnych stara si ukazywa, 瞠 Ko軼i馧 dzisiaj prze篡wa ca貫 misterium zbawienia, kt鏎e zapowiedziane przez prorok闚, a wype軟ione przez Chrystusa, ma si jeszcze dokona w nas. Konsekwencj tego jest to, 瞠 w zestawie czyta uwzgl璠nione zosta這 Pismo 鈍. Starego Testamentu, albowiem Chrystus zak豉da je w swoim przepowiadaniu, 篡ciu i m璚e.

 W konkluzji ukaza referent w czytaniach mszalnych wypowiada si duch danego okresu liturgicznego. Uwzgl璠ni r闚nie czytania 鈍i徠 wchodz帷ych w sk豉d poszczeg鏊nych okres闚 liturgicznych. Pomin掖 natomiast uk豉d czyta czasu zwyk貫go (per annum), gdy zagadnienie to mia這 by tematem referatu biblisty.

 W toku bardzo 篡wej dyskusji poruszono kilka wa磬ich problem闚 teoretyczno-praktycznych. Przede wszystkim zwr鏂ono uwag na trudno軼i w zakresie interpretacji niekt鏎ych czyta, zw豉szcza tekst闚 historycznych ksi庵 Starego Testamentu, dalekich od realizmu 篡cia wsp馧czesnego cz這wieka. Bior帷 to pod uwag nale瘸這by, wed逝g zdania niekt鏎ych dyskutant闚, wprowadzi korekty i zmiany do zestawu czyta, odst瘼uj帷 od zasady ci庵這軼i czytania na rzecz doboru tre軼i zrozumia造ch. Inna grupa uczestnik闚 dyskusji stan窸a na stanowisku, 瞠 tekst闚 nie nale篡 zmienia, ale trzeba znale潭 klucz do ustalenia ich sensu, ukazuj帷 poszczeg鏊ne zdarzenia biblijne na tle ca貫j historii zbawienia. Wszyscy zabieraj帷y g這s wskazywali natomiast na piln potrzeb opracowania przez zesp馧 biblist闚, liturgist闚 i homilet闚 komentarzy do nowych czyta mszalnych.

 Problemowi sposobu przybli瞠nia uczestnikom zgromadzenia liturgicznego poprawnego sensu czyta mszalnych po鈍i璚ony by pierwszy referat drugiego dnia prac sympozjum. Ks.   St.   H a r t l i e b,   proboszcz z Konarzewa, om闚i w nim zagadnienie Komentarz do nowych czyta mszalnych. Tekst tego referatu podany jest poni瞠j.

 W dyskusji postulowano wprowadzenie komentarza przed oracjami. Og鏊nie jednak przewa瘸豉 opinia, aby unika „rozgadania”, dlatego zalecono pomini璚ie komentarza przed oracjami i prefacj, gdy rozbija on jedno嗆 akcji liturgicznej. Zwr鏂ono natomiast uwag na potrzeb ciszy po wezwaniu do modlitwy, by u uczestnik闚 zgromadzenia liturgicznego obudzi 鈍iadomo嗆 stania przed Panem.

 Kolejny referat by dwug這sem po鈍i璚onym zagadnieniu 酥iew闚 mi璠zylekcyjnych. W pierwszej jego cz窷ci ks.  mgr   Z.   B e r n a t   (KUL) om闚i Zasady 酥iewu mi璠zylekcyjnego. Jak zaznaczy prelegent, nowy uk豉d Mszy 鈍. wprowadza hierarchi w鈔鏚 酥iew闚 mszalnych. Na pierwszym miejscu stawia on 酥iewy przewodnicz帷ego zgromadzenia liturgicznego; nast瘼nie 酥iewy nale膨ce do ca貫go ludu np. Ojcze nasz; potem 酥iewy b璠帷e samoistnym obrz璠em np. Gloria, psalm responsoryjny, Sanctus, aklamacja po podniesieniu czy 酥iew po komunii; wreszcie 酥iewy towarzysz帷e np. na wej軼ie, przy sk豉daniu dar闚, 豉maniu chleba czy komunii. Wi璚ej uwagi po鈍i璚i prelegent 酥iewom mi璠zylekcyjnym. Pierwszy z tych 酥iew闚 nowy uk豉d Mszy 鈍. okre郵a jako integraln cz窷 liturgii s這wa. Wykonuje si go zawsze po pierwszym czytaniu. Ma on charakter 酥iewu medytacyjnego. Celem jego jest, by lud przyswoi sobie us造szane S這wo Bo瞠. Tekst tego psalmu powinien by odpowiednio dobrany do tre軼i czyta, a nale篡 go tak wykona, aby uczestnicy zgromadzenia liturgicznego mogli go dobrze zrozumie. Psalm medytacyjny powinien by od酥iewany przez specjalnego kantora (psalmist) na przemian z ludem, kt鏎y odpowiada na pouczenie Bo瞠 przez kr鏒ki refren (responsum). W braku kantora nale篡 psalm ten obowi您kowo odrecytowa. Nieco inny charakter ma 酥iew po drugim czytaniu, poprzedzaj帷y czytanie ewangelii. Mo瞠 nim by Alleluia z wersetem, 酥iew towarzysz帷y procesji z ksi璕, traktus lub sekwencja. Wykonawc tego 酥iewu mo瞠 by kantor lub ch鏎 czy specjalna schola.

 Drugi z prelegent闚 ks.   mgr   St.   Z i e m i a  s k i   SJ z Krakowa om闚i 酥iewy mi璠zylekcyjne od strony formy muzycznej w wypowiedzi zatytu這wanej: Polski psa速erz liturgiczny. Referent zwr鏂i uwag na trudno軼i w zakresie przyswajania przez lud 酥iew闚 d逝窺zych, o zr騜nicowanym uk豉dzie muzycznym. Zaproponowa wi璚 dla ludu 酥iewy okresowe, wed逝g melodii opracowanych na jeden okres liturgiczny. Wprawdzie we Francji opracowano specjalny psa速erz z antyfonami; niekiedy nawet jeden psalm na kilka antyfon, ale wykonywanie takich 酥iew闚 jest do嗆 skomplikowane przy du篡m zgromadzeniu liturgicznym. Naj豉twiejszym rozwi您aniem by這by wi璚 opracowanie kilku wzor闚 melodii dla antyfon, z mo磧iwo軼i podstawiania pod nie r騜nych tekst闚. Prelegent zwr鏂i uwag na to, 瞠 teksty 酥iew闚 mi璠zylekcyjnych nie mog by parafrazami tekst闚 biblijnych. Natomiast wi瘯sz swobod m鏬豚y odznacza si dob鏎 psalm闚 u篡wanych poza 酥iewami mi璠zylekcyjnymi sk豉daj帷y si na psa速erz polski. Obejmowa豚y on teksty z melodiami o charakterze recytacji zrytmizowanej lub 酥iewu pie郾iowego.

 Nawi您uj帷 do tre軼i referatu postulowano w dyskusji opracowanie psa速erza na u篡tek liturgiczny, w oparciu o wzory obcoj瞛yczne. Bior帷 pod uwag udzia w liturgii wiernych wskazane by這by zw豉szcza opracowanie w najbli窺zym czasie zestawu psalm闚 i respons闚 na poszczeg鏊ne okresy roku liturgicznego.

 W nowe i obszerne zagadnienie wprowadzi uczestnik闚 sympozjum referat ks.  dr   M.   B r z o z o w s k i e g o   (KUL) Homilia w 鈍ietle wymaga porz康ku czyta mszalnych. Nawi您uj帷 do okre郵enia homilii przyj皻ego przez dokumenty soborowe podkre郵i referent, 瞠 stanowi ona integraln cz窷 liturgii. Homilia ma ukazywa ci庵le na nowo, na czym polega nasza wewn皻rzna wsp鏊nota z Chrystusem, wydaj帷ym si za braci ku chwale Ojca. Jest ona kontynuacj tekst闚 biblijnych. Dlatego przed wyg這szeniem jej nale篡 dobrze zrozumie sens perykopy korzystaj帷 z osi庵ni耩 wsp馧czesnej egzegezy naukowej. W wyk豉dzie jednak nie mo積a zatrzyma si na kwestiach czysto egzegetycznych, czy potraktowa teksty biblijne jako dokument historyczny lub archeologiczny. Przepowiadanie s這wa ma bowiem ukaza jak B鏬 przez swe s這wa ujawnia swoje dzia豉nie zbawcze i udziela si ludziom. Nale篡 wykaza jak zapowiedzi Starego Testamentu otrzymuj swoje pe軟e wype軟ienie w Nowym Testamencie. Za punkt wyj軼ia dla homilii obok tekst闚 biblijnych mog pos逝篡 tak瞠 inne teksty z liturgii dnia. Nie wolno jednak wychodzi poza ramy odczytanych tekst闚. Przy doborze tematu nale篡 uwzgl璠ni: teksty perykop biblijnych, okres liturgiczny, celebrowane misterium oraz aktualne potrzeby uczestnik闚 zgromadzenia liturgicznego. Nawi您uj帷 do tre軼i liturgicznych powinno si w kilkuletnim (3-letnim) cyklu om闚i ca這嗆 depozytu wiary. W sposobie na鈍ietlania prawd wiary nale篡 jednak unika doktrynalizmu, a wzorowa si na biblijnym stylu przepowiadania, strzeg帷 si jednak niezrozumia造ch obraz闚. W g這szeniu homilii trzeba uwzgl璠ni przede wszystkim trzy zasady:

  1. personalistyczn, przez ukazanie w jaki spos鏏 B鏬 osobi軼ie wkracza dzi w nasze 篡cie;
  2. dynamiczn, przez wskazanie, 瞠 dzia豉nie Bo瞠 dzi stanowi aktualizacj dzia豉nia Boga zapowiedzianego w Starym Testamencie, dokonanego w Chrystusie i zmierzaj帷ego ku paruzji;
  3. egzystencjaln, przez wykazanie w jaki spos鏏 dzia豉nie Bo瞠 dotyka najbardziej istotnych problem闚 篡cia ludzkiego.

 Bior帷 pod uwag to, 瞠 kaznodziejstwo w obr瑿ie liturgii przyjmuje zasadniczo posta homilii, postawiono w dyskusji pytanie, gdzie w duszpasterstwie parafialnym nale瘸這by zmie軼i problemy wiary o charakterze filozoficzno-teologicznym np. zagadnienie poznawalno軼i Boga, nie鄉iertelno軼i duszy, prawa naturalnego itp. Zabieraj帷y w dyskusji proponowali po鈍i璚i tego typu tematom rekolekcje, specjalne pogadanki, godziny biblijne, a mo瞠 nawet sta陰 katechez dla doros造ch np. p馧godzinny wyk豉d przed sum niedzieln.

 Soborowa odnowa liturgii zwr鏂i豉 przede wszystkim uwag na przywr鏂enie liturgii jej formy spo貫cznej, z podzia貫m r鏊 w zgromadzeniu liturgicznym. Poszczeg鏊ne funkcje liturgiczne ministr闚 liturgii s這wa om闚i ks.   dr   F.   B l a c h n i c k i   (KUL) w referacie Wykonawcy liturgii s這wa i ich przygotowanie. Jak zaznaczy prelegent, dzi瘯i przyj璚iu w obecnej liturgii zasady o podziale r鏊 w zgromadzeniu liturgicznym powi瘯szy豉 si znaczna liczba wykonawc闚 liturgii s這wa. Nale膨 do nich: kap豉ni, diakoni, subdiakoni, lektorzy, kantorzy, psalmi軼i, komentatorzy oraz cz這nkowie scholi liturgicznej. Celem, ku kt鏎emu ma zmierza formacja poszczeg鏊nych uczestnik闚 liturgii s這wa jest to, by s逝篡li wsp鏊nocie, zjednoczeni z Bogiem i mi璠zy sob. Przede wszystkim wykonawcy liturgii maj by aktywnymi cz這nkami wsp鏊noty, 篡wymi jej kom鏎kami. Praktycznym zadaniem przy ich kszta販eniu ma by nie tylko przekazanie im potrzebnej wiedzy i umiej皻no軼i (p豉szczyzna techniczna), ale zw豉szcza formacja religijno-osobowa, obejmuj帷a zrozumienie sensu i ducha wiary oraz osobowe w ni zaanga穎wanie (prze篡cie).

 Przygotowanie kap豉n闚 do s逝瘺y ludowi Bo瞠mu w odnowionej liturgii stanowi obowi您ek biskup闚; natomiast nad formacj liturgiczn innych wykonawc闚 liturgii czuwa Krajowe Duszpasterstwo S逝瘺y O速arza. Koncepcja wychowawcza wykonawc闚 liturgii s這wa obejmuje dwa etapy. Zadaniem programu pierwszego stopnia jest przygotowanie jednostki do funkcji lektora przez formacj biblijn, liturgiczn, dykcyjn i ascetyczn. Ten etap ko鎍zy uroczyste przyj璚ie ch這pca do s逝瘺y lektor闚. Natomiast program drugiego stopnia obejmuje pe軟e wychowanie w duchu liturgii. S逝膨 do tego rekolekcje 15-dniowe z metod ewangelicznej rewizji 篡cia oraz zasada tygodniowych spotka wychowawczych. Tego typu program formacyjny mo瞠 obj望 zar闚no ch這pc闚, jak i dziewcz皻a.

 W dyskusji po referacie uwzgl璠niono szereg praktycznych zagadnie zwi您anych z organizowaniem grup liturgicznej s逝瘺y o速arza.

 Z wprowadzeniem nowego zestawu czyta mszalnych wi捫e si szereg nowych problem闚 praktyczno-duszpasterskich. Temu aspektowi praktycznemu po鈍i璚ony by ostatni referat sympozjum – Nowe czytania mszalne w 篡ciu wsp鏊noty parafialnej, wyg這szony przez ks.   dr   W.   S c h e n k a.

 Jak zaznaczy prelegent na wst瘼ie swojej wypowiedzi, w odnowionej liturgii mszalnej zwraca si na prymat S這wa Bo瞠go. S這wo Bo瞠 jest tym, co przynosi zbawienie. Aby jednak mog這 ono osi庵n望 ten cel, musi by g這szone w spos鏏 poprawny i zrozumia造. St康 rodz si liczne praktyczne postulaty pod adresem wszystkich ministr闚 S這wa Bo瞠go w liturgii. 安i皻e teksty musz by wypowiadane poprawnie, z w豉軼iw dykcj i przy odpowiednim nat篹eniu g這su. Nawet w dni powszednie nale篡 korzysta z radiofonizacji. Zrozumieniu za przez wiernych duchowej tre軼i czyta ma s逝篡 wprowadzaj帷e s這wo celebransa, wyg豉szane przed aktem pokutnym lub przed czytaniami. Wprowadzenia te winny by jednak nale篡cie przygotowane, by unikn望 rozpraszaj帷ego uwag „rozgadania”. Podkre郵aj帷 godno嗆 S這wa Bo瞠go trzeba jednocze郾ie wychowywa wiernych do skupionego, modlitewnego s逝chania s堯w Pana w ciszy i odpowiedniej postawie zewn皻rznej. Okazj do tego b璠zie zar闚no sama liturgia s這wa, jak r闚nie cz瘰to organizowane wieczory biblijne lub nabo瞠雟two s這wa Bo瞠go. Celem bowiem tych ostatnich jest wprowadzenie s逝chaczy przez lektur Pisma 鈍. w rozmaite aspekty misterium zbawienia, umo磧iwiaj帷 im jego dog喚bne poznanie. Wierni ucz si podczas tej wsp鏊nej lektury traktowa Pismo 鈍. z religijn czci, a S這wo, kt鏎e zawarte jest w Biblii przyjmuj z wiar jako S這wo Bo瞠, S這wo ci庵le 篡we, domagaj帷e si 鈍iadomego przyj璚ia i odpowiedzi. Nale篡 przy tym zawsze pami皻a o tym, 瞠 czytania biblijne maj by pokarmem dla wsp馧czesnego cz這wieka. Musz by wi璚 tak dobrane i podane, aby ch皻nie by造 przez niego przyj皻e i zasymilowane. Owocem tej asymilacji b璠zie w豉軼iwe uformowanie 鈍iadka Chrystusa w鈔鏚 braci.

 W陰czenie do liturgii mszalnej nowego doboru czyta mo瞠 jednak wyzwoli pewne opory ze strony zar闚no duszpasterzy, jak i wiernych. Za najpowa積iejszy z nich mo積a uzna, sygnalizowan tu ju trudno嗆 z tekstami zaczerpni皻ymi ze Starego Testamentu, skierowanymi do ludzi odleg貫j kultury, o swoistej mentalno軼i i w豉snej wizji Boga. Sama zreszt liturgia s這wa mo瞠 by uznana za zbyt d逝g i st康 powstanie tendencja do jej skracania lub opuszczania (przez wiernych). Przez odej軼ie od dawnego porz康ku czyta, jak zaznaczaj ich obro鎍y, marnuje si wiekowy dorobek kaznodziejski.

