Biuletyn Odnowy Liturgii * . w: Collectanea Theologica 41:1971, f. 1, s. 81-108.

drukuj          
(dokument z oryginaln
numeracj stron)

Zawarto嗆:
Szczyt i 廝鏚這 – Redakcja 1 

I. LITERA I DUCH
1. Przek豉dy – nasza bol帷zka – F. Blachnicki
2. Instrukcja o przek豉dach tekst闚 liturgicznych na j瞛yki narodowe – t逝m. M. E. Rosier-Siedlecka CR
3. Akomodacje Ordo Missae – M. Pisarzak MIC

II. URZ犵Y I SΣ浮Y
1. Celebrans i jego zgromadzenie – F. Blachnicki
2. Liturgiczne uprawnienia kobiet – M. Pisarzak MIC

III. DIAKONIA SZTUKI
1. Przystosowanie Ko軼io堯w do odnowionej liturgii – B. Snela
2. Msza 鈍. 酥iewana wed逝g nowego Ordo Missae – Z. Bernat

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA
1. Odnowa liturgii a r騜aniec – oprac. L. Rutowska
2. Jak o篡wi 篡cie sakramentalne w parafii? – S. Hartlieb

Redaktorem niniejszego biuletynu jest ks. Franciszek   B l a c h n i c k i,   Lublin.

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. I, s. 81

Redakcja

Szczyt i 廝鏚這

 Biuletyn Odnowy Liturgii z bie膨cym, 17 z kolei numerem, wchodzi w pi徠y rok swojego istnienia. W pierwszym numerze, kt鏎y ukaza si w pierwszym zeszycie „Collectanea Theologica” rocznika 1967, w ten spos鏏 okre郵ono cel tego biuletynu: „Ma on mie charakter przede wszystkim informuj帷y, przekazuj帷 najwa積iejsze dane z czasopism i wydawnictw liturgicznych zagranicznych oraz wiadomo軼i o r騜nych inicjatywach i formach realizacji odnowy liturgicznej zar闚no w Polsce jak i zagranic. Informacje te, na og馧 zwi瞛貫, ograniczaj帷e si do rzeczy istotnych, b璠 dotyczy造: dokument闚 odnowy liturgii, dyskutowanych og鏊nych problem闚 odnowy, zagadnie praktycznych zw豉szcza rubrycystycznych, kroniki ruchu odnowy w kraju i zagranic, gdzie b璠 notowane ciekawsze inicjatywy duszpasterskie”.

 Zgodnie z t zapowiedzi dotychczasowe numery biuletyn闚 posiada造 cztery dzia造 zatytu這wane: dokumenty odnowy, problemy odnowy, praktyka odnowy i kronika odnowy. Podzia ten odpowiada dobrze temu ruchliwemu okresowi, w kt鏎ym, w realizacji postanowie soborowej konstytucji liturgicznej, co chwil pojawia造 si nowe dokumenty liturgiczne i instrukcje wykonawcze, przebudowuj帷e struktur liturgii Ko軼io豉 i rodz帷e mn鏀two problem闚 i w徠pliwo軼i praktycznych.

 Obecnie, po zako鎍zonej ju reformie msza逝, roku liturgicznego i brewiarza oraz obrz璠u chrztu 鈍i皻ego dzieci i innych sakrament闚, wchodzimy powoli ju w okres pewnej stabilizacji. Nie oznacza to jednak, 瞠 odnowa liturgii jest dzie貫m dokonanym. Otrzymali鄉y wprawdzie w szeregu opublikowanych dokument闚 obiektywn podstaw dla dzie豉 odnowy, uj皻 w prawne przepisy, form, jako wyraz woli Ko軼io豉. Olbrzymie dzie這 wcielenia tej formy w 篡cie, co zak豉da ogromn i d逝gofalow prac duszpastersko-wychowawcz, zmierzaj帷 do ukszta速owania nowej 鈍iadomo軼i i nowych postaw, kt鏎e zapu軼i造by g喚bsze korzenie we wsp鏊notach wiernych, staj帷 si w nich tradycj i obyczajem, zaledwie zosta這 rozpocz皻e.