 Bior帷 pod uwag te trudno軼i, mo積a jednak wskaza na mo磧iwo嗆 ich rozwi您ania. Jak si wydaje, najbardziej decyduj帷e znaczenie w tym wzgl璠zie winna mie g喚bsza formacja biblijno-liturgiczna tak duchownych, jak i 鈍ieckich. Praca ta musi zmierza ku kszta速owaniu nowej 鈍iadomo軼i religijno-biblijnej chrze軼ijanina, by umia on w czytaniach Pisma 鈍. odnale潭 istotn tre嗆 misterium zbawienia. Nawet w stylu Starego Testamentu znajdzie on wa積e akcenty religijne np. duch wdzi璚zno軼i. Osobny problem stanowi przek豉d liturgicznych tekst闚 biblijnych, by zosta豉 utrzymana r闚nowaga mi璠zy wierno軼i wobec orygina逝 a sposobem my郵enia i wyra瘸nia si ludzi, dla kt鏎ych s przeznaczone. Czytania liturgiczne winny by zrozumia貫, aby m鏬 by osi庵ni皻y najwa積iejszy cel liturgii tzn. udzielenie przez cz這wieka s這wnej i 篡ciowej odpowiedzi na skierowane do niego S這wo Bo瞠.

 Po kr鏒kim om闚ieniu problematyki sympozjum nale篡 jeszcze wspomnie o jego cennej oprawie, jak stanowi造 codzienne celebry liturgiczne. Uczestnictwo we Mszy 鈍. koncelebrowanej przez liczn grup kap豉n闚, kszta速owano codziennie innym sposobem wed逝g mo磧iwo軼i przewidzianych przez nowy Msza Rzymski, przy zastosowaniu w ca貫j rozci庵這軼i j瞛yka polskiego. Swoje role i funkcje zgodnie z przepisami i duchem liturgii spe軟iali wi璚: przewodnicz帷y zgromadzenia i pozostali celebransi, lektorzy, kantorzy, psalmi軼i, komentatorzy, schola i lud. Przez to ukazana zosta豉 czynna rola wszystkich cz這nk闚 zgromadzenia liturgicznego. Dzi瘯i temu, 瞠 wszystkie role w tym zgromadzeniu liturgicznym by造 starannie przygotowane, a wierni wychowani do czynnego uczestnictwa w liturgii, celebra przebiega豉 w nastroju skupienia i modlitwy, stwarzaj帷 dla uczestnik闚 niezapomniane prze篡cie religijne. Ten sam nastr鎩 radosnej wsp鏊noty z Panem i bra熤i wyczuwa這 si zar闚no podczas nabo瞠雟twa s這wa Bo瞠go w pierwszym dniu sympozjum, jak r闚nie w czasie nieszpor闚, celebrowanych dnia drugiego. Wzorowe sprawowanie liturgii ogromnie u豉twia wystr鎩 ko軼io豉, dostosowany przez miejscowego proboszcza do potrzeb odnowionej liturgii. Uda這 si tu urzeczywistni na co dzie idea soborowej odnowy liturgii, ukaza Msz 鈍. jako zgromadzenie liturgiczne ludu Bo瞠go, z podzia貫m funkcji oraz 鈍iadomym i aktywnym uczestnictwem ca貫j spo貫czno軼i wiernych. Sprawdzi豉 si przy tym zasada, 瞠 wierni nale篡cie wprowadzeni w odnowion liturgi, przyjmuj j ch皻nie i ze zrozumieniem.

 Trzydniowe prace sympozjum zako鎍zy造 si ko鎍ow dyskusj zbieraj帷 wyniki obrad. W podsumowaniu tym zwr鏂ono zw豉szcza uwag na pal帷e problemy i potrzeby. Wskazano, 瞠 odnowa liturgiczna domaga si przede wszystkim nowej 鈍iadomo軼i, nowych poj耩 i nowego stylu my郵enia i warto軼iowania. Na t 鈍iadomo嗆 musi sk豉da si oparte na przemy郵eniach historyczno-teologicznych poznanie z jednej strony pomy貫k i jednostronno軼i tradycyjnej koncepcji liturgii, z drugiej za, pr鏏a g喚bszego, teologicznego rozumienia sensu, celu i potrzeb aktualnie przeprowadzanej odnowy. U podstaw odnowy liturgii winna zw豉szcza znale潭 si teologia zgromadzenia eucharystycznego, nie tylko na nowo przemy郵ana, ale naprawd prze篡ta. Konkretnym celem odnowionej liturgii jest doprowadzenie ludu Bo瞠go, zebranego przy o速arzu dla sprawowania pami徠ki Pana do tej 鈍iadomo軼i, 瞠 stanowi on 篡w wsp鏊not Bo膨, a zarazem 篡wy znak i objawienie tajemnicy Ko軼io豉, kt鏎y przez braterskie spotkania buduje si i urzeczywistnia. Ku temu powinny d捫y wszelkie postacie reformy. Nie zatrzymuj帷 si na rubrycystycznych i zewn皻rznych zmianach winno si zmierza ku kszta速owaniu wewn皻rznych postaw i osobowej odpowiedzi udzielanej Bogu w 篡ciu prawdziwie chrze軼ija雟kim. Zak豉da to pog喚bion formacj liturgiczn zar闚no kap豉n闚, jak i wiernych. Podtrzymywanie i inspirowanie ruchu odnowy Ko軼io豉 przez liturgi domaga si utworzenia o鈔odk闚 liturgicznych w skali krajowej i diecezjalnej. Piln potrzeb naszych czas闚 jest formowanie zw豉szcza grup apostolatu liturgicznego przy ko軼io豉ch przoduj帷ych w realizacji odnowy liturgii. Grupy te dzia豉造by pod bezpo鈔edni opiek kurialnego referatu duszpasterstwa liturgicznego, powi您anego z kolei z roboczym zespo貫m liturgist闚 stanowi帷ym Og鏊nopolski O鈔odek Duszpasterstwa Liturgicznego.

 Po wydaniu nowych ksi庵 liturgicznych spraw wielkiej wagi staje si zagadnienie ich przek豉du. Tego rodzaju prace powinny by prowadzone przez zesp馧 ekspert闚 (zalicza豚y si do niego: teolog, liturgista, filolog j瞛yka 豉ci雟kiego, polonista, poeta i muzykolog), a nie, jak cz瘰to bywa這 dot康, indywidualnie. Tak przygotowane t逝maczenie powinno by z kolei poddane krytycznej ocenie licznych specjalist闚 oraz wypr鏏owane w o鈔odkach eksperymentalnych.

 Opr鏂z powy窺zych problem闚 za pilne uznano:

  1. opracowanie dla kap豉n闚 na najbli窺zy rok wst瘼nych wprowadze do liturgii niedzielnej i 鈍i徠ecznej;
  2. opracowanie wyboru psalm闚 i respons闚 zestawionych na poszczeg鏊ne okresy roku ko軼ielnego;
  3. przygotowanie psa速erza liturgicznego;
  4. potrzeby wydawnicze:
    1. wytypowanie warto軼iowych zagranicznych komentarzy liturgicznych i przek豉d ich na j瞛yk polski;
    2. seryjne wydawanie komentarzy z homili na ka盥 niedziel i 鈍i皻o obowi您kowe;
    3. publikowanie kr鏒kich wprowadze liturgicznych na niedziele i 鈍i皻a w czasopismach katolickich;
  5. zorganizowanie zespo逝 dla formacji biblijno-liturgicznej ksi篹y;
  6. popieranie nowej tw鏎czo軼i muzyczno-liturgicznej i organizowanie w tym celu konkurs闚 pod patronatem Instytutu Muzykologii KUL.

 Na zako鎍zenie dyskusji podj皻o decyzj, 瞠 nast瘼ne sympozjum, kt鏎ego tematem b璠zie sakrament chrztu 鈍. i zwi您ana z nim problematyka inicjacji chrze軼ija雟kiej, odb璠zie si w dniach 22-25 czerwca 1971 roku.

 Ze wzgl璠u na wa積o嗆 i aktualno嗆 zagadnie poruszanych w czasie sympozj闚, wskazane by這by, aby w tego typu spotkaniach bra這 udzia liczniejsze grono ksi篹y i 鈍ieckich aktywist闚 liturgicznych, kt鏎ym bliska jest sprawa odnowy liturgicznej w Polsce.

Ks. Jerzy Kope CP, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. III, s. 102

Stanis豉w Hartlieb

2. Komentarz liturgiczny

 S這wem „komentarz” mo積a okre郵i:

  1. Ksi捫ki, podr璚zniki zawieraj帷e odpowiednie opracowania liturgii, jej obrz璠闚, modlitw oraz perykop.
  2. Interwencje przygotowanego odpowiednio chrze軼ijanina podczas samej liturgii.

 Odpowiednia literatura jest jak najbardziej potrzebna. Nawet kap豉ni, kt鏎zy uko鎍zyli seminarium w kilku ostatnich latach, nie s ju „na bie膨co” tak w rozumieniu odnowionej liturgii, jak r闚nie w znajomo軼i wsp馧czesnej egzegezy. R闚nocze郾ie program wyk豉d闚 seminaryjnych w dziedzinie liturgiki i egzegezy ci庵le jeszcze jest niewystarczaj帷y w stosunku do wymaga postawionych przez liturgiczn odnow.

 Odno郾ie perykop skrypturystyczny熩 znajdujemy pomoc w powa積ej polskiej literaturze egzegetycznej oraz w specjalistycznych opracowaniach w j瞛ykach obcych. Wysuwa si tu na miejsce czo這we:

 T.   M a e r t e n s   –   J.   F r i s q u e,   Guide de l'Assemblée Chretienne 1 . W dziewi璚iu (400-500-stronicowych) tomach podane s: egzegeza wszystkich perykop tzw. temporale oraz zwi您ane z tematem, szczeg鏊nie odno郾ie perykop niedzielnych, uwagi doktrynalne, refleksje teologiczne ukazuj帷e i podkre郵aj帷e zwi您ek danej perykopy z Eucharysti. Powa積e to dzie這 wychodzi r闚nocze郾ie w o鄉iu j瞛ykach.

 Assemblées du Seigneur 2  – redagowane w opactwie 鈍. Andrzeja w Brugges. Ca貫 opracowanie obejmuje 67 tomik闚 stustronicowych. Seria ta, w odr騜nieniu od opracowania om闚ionego wy瞠j, nie oddziela egzegezy od i uwag doktrynalnych, lecz jeden aspekt przeplata si z drugim. Tak Guide... jak Assemblées... pomijaj obecnie ca趾owicie uwagi historyczno-liturgiczne odnosz帷e si do perykop oraz ca造ch formularzy, cho uwagi takie by造 zawarte w wydaniach przedsoborowych omawiaj帷ych perykopy Msza逝 Trydenckiego.

 La Bible du dimanche 3  – na 860 stronach podaje tekst wszystkich peryop niedzielnych i wa積ych 鈍i徠 oraz kr鏒ki komentarz wst瘼ny do ka盥ej ksi璕i i perykopy. Perykopy, poprzedzone komentarzem, u這穎ne s w kolejno軼i przyj皻ej tradycyjnie w wydaniach Pisma 鈍. Jest to praca oryginalna w uj璚iu. Nie znajdziemy w niej 軼is貫j, naukowej egzegezy. Autorzy, do kt鏎ych nale篡 grupa laik闚 oraz kap豉n闚, tak t逝macz we wst瘼ie cel tego opracowania: „Wiedzie, co te s這wa chcia造 powiedzie ludziom z tamtej epoki, nam nie wystarcza. Chcieliby鄉y, aby ten tekst m闚i do nas. Je郵i tak mo積a si wyrazi, nie weszli鄉y w s這wa Biblii. Stoj帷 z boku, na zewn徠rz, pytali鄉y, aby otrzyma z Biblii S這wo Boga, kt鏎e o鈍ieci, przemieni, os康zi i wstrz捷nie naszym dzisiejszym 篡ciem. My鄉y walczyli z tymi starymi tekstami: nie puszcz ci, a mi nie powiesz swego imienia, a nie przem闚isz do mnie, cz這wieka XX wieku” 4 .

 Interwencje w czasie liturgii, szczeg鏊nie Mszy 鈍. wymagaj dobrej jej znajomo軼i. Dla osi庵ni璚ia tego celu konieczne jest przestudiowanie przynajmniej Konstytucji o 鈍. Liturgii oraz Konstytucji dogmatycznej o Ko軼iele, jak r闚nie instrukcji Eucharisticum Misterium i Institutio Generalis Missalis Romani. Powa積 pomoc b璠 opracowania komentator闚. Bardzo warto軼iow pozycj w tej dziedzinie jest instrukcja wydana w r. 1969 dla kraj闚 m闚i帷ych j瞛ykiem francuskim 5 . Podaje ona r闚nolegle, na dw鏂h odpowiadaj帷ych sobie stronach, uzasadnienia teologiczno-liturgiczne oraz praktyczny obraz danego obrz璠u.

 Aby zrozumie i dobrze komentowa odnowion liturgi mszaln, trzeba podkre郵i wielorakie jej aspekty. Ostatnie wieki patrzy造 na Msz 鈍. prawie wy陰cznie jako na Ofiar. Dzisiaj dostrzegamy we Mszy 鈍. aspekt dzi瘯czynny, katechetyczny i wsp鏊notowy.

 Chrystus z這篡 siebie w ofierze gratias agens, benedicens Deum. Wiele zamieszania w zrozumienie wyra瞠nia benedicens wprowadzi znak krzy瘸 jeszcze nie tak dawno czyniony w tym momencie nad postaci chleba. W 鈍iadomo軼i wielu zaciera on ca趾owicie wa積 prawd o pobo積o軼i eucharystycznej, czyli dzi瘯czynnej. Jest ona jednak istotn dla starego Przymierza oraz dominuje w liturgii i 篡ciu pierwszych wiek闚 Ko軼io豉. Syn Bo篡 sta si naszym bratem, aby Ojcu Przedwiecznemu okaza wdzi璚zno嗆 i nale積 Stw鏎cy cz這wieka. Dlatego odda Mu ca趾owicie swe 篡cie. Chrystus pragn掖 r闚nocze郾ie na t sam drog wprowadzi ca陰 ludzko嗆 i dlatego s這wem swoim i ca造m 篡ciem objawia Dobr Nowin o Ojcu. Nadal czyni to w ka盥ej Mszy 鈍., r闚nie w jej liturgii s這wa. Cz這wiek rozumiej帷y szlachetne powo豉nie do wdzi璚zno軼i, wdzi璚znego uwielbienia Stw鏎cy i Zbawiciela, ws逝chuje si w S這wo Bo瞠 oraz w陰cza si w wdzi璚zne oddanie si Chrystusa Ojcu. W tym na鈍ietleniu ca豉 Msza 鈍., r闚nie liturgia s這wa, jest Eucharysti Chrystusa i nasz.

 Ca豉 Msza 鈍. i w og鏊e liturgia jest katechez, nie tylko kultem oddawanym Bogu przez cz這wieka (KL 33). Przecie Chrystus uczy w niej s這wem, kt鏎ego zlekcewa瞠nie w 瘸dnym wypadku nie jest rzecz b豉h (grzech powszedni?!), oraz uczy uobecnion w eucharystycznych znakach Ofiar swego 篡cia jak r闚nie ka盥ym znakiem liturgicznym, ka盥ym obrz璠em, modlitw.

 „Jezus mia umrze..., by rozproszone dzieci Bo瞠 zgromadzi w jedno” (J 11, 51-52). Imi w豉sne Ko軼io豉 to quahal, ecclesia, zgromadzenie. „Ko軼i馧 ujawnia si przede wszystkim w pe軟ym i czynnym uczestnictwie ca貫go Ludu Bo瞠go w tych samych obchodach liturgicznych, zw豉szcza w tej samej Eucharystii, w jednej modlitwie, przy jednym o速arzu pod przewodnictwem biskupa otoczonego kap豉nami i s逝gami o速arza” (KL 41). Msza 鈍. jest zatem zgromadzeniem, jest w szczeg鏊ny spos鏏 „znakiem jedno軼i, w瞛貫m mi這軼i” (KL 47), znakiem jednej Rodziny Bo瞠j. Msza 鈍. jak ka盥y inny znak liturgiczny, objawia jedno嗆 w Chrystusie oraz domaga si tej jedno軼i, prowadzi do niej. W豉軼iwe urzeczywistnienie tej zasady w liturgii w og鏊e, a w Mszy 鈍. w szczeg鏊no軼i jest rzecz wa積. W Eucharystii bowiem spotykamy si z Chrystusem „na co dzie”.

 Aby odnowiona liturgia mog豉 przynie嗆 skutki zamierzone i oczekiwane przez Ko軼i馧, powinna by dobr katechez. Jak to osi庵n望? Liturgia jest sprawowana obecnie w j瞛yku ojczystym, zrozumia造m dla uczestnik闚, wolna jest od wielu nieraz archeologicznych formu i obrz璠闚 i dlatego powinna by sama w sobie jak najbardziej czytelna, komunikatywna. Jednak jest zbudowana z najrozmaitszych element闚 i trzeba w這篡 wiele osobistego wysi趾u, aby uczyni z niej jedno嗆, jakby jednostk lekcyjn.

 Dobra katecheza domaga si jednej my郵i przewodniej. W budowaniu i ukazaniu tej jedno軼i kluczowe znaczenie ma homilia. Sama homilia jednak nie wystarcza, chocia瘺y dlatego, 瞠 jest dopiero pod koniec liturgii s這wa.