 W obliczu ci庵le realnego niebezpiecze雟twa uto窺amienia odnowy liturgii z reform tekst闚 i rubryk i uznania wskutek tego sprawy odnowy za za豉twion z chwil og這szenia i wprowadzenia w 篡cie ostatniego dokumentu liturgicznego, jest spraw zasadniczej wagi budzenie i podtrzymywanie 鈍iadomo軼i potrzeby tej d逝gofalowej pracy oraz poczucia odpowiedzialno軼i za ni, zw豉szcza u duszpasterzy. Wielkie bowiem musz si dokona przemiany w ich mentalno軼i, nawykach i postawach, zanim dojd oni z tradycyjnego modelu duszpasterstwa do tego, aby skoncentrowa „ca造 sw鎩 duszpasterski obowi您ek wok馧 liturgii” oraz „a瞠by uwa瘸li liturgi za szczyt i 廝鏚這” (Instr. z 26. IX. 1964, a. 8 i 5).

 Powy窺zemu zadaniu chce s逝篡 w przysz這軼i Biuletyn Odnowy Liturgii. Nie tyle wi璚 informacja co inspiracja poszukiwa i poczyna na polu realizacji odnowy liturgii ma by jego celem.

 Uk豉d i tre嗆 biuletynu b璠 wi璚 mia造 w przysz這軼i na uwadze potrzeby maj帷ej si budowa w terenie, g堯wnie przez pos逝g kap豉na i jego wsp馧pracownik闚, liturgicznej wsp鏊noty. Jego orientacja wi璚 b璠zie wybitnie liturgiczno-pastoralna. Wyra瘸 si to w nowym, przyj皻ym od tego numeru jego podziale. Dzia pierwszy, zatytu這wany   L i t e r a   i   d u c h   b璠zie si zajmowa dokumentami i ksi璕ami liturgicznymi. Prawo liturgiczne i tekst liturgiczny stanowi bowiem podstaw liturgii i punkt wyj軼ia duszpasterstwa liturgicznego. Wielka obfito嗆 nowych tekst闚 przez d逝gi jeszcze okres czasu b璠zie si domaga豉 interpretacji i komentarza i to nie tyle litery prawa w sensie dawnej rubrycystyki, ile w odniesieniu do ducha, tkwi帷ego u jej podstaw, a domagaj帷ego si wyja郾ienia teologicznego i pastoralnego. Aktualny b璠zie tak瞠 problem adaptacji i akomodacji tekst闚 i przepis闚 zgodnie z ich duchem i wymaganiami naszej lokalnej sytuacji.

 Dzia drugi, zatytu這wany   U r z  d y   i   s  u  b y   po鈍i璚ony b璠zie problemom zwi您anym z formacj wykonawc闚 liturgii maj帷ych specjalne funkcje w zgromadzeniu liturgicznym. B璠zie tu chodzi這 zar闚no o kap豉na, przewodnicz帷ego zgromadzenia liturgicznego, jak i o jego pomocnik闚, b璠帷ych b康 na jego us逝gach, b康 wraz z nim na us逝gach zgromadzenia. Nale篡te sprawowanie liturgii w duchu odnowy jest nie do pomy郵enia bez odpowiednio przygotowanego pomocniczego zespo逝 liturgicznego o篡wiaj帷ego zgromadzenie i formacja tych zespo堯w jest jednym z centralnych zada liturgiczno-pastoralnych.

 D i a k o n i a   s z t u k i   jest r闚nie niezb璠na dla nale篡tego przygotowania i przebiegu zgromadzenia liturgicznego, dla zapewnienia mu odpowiednich i warunk闚 przestrzennych, dania mu godnej „oprawy”, zapewnienia godnego, uroczystego i pi瘯nego przebiegu. Tymi problemami zar闚no w zakresie sztuki sakralnej, jak i muzyki oraz 酥iewu zajmie si dzia trzeci biuletynu.

 Dzia czwarty wreszcie, zatytu這wany   L i t u r g i c z n a   w s p  l n o t a   po鈍i璚ony b璠zie zagadnieniom zwi您anym ju bezpo鈔ednio z wychowywaniem i przygotowaniem wsp鏊noty liturgicznej, zar闚no w ramach samego zgromadzenia, jak i poza nim. B璠zie to wi璚 dzia pastoralny w znaczeniu 軼i郵ejszym. B璠 tu nale瘸造 r闚nie problemy katechezy liturgicznej, komentarza, homilii, wychowania do modlitwy, ascezy, spo貫cznej i czynnej mi這軼i, o ile te czynniki warunkuj powstanie prawdziwej wsp鏊noty liturgicznej wzgl璠nie z niej wynikaj, zgodnie ze stwierdzeniem soboru, 瞠 liturgia jest 廝鏚貫m i szczytem ca貫go 篡cia Ko軼io豉.

 Bogactwu i wa積o軼i zarysowanych problem闚 oczywi軼ie z trudem b璠 mog造 odpowiedzie szczup貫 ramy biuletynu. Sprawa domaga si ju osobnego czasopisma. Redakcja zamierza podj望 u odpowiednich czynnik闚 starania o przekszta販enie biuletynu w samodzielne pismo. Zanim starania te nie zostan uwie鎍zone sukcesem, w dalszym ci庵u b璠ziemy korzystali z go軼innych 豉m闚 „Collectanea Theologica”.

Redakcja 1 

1 Biuletyn redaguje zesp馧 pracownik闚 naukowych i wsp馧pracownik闚 Instytutu Teologii Pastoralnej KUL. W sk豉d kolegium wchodz: ks. Zdzis豉w   B e r n a t,   ks. Franciszek   B l a c h n i c k i   (redaktor), ks. Mieczys豉w   B r z o z o w s k i,   ks. Wojciech   D a n i e l s k i,   ks. Franciszek   G r e n i u k,   ks. Stanis豉w   H a r t l i e b,   ks. Bogdan   S n e l a,   ks. Rudolf   Z i e l a s k o.

 

 

 

 

I. LITERA I DUCH

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. I, s. 83

F. Blachnicki

1. Przek豉dy – nasza bol帷zka

 T逝maczenie 豉ci雟kich tekst闚 liturgicznych na j瞛yki narodowe to jeden z najtrudniejszych i najbardziej delikatnych problem闚 technicznych posoborowej odnowy liturgii. Trudno軼i obiektywne zwi您ane z tym problemem by造 chyba jednym z g堯wnych powod闚, dlaczego Ko軼i馧 tak d逝go waha si z wprowadzeniem j瞛yk闚 narodowych do liturgii, mimo i ju na Soborze Trydenckim okaza zrozumienie dla wielkiego znaczenia duszpasterskiego takiej decyzji. Powzi璚ie tej decyzji na II Soborze Watyka雟kim jest m.in. dowodem zaufania do poziomu naukowego i sprawno軼i technicznej naszej epoki, zapewniaj帷ej nale篡te pokonanie trudno軼i zwi您anych z tym problemem.

 Je瞠li chodzi o nasz sytuacj, to trudno by這by powiedzie, 瞠 jak dot康 poradzili鄉y sobie w spos鏏 zadowalaj帷y z zadaniem t逝maczenia i adaptacji tekst闚 dokument闚 liturgicznych. Zastrze瞠nia podnoszone wobec zatwierdzonych przek豉d闚 by造 zjawiskiem do嗆 cz瘰tym, prowadz帷 czasem do zmiany ju po wprowadzeniu ich w 篡cie. 安ie穎 za powa積e zastrze瞠nia budzi wydrukowany ju jako wk豉dka do msza逝 przek豉d nowego Ordo Missae.

 Mo積a wskaza chocia瘺y nast瘼uj帷e, ra膨ce i budz帷e uzasadnione sprzeciwy miejsca przek豉du:

 1) Wezwanie do aktu pokutnego brzmi w przek豉dzie: Przepro鄉y Boga za nasze grzechy, aby鄉y mogli godnie odprawi Naj鈍i皻sz Ofiar. Tekst ten nie oddaje ani litery, ani ducha 豉ci雟kiego orygina逝. (Fratres, agnoscamus peccata nostra, ut apti simus ad sacra mysteria celebranda). W wezwaniu nie chodzi przecie o to, aby w nast瘼uj帷ej chwili ciszy wierni przepraszali Boga za grzechy wzbudzaj帷 akt 瘸lu, bo to za chwil uczyni si wsp鏊nie, w akcie pokutnym, ale o to, aby   u z n a l i   (w豉郾ie: agnoscamus) swoj grzeszno嗆 w obliczu Boga.

 2) Doksologia ko鎍owa kanonu zosta豉 przet逝maczona: Przez Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie, Tobie Bo瞠, Ojcze Wszechmog帷y, w jedno軼i Ducha 安i皻ego wszelka cze嗆 i chwa豉, przez wszystkie wieki wiek闚. Tak przet逝maczona doksologia Per ipsum... traci organiczne powi您anie z ca陰 Modlitw Eucharystyczn, robi wra瞠nie zewn皻rznego dodatku, sztucznie przyczepionego. Razi kompletnym brakiem wyczucia ducha i stylu biblijnych tekst闚 Paw這wych i tekst闚 liturgicznych. Dla kogo, kto z uwag odmawia tekst poprzedzaj帷ej Modlitwy Eucharystycznej, b璠帷 przez ca造 czas my郵 przy Chrystusie i wymieniaj帷 bezpo鈔ednio przedtem Jego imi, wydaje si to by nie do przyj璚ia, aby w doksologii wprowadza na nowo to imi w formie „przyczepki” jako element obcy w stosunku do poprzedzaj帷ego tekstu.