 Missale Romanum 1970 zawiera szczeg馧 bardzo instruktywny. W formularzach na niedziele „zwyk貫” znajdujemy dwie antyfony ad communionem. Dlaczego? Odpowied wyja郾iaj帷 czytamy na str. 339: „Una vel altera seligi potest, iuxta opportunitatem, illam tamen praeferendo, quae cum Evangelio Missae forte concordat”. Na tej samej stronie zauwa瘸my jeszcze jedn ciekaw rubryk, kt鏎a wyja郾ia, 瞠 w „zwyk貫” dni powszednie mo積a u篡 kt鏎egokolwiek formularza z trzydziestu czterech niedzielnych „attenta utilitate pastorale fidelium”. Ta utilitas to m.in., a mo瞠 przede wszystkim jedno嗆 tematyczna 酥iew闚 procesyjnych, modlitw prezydencjalnych i powszechnej, jedno嗆 konkretnej liturgii mszalnej z perykopami skrypturystycznymi, psalmem responsoryjnym i homili.

 Dotychczas, wed逝g Msza逝 Trydenckiego, w dni powszednie tygodnia korzystali鄉y prawie zawsze (z wyj徠kiem Wielkiego Postu) z formularza poprzedzaj帷ej niedzieli. Obecnie w „zwyk造” dzie powszedni zaczynamy przygotowywanie liturgii mszalnej od zapoznania si z perykopami oraz psalmem responsoryjnym, wyznaczonymi na ten dzie. Do tych tekst闚 dopiero, na kt鏎ych opieramy sw homili, dobieramy wszystkie inne elementy liturgii: modlitwy prezydencjalne, modlitw powszechn, 酥iewy procesyjne. Np. do perykop XXVI tygodnia „zwyk貫go” w latach parzystych odpowiednia b璠zie modlitwa powszechna z niedzieli XXXII „zwyk貫j”, modlitwy prezydencjalne m闚i帷e o cierpliwo軼i, 酥iewy w rodzaju W krzy簑 cierpienie. W tym bowiem tygodniu czytane s perykopy skrypturystyczne z ksi璕i Hioba. Nie b璠zie to jednak aktualne nawet w tym samym tygodniu w latach nieparzystych, gdy wprawdzie b璠ziemy czyta te same pery kopy ewangeliczne, lecz ksi璕 Hioba zast徙i perykopy z Zachariasza, Nehemiasza oraz Barucha i odpowiednio inne psalmy responsoryjne.

 Nawet najlepiej dobrane elementy konkretnej liturgii, same z siebie nie tworz jedno軼i. Wiadome jest, 瞠 np. perykopy skrypturystyczne przez wi瘯sz cz窷 roku nie s dobierane tematycznie. Dyskusje na r騜nych poziomach, w r騜nych zespo豉ch, w ramach prac przygotowawczych do OLM wykaza造, 瞠 powszechna jest opinia, i nie nale篡 wprowadza do liturgii jedno軼i w豉軼iwej podr璚znikom teologicznym, scholastycznym i katechizmom podobnie u這穎nym. Jedno嗆 liturgii bazuje na innych podstawach, jej w豉軼iwych. W budowaniu tej jedno軼i obok wspomnianej ju homilii 酥ieszy nam z pomoc komentarz liturgiczny.

 Dzisiaj, po ukazaniu si IGMR, trzeba m闚i o dw鏂h rodzajach komentarza:

  1. Komentarz   i n i c j a c y j n y   narodzi si oficjalnie z chwil wydania ostatniego dokumentu liturgicznego pontyfikatu Piusa XII, a mianowicie instrukcji Kongregacji Obrz璠闚 o muzyce sakralnej i liturgii z dnia 3 wrze郾ia 1958 r. Obszerne om闚ienie tego uj璚ia komentarza znajduje si m.in. w Wprowadzeniu do liturgii 6  oraz w „Mszy 鈍.” 7 
  2. Komentarz   j e d n o c z  c y   spotykamy w konkretnych ramach dopiero w IGMR, a wi璚 w r. 1969 8 .

 Przed szczeg馧owym om闚ieniem i odr騜nieniem obu rodzaj闚 komentarza, trzeba koniecznie przyj望 jako zasad, 瞠 komentator nie jest sprawozdawc radiowym. Uczestnicy liturgii widz obrz璠y, nie potrzeba wi璚 im m闚i co si w tym momencie dzieje, co czyni celebrans, czy kto inny wype軟iaj帷y powierzon mu funkcj. Nie nale篡 tego obecnym opowiada, jedynie trzeba czasem wyt逝maczy sens dokonywanego obrz璠u, jego zwi您ek z ca這軼i danej liturgii.

 Niejeden przepis podany w tej materii w instrukcji z r. 1958 zosta ju zdezaktualizowany przez najnowsze dokumenty odnowy liturgicznej. Do takich nale篡 np. zakaz komentowania przez niewiast, pozwolenie wchodzenia na ambon. Staraj帷 si uj望 zasady kieruj帷e dzisiaj tym komentarzem, nale篡 podkre郵i:

  1. Celem tego komentarza jest t逝maczenie sensu poszczeg鏊nych obrz璠闚, np. postawy, okadzania, poca逝nku o速arza. Niekt鏎e tematy dobrze b璠zie om闚i uprzednio w specjalnej homilii, aby potem mo積a by這 przypomnie jej wyja郾ienia nawet w kilku s這wach.
  2. Komentarz taki jest bardzo potrzebny w trakcie wprowadzania odnowy, gdy zrozumia貫 obrz璠y mog by owocne dla 篡cia ludzi naszych czas闚. Zmiany bez uprzedniego ich wyt逝maczenia to nieraz poci庵ni璚ia wyra幡ie szkodliwe, odpychaj帷e od Ko軼io豉.
  3. We Mszy 鈍., w kt鏎ej uczestnicz ludzie starsi, nie zawsze b璠zie potrzebny. Gdy zrozumiej sens odnowionych obrz璠闚, nie jest wskazane ci庵le wraca do ich wyja郾iania. Mo積a od czasu do czasu dorzuci now, wzbogacaj帷 zrozumienie my郵. Odnowiona liturgia jest du穎 prostsza, a przez to komentarz taki rzadziej b璠zie potrzebny.
  4. Podczas Mszy 鈍. dla dzieci i m這dzie篡 komentarz ten b璠zie nadal bardzo wskazany. Pozwoli on „na 篡wo dope軟ia” zrozumienie liturgii przekazywane tej cz窷ci Ludu Bo瞠go podczas katechizacji. W豉軼iwo嗆 odprawiania specjalnych Mszy 鈍. dla dzieci i m這dzie篡 jest jednak problemem dyskutowanym i ocenianym r騜norodnie, wydaje si wi璚 wskazane odprawia takie Msze 鈍. przynajmniej od czasu do czasu, gdy mamy zamiar podczas nich prowadzi komentarz inicjacyjny, dostosowany do znajomo軼i tematu u uczestnik闚 takich zgromadze.
  5. W mocy pozostaj odno郾ie tego komentarza przepisy instrukcji z 3 wrze郾ia 1958 r. p. 96: „Wyja郾ienia i wskaz闚ki (monitiones) komentatora powinny by przygotowane na pi鄉ie, nieliczne, umiarkowane, przejrzyste, w odpowiednim czasie spokojnym g這sem wypowiedziane; niech nigdy nie g鏎uj nad modlitwami celebransa (orationibus... numquam superponantur), s這wem, tak nale篡 je u這篡, aby dla pobo積o軼i wiernych by造 pomoc, a nie uszczerbkiem... Komentator niech zwa瘸 na kap豉na odprawiaj帷ego i tak niech towarzyszy 鈍i皻ej czynno軼i, by jej nie op騧nia ani nie przerywa; ca豉 akcja liturgiczna powinna wypa嗆 harmonijnie, godnie i pobo積ie.”

 IGMR zaleca komentarz „jednocz帷y” w czterech momentach Mszy 鈍.: po pierwszej, powitalnej aklamacji celebransa, przed aktem pokuty; przed czytaniami; przed prefacj; przed rozes豉niem zgromadzonych. Celem tego komentarza jest ukaza stosunek danej cz窷ci Wieczerzy Pana do ca這軼i. Ponadto komentarz ma wprowadzi t cz窷 w ca這嗆, aby zbudowa jedno嗆 tematyczn, a ca豉 Msza 鈍. sta豉 si dynamicznie rozwijaj帷 si jedn akcj. Komentator powinien wi璚 ustali i ukaza jedn my郵 przewodni danej liturgii. Celem nie jest tutaj na pierwszym miejscu wyt逝maczenie sensu samego obrz璠u.

 Autorem komentarza zasadniczo powinien by ten, kto g這si homilie, homilia bowiem ma kluczowe znaczenie w odpowiednim „ustawieniu” przewodniej my郵i liturgii. Je郵i g這sz帷y homili nie uk豉da komentarza, powinien przynajmniej przejrze i skorygowa przygotowany tekst gdy, inaczej nie osi庵nie si tak zalecanej i po膨danej jedno軼i my郵i przewodniej.

 Komentarz inicjacyjny powinien czyta raczej kto inny ni celebrans, np. diakon, ale czyta mo瞠 r闚nie laik. Bo jest rzecz w豉軼iw odr騜ni w ten spos鏏 wyja郾ienie od samej liturgii. Cel i znaczenie komentarza jednocz帷ego, om闚ione wy瞠j, uprzywilejowuj tutaj w豉郾ie celebransa. Takie rozwi您anie zaleca wyra幡ie IGMR 11: „ad sacerdotem, munere praesidis coetus congregati fungentem, spectat proferre quasdam monitiones atque formulas introductionis et conclusionis in ipso ritu praevisas”. Zgodnie z t zasad zaleca takie post瘼owanie r闚nie wspomniana ju instrukcja dla kraj闚 u篡waj帷ych j瞛yka francuskiego 9 . Zasada ta odnosi si w spos鏏 szczeg鏊ny do komentarza wst瘼nego, wypowiadanego zaraz po pierwszej, powitalnej aklamacji celebransa. Tutaj chodzi bowiem przede wszystkim o zjednoczenie obecnych.

 Mog by jednak sytuacje zalecaj帷e inne rozwi您anie, np. gdy liturgii przewodniczy go嗆, przypu嗆my misjonarz. W tym wypadku wydaje si by rzecz w豉軼iw, 瞠 komentatorem na pocz徠ku Mszy 鈍i皻ej b璠zie proboszcz, gospodarz danej 鈍i徠yni, kt鏎y w ramach swego wprowadzenia przedstawi i przywita go軼ia, jako cz這nka tej samej rodziny Bo瞠j i powierzy mu przewodniczenie Eucharystii. Podobna sytuacja mo瞠 by podczas prymicji, wizytacji biskupiej i w innych okoliczno軼iach.

 Z a l e c e n i a   o g  l n e

 IGMR nie powtarza ju przepisu instrukcji   P i u s a   XII z 3. IX. 1958 o pisemnym przygotowaniu komentarza, zaznacza jednak oportet monitiones commentatoris sint ad amussim praeparatae et sobrietate perspicuae (68). Dlatego wymaganie pisemnego przygotowania tekstu, zw豉szcza przez komentator闚 pocz徠kuj帷ych, jest nadal w豉軼iwe i potrzebne. Komentarz tworzy obecnie ca這嗆 logiczn z homili, a tylko powa積e uprzednie przygotowanie go uchroni od tak 豉twej i cz瘰tej w praktyce gadatliwo軼i, od powtarzania si. Tylko takie podej軼ie do komentarza gwarantuje jego prawdziw warto嗆 i skuteczno嗆.

 Styl komentarza, jego uk豉d, forma powinny by „antyinformacyjne”, powinna je cechowa sakralno嗆. Komentarz wypowiadany jest w czasie liturgii w czasie obrz璠闚 i modlitw, powinien wi璚 i form, uk豉dem harmonizowa z t ca這軼i, kt鏎ej s逝篡. Unikaj帷 gadatliwo軼i (brevissimis verbis IGMR 29), nie nale篡 rezygnowa z pos逝gi komentatora, kt鏎y jest obecnie wyra幡ie ustanowiony przed dokumenty Stolicy 安i皻ej jako jeden z ministr闚, maj帷y sw w豉sn funkcj liturgiczn. „Grzechem 鄉iertelnym” komentatora jest takie wype軟ienie jego pos逝gi, 瞠 „zas豉nia” przewodnicz帷ego zgromadzenia. Aby zapobiec temu niebezpiecze雟twu IGMR (68) zabrania komentatorowi wchodzi na ambon, a nawet wylicza komentatora jako ministra, kt鏎y znajduje si poza prezbiterium.

 Wydaje si, 瞠 komentator mo瞠 by niewidocznym dla uczestnik闚 liturgii, np. kto m闚i帷y przez mikrofon z ch鏎u muzycznego czy z innego miejsca w nawie. Istotne jest, by zgromadzeni us造szeli wyra幡ie dane wyja郾ienie, a r闚nocze郾ie by這 oczywiste, kto przewodniczy w zgromadzeniu. Oczywi軼ie powinien to zawsze by g這s 篡wy, nie za odegrany z ta鄉y.

 Poza wyj徠kowymi okoliczno軼iami (patrz wy瞠j) celebrans powinien wypowiada komentarz wst瘼ny i te z pozosta造ch, kt鏎e charakterem swoim, tre軼i wi捫 si z jego funkcj przewodnicz帷ego liturgii.

 U w a g i   s z c z e g   o w e

 1.   K o m e n t a r z   w s t  p n y

 Szcz窷liwe i praktyczne jest wprowadzenie tego komentarza w ramy liturgii. Dotychczasowy komentarz przed rozpocz璚iem Mszy 鈍. mija si najcz窷ciej z celem, gdy wypowiadany bywa przewa積ie do pustych mur闚 鈍i徠yni, wierni bowiem tylko wyj徠kowo przychodz do ko軼io豉 wcze郾iej. W tej sytuacji wi瘯szo嗆 uczestnik闚 Mszy 鈍. by豉 pozbawiona elementu wa積ego, w znacznym stopniu warunkuj帷ego owocne prze篡wanie 鈍i皻ych tajemnic. Obecnie trudno嗆 ta zostaje zasadniczo usuni皻a, oczywi軼ie o ile wierni przychodz punktualnie na pocz徠ek Mszy 鈍.

 O komentarzu, umiejscowionym w ramach obrz璠闚 wst瘼nych, zaraz po pierwszym powitalnym pozdrowieniu zgromadzonych przez celebransa, IGMR m闚i najwi璚ej.

 Instrukcja dla kraj闚 j瞛yka francuskiego stwierdza, 瞠 najcz窷ciej b璠zie dobr rzecz wprowadzenie tego komentarza. Zgodnie z IGMR rezerwuje go przede wszystkim dla celebransa, przewodnicz帷ego zgromadzenia.

 Cel tego komentarza identyfikuje si prawie w ca這軼i z tym, do czego maj doprowadzi zgromadzonych obrz璠y wst瘼ne, nazywane przez komentator闚 liturgi gromadzenia. Komentarz wi璚 powinien by krokiem naprz鏚 w wewn皻rznym zjednoczeniu zgromadzonych, powinien sprawi, aby kontakt zgromadzonych ze sob by jak najbardziej bezpo鈔edni, serdeczny, „rodzinny” oraz pog喚bi atmosfer „dnia, kt鏎 zainicjowa 酥iew na wej軼ie”.

 Komentarz wst瘼ny nie mo瞠 by homili, ale nie mo瞠 te by cia貫m obcym dla idei liturgii s這wa. Przecie my郵i tej liturgii, jak ju to zaznaczyli鄉y m闚i帷 o tre軼i antyfon komunijnych, maj „zabarwi” ca陰 Msz 鈍. W wypadku, gdy liturgia s這wa z這穎na jest z tekst闚, kt鏎e nie wymagaj specjalnego komentarza, mo積a opu軼i specjalne wprowadzenie do tych czyta, przekazuj帷 odpowiednie my郵i w tym komentarzu wst瘼nym. Jest to wskazane zw豉szcza wtedy, gdy nie 酥iewa si hymnu Chwa豉 na wysoko軼i Bogu.

 Jest to komentarz wst瘼ny do ca貫j Mszy 鈍., a jednak r闚nocze郾ie powinien by tak u這穎ny, aby uzasadnia, prowadzi do aktu pokuty, kt鏎y nast瘼uje bezpo鈔ednio po nim. Analogicznie do zasad odnowionej aspersji 10 , wed逝g kt鏎ych kap豉n mo瞠 obrz璠 ten rozpocz望 czytaj帷 formu喚 komentarza podanego w Mszale, lub u篡 innych, podobnych w tre軼i, wydaje si, 瞠 i formu喚 zach皻y do aktu pokuty mo瞠 kap豉n zast徙i innymi podobnymi, kt鏎e b璠 w logicznym zwi您ku z komentarzem wst瘼nym.

 Komentarz wst瘼ny powinien uwzgl璠ni nie tylko my郵i formularza mszalnego, ale r闚nie specjalne okoliczno軼i zgromadzenia. Uzasadnienie takiej opinii znajdujemy m.in. w Ordo Baptismi parvulorum,w kt鏎ym czytamy: Celebrans salutat praesentes, praesertim vero parentes et patrinos, paucis verbis revocans gaudium quo parentes receperunt infantes tamquam donum Dei, qui est fons omnis vitae et vult nunc ipsis vitam suam largiri 11 . Podobnie w Ordo celebrandi Matrimonium czytamy: Sacerdos, sacris vestibus pro Missae celebratione requisitis indutus ... sponsum et sponsam salutat, significans Ecclesiam in eorum gaudio partem habere 12 .

 Do komentarza nale篡 te w陰czy uwagi o 鈍i皻ym czczonym w danym dniu, tym wi璚ej, 瞠 je郵i uroczysto嗆 ku jego czci obchodzona jest w stopniu memoriae, ca豉 liturgia s這wa stosuj帷a lectionem semicontinuam, nie wspomina o nim w og鏊e. Mo瞠 te o tym 安i皻ym nie by wzmianki w liturgii eucharystycznej, bo modlitwy nad darami oraz po Komunii 鈍., je瞠li formularz nie ma w豉snych, mo瞠my wzi望 z formularzy niedzielnych.

 Nie wydaje si, aby w tym komentarzu by這 miejsce na formalne informacje, jak np.: b璠ziemy korzystali z IV Modlitwy Eucharystycznej, na modlitw powszechn b璠ziemy odpowiadali wys逝chaj nas, Panie itp. Odno郾ie Modlitwy Eucharystycznej jest to tym bardziej uzasadnione, 瞠 modlitwy prezydencjalne dlatego s w j瞛yku ojczystym i maj by czytane zawsze g這郾o przez przewodnicz帷ego kap豉na, aby wszyscy obecni mogli je wyra幡ie s造sze, nie powinni wi璚 sami ich czyta.

 We wst瘼nym komentarzu mo積a przez odpowiednie wyja郾ienia formowa u wiernych 鈍iadomo嗆 chrze軼ija雟kiej rachuby czasu. Nie zawsze b璠zie potrzebne podawanie do wiadomo軼i zebranych, kt鏎a to jest obecnie niedziela „zwyk豉”, lecz w tak niedziel najcz窷ciej wystarczy w komentarzu ukaza my郵 zasadnicz jej formularza liturgicznego. Mocno jednak trzeba b璠zie akcentowa zasadnicze okresy roku liturgicznego, a wi璚 Adwent, Wielki Post i szczeg鏊nie Pi耩dziesi徠nic Rado軼i czyli Okres Paschy, jednej wielkiej niedzieli Zmartwychwstania.

 Charakter tego komentarza b璠zie zale瘸 w szczeg鏊ny spos鏏 od autora: inaczej u這篡 go i wypowie kap豉n, inaczej laik, inaczej go嗆, inaczej gospodarz. W jego uk豉dzie powinien si zaznaczy charakter dnia, a r闚nocze郾ie liczy si nale篡 z tymi, do kt鏎ych jest skierowany.

 Przy okazji nasuwa si pytanie: czy nale篡 zachowa i jak ustawi dotychczasowy komentarz po m鏚lmy si przed kolekt? Tutaj IG wprowadza zasadnicz zmian w tre軼i i w przeznaczeniu tej chwili ciszy. Jest ona po to, aby wszyscy „conscii fiant se in conspectu Dei stare, et vota sua animo possint nuncupare” (32). Na pierwszym wi璚 miejscu nale篡 postawi uprzytomnienie sobie przez wiernych, 瞠 zgromadzili si w jedno w obecno軼i Boga. Komentarz wi璚, kt鏎y zaliczymy do inicjacyjnego, powinien w tym momencie przypomina t prawd. Jako komentarz inicjacyjny nie jest konieczny zawsze i w ka盥ej grupie.

 2.   K o m e n t a r z   p r z e d   c z y t a n i a m i

 Zale積ie od perykop i psalmu mo積a stosowa jeden wsp鏊ny komentarz przed ca陰 liturgi s這wa, mo積a te ka盥 perykop i psalm poprzedzi osobnym, w豉snym komentarzem. Ten drugi spos鏏 mo瞠 by wskazany np. w Wigili Paschy. Normalnie nie powinien by wypowiadany przez lektora perykop. Instrukcja dla kraj闚 j瞛yka francuskiego wyja郾ia, 瞠 je瞠li komentarz ten jest jeden dla wszystkich perykop, nale篡 przede wszystkim do celebransa. Komentarz ten ma pom鏂 wiernym w aktywnym s逝chaniu, w owocnym przyj璚iu s這wa Bo瞠go. Nie znaczy to, 瞠 ma podawa drobiazgi egzegetyczne. Tylko homileta powinien zna dok豉dnie sens perykopy w jej nieraz bardzo zawi造ch problemach, aby umia dobrze, w豉軼iwie przekaza zgromadzonym my郵 Bo膨 w niej zawart. Mo瞠 jednak to uczyni nie obci捫aj帷 pami璚i s逝chaczy szczeg馧ami nale膨cymi do naukowej egzegezy, w豉軼iwej podczas wyk豉d闚 uniwersyteckich.

 W niekt鏎ych okoliczno軼iach trzeba b璠zie jednak poda pewne fakty egzegetyczne, aby czytanie perykopy by這 zrozumia貫. I tak np. wypada poprzedzi odpowiednim wyja郾ieniem perykop z list闚 鈍. Paw豉 o spo篡waniu mi瘰a z ofiar poga雟kich. Cz窷ciej b璠ziemy stosowali ten komentarz w czytaniach wyj皻ych ze St. Testamentu. Czasem, gdy perykopa mo瞠 by przyj皻a w r騜ny spos鏏, ma kilka interesuj帷ych aspekt闚, mo積a w komentarzu skierowa uwag s逝chaczy na problem, kt鏎y b璠zie tematem naszej homilii np. przed czytaniem o nawiedzeniu przez N. Maryj Pann 鈍. El瘺iety mo積a w komentarzu uczuli uwag odbiorc闚 tej tre軼i na podkre郵ony tam problem wiary. Kiedy indziej mo瞠my wyeksponowa fakt dzia豉nia Bo瞠go w naszym 篡ciu: Uczyni mi wielkie rzeczy...

 Ewentualny komentarz do psalmu responsoryjnego powinien „ustawi” refren, wprowadzaj帷 go organicznie w ca這嗆 liturgii.

 3.   K o m e n t a r z   p r z e d   M o d l i t w    E u c h a r y s t y c z n 

 Wydaje si, 瞠 b璠ziemy rzadko z niego korzystali. Celem jego powinno by u鈍iadomienie wiernym r騜nych konkretnych motyw闚 dzi瘯czynienia. W sytuacji, gdy Missale Romanum 1970 zawiera ponad 80 prefacji, motywy te s szczeg馧owo ukazane. Mo瞠 si jednak zdarzy wypadek, 瞠 chcemy podkre郵i co bardzo szczeg鏊nego dla danej wsp鏊noty modlitewnej: mamy wtedy mo磧iwo嗆 i ten motyw dzi瘯czynienia uwydatni w tym momencie. Nieraz komentarz ten mo瞠 by wskazany z innej przyczyny. Jest np. msza koncelebrowana przez liczn grup kap豉n闚. Przed prefacj wszyscy koncelebransi zmieniaj swe miejsca, zbli瘸j帷 si do o速arza. Komentarz w tej sytuacji mo瞠 „zas這ni” nieunikniony szmer i zbyt d逝g przerw w akcji.;

 4.   K o m e n t a r z   p o d c z a s   K o m u n i i    w.

 Ten rodzaj w IG jest ca趾owicie pomini皻y, tymczasem w niekt鏎ych okoliczno軼iach wydaje si konieczny. Najcz窷ciej wierni pragn瘭iby podczas przyjmowania Komunii 鈍. 酥iewa pie郾i o Naj鈍. Sakramencie. Tymczasem liturgia zaleca wtedy teksty zwi您ane tematycznie z liturgi s這wa. Wspomnieli鄉y ju o tym m闚i帷 o dw鏂h rodzajach antyfon na Komuni 鈍. w nowym mszale na niedziele „zwyk貫”. Wprowadzaj帷 wi璚 odpowiednie pie郾i, trzeba to wiernym wyt逝maczy. Najtrudniejsza b璠zie sprawa w 鈍i皻a Matki Bo瞠j, w kt鏎e podczas Komunii 鈍. nale篡 酥iewa pie郾i wielbi帷e Maryj, zgodnie z msza貫m, kt鏎y wtedy wk豉da w nasze usta s這wa w rodzaju: Beata viscera Mariae Virginis..., Ecce Virgo concipiet et pariet Filium... itp. W 鈍iadomo軼i wszystkich jest s逝szne przekonanie, 瞠 pie郾i takich nie wolno 酥iewa podczas wystawienia Naj鈍. Sakramentu oraz procesji Eucharystycznej. Tutaj za nie tylko wolno, lecz nale篡 je 酥iewa podczas wystawienia Naj鈍. Sakramentu oraz procesji Eucharystycznej. Jakie jest uzasadnienie tej pozornej sprzeczno軼i przepis闚?

 如iew pie郾i wielbi帷ych Maryj podczas uczty eucharystycznej ma uczestnikom Sto逝 Pa雟kiego przypomnie, 瞠 Maryja sta豉 si kim tak bliskim Bogu, tak wielkim w豉郾ie przez zjednoczenie si z Chrystusem. Zawierzy豉 Mu, pozwoli豉 si prowadzi i On uczyni Jej te wielkie rzeczy. Tote wielbi帷 Maryj oddajemy tym samym cze嗆 Bogu, a r闚nocze郾ie uprzytamniamy sobie, jaka wiedzie do Niego droga. To samo, co powiedziano tu o Matce Bo瞠j, odnosi si do uroczysto軼i liturgicznych wszystkich 鈍i皻ych Pa雟kich. Procesja eucharystyczna organizowana jest bezpo鈔ednio dla uczczenia Chrystusa obecnego dla nas w znakach chleba. Celem uczty eucharystycznej jest przede wszystkim nasze zjednoczenie w Chrystusie i z Chrystusem. Inne cele domagaj si innych znak闚.

 Podobnie jak przed liturgi s這wa komentarz podczas Komunii 鈍. mo瞠 by jeden wprowadzaj帷y wszystkie pie郾i, mo瞠 te by umieszczony przed ka盥 pie郾i, ukazuj帷 jej specjalny aspekt w tym powi您aniu. Komentarz ten wydaje si potrzebniejszy ni komentarz przed prefacj, kt鏎a sama, razem z ca陰 Modlitw Eucharystyczn, dobitnie t逝maczy sw鎩 sens i motyw dzi瘯czynienia.

 5.   K o m e n t a r z   k o  c o w y

 Mo積a go wypowiedzie po modlitwie po Komunii 鈍., albo przed ostatni aklamacj: Pan z wami. Nie chodzi tu o dawanie nauk. W kilku s這wach lub zdaniach, u鈍iadamia wtedy komentator, co prze篡li uczestnicy liturgii, kieruje uwag na 篡cie codzienne, cz瘰to na jaki jego konkret. Niekt鏎zy chc t wypowied okre郵i jako „s這wo 篡cia”, bo winna ona jeszcze raz kr鏒ko uwypukli, jak ca貫 篡cie i codzienne czyny maj by dalszym ci庵iem Mszy 鈍., uwielbieniem dzi瘯czynnym dla Boga.

 Charakter tego komentarza zale篡 w szczeg鏊ny spos鏏, podobnie jak wprowadzenie wst瘼ne, od ca貫go nabo瞠雟twa, od obrz康k闚 ko鎍owych. Nie mo瞠 by „cia貫m obcym”. Zasada ta odnosi si r闚nie do stylu og這sze parafialnych, kt鏎e najcz窷ciej b璠 poprzedza造 komentarz ko鎍owy i b璠 w jakim stopniu stanowi造 z nim jedno嗆.

 Autorem komentarza jednocz帷ego powinien by w zasadzie organizator ca貫j liturgii. Powinien by zaanga穎wany zatem w t prac od samego pocz徠ku przygotowa.

Przypisy:
1 wyd. Casterman 1969-1970.

2 Les Éditions du Cerf. Dwa pierwsze tomiki wydane w r. 1968 omawiaj modlitw eucharystyczn. Nast瘼ne, m闚i帷e o poszczeg鏊nych niedzielach i 鈍i皻ach temporale, wychodz od r. 1969.

3 Éditions du Cerf – Éditions du Centurion, 1969.

4 Tam瞠, 31.

5 La célèbration de la messe – orientations pastorales, suggestions pratiques, wydane przez Centre Nationale de Pastorale Liturgique des pays d'expression francaise, Paris 1969.

6 Wprowadzenie do liturgii, praca zbiorowa, Pozna 1967, 143-160.

7 Henryk   H a a k,   Komentarz liturgiczny, Msza 鈍., 1970, 201-203.

8 Institutio Generalis Missalis Romani, nr 11, 21, 29, 61, 68, 86. Nazwy dw鏂h rodzaj闚 komentarza s propozycj autora.

9 La célèbration de la messe... 32, nr 14.

10 Missale Romanum 1970. s. 889.

11 Ordo Baptismi Parvulorum, 1969, n. 36.

12 Ordo celebrandi matrimonium, 1969, n. 19.

Ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. III, s. 110

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

Stre軼i Franciszek Blachnicki

1. Ni窺ze 鈍i璚enia pod znakiem zapytania

 Pod powy窺zym tytu貫m (Les ordres mineurs en question) publikuje interesuj帷y artyku   J.   L é c u y e r   w 102 numerze „La Maison Dieu”, po鈍i璚onym w ca這軼i tematowi S逝瘺y i 鈍i璚enia w Ko軼iele dzisiaj. Warto przyswoi naszym czytelnikom g堯wne my郵i i sugestie tego artyku逝.

 Na wst瘼ie autor w nast瘼uj帷ych czterech punktach charakteryzuje obecn dyscyplin dotycz帷 ni窺zych 鈍i璚e w Ko軼iele 豉ci雟kim:

  1. Istnieje pi耩 鈍i璚e diakonatu: subdiakonat, (zaliczany do 鈍i璚e wy窺zych od pocz徠ku 13 wieku), akolytat, egzorcystat, lektorat i ostiariat.
  2. 安i璚enia te mog by udzielane tylko klerykom, tj. tym, kt鏎zy wcze郾iej przyj瘭i tonsur, daj帷 uczestnictwo w przywilejach i obowi您kach stanu duchownego.
  3. Mo積a do nich dopu軼i tylko tych, kt鏎zy maj intencj przyj璚ia kap豉雟twa i rokuj nadziej, 瞠 b璠 zdolni je przyj望.
  4. Nie wolno udziela 鈍i璚e wy窺zych tym, kt鏎zy nie przyj瘭i wszystkich 鈍i璚e ni窺zych.

 Powy窺ze prawodawstwo, zawarte w prawie kanonicznym od roku 1917, jest o wiele bardziej rygorystyczne ni dawne prawo ko軼ielne. Ju na Soborze Trydenckim by造 pr鏏y zreformowania tej praktyki, postuluj帷e zharmonizowanie 鈍i璚e z faktycznie wykonywanymi urz璠ami. Reforma ta staje si dzi bardziej konieczna ni kiedykolwiek. Klerycy coraz bardziej odczuwaj to jako anomali, 瞠 przekazuje im si przez 鈍i璚enia, udzielane z regu造 陰cznie, po dwa w jednym dniu, urz璠y, kt鏎e faktycznie nigdy nie s przez nich wykonywane. Przeprowadzona ju reforma obrz璠u wy窺zych 鈍i璚e, w kt鏎ym nie ma 瘸dnej wzmianki ani o subdiakonacie, ani o ni窺zych 鈍i璚eniach, sugeruje, 瞠 sprawa ta jest jeszcze otwarta.

 Autor stwierdza z kolei, 瞠 reforma w tej dziedzinie jest zasadniczo mo磧iwa, Ko軼i馧 mo瞠 ustanawia i zmienia 鈍i璚enia ni窺ze w ich liczbie i tre軼i. Zasady tej odnowy sformu這wa豉 soborowa Konstytucja o 鈍. Liturgii. Jest to najpierw zasada prawdziwo軼i i autentyczno軼i obrz璠闚 (KL 34, 50, 59, 88, 94) oraz zasada wyra穎na w KL 29: „W odprawianiu liturgii ka盥y spe軟iaj帷y sw funkcj, czy to duchowny czy 鈍iecki, powinien czyni tylko to i wszystko to, co nale篡 do niego z natury rzeczy i na mocy przepis闚 liturgicznych”.

 Stosuj帷 powy窺ze zasady do poszczeg鏊nych ni窺zych 鈍i璚e mo積a by wysun望 nast瘼uj帷e sugestie i propozycje odnowy:

 1.   Funkcja ostiariusza jest faktycznie wykonywana dzi przez zakrystian闚 wzgl璠nie przez kobiety-zakrystianki. Klerycy otrzymuj帷y to 鈍i璚enie faktycznie nigdy go nie realizuj, chyba w wypadkach wyj徠kowych. Powstaje wi璚 pytanie, czy nie udziela tego 鈍i璚enia tym, kt鏎zy dzi faktycznie wykonuj obowi您ki z nim zwi您ane? A mo瞠 zamiast o „鈍i璚eniach” nale瘸這by m闚i o jakim wprowadzeniu w urz康, o oficjalnej instalacji, kt鏎ej towarzyszy豉by modlitwa lokalnej wsp鏊noty? Odpowiada這by to 豉ci雟kiemu terminowi institutio wzgl. greckiemu katastasis cz瘰to spotykanemu w literaturze pierwszych wiek闚.