 3) W embolizmie s這wa expectantes beatam spem wzi皻e ze 鈍. Paw豉, przet逝maczono oczekuj帷 obiecanej nagrody. Dalekie to jest od ducha biblijnego orygina逝 i razi swoim utylitarystycznym sformu這waniem.

 Przyk豉d闚 podobnych mo積a by przytoczy wi璚ej. Jest to rzecz zrozumia陰 i normaln, 瞠 w przek豉dach tego rodzaju b璠 zawsze niedoskona這軼i i r騜ne dyskusyjne mo磧iwo軼i. Chodzi jednak o to, aby przed ostatecznym ustaleniem tekstu przek豉du wyczerpa wszystkie mo磧iwo軼i dyskusji w kr璕u jak najszerszym specjalist闚 i zainteresowanych, aby wyeliminowa braki ra膨ce i przyj望 tekst wzgl璠nie doskona造. Nie wydaje si jednak, aby u nas spraw potraktowana dostatecznie powa積ie i z wykorzystaniem wszystkich dost瘼nych mo磧iwo軼i usuni璚ia usterek. Dla por闚nania mo積a tu przytoczy, jak spraw przek豉d闚 przygotowuje si np. we Francji. Liturgicznym zespo貫m roboczym dla kraj闚 m闚i帷ych j瞛ykiem francuskim jest Narodowy O鈔odek Duszpastersko-liturgiczny (w skr鏂ie CNPL) w Pary簑. Do tego o鈔odka nale篡 m.in. Komisja T逝macze sk豉daj帷a si z sze軼iu cz這nk闚: teologa, liturgisty, filolog闚 j瞛yka 豉ci雟kiego i francuskiego, poety.

 Ta komisja powierza jednemu ze swych cz這nk闚 przygotowanie t逝maczenia wst瘼nego (pre-traduction). Tak przygotowany tekst studiuje najpierw indywidualnie ka盥y z cz這nk闚 komisji. Potem ma miejsce dyskusja podczas sesji plenarnej. Owocem tych prac jest t逝maczenie nr 1, kt鏎e rozsy豉 si o鈔odkom eksperymentacyjnym.

 T逝maczenie nowego Ordo Missae zosta這 pos豉ne do biskup闚, cz這nk闚 Komisji Liturgicznej Episkopatu Francuskiego (jest ich dziewi璚iu, a ka盥y reprezentuje jeden z dziewi璚iu okr璕闚 apostolskich Francji) oraz konferencji episkopat闚 tych kraj闚, kt鏎e r闚nie pos逝guj si j瞛ykiem francuskim jak np. Belgia, Kanada, Kongo.

 Ka盥y z dziewi璚iu biskup闚 Francji wybiera w swoim okr璕u, wzgl璠nie w swojej diecezji dziesi耩 o鈔odk闚 (parafie lub wsp鏊noty zakonne), w kt鏎ych korzystano z tego t逝maczenia w ramach eksperymentu od 10. VI. do 15. IX. 1969 r. W innych krajach j瞛yka francuskiego konferencje episkopatu ustala造 sw鎩 spos鏏 eksperymentowania.

 Po up造wie wyznaczonego czasu Komisja T逝macze zebra豉 si ponownie, aby przedyskutowa krytyczne uwagi otrzymane od w/w o鈔odk闚 i zaproponowa ewentualne ulepszenia; tak powsta這 t逝maczenie nr 2, kt鏎e zn闚 pos豉no wszystkim biskupom, cz這nkom komisji episkopatu dla otrzymania ich opinii. Biskupi mogli zadecydowa o dalszych eksperymentach i zmianach. I tak np. w odniesieniu do t逝maczenia Modlitw Eucharystycznych zaaprobowano ostatecznie dopiero tekst nr 15!

 T逝maczenie tekst闚 Ordo Missae 1969 zaaprobowano podczas r闚noczesnej podw鎩nej sesji plenarnej. W s御iaduj帷ych ze sob salach zgromadzili si biskupi z dyrektorem CNPL, a w drugiej cz這nkowie Komisji T逝macze. Omawiano t逝maczenie nr 2, czyli tekst poprawiony przez ekspert闚 na podstawie uwag krytycznych nades豉nych przez o鈔odki eksperymentacyjne. Ile razy biskupi chcieli wprowadzi zmiany w tek軼ie im przedstawionym, odwo造wali si do ekspert闚, aby wys逝chiwa ich zdania w tej materii.

 Por闚nuj帷 t逝maczenie nr l z wersj ostateczn tekst闚 Ordo Missae 1969 zauwa瘸my powa積e r騜nice tak w tekstach, jak i w obrz璠ach. Nie s one niespodziank. Z samej Francji wp造n窸o dziewi耩dziesi徠 krytycznych wypowiedzi od o鈔odk闚 bardzo zr騜nicowanych. Obok tego opinie w tej materii przes豉no r闚nie z Belgii, Kanady, Szwajcarii oraz innych kraj闚 j瞛yka francuskiego. Owocem pracy tak licznego i tak zr騜nicowanego zespo逝 musia這 by wysuni璚ie niejednej propozycji.

 Je瞠li por闚namy ogrom pracy w這穎nej w dzie這 t逝maczenia i adaptacji tekst闚 liturgicznych we Francji z naszym wk豉dem, musimy doj嗆 wniosku, 瞠 bardzo wiele pozosta這 nam jeszcze do zrobienia. Praca ta musi by podj皻a, chodzi przecie o ustalenie tekst闚, kt鏎ymi b璠 si modli造 i kt鏎e b璠 formowa造 ca貫 pokolenia.

 Wydaje si, 瞠 nale瘸這by przyj望 nast瘼uj帷y spos鏏 post瘼owania i prac w tej sprawie:

  1. Nale瘸這by uchwa陰 episkopatu uzna wszystkie dotychczasowe przek豉dy tekst闚 liturgicznych za przek豉dy tymczasowe (ad interium) okre郵aj帷 zarazem termin, w jakim nale瘸這by przygotowa nowe i ostateczne przek豉dy.
  2. Nale瘸這by powo豉 nadzwyczajn komisj t逝macze z odpowiednich specjalist闚 (ew. jako podkomisj Komisji Liturgicznej Episkopatu) i zleci jej rewizj oraz ostateczne opracowanie przek豉d闚.
  3. Komisj nale瘸這by zobowi您a do przedyskutowania projekt闚 ze wszystkimi zainteresowanymi o鈔odkami i specjalistami w skali krajowej i do przeprowadzenia eksperyment闚 w r騜nych o鈔odkach przed przed這瞠niem ostatecznych projekt闚 do zatwierdzenia Konferencji Episkopatu.

Ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. I, s. 85

t逝m. M. E. Rosier-Siedlecka CR

2. Instrukcja o przek豉dach tekst闚 liturgicznych na j瞛yki narodowe

 25 stycznia 1969 przewodnicz帷y Rady Liturgicznej przes豉 do przewodnicz帷ych konferencji episkopat闚 i do przewodnicz帷ych narodowych komisji liturgicznych nast瘼uj帷 instrukcj dotycz帷 sporz康zania przek豉d闚 na j瞛yki narodowe. W „Ephemerides Liturgicae” 83(1969) 133-139 podane zosta造 jej g堯wne cz窷ci w j瞛yku francuskim. Pomini皻o pierwsze cztery artyku造 stanowi帷e wst瘼 wyja郾iaj帷y cel i temat instrukcji oraz ko鎍owe (n. 38-43) podaj帷e zasady dla komisji sporz康zaj帷ych przek豉dy i dla ich wydawnictw.

 I.   Z a s a d y   o g  l n e

 5.   Tekst liturgiczny jako dokument obrz璠owy jest 鈔odkiem przekazu ustnego. Jest najpierw znakiem zmys這wym, przy pomocy kt鏎ego ludzi modl帷y si komunikuj si mi璠zy sob. Dla wierz帷ych sprawuj帷ych liturgi s這wo jest r闚nocze郾ie misterium, gdy poprzez wypowiadane zdania sam Chrystus m闚i do swego ludu, a lud odpowiada swemu Panu, Ko軼i馧 m闚i do Boga i wyra瘸 g這s Ducha, kt鏎y go o篡wia.

 6.   Przek豉dy maj wi璚 za cel s逝篡 w liturgii dla og這szenia wiernym Dobrej Nowiny zbawienia, a nast瘼nie wyrazi modlitw Ko軼io豉 do Pana. „Przek豉dy liturgiczne sta造 si g這sem Ko軼io豉” (przem闚ienie   P a w  a   VI   do Kongresu T逝maczy Liturgicznych 10. XI. 1965). Dla osi庵ni璚ia tego celu nie wystarczy, nawet gdy si dokonuje