 2.   Trudniejsza jest sprawa z egzorcystatem, kt鏎ego wykonywanie jest nawet dzi wprost zakazane tym, kt鏎zy otrzymuj to 鈍i璚enie CIC (can. l151,  2, 1153). Trudno te by這by znale潭 w鈔鏚 funkcji wykonywanych dzi Ko軼iele odpowiednik dawnej roli egzorcysty. Mo積a by tu pomy郵e o r騜nych formach walki ze z貫m: walka z alkoholizmem, prostytucj, pornografi, o formach akcji spo貫cznej i charytatywnej: zwalczanie g這du, niesprawiedliwo軼i spo貫cznej itp. Czy jednak te przejawy dzia豉lno軼i Ko軼io豉 le膨 na linii przed逝瞠nia funkcji egzorcyst闚, czy raczej nie nale瘸這by ich zwi您a z akcj charytatywn diakon闚?

 3.   Zadaniem akolit闚 jest troska o 鈍iat這, wino i wod dla Eucharystii. Ich funkcj spe軟iaj dzi 鈍ieccy, szczeg鏊nie ch這pcy-ministranci. Jaki wi璚 sens mo瞠 mie udzielanie tej funkcji przez 鈍i璚enie klerykom, kt鏎zy regu造 ju j wykonywali na wiele lat wcze郾iej? Z drugiej strony wydaje si rzecz sensown, aby w ramach wsp鏊not chrze軼ija雟kich istnia造 zespo造 ochotnik闚, przejmuj帷ych w zgromadzeniu liturgicznym funkcj towarzyszenia (taki jest sens s這wa „akolita”) celebransowi i podawania mu r騜nych przedmiot闚 i 瞠by istnia obrz璠 uroczystego wprowadzenia do tej s逝瘺y po陰czony z wezwaniem wsp鏊noty do modlitwy za tych, kt鏎zy j przejmuj.

 4.   安i璚enie lektoratu jest obok subdiakonatu jedynym 鈍i璚eniem ni窺zym zachodz帷ym we wszystkich Ko軼io豉ch chrze軼ija雟kich.
 Dzisiaj zosta這 przywr鏂one znaczenie tej funkcji w liturgii. Tak瞠 ona jest jednak wykonywana z regu造 przez 鈍ieckich, a przez kleryk闚 ju najcz窷ciej na d逝go przed wst徙ieniem do seminarium.
 Powstaje jednak pytanie, czy proste zadanie czytania w zgromadzeniu, dzi, gdy umiej皻no嗆 czytania jest powszechna, zas逝guje na to, aby w nie wprowadza osobnym obrz璠em? Autor odpowiada, 瞠 nale瘸這by podkre郵i zadanie katechizacji jako naturalnego przed逝瞠nia lektury i pomy郵e o jakim obrz璠zie „inwestytury” dla tych, kt鏎zy we wsp鏊nocie lokalnej oddaj si systematycznie i na sta貫 pracy katechetycznej.

 5.   Odno郾ie do 鈍i璚enia subdiakonatu zwraca autor uwag, 瞠 nie 陰czy si z nim jaka wyodr瑿niona funkcja liturgiczna, subdiakon spe軟ia funkcje w豉軼iwe b康 akolitom, b康 diakonowi. 安i璚enie to nabra這 znaczenia i powagi dzi瘯i zwi您aniu z nim podj璚ia obowi您ku celibatu i odmawiania brewiarza. Zwi您anie to jest jednak przypadkowe i dzi, gdy istnieje mo磧iwo嗆 udzielania 鈍i璚e diakonatu ludziom 穎natym, nie mo瞠 by w dawnej formie podtrzymywane. Autor sugeruje zwi您anie pewnej formy liturgicznej „instalacji”, jako odpowiednika dawnego subdiakonatu, z przekazywaniem 鈍ieckim r騜nych funkcji administracyjnych we wsp鏊notach ko軼ielnych, takich jak sekretarz kancelarii parafialnej, notariusz ko軼ielny, zarz康ca maj徠ku ko軼ielnego itp.

 Odno郾ie do tzw. ni窺zych 鈍i璚e jako stopni przygotowawczych wiod帷ych do kap豉雟twa proponuje autor w miejsce dotychczasowej praktyki (tonsura, ostiariat, lektorat, egzorcystat, akolytat, subdiakonat) wprowadzi nast瘼uj帷e stopnie:

  1. Ceremonia oficjalnego dopuszczenia do stanu kandydat闚 do wy窺zych 鈍i璚e,
  2. Lektorat,
  3. Akolytat,
  4. Subdiakonat.

Oba ostatnie stopnie mog造by by z陰czone w jeden. Obrz璠owe wprowadzenie do trzech ostatnich s逝瘺 mia這by miejsce tylko wtedy, gdy klerycy nie otrzymali jeszcze tych „鈍i璚e” w latach przedseminaryjnych.

Stre軼i ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. III, s. 112

Zygmunt Bochenek

2. Sympozjum diecezjalnych duszpasterzy s逝瘺y liturgicznej i referent闚 dla spraw muzyki sakralnej

 Krajowe Duszpasterstwo S逝瘺y O速arza w Polsce od kilku lat prowadzi systematyczn akcj formacji s逝瘺y liturgicznej w duchu wymaga soborowej odnowy liturgii. Odpowiednie sugestie, programy i pomoce przekazuje si przez dwa razy w roku odbywane spotkania robocze duszpasterzy diecezjalnych i zakonnych.

 Kolejne, XII spotkanie tych duszpasterzy s逝瘺y o速arza, kt鏎e odby這 si w dniach 25-26. X. 1970 r. w klasztorze OO. Bernardyn闚 przy sanktuarium Matki Bo瞠j w Le瘸jsku (diecezja przemyska), mia這 charakter spotkania z diecezjalnymi referentami do spraw muzyki sakralnej. Uczestniczyli oni w obradach w charakterze go軼i (20 os鏏). Ze strony duszpasterstwa s逝瘺y o速arza by造 reprezentowane 23 diecezje i 6 zgromadze zakonnych. W sumie w sympozjum wzi窸o udzia ok. 75 os鏏, z ks. biskupem Stanis豉wem   J a k i e l e m,   przewodnicz帷ym Podkomisji Episkopatu do Spraw Muzyki Sakralnej na czele.

 Duszpasterz krajowy, ks. dr Franciszek   B l a c h n i c k i,   otwieraj帷 sympozjum w zast瘼stwie nieobecnego z powodu choroby ks. bpa Paw豉   L a t u s k a,   delegata episkopatu, uzasadni odmienn koncepcj i tematyk tego sympozjum. Przypomnia, 瞠 przez kilka ostatnich lat zar闚no w centrali, jak i w o鈔odkach diecezjalnych pracowali鄉y nad koncepcj, programem i realizacj formacji lektor闚. Owoce tej pracy s dostrzegalne w coraz wi瘯szej liczbie naszych parafii. Nie zaniedbuj帷 dalszej troski o rozw鎩 ruchu lektorskiego, trzeba jednak z kolei skupi wysi趾i na problemach zwi您anych z muzyk i 酥iewem w liturgii. Obecne sympozjum, kt鏎ego has貫m jest „Kantor, psalterzysta i schola 酥iewacza w odnowionym zgromadzeniu liturgicznym”, otwiera ten nowy, „muzyczny” etap pracy duszpasterskiej s逝瘺y o速arza.

 Pierwszy referat: Zasady dotycz帷e 酥iewu i muzyki w nowym „Ordo Missae” wyg這si ks. mgr Z.   B e r n a t   z Lublina (KUL). Po przypomnieniu og鏊nych zasad podzia逝 酥iew闚 mszalnych, autor przedstawi kolejno wszystkie 酥iewane punkty liturgii mszalnej, wyja郾iaj帷 ich charakter i wskazuj帷 na bogate mo磧iwo軼i ich r騜norodnego ukszta速owania. Dalsze cz窷ci referatu by造 po鈍i璚one nast瘼uj帷ym problemom: gra organowa i cisza liturgiczna, postawa cia豉 podczas 酥iewu, miejsce wykonania 酥iew闚 mszalnych.

 Nast瘼nie uczestnicy sympozjum koncelebrowali Msz 鈍. pod przewodnictwem duszpasterza krajowego. W czasie liturgii mszalnej 酥iewa豉 na przemian z ludem schola wielog這sowa kierowana przez ks. mgr M.   K w i e c i  s k i e g o.

 Po obiedzie i zwiedzeniu wspania貫j bazyliki le瘸jskiej rozpocz窸a si sesja popo逝dniowa. Temat referatu ks. mgr I.   P a w l a k a   z Lublina (KUL): Nowe zadania ko軼ielnych zespo堯w 酥iewaczych. Autor wskaza najpierw na wiele przyczyn wyra幡ego kryzysu, w jakim si znajduj nasze ch鏎y. S nimi szczeg鏊nie: pozbawienie ich roli koncentruj帷ej w zwi您ku z reform liturgii, og鏊ny upadek i ze鈍iecczenie muzyki ko軼ielnej, dyletantyzm muzyczny XIX wieku. Nast瘼nie ks.   P a w l a k   przedstawi konkretne sugestie i projekty, kt鏎ych realizacja pomo瞠 przezwyci篹y, istniej帷y kryzys, poruszaj帷 nast瘼uj帷e problemy: ch鏎 a schola, wychowanie liturgiczne, wykszta販enie muzyczne, dyrygent i akompaniament, sprawy repertuaru.

 G堯wnym tematem d逝gotrwa貫j dyskusji by這 bli窺ze okre郵enie roli ch鏎u w liturgii, oraz stosunek ch鏎u do scholi. Wydaje si, 瞠 za podsumowanie dyskusji mo積a przyj望 zdanie ks. H.   C e m p u r y:   „Ch鏎y nie koncertuj, ale bior czynny udzia w liturgii wykonuj帷 jej integralne cz窷ci”

 Nast瘼ne punkty programu ukaza造 niekt鏎e z istniej帷ych modeli scholi liturgicznych.

 Ks. H.   L u p a   SVD   z Olsztyna w prelekcji Pueri cantores w historii i dzi, zapozna zebranych z popularnym i ciesz帷ym si aprobat ostatnich papie篡 ruchem Ma造ch 如iewak闚 od Drewnianego Krzy瘸.   P a  w e    VI   na jednym z ich 鈍iatowych kongres闚 powiedzia: „砰czymy sobie, aby w ca造m Ko軼iele ka盥a 鈍i徠ynia mia豉 w豉sny zesp馧 kantor闚”.

 Z kolei liczni ksi篹a m闚ili o swoich do鈍iadczeniach z pracy nad r騜nymi rodzajami scholae cantorum. Na uwag zas逝guje szczeg鏊nie wypowied   ks.   D e k i e l a   z Katowic. By豉 ona uzupe軟ieniem referatu wyg這szonego na spotkaniu w Sandomierzu, kt鏎ego tekst zosta do陰czony do teczki z materia豉mi z obecnego sympozjum.

 Nast瘼nie duszpasterz krajowy przedstawi i obja郾i instrukcj duszpastersk pt. Dziewcz璚a s逝瘺a liturgiczna.

 Po dyskusji, w kt鏎ej wyja郾iono m.in. stosunek scholi ch這pi璚ej do zespo逝 ministrant闚, odby造 si nieszpory wg przepis闚 odnowionej liturgii z czytaniem Pisma 鈍., homili i modlitw wiernych. Antyfony 酥iewa ch鏎 ks.   M.   K w i e c i  s k i e g o.

 Pi瘯nym zako鎍zeniem pracowitego dnia by koncert muzyki organowej, kt鏎y dostarczy s逝chaczom g喚bokich prze篡 religijnych i artystycznych. Na wspania造ch organach grali studenci klasy organowej ks. doc. dr   K.   M r o w c a   z Instytutu Muzykologii KUL –p. Gizela   S k o p   i  o. Zenon   W o  n i c z k a.   W ramach koncertu kilka pie郾i wykona miejscowy ch鏎. P騧nym wieczorem odby這 si jeszcze spotkanie konsulty po鈍i璚one przede wszystkim wst瘼nej dyskusji nad spraw ustalenia i wprowadzenia nowych stopni s逝瘺y liturgicznej.

 Drugi dzie zacz掖 si Msz 鈍. Koncelebrze przewodniczy ks. biskup  S.   J a k i e l.   Wprowadzenie do dyskusji nad nowym modelem i zadaniami organisty da ks. mgr   M.   K w i e c i  s k i   z Przeworska. Ostatni referat, w zamierzeniu autora potraktowany tak瞠 tylko jako materia do dyskusji pt. Uwagi o przygotowaniu muzycznym scholi liturgicznej przedstawi ks. mgr   T.   B o j a s i  s k i   z Warszawy.

 Na zako鎍zenie zabra g這s ks.  bp   S.   J a k i e l.   Udzieli on odpowiedzi na szereg pyta dotycz帷ych prac Podkomisji Muzycznej, a nast瘼nie w imieniu referent闚 d/s muzyki sakralnej podzi瘯owa za zaproszenie na sympozjum. Wyra瘸j帷 uznanie dla ciekawego i aktualnego programu stwierdzi, 瞠 wsp馧praca mi璠zy referentami d/s muzyki a duszpasterzami s逝瘺y o速arza, kt鏎a tak udanie zosta豉 zainicjowana w Le瘸jsku, jest bardzo po篡teczna i winna by kontynuowana i rozszerzana tak瞠 na teren poszczeg鏊nych diecezji. Ostatnim punktem programu by造 osobne spotkania referent闚 d/s muzyki sakralnej oraz duszpasterzy s逝瘺y o速arza po鈍i璚one opracowaniu sugestii i wniosk闚 dotycz帷ych dalszej pracy w kierunkach ukazanych przez sympozjum.

Ks. Zygmunt Bochenek, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. III, s. 114

III. DIAKONIA SZTUKI

Bogdan Snela

O速arz – 鈍i皻y st馧 Pana

 J.   A.   J u n g m a n n   nazywa o速arz sercem Ko軼io豉. Ze swej istoty nie jest on niczym innym, jak tylko sto貫m, na kt鏎ym k豉dzie si kielich i chleb oraz sprawuje si 鈍i皻 ofiar. Dlatego te jest to „鈍i皻y st馧”, „st馧 Pana (mensa Domini) oraz o鈔odek dzi瘯czynienia” (IG 259; por. Instr. EM 24; por. tak瞠 l Kor 10, 21).

 1.   H i s t o r y c z n y   r o z w  j   o  t a r z a

 Pocz徠kowo by to st馧 drewniany, od IV w. buduje si go w formie sta貫j, nieprzeno郾ej, z kamienia. Sk豉da si ten st馧 z dw鏂h zasadniczych cz窷ci: stipes – podstawa i mensa – p造ta o速arzowa (IG 263). Od wieku XII o速arz zatraca coraz cz窷ciej charakter sto逝, zostaje rozbudowany i przybiera posta skrzyni, w baroku za kszta速 sarkofagu. Ju w staro篡tno軼i pojawia造 si o速arze w kszta販ie grobu, gdy by造 budowane nad relikwiami m璚zennika w tzw. martyriach. St康 pochodzi w og鏊e zwyczaj umieszczania relikwii 鈍i皻ych w o速arzu jako praktyka obowi您uj帷a na Zachodzie i Wschodzie. W tym celu w o速arzu sta造m (altare fixum) przygotowuje si tzw. sepulcrum – pomieszczenie na relikwie, a w o速arzu, kt鏎y nie jest z kamienia, umieszcza si kamie z relikwiami (por. IG 260-266).

 Obecnie w ramach odnowy liturgicznej wraca si do pierwotnej koncepcji; o速arza jako sto逝 Pa雟kiego. Przede wszystkim ponownie umieszcza si go przestrzennie, by celebrans by zwr鏂ony w czasie sprawowania 鈍i皻ej ofiary twarz do ludu (por. IG 262; Instr. 64, 91). W tym celu odsuwa si go od rozbudowanej g堯wnie w baroku nastawy, najcz窷ciej za buduje si go mo磧iwie najbli瞠j uczestnik闚 liturgii zupe軟ie od nowa. Bardzo cz瘰to pojawiaj si na Zachodzie i r闚nie w Polsce zwyk貫, cho ozdobne sto造 z drewna, przy kamiennych za zwraca si uwag na to, aby mo磧iwie ca豉 posta kap豉na by豉 widoczna, rezygnuje si wi璚 najcz窷ciej z przes豉niaj帷ej kap豉na jednej nogi o速arzowej, umieszczaj帷 mens na dw鏂h, cz瘰to ozdobionych rze嬌 nogach z prze鈍item w 鈔odku. Stosuje si r闚nie podstawy o速arzowe w metaloplastyce itp. Dominuje przede wszystkim prostota i funkcjonalno嗆 w konstruowaniu nowych o速arzy.

 2.   T e o l o g i c z n a   r o l a   o  t a r z a

 Jak budynek ko軼ielny jest symbolem Ko軼io豉 jako mistycznego cia豉 Chrystusa, tak o速arz jest niezaprzeczalnym symbolem Chrystusa, kt鏎y jest G這w tego Cia豉. W Nowym Testamencie o速arzem, kt鏎y u鈍i璚a dary ofiarne sta si sam Chrystus, dlatego na p造cie kamiennej wykuwa si pi耩 krzy篡k闚, symboli Jego pi璚iu ran i namaszcza si j krzy禦em tak, jak Chrystus zosta namaszczony Duchem 安i皻ym (IG 265). O速arz sta si w chrze軼ija雟twie najbardziej wymownym znakiem po鈔ednictwa Chrystusa, przez kt鏎ego przychodz na 鈍iat wszelkie dary zbawcze Ojca i przez kt鏎ego tak瞠 lud Bo篡 moc Ducha sk豉da Ojcu ofiar dzi瘯czynienia i uwielbienia. Dla tego ludu Bo瞠go, kt鏎y uczestniczy w uczcie Cia豉 i Krwi Pa雟kiej, potrzebny jest st馧 widzialny, na kt鏎ym przez ofiar Chrystusa przygotowuje si pokarm na uczt. I to jest zasadnicza i jedyna funkcja o速arza. Dlatego do czasu przyniesienia dar闚 ofiarnych powinien by pusty, a krzy i 鈍iece wed逝g Instrukcji mog sta w pobli簑 o速arza (Instr 1964, 94; IG 268-270). To pozwala dostrzec uczestnikom liturgii, kt鏎zy sami mog przygotowywa i przynosi na o速arz dary ofiarnicze, jaka jest w豉軼iwa jego funkcja jako sto逝 Pa雟kiego (KL 53).

 O速arz g堯wny nie jest miejscem przechowywania postaci eucharystycznych. Jest jedynym sto貫m Pana, kt鏎y wok馧 niego gromadzi w jedno swoj wsp鏊not i tworzy z niej swoje Cia這. Wielo嗆 o速arzy bocznych zaciemnia t prawd, dlatego nale篡 g堯wn przestrze budynku ko軼ielnego oczy軼i z nich i umie軼i je w bocznych kaplicach, je瞠li s rzeczywi軼ie potrzebne (Instr 1964, 93; por. IG 262, 266, 267).

 Teologiczna rola o速arza akcentuje si bardzo wyra幡ie w sytuacji tzw. Mszy 鈍. polowej (sub divo), kiedy to o速arz przystosowany (mensa conveniens, IG 260), staje si jedynym akcesorium liturgii sprawowanej poza budynkiem ko軼ielnym w jakimkolwiek innym miejscu (IG 253). Podobnie jak na o速arzu ruchomym, tak i na przystosowanym nie jest konieczne umieszczenie konsekrowanej petry z relikwiami czy nawet stosowanego ostatnio antimensium czyli korpora逝 z  wszytym relikwiarzem (IG 265). O速arz staje si tutaj rzeczywistym centrum sprawowanej liturgii, gromadz帷 wok馧 wsp鏊not eucharystyczn. Wynikaj帷a cz瘰to z konieczno軼i rezygnacja z rozbudowanej architektury ko軼ielnej pozwala skoncentrowa uwag uczestnik闚 na 鈍i皻ym stole Pana, kt鏎y mimo zewn皻rznego ub鏀twa, obdarza najcenniejszym darem eucharystycznym i staje si miejscem po鈔ednicz帷ym w dzi瘯czynieniu i uwielbieniu Boga.

 3.   M i e j s c e   p r z e c h o w y w a n i a   E u c h a r y s t i i

 Od kilku stuleci przyj掖 si zwyczaj 陰czenia z g堯wnym o速arzem, a raczej z nastaw o速arzow tabernakulum, w kt鏎ym przechowuje si Naj鈍i皻szy Sakrament. Pocz徠kowo przechowywany dla chorych, w 鈔edniowieczu, na skutek podkre郵enia nauki o rzeczywistej obecno軼i Chrystusa pod postaciami eucharystycznymi, staje si Naj鈍i皻szy Sakrament przedmiotem adoracji i eucharystycznej pobo積o軼i indywidualnej i publicznej. We Francji i w Anglii by zwyczaj umieszczania Eucharystii w naczyniu o kszta販ie go喚bicy i zawieszania nad o速arzem, lub w cyborium, je瞠li takie nad o速arzem zbudowano, czy te na zamocowanym przy o速arzu wygi皻ym pr璚ie metalowym. W Niemczech stworzono zamiast tego nisz w 軼ianie, zamykan za pomoc 瞠laznych drzwiczek. W du篡ch ko軼io豉ch zast瘼owano te sposoby przechowywania zbudowan obok o速arza ozdobn wie膨 z pomieszczeniem na Eucharysti. Z Italii rozszerza si od wieku XVI zwyczaj umieszczania kosztownego tabernakulum po鈔odku mensy o速arzowej. Dekret Stolicy Apostolskiej z r. 1863 zakazuje innych sposob闚 przechowywania Naj鈍i皻szego Sakramentu.

 Na o速arzu znalaz這 si tabernakulum dla wygody przy rozdzielaniu Komunii 鈍., oraz ze wzgl璠闚 estetycznych, obowi您uj帷ych w baroku. Pr鏏y teologicznego uzasadnienia tego zwyczaju s zjawiskiem wt鏎nym i znacznie p騧niejszym ni sam zwyczaj. Ze znanych tradycyjnych sposob闚 przechowywania Eucharystii ten w豉郾ie na mensie o速arzowej wydaje si najmniej stosowny i mo磧iwy do utrzymania w zwi您ku z postulatami odnowy liturgicznej. Wobec oczywistych racji i wskaza instrukcji, by g堯wny o速arz usytuowa „twarz do ludu” (Instr. 1964, 91), podj皻o karko這mne pr鏏y utrzymania na nim tabernakulum. Ustosunkowa si do tych pr鏏 przewodnicz帷y Komisji do realizowania odnowy liturgicznej kard.   L e r c a r o,   w li軼ie z 30. VI. 1965 r., wskazuj帷 na niedopuszczalne sposoby sytuowania tabernakulum:

  1. tabernakulum wpuszczane mechanicznie w mens o速arzow;
  2. tabernakulum umieszczone na granicy dwu p造t o速arza dwustopniowego, konstruowanie takich o速arzy jest zakazane, gdy niweczy to jedno嗆 o速arza, a za tym i charakter ofiarniczego sto逝;
  3. umieszczenie tabernakulum poza o速arzem, ale na osi o速arza: przed o速arzem na kolumnie i za o速arzem tak, i celebrans w czasie akcji zas豉nia je sob. Dopuszczalne, cho ma這 wskazane, umieszczenie tabernakulum na osi za o速arzem, ale tak wysoko, by nie zosta這 zas這ni皻e w czasie akcji liturgicznej.

 Z zalecanych rozwi您a nale篡 wymieni nast瘼uj帷e:

  1. tabernakulum wpuszczone w 軼ian, z ma陰 mens do preparacji rozdzielania Komunii 鈍.;
  2. tabernakulum na bocznym o速arzu lub, jeszcze lepiej, w specjalnej kaplicy Naj鈍i皻szego Sakramentu, co sprzyja indywidualnej modlitwie i kontemplacji (por IG 276);
  3. wypr鏏owane ju w gotyku i godne nowego zastosowania wydaje si rozwi您anie w postaci tzw. s逝pa czy kolumny eucharystycznej, ustawionej nieopodal o速arza w blisko軼i miejsca rozdzielania Komunii 鈍.

 Nale篡 jeszcze to wyra幡ie podkre郵i, 瞠 uprzywilejowanym i zalecanym sposobem korzystania ze sto逝 Pa雟kiego jest ka盥orazowe przygotowanie komunikant闚 tak, „瞠 po komunii kap豉na wierni przyjmuj Cia這 Pa雟kie z tej samej ofiary” (KL 55).

 4.   P r z y k  a d y   w  a  c i w e g o   r o z w i  z a n i a   o  t a r z a

 W Polsce ci庵le jeszcze dominuje o速arz przyczepiony do nastawy o速arzowej, na kt鏎ym umieszczone jest tabernakulum i to nie tylko w obiektach zabytkowych, ale i w nie podlegaj帷ych ochronie zabytk闚. W zwi您ku z tym jest konieczne pilne wprowadzenie zarz康ze odnowy liturgicznej a wi璚 odwr鏂enie o速arza twarz do ludu i w豉軼iwe umieszczenie tabernakulum we wszystkich wn皻rzach ko軼ielnych. Jest to podstawowy zabieg formalny, umo磧iwiaj帷y wprowadzenie odnowionej liturgii.

 W nielicznych 鈍i徠yniach, w kt鏎ych dokonano tego podstawowego zabiegu, dominuje usytuowanie tabernakulum na osi o速arza, a wi璚 najmniej po膨dane ze wszystkich dopuszczalnych rozwi您a. Ostatnio dokonuje si generalna adaptacja do odnowionej liturgii ko軼io豉 akademickiego KUL pod patronatem architekta   W.   P i e  k o w s k i e g o.   W鈔鏚 wielu kontrowersyjnych dyskusji godne podkre郵enia jest rozwi您anie o速arza i usytuowanie tabernakulum. Po nieudanej pr鏏ie skonstruowania w 1965 r. dwupoziomowego o速arza z wpuszczonym w mens tabernakulum, obecnie osi庵ni皻o optymalne w tym wn皻rzu rozwi您anie. O速arz, skonstruowany z grubej mensy wapiennej o rozmiarach 240 × 90 × 37 cm stoi na dw鏂h nogach wapiennych, kt鏎e   A.   G r o c h o l s k a   ozdobi豉 rze嬌ion winiet, przedstawiaj帷 winoro郵e. O速arz jest przystosowany do liturgii z jednym kap豉nem, jak i do mszy koncelebrowanej. Poza sprawowan liturgi jest ca趾owicie pozbawiony jakichkolwiek sprz皻闚; olbrzymi krzy znajduje si na 軼ianie apsydy, 鈍iecznik usytuowany jest poza o速arzem. Ciekawie umieszczono r闚nie tabernakulum na bocznej 軼ianie, oddzielaj帷ej apsyd od 軼iany g堯wnej. Opraw, a r闚nocze郾ie podkre郵enie tabernakulum stanowi metalowy odlew z napisem biblijnym, na鈍ietlaj帷ym tajemnic Eucharystii (J 13, 1; Kor. 11, 23-26), kt鏎y jest odpowiednikiem symetrycznie umieszczonego po przeciwnej stronie odlewu Madonny z Dzieci徠kiem, autorstwa   J a r n u s z k i e w i c z  w.   Tabernakulum stanowi rodzaj sejfu, nad kt鏎ym znajduje si wieczna lampka w wyci璚iu w formie krzy瘸. Mo積a by si jedynie zastanowi, czy umieszczenie zamiast g豉dkiej p造ty na drzwiczkach tabernakulum jakiego reliefu z odlewu nie nada這by mu powa積iejszego i tre軼iowo rozbudowanego charakteru.

 Ciekawe rozwi您anie o速arza znajduje si w ko軼iele jezuit闚 w Lublinie autorstwa   A   D z i  g i e l e w s k i e g o.   O速arz z modrzewia skonstruowany jest w kszta販ie sto逝, opartego na rozbudowanych nogach, troch na spos鏏 warsztatu stolarskiego. Mensa o速arzowa o czterech owalnych bokach ma przeczernione czo這, na kt鏎ym wyrze嬌iono miniaturowe reliefy ze scenami z 篡cia Chrystusa. Podobnie ciekawy jest o速arz w kaplicy akademickiej dominikan闚 w Krakowie projektu   S t a l o n e g o - D o b r z a  s k i e g o.   Kamienna, kwadratowa mensa, podci皻a sko郾ie ku do這wi opiera si na jednym cokole kamiennym, ca造 o速arz za stoi na kamiennej, okr庵貫j podstawie-stopniu, kt鏎y koncentruje uczestnik闚 liturgii wok馧 o速arza. Dominikanie w Poznaniu rozwi您ali umieszczenie tabernakulum w ramach wysokiej kolumny eucharystycznej, przeci皻ej 鈍ietlistym krzy瞠m, na tle kt鏎ego wpuszczone jest w blok tabernakulum, po bokach jego za maj si znale潭 dwa symetrycznie umieszczone odlane reliefy. Na razie jest to makieta, p騧niej ca這嗆 ma by wykonana w bia造m marmurze. Zastrze瞠nie budzi jedynie umieszczenie kolumny na osi o速arza, cho bazylikowy styl ko軼io豉 nie bardzo pozwala na umieszczenie jej w apsydzie czy nawie ko軼io豉. Chyba, 瞠 zdecydowano by si na urz康zenie s御iaduj帷ej z apsyd kaplicy jako eucharystycznej i tam umieszczono by kolumn z tabernakulum.

 5.   N o t a t k i   b i b l i o g r a f i c z n e

 Poniewa akcja przystosowania wn皻rz ko軼ielnych do odnowionej liturgii po soborze charakter powszechny, jest rzecz wprost nieodzown dokona w Polsce powszechnej inwentaryzacji i skatalogowania zabytkowych wn皻rz, a przede wszystkim o速arzy, kt鏎e maj warto嗆 zabytkow, z drugiej za strony nale篡 jak najobficiej publikowa dokonane ju konkretne rozwi您ania wn皻rz ko軼ielnych, szczeg鏊nie o速arzy, od kt鏎ych wszelka odnowa winna si zacz望. W Polsce akcje takie nie przyj窸y jeszcze charakteru powszechnego, owszem, niekt鏎e diecezjalne komisje sztuki podj窸y w tym celu pierwsze kroki, cho raczej dominuje dzia豉lno嗆 us逝gowa, polegaj帷a na indywidualnych eksperymentach i akceptowaniu oddolnie powsta造ch plan闚 adaptacji, natomiast ci庵le brak jeszcze powszechnej mobilizacji i organizowania odnowy, obejmuj帷ej wszystkie wn皻rza ko軼ielne.

 Ciekaw inicjatyw w tym wzgl璠zie podj瘭i fachowcy odnowy wn皻rz ko軼ielnych w NRD. Po cennej pozycji, jak wydano w Lipsku w r. 1967 pod red.   E.   K i e l a   i   K.   S c h o l l m e i e r a   pt. Kunst im heiligen Dienst, ukaza豉 si nowa pozycja pod redakcj   E.   K i e l a,   Kirchenbau heute. Dokumentation, Diskussion, Kritik, Mnchen 1969 s. 360.

 Jest to wszechstronny przegl康-katalog osi庵ni耩 odnowy wn皻rz ko軼ielnych na terenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej, dokonany wed逝g kryterium podzia逝 terytorialnego Ko軼io豉 katolickiego na tym terenie. W cz窷ci wst瘼nej przypomniano jeszcze raz zasady odnowy wn皻rz ko軼ielnych oraz podano przegl康 zagadnie odnowy z punktu widzenia Ko軼io豉 ewangelickiego (s. 7-144). Wi瘯szo嗆 dzie豉 po鈍i璚ona jest szczeg馧owej analizie obiekt闚 ko軼ielnych z terenu NRD wed逝g nast瘼uj帷ego porz康ku: biskupstwo Berlin (146-147), biskupstwo Meissen (177-228), teren zarz康zania arcybiskupa w G顤litz (230-256), arcybiskupi komisariat Magdeburg (258-282), biskupi generalny wikariat Erfurt (284-318).

 Dzie這 podaje szczeg馧owy opis stanu ko軼io堯w przed odnow oraz analiz poszczeg鏊nych element闚 odnowy. Bogaty materia ilustracyjny ukazuje ogrom przemian, jakich dokonano w NRD na przestrzeni kilku lat w dziedzinie odnowy. Za陰czone mapki poszczeg鏊nych region闚 zawieraj terytorialny wykaz ko軼io堯w nowo zbudowanych, budynk闚 zast瘼czych oraz ko軼io堯w odnowionych po soborze. Jest to dorobek imponuj帷y. Wa積e jest i to r闚nie, 瞠 w ostatniej cz窷ci znajduje si biograficzny indeks tw鏎c闚 odnowy wn皻rz ko軼ielnych. Tu mo積a r闚nie zaleci mn鏀two przyk豉d闚 rozwi您ania o速arza i usytuowania tabernakulum. W Polsce podobna praca mog豉by dokona si w wymiarze poszczeg鏊nych diecezji. Skatalogowanie i analiza dokonanych prac w dziedzinie odnowy wn皻rz ko軼ielnych dla potrzeb liturgii, ukaza這by aktualny i rzeczywisty stan zaawansowania tej nieodzownej pracy w dziedzinie odnowy posoborowej.

Ks. Bogdan Snela, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. III, s. 118

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA

W豉dys豉w Sobczyk

Wsp鏊notowy charakter nowego Ordo Missae

 1.   O g  l n e   z a  o  e n i a

 Zadaniem tego artyku逝 jest ukaza te warto軼i nowego Ordo Missae, kt鏎e dotycz Ko軼io豉 jako wsp鏊noty. Istnieje na pewno wiele aspekt闚, w kt鏎ych mo積a omawia nowy uk豉d Mszy 鈍. Wybrano jednak ten aspekt, gdy posiada on szczeg鏊nie znaczenie. W nowej 鈍iadomo軼i Ko軼io豉, jaka rodzi si po Vaticanum II, na pierwsze miejsce wysuwa si w豉郾ie wsp鏊notowy charakter spo貫czno軼i ko軼ielnej. Wytworzenie wsp鏊not w Chrystusie jest w鈔鏚 bogatej i zr騜nicowanej dzia豉lno軼i duszpasterskiej Ko軼io豉 bezsprzecznie zadaniem pryncypialnym. Dzia豉lno嗆 ta wyra瘸 si w r騜nych funkcjach. Wsp馧czesna teologia duszpasterska omawiaj帷 te funkcje na pierwszy plan wysuwa przepowiadanie S這wa i liturgi. Poprzez te przeto funkcje Ko軼i馧 si urzeczywistnia, buduje si od wewn徠rz, ro郾ie czyli, innymi s這wy, urzeczywistnia sw鎩 najbardziej charakterystyczny kszta速 i swoj podstawow istot jako wsp鏊nota w Chrystusie. W ten spos鏏 dochodzimy do Mszy 鈍., w kt鏎ej jako w najwy窺zym akcie kultu i w najwy窺zym akcie religijnym cz這wieka ma si budowa to, co jest istotne dla Ko軼io豉, a mianowicie, jego wsp鏊nota w Chrystusie. We Mszy 鈍. musi si budowa braterstwo ludzi w Jezusie Chrystusie jako fundamencie tego braterstwa: koinonia en Christo. Innymi s這wy: we Mszy 鈍. musi wyrasta kszta速 spo貫czno軼i, kt鏎ego cech b璠zie wsp鏊nota w Chrystusie. Dodajmy, i nie tylko chodzi tu o jakie og鏊ne uj璚ie, o Ko軼i馧 w og鏊no軼i, o Ko軼i馧 jako taki, ale o Ko軼i馧 konkretny, o Ko軼i馧 lokalny i partykularny. We Mszy 鈍. ma wyrasta kszta速 wsp鏊notowy r闚nie Ko軼io豉 lokalnego i partykularnego. Msza 鈍. b璠帷 i w swym za這瞠niu i w najbardziej konkretnej praktyce funkcj i terenem duszpasterstwa ma kszta速owa wsp鏊not chrze軼ija雟k, a w tej wsp鏊nocie ma kszta速owa tak瞠 sumienie ka盥ego poszczeg鏊nego wierz帷ego, formuj帷 to sumienie w kierunku 篡cia w prawdziwej wsp鏊nocie, a nie w izolacji, cho熲y bardzo religijnej.

 Sp鎩rzmy na nasze zagadnienie jeszcze z innej strony. We Mszy 鈍. zar闚no ca造 Ko軼i馧, jak i poszczeg鏊ny cz這nek Ko軼io豉 staje w obliczu sprawowanej tajemnicy zbawienia i jednocze郾ie wchodzi w t tajemnic. We Mszy 鈍. Ko軼i馧 sprawuje zbawienie i tu te wszyscy spotykamy si ze zbawieniem w konkretnej formie. Tu wi璚 cz這wiek spotyka si z Bogiem, ze swoim Bogiem. Ale czy to wystarczy? Ilekro cz這wiek spotyka si z Bogiem, to jednocze郾ie musi spotka si i ze swymi bra熤i w cz這wiecze雟twie. Nierozerwalnie z陰czone z sob dwa przykazania – mi這軼i Boga i mi這軼i bli幡iego, musz znale潭 tak瞠 konkretny wyraz w akcie ofiarniczym. „Je郵i przyniesiesz dar przed o速arz, a tam wspomnisz, 瞠 brat tw鎩 ma co przeciw tobie...” (Mt 5, 23). Msza 鈍. nie mo瞠 by „zbiorowiskiem”, lecz musi by „wsp鏊not”.

 Najwy窺zy akt religijnej czci Boga musi by jednocze郾ie najwy窺zym aktem budowania wsp鏊noty ibraterstwa ludzkiego. Nie by這 rzecz przypadku, i odnowa soborowa Ko軼io豉 rozpoczyna si od odnowy liturgii, czyli od budowania nierozdzielnych dwu fundament闚 篡cia cz這wieka – mi這軼i Boga i mi這軼i cz這wieka. Trudno powiedzie, co jest dzi bardziej zagro穎ne – mi這嗆 Boga, religijno嗆, czy mi這嗆 wzajemna pomi璠zy lud幟i, braterstwo ludzkie? W obliczu nasilenia laicyzacji i w obliczu zagro瞠nia biologicznych podstaw istnienia ludzko軼i ze strony drugiego cz這wieka, istnieje dzi wewn皻rzny, egzystencjalny nakaz obrony cz這wieka i ca貫j ludzko軼i. W jaki spos鏏? Przez utrzymanie, wzmocnienie i odbudowanie wi瞛闚, 陰cz帷ych cz這wieka z Bogiem i 陰cz帷ych cz這wieka z drugim cz這wiekiem. Dlatego to sob鏎 Watyka雟ki II, kt鏎y zaj掖 si nie tylko wewn皻rznymi sprawami Ko軼io豉, ale stan掖 w obliczu spraw i problem闚 og鏊noludzkich wsp馧czesnego 鈍iata z najwy窺z troskliwo軼i podkre郵a tak problemy natury czysto religijnej, jak i natury spo貫cznej, problemy bratersko-spo貫czne. I je瞠li gdzie, to szczeg鏊nie we Mszy 鈍., w odnowionej Mszy 鈍. znajdujemy te podkre郵enia.

 Nowy uk豉d Mszy 鈍. akcent adoracji i czci odsuwa jakby na dalszy plan, by ukaza jedno嗆 czyli braterstwo modl帷ych si i ich gotowo嗆 apostolsk do budowania tej jedno軼i. To przesuni璚ie akcentu wydaje si niekt鏎ym tak wielkie, i ulegaj zaszokowaniu, a nawet swoistej kontestacji „w obronie dawnej czci Bo瞠j”, adoracji Boga. W rzeczy samej nie chodzi tu o odsuni璚ie Boga, o jaki humanizm, lecz o „dowarto軼iowanie” tego drugiego aspektu religii, odnosz帷ego si do budowania Kr鏊estwa Bo瞠go na ziemi, pomi璠zy lud幟i, a wi璚 o budowanie wsp鏊noty braterskiej w oparciu o Boga.

 W bardzo szkicowym uj璚iu tego drugiego aspektu dzia豉lno軼i Ko軼io豉 w formach liturgicznych b璠ziemy mieli do czynienia z tym co ju na pierwszy rzut oka daje si zauwa篡, jak zbli瞠nie o速arza i kap豉na do wiernych, zmniejszenie zewn皻rznego splendoru 鈍i徠y i upodobnianie ich do mieszka i sal, w kt鏎ych 篡j i odbywaj swe spotkania dzisiejsi ludzie, uproszczenie parametr闚 i naczy liturgicznych na rzecz symbol闚 z codziennej rzeczywisto軼i, u篡wanie j瞛yka ojczystego, kt鏎ym m闚imy jeden do drugiego, a nie „sakralnego” itp. Uwzgl璠nianie tego drugiego aspektu w liturgii i budowanie wsp鏊noty braterskiej w liturgii (a nie tylko relacji B鏬-cz這wiek) jest tym, o co bardzo troszczy si Sob鏎 Watyka雟ki II.

 Niekt鏎ym, kt鏎zy byli nastawieni tylko na czysto „religijn” stron dawnej Mszy 鈍., „nowa” Msza 鈍. przynosi pewne zaskoczenie, niepok鎩, a nawet rozczarowanie. Mo瞠 to mie szczeg鏊nie miejsce w zamkni皻ych wsp鏊notach typu zakonnego czy kap豉雟kiego, gdzie budowanie wsp鏊noty siostrzanej czy braterskiej odbywa這 si na wielu p豉szczyznach codziennego 篡cia i nie musiano si璕a do Mszy 鈍. Msza 鈍. mog豉 pozosta aktem czysto religijnym kierowanym ku swemu Bogu. Nie wynika z tego, 瞠 w takich wypadkach odnowa liturgiczna Mszy 鈍. jest niepotrzebna. Msza 鈍. bowiem jest nie tylko budowaniem wsp鏊noty, ale te znakiem jej istnienia i st康 wsp鏊notowy charakter Mszy 鈍. winien znale潭 swe odbicie w pe軟ym znaku liturgicznego obrz璠u tak瞠 w zgromadzeniach zakonnych i w spotkaniach kap豉雟kich. W豉郾ie w czasie Mszy 鈍. musi ukaza si w widzialnym obrz璠zie to, co buduje si przez organizacj ca貫go 篡cia zakonnego czy kap豉雟kiego.

 Ten wsp鏊notowy charakter Mszy 鈍. i budowanie doskona貫j wsp鏊noty znajduje sw鎩 wyraz w koncelebracji. Zadaniem jej jest ukazanie wsp鏊noty, mi這軼i bratniej i jedno軼i w kap豉雟twie. Dotychczas koncelebracja mia豉 miejsce tylko w jednym wypadku, a mianowicie podczas udzielania 鈍i璚e kap豉雟kich. Obecnie staje si zjawiskiem codziennym i normalnym wsp馧czesnego 篡cia ko軼ielnego jako budowanie wsp鏊noty kap豉雟kiej i znak, 瞠 ona istnieje. Patrzenie na koncelebracj jako tylko na pomy郵n pr鏏 rozwi您ania problemu wielu Mszy 鈍. przy liczniejszych spotkaniach kap豉n闚 jest pomini璚iem element闚 istotnych na rzecz dalszoplanowych.

 Zbieraj帷 dotychczasowe rozwa瘸nie na temat wsp鏊notowego charakteru Mszy 鈍. trzeba powiedzie, i ten wsp鏊notowy charakter Mszy 鈍. i ca貫j liturgii wynika z Konstytucji o 鈍. Liturgii, kt鏎a pragnie w liturgii ukaza Ko軼i馧 jako skuteczny znak-sakrament ca貫j wsp鏊noty Ludu Bo瞠go. „Czynno軼i liturgiczne nie s czynno軼iami prywatnymi, lecz kultem Ko軼io豉 b璠帷ego sakramentem jedno軼i, a Ko軼i馧 to lud 鈍i皻y zjednoczony i zorganizowany pod zwierzchnictwem biskup闚. Dlatego czynno軼i liturgiczne nale膨 do ca貫go cia豉 Ko軼io豉, uwidaczniaj je i na nie oddzia造wuj” (KL 26).

 Liturgia jest wi璚 znakiem Ko軼io豉, bo „Ko軼i馧 ujawnia si przede wszystkim w pe軟ym i czynnym uczestnictwie ca貫go 鈍i皻ego ludu Bo瞠go w tych samych obchodach liturgicznych, zw豉szcza w tej samej Eucharystii, w jednej modlitwie, przy jednym o速arzu pod jednym przewodnictwem biskupa otoczonego kap豉nami i s逝gami o速arza” (KL 41).

 Ca造 sens odnowy liturgii sprowadza si do tego, aby liturgia, a zw豉szcza Msza 鈍. b璠帷a jednym z „codziennych” i najbardziej powszechnym „masowym” wyrazem 篡cia religijnego sta豉 si zn闚 pe軟ym wyrazem i znakiem jedno軼i i wsp鏊noty ludu Bo瞠go, aby przez ni ta wsp鏊nota by豉 budowana i urzeczywistniana. Dlatego w ko軼io豉ch lokalnych „nale篡 do rozkwitu doprowadzi poczucie wsp鏊noty parafialnej, zw豉szcza w zbiorowym odprawianiu niedzielnych Mszy 鈍i皻ych” (KL 42).

 Ta idea wsp鏊noty jest szczeg鏊nym w徠kiem wszystkich dokument闚 soborowych. We wsp鏊nocie liturgicznej ma si ukaza tajemnica Ko軼io豉 – jedno軼i czyli zgromadzenia ludzi w jedno w realizowaniu plan闚 Ojca zjednoczeniu z Chrystusem, w mi這軼i Ducha 安i皻ego. Ko軼i馧 bowiem ma si okaza jako „lud zjednoczony jedno軼i Ojca i Syna i Ducha 安i皻ego” (KL 4), jako wsp鏊nota wiary, nadziei i mi這軼i, spo貫czno嗆 – mistyczne Cia這 Chrystusa, widzialne zrzeszenie i duchowa wsp鏊nota (cfr KK 8) Spodoba這 si bowiem Bogu „u鈍i璚a i zbawia ludzi nie pojedynczo, z wykluczeniem wszelkiej wzajemnej mi璠zy nimi wi瞛i, lecz uczyni z nich lud” (KK 9). Dlatego „B鏬 powo豉 zgromadzenie tych, co z wiar spogl康aj na Jezusa, sprawc zbawienia i 廝鏚這 pokoju oraz jedno軼i i ustanowi Ko軼io貫m, aby ten Ko軼i馧 by dla wszystkich razem i dla ka盥ego z osobna widzialnym sakramentem owej zbawczej jedno軼i” (KK 9).

 W lokalnych wsp鏊notach kap豉ni duszpasterze maj „uwidacznia Ko軼i馧 powszechny... i przyczynia si skutecznie do budowania Cia豉 Chrystusowego” (KK 28).

 Kresem za, ku kt鏎emu ma zmierza budowanie tej wsp鏊noty, jest wsp鏊nota eschatologiczna, kiedy to ca豉 rodzina ludzka i Ko軼i馧 „osi庵n sw pe軟i i gdy ludzie jako umi這wana rodzina przez Boga i Chrystusa-Brata, zbawieni przez 豉sk, oddawa b璠 Bogu chwa喚 doskona陰” (KDK 32).

 2.   S z c z e g   o w e   o m  w i e n i e

 Po tych teoretycznych rozwa瘸niach na temat wsp鏊notowego charakteru Ko軼io豉 i jego najbardziej istotnego aktu liturgicznego – Mszy 鈍., mo瞠my obecnie przej嗆 do szczeg馧owego omawiania celebracji liturgicznej. U篡wam tu s這wa „celebracja”, kt鏎e oznacza wykonywanie jakiej czynno軼i tak, aby poprzez gesty, s這wa i ca陰 czynno嗆 ukaza wewn皻rzn tajemnic, wewn皻rzn rzeczywisto嗆. Ma wi璚 celebracja Mszy 鈍. ukazywa to, co stanowi jej wewn皻rzn i najbardziej istotn tre嗆, ma by znakiem jedno軼i Ko軼io豉 i ma budowa t jedno嗆 i wsp鏊not.

 Nowy uk豉d Mszy 鈍. realizuj帷 postulaty soboru pragnie w konkretnej formie zrealizowa czynne i 鈍iadome uczestniczenie we Mszy 鈍. ca貫go zgromadzenia liturgicznego, aby w ten spos鏏 da wyraz wsp鏊notowego charakteru tego zasadniczego aktu religijnego Ko軼io豉. Aczkolwiek warto嗆 Mszy 鈍. nie zale篡 od tego czynnego uczestniczenia, to jednak pod tym w豉郾ie k徠em uk豉dano nowe Ordo. Nie znaczy to, 瞠 samo „odprawienie” da nam w rezultacie wsp鏊not. By豉by to tylko wsp鏊nota materialna. Duchow wsp鏊not trzeba dopiero wypracowa. To za這瞠nie dotyczy najpierw samego celebransa, kt鏎ego coraz cz窷ciej nazywa si przewodnicz帷ym zgromadzenia liturgicznego, aby podkre郵i wsp鏊not ludzi. Nowy uk豉d Mszy 鈍. zobowi您uje go do takiego odprawiania Eucharystii, aby podczas celebracji mog這 si zrealizowa czynne uczestnictwo wszystkich. Nie mo瞠 wi璚 odprawia Mszy 鈍. „dla siebie”, nie licz帷 si ze zgromadzeniem.

 Przechodzimy obecnie do om闚ienia poszczeg鏊nych partii Mszy 鈍.

 Rozpoczyna si Msza 鈍. wed逝g nowego uk豉du pochodem do o速arza. Ten poch鏚 odbywa si drog d逝窺z, aby ca造 poch鏚 m鏬 zbli瘸 si do o速arza 鈔odkiem zgromadzonego ludu. Pochodowi do o速arza towarzyszy 酥iew, kt鏎y ma zjednoczy wszystkich uczestnik闚 i to jest jego pierwszym zadaniem. Dlatego gdy wszyscy nie mog bra udzia逝 w okre郵onych na dan uroczysto嗆 酥iewach, stosuje si pie填 znan ludowi. Celem 酥iewu jest r闚nie wprowadzenie w tajemnic 鈍i皻a, ale jest to cel drugorz璠ny. Aczkolwiek teksty pie郾i wej軼iowej mog by r闚nie recytowane, jednak trzeba dobrze odczyta intencj nowego uk豉du, kt鏎y podkre郵a wag 酥iewu we mszy. 如iew jest wyrazem rado軼i, mi這軼i i czynnikiem jednocz帷ym. St康 wydaje si godne polecenia, aby na ten 酥iew towarzysz帷y procesji do o速arza zwr鏂i szczeg鏊niejsz uwag. W nowym Ordo nie ma prywatnych mod堯w kap豉na ani u stopni o速arza, ani przy uczczeniu o速arza. Natomiast zaleca si kap豉nowi przy陰czy si do wsp鏊nego 酥iewu. W niejednym wypadku ten 酥iew celebransa b璠zie czynnikiem podtrzymuj帷ym i zarazem jednocz帷ym wszystkich 酥iewaj帷ych. 如iew ten, aby spe軟i swe zadanie, nie mo瞠 by zbyt kr鏒ki. St康 to jest celowe wyd逝瞠nie procesji, jak r闚nie wprowadzenie okadzenia o速arza, zw豉szcza w wi瘯sze uroczysto軼i, aby 酥iew m鏬 si rozwin望 i w ten spos鏏 spe軟ia dobrze swe zadanie.

 Po przyj軼iu do o速arza i po uca這waniu go kap豉n, kt鏎y ma przewodniczy celebracji liturgicznej, otwiera uroczy軼ie i oficjalnie ca貫 zgromadzenie. Czyni to znakiem krzy瘸 鈍. Jest w tym znaku wyznanie wiary, ale jeszcze bardziej podkre郵a on moment otwarcia. Poczem zaraz pozdrawia ca貫 zgromadzenie formu陰 Pan z wami b康 jedn z kilku przewidzianych formu pozdrowienia. Mamy tu podkre郵enie nie tylko spo貫cznego charakteru zgromadzenia, ale i jego rangi. Jest to zgromadzenie z Panem, z Chrystusem, zgromadzenie „uporz康kowane” hierarchiczne. Ma przewodnicz帷ego, kt鏎y jest „powo豉ny” i posiada misj.

 Po pozdrowieniu zgromadzenia mo瞠 mie miejsce kr鏒kie wprowadzenie w tajemnic 鈍i皻a. Ma tego dokona albo sam celebrans, albo kto w jego imieniu. Nie chodzi tu o d逝gie m闚ienie, lecz o wykorzystanie jeszcze jednej szansy, aby 篡wym, bezpo鈔ednim, ciep造m, serdecznym s這wem jak najbardziej scali wszystkich obecnych.

 Nowym elementem obecnej Mszy 鈍. jest wsp鏊ny akt pokutny. Ma on kilka wariant闚, ale wa積ym przy tym jest to, i dokonuje go wsp鏊nie ca貫 zgromadzenie, w spos鏏 otwarty, nie zag逝szany 瘸dnym 酥iewem, jak to mia這 miejsce dawniej. U podstaw tej nowej praktyki le篡 my郵, i grzech rozprasza i rozbija jedno嗆 ludu Bo瞠go. Wsp鏊ne aklamacje, wsp鏊ne wyznanie swej grzeszno軼i ma by jeszcze jednym z element闚 wypracowywania wsp鏊noty modlitwy wszystkich zgromadzonych.

 如iew Gloria nabra w nowej Mszy 鈍. charakteru uroczystego. Jest to 酥iew „鈍i徠eczny”, a wi璚 u篡wany w liczniejszych i bardziej uroczystych zgromadzeniach. Jest to hymn radosny wyznawc闚 Chrystusa, kt鏎zy liczniej zgromadzeni daj wyraz swej rado軼i w 酥iewie. Nie ma wi璚 mowy o „prywatnym” odmawianiu tego hymnu przez kap豉na. Nie musi go te intonowa kap豉n, mo瞠 to uczyni kantor lub kto z ludu, gdy jest to 酥iew wsp鏊noty, wszystkich zgromadzonych.

 Teraz kap豉n przewodnicz帷y czyta lub 酥iewa modlitw w imieniu wszystkich zgromadzonych. Jest to jedna z tzw. modlitw prezydencjalnych, a wi璚 zastrze穎nych temu, kto zgromadzeniu przewodniczy. Niemniej jednak ca貫 zgromadzenie bierze w niej udzia. Po wezwaniu do wsp鏊nej modlitwy s這wami M鏚lmy si ma miejsce chwila ciszy. Cisza ta jest nakazana obowi您kowo, „aby wszyscy... u鈍iadomili sobie, 瞠 stoj w obliczu Boga i aby mogli okre郵i w duszy swoje pragnienia”. W ten spos鏏 osobiste prze篡cia i potrzeby zostaj w陰czone w modlitw ca貫j wsp鏊noty.

 L i t u r g i a   s  o w a.   Po obrz璠ach otwieraj帷ych zgromadzenie ma miejsce publiczne i wsp鏊ne czytanie S這wa Bo瞠go. Jest to bardzo stara praktyka chrze軼ija雟ka, si璕aj帷a swymi pocz徠kami zwyczaj闚 synagogalnych gdy chrze軼ijanie zbierali si na wsp鏊ne czytanie S這wa Bo瞠go. M闚i o tym ju 鈍. Justyn (II w.): „W dniu, kt鏎y nazywa si dniem s這鎍a, wszyscy gromadz si w jednym miejscu. S wtedy publicznie czytane listy Aposto堯w i pisma prorok闚”. Publiczne czytanie nie by這 podyktowane faktem niej posiadania ksi庵 czy te nieumiej皻no軼i czytania. P. B鏬 bowiem przemawia do ludu nie pojedynczo, do poszczeg鏊nego cz這wieka, ale do „ludu zgromadzonego” (KL 33), a publiczne czytanie S這wa Bo瞠go jest jednym ze sposob闚 obecno軼i Pana w鈔鏚 swego ludu (KL 7). St康 liturgii s這wa jest istotn i integraln cz窷ci celebracji. Czytanie s這wa Bo瞠go jest jednocze郾ie jego proklamacj, og豉szaniem go tak ludowi zgromadzonemu, jak i ca貫mu 鈍iatu, kt鏎e dokonuje si publicznie na oczach 篡wych 鈍iadk闚 tj. zgromadzonego ludu Bo瞠go.

 Do liturgii s這wa nale膨 酥iewy mi璠zy czytaniami. Celem tych 酥iew闚 jest, aby lud przez chwil refleksji lepiej przyswoi sobie s這wo Bo瞠. Uwaga liturgiczna zaleca, aby 酥iewano je solowo, by przez taki 酥iew nie zniekszta販ano s堯w. Jest to wi璚 酥iew istotny dla zgromadzenia i w braku kantora nale篡 go odrecytowa. Nowo軼i w tych 酥iewach jest to, i zaleca si wprowadza do nich refren, kr鏒kie responsorium celem czynnego udzia逝 zgromadzenia. Natomiast przed Ewangeli mamy nawet do czynienia z aklamacj Alleluja.

 Wprowadzenie homilii, aczkolwiek jest ona aktem przewodnicz帷ego zgromadzenia, podkre郵a r闚nie mocno wsp鏊notowy charakter zgromadzenia. S這wo Bo瞠 nie mo瞠 by bowiem „zwi您ane” czyli niezrozumiane czy te rozumiane „prywatnie”. St康 przewodnicz帷y zgromadzenia, kt鏎y przyj掖 na siebie odpowiedzialno嗆 za ca貫 zgromadzenie winien wypowiedzie homili tzn. odpowiednio wyja郾i s這wo Bo瞠. Zalecaj帷 homili, nowe wskazania jak najusilniej nakazuj g這si j obowi您kowo w niedziele i 鈍i皻a czyli w闚czas, gdy zgromadzenie wiernych jest szczeg鏊nie liczne.

 Lud Bo篡 nie pozostaje bez swej odpowiedzi. Wypowiada j spontanicznie po wyg這szonej homilii, sk豉daj帷 wyznanie wiary. Nie jest to tylko przypominanie sobie prawd wiary, ale 鈍iadectwo i wyznanie.

 W nowej Mszy 鈍. powr鏂i dawny zwyczaj spo貫czno軼i chrze軼ija雟kiej zanoszenia wsp鏊nej modlitwy za ca造 鈍iat. Lud Bo篡 pragnie bowiem budowa nie tylko sw w豉sn spo貫czno嗆 ko軼ieln, ale jest szczerze zainteresowany w budowaniu lepszego 鈍iata dla wszystkich ludzi. Modlitwy powszechne to modlitwy ca貫go zgromadzenia, ju uformowanego przez s這wo Bo瞠. Gdy m闚imy „ca貫go zgromadzenia”, mamy na my郵i nie tylko dan spo貫czno嗆, zebran aktualnie w 鈍i徠yni, ale ca造 Ko軼i馧 powszechny, kt鏎ego autentyczna cz御tka znajduje si w danej chwili w 鈍i徠yni.

 L i t u r g i a   E u c h a r y s t i i.   Fakt przygotowania ofiary tj. dar闚 zwi您any jest nie tylko z przygotowaniem materii ofiary, ale zawiera tak瞠 moment dzi瘯czynienia ca貫j spo貫czno軼i. Dzi瘯czynienie to jest wyra穎ne w modlitwie kap豉na i w obrz璠zie przyniesienia chleba i wina. Przypomina to obrz璠y starotestamentalne, a mianowicie sk豉danie przez lud pierwocin oraz wczesnochrze軼ija雟k tzw. liturgi mi這軼i – sk豉danie dar闚 dla Boga (materia do ofiary) i dla biednych. Nowy obrz璠 przygotowania dar闚 b璠帷 w swej naturze wyrazem mi這軼i Boga i bli幡iego oraz dzi瘯czynienia za hojno嗆 Bo膨, anga簑je r闚nie ca陰 spo貫czno嗆 przez aklamacj B這gos豉wiony jeste Bo瞠, teraz i na wieki. Ten charakter spo貫czny obrz璠u zawiera bogate implikacje pastoralne szczeg鏊nie dla dzia豉lno軼i charytatywnej, b璠帷ej szczytem i zasadniczym celem 篡cia wsp鏊notowego. Mimo tak istotnego znaczenia tej cz窷ci Mszy 鈍. dla spo貫cznego charakteru 篡cia ko軼ielnego, obrz璠y towarzysz帷e tzw. offertorium s raczej dyskretne i nie anga簑j w jaki bardziej intensywny spos鏏. Ta cz窷 zosta豉 wyra幡ie „uciszona”, aby po prostu nie rywalizowa z g堯wn parti liturgii Eucharystii tzw. Modlitw Eucharystyczn.

 Ta cz窷 Mszy 鈍. zosta豉 powierzona jako g堯wnemu wykonawcy kap豉nowi, kt鏎y przewodniczy sprawowaniu Eucharystii. Do niego nale篡 wypowiedzie j w imieniu Ko軼io豉 i w imieniu Chrystusa w s這wach konsekracji. Ale mimo i ma j wyg豉sza sam kap豉n, wyg豉szanie to ma charakter publiczny, kap豉n wi璚 wyg豉sza tzw. Modlitw Eucharystyczn g這郾o, wyra幡ie, aby w niej uczestniczy這 鈍iadomie ca貫 zgromadzenie. Zanim jednak rozpocznie j wyg豉sza winien odpowiednio zmobilizowa uwag wszystkich uczestnik闚 w mocnych i nader ekspresywnych wezwaniach: Pan z wami, W g鏎 serca! Dzi瘯i sk豉dajmy Panu Bogu naszemu. Po tych wezwaniach, kt鏎e przez odpowiedzi wiernych staj si bardzo silnym i emfatycznym dialogiem, podaje si charakterystyczne motywy dzi瘯czynienia w tzw. prefacjach. Zauwa禦y cho marginesowo, i w najnowszym mszale prefacji tych mamy ponad 80, co z jednej strony wskazuje na bogactwo 篡cia ko軼ielnego, ale te zawiera moment psychologiczny, troski o 篡we uczestniczenie wszystkich obecnych. Od dialogu przed prefacj rozwija si dynamizm celebracji. Wyrazem tego jest 酥iew 安i皻y. Tak nale篡 utrzyma ton prefacji, aby do niego do陰czy si 酥iew 安i皻y. Uzyskane w ten spos鏏 napi璚ie nale篡 podtrzyma a do doksologii. Wy陰czenie si celebransa i „prywatne” odmawianie Modlitwy Eucharystycznej jest obce zamierzeniom nowego Ordo. St康 nale篡 tu m闚i nie tyle o „odmawianiu” Modlitwy Eucharystycznej, lecz raczej o jej wyg豉szaniu, aby uczestnicy wci捫 byli 鈍iadomie z ni z陰czeni. Doksologia na zako鎍zenie modlitwy wymaga r闚nie uroczystej, solennej formy, emfazy i namaszczenia, aby wierni zn闚 przy陰czyli si do niej s這wem Amen. Nie trzeba dodawa, jak bardzo ten styl wyg豉szania Modlitwy Eucharystycznej jest wyrazem spo貫cznego charakteru celebracji.

 Obrz璠y Komunii 鈍. rozpoczyna wsp鏊na modlitwa Ojcze nasz poprzedzona spokojnym zaproszeniem do modlitwy. Jest to ze swej istoty modlitwa spo貫czna, modlitwa dzieci Bo篡ch, a wi璚 wszystkich zgromadzonych. Po niej nast瘼uje nowy obrz璠, stanowi帷y w swej formie troch trudno軼i. Chodzi o tzw. „gest pokoju”, kt鏎y praktykowany w pierwotnym Ko軼iele z bieg貫m czasu zanikn掖. Gest ten ma wprowadzi pewn „rodzinno嗆”, zbratanie si pomi璠zy uczestnikami. Znalezienie jednak odpowiedniego gestu, wyra瘸j帷ego to zbratanie ze wzgl璠u na du瞠 zr騜nicowanie zgromadzenia liturgicznego, przynajmniej w naszych warunkach, jest nie lada trudno軼i. Przy rozdzielaniu Komunii 鈍. zalecana jest procesja do o速arza z towarzyszeniem 酥iewu, co r闚nie nie jest pozbawione charakteru wsp鏊notowego. Licz帷 si z potrzebami osobistymi wprowadzono cisz po Komunii 鈍., a jednocze郾ie ukazano jako moment du瞠j wagi wsp鏊ne dzi瘯czynienie. Cisza ta cho熲y kr鏒ka winna poprzedzi ostatni modlitw dzi瘯czynienia tzw. pokomunijn.

 O b r z  d y   z a k o  c z e n i a.   Nowo軼i w nowym Ordo jest miejsce podawania og這sze. Znajduj si one po zako鎍zonym dzi瘯czynieniu. Zanim ca豉 spo貫czno嗆 zostanie odprawiona do dom闚 podaje si ostatnie upomnienia, zach皻y i szczeg馧y dotycz帷e 篡cia wsp鏊noty na najbli窺zy okres.

 Przekazawszy zgromadzonym aktualia kap豉n po raz ostatni pozdrawia uczestnik闚 i udziela im b這gos豉wie雟twa. S這wa Id嬈ie, ofiara sko鎍zona wi捫e si niekiedy z przekazaniem wiernym misji do spe軟ienia, ale w dokumentach liturgicznych nie ma o tym mowy. S這wa te stanowi zwyczajne stwierdzenie, i obrz璠y si sko鎍zy造, a uczestnicy s ju wolni.

 To, co by這 powiedziane, wystarczy zapewne do ukazania spo貫cznego charakteru odnowionej Mszy 鈍. Wida st康, jak bardzo wsp馧czesny Ko軼i馧 zatroszczy si o ten spo貫czny charakter sprawowania „Pami徠ki Pa雟kiej”. Zapewne d逝ga jest jeszcze droga, zanim ten charakter zostanie wystarczaj帷o ukazany w sprawowaniu Pami徠ki Pa雟kiej w naszych zgromadzeniach liturgicznych. Nie wystarczy bowiem podanie instrukcji, zmiana obrz璠闚. Potrzebne jest nowe nastawienie, nowa mentalno嗆, a do tego trzeba czasu, cierpliwo軼i i spokojnej, codziennej katechezy. Prosty instrukta nie rozwi捫e tego problemu. Nie oznacza to, i dawna forma uczestniczenia we Mszy 鈍., forma „prywatnego” uczestniczenia jest z豉. Chodzi o to, aby w dzisiejszych czasach, gdy zagro瞠nie dialogu z Bogiem i dialogu cz這wieka z cz這wiekiem staj si niepokoj帷e, budowa wsp鏊not Ludu Bo瞠go i wsp鏊not og鏊noludzk i w ten spos鏏 realizowa jedno przykazanie mi這軼i w jego wymiarze pionowym i poziomym: ku Bogu i ku ludziom.

 W krajach, gdzie te zagro瞠nia szczeg鏊nie ostro wyst瘼uj, obserwuje si r闚nie pewien niepok鎩, czy proponowane przez nowy uk豉d Mszy 鈍. formy wystarcz do ukszta速owania tej postawy. Tote spotykamy si tam z poszukiwaniem coraz bardziej wymownych form, kt鏎e budz u nas niepok鎩, a w tych i owych przypadkach zdaj si wyra幡ie wykracza poza ramy przyj皻e w ci庵u wiekowej tradycji. Nie mo積a dzi powiedzie, czy te nowe formy, posiadaj帷e niekiedy cechy „przewrotne” b璠 przyj皻e przez Ko軼i馧 i zasymilowane we wszystkich krajach i we wszystkich 鈔odowiskach. Wydaje si jednak, 瞠 odegraj one r闚nie donios陰 rol jako katalizatory, jako inspiracje do takich form, kt鏎e b璠 odpowiada mo磧iwie najszerszym kr璕om Ko軼io豉.

Ks. W豉dyslaw Sobczyk, Sosnowiec

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 95

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 95

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 96

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 97

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 98

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 99

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 100

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 101

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 102

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 103

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 104

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 105

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 106

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 107

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 108

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 109

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 110

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 111

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 112

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 113

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 114

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 115

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 116

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 117

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 118

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 119

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 120

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 121

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 122

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 123

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 124

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 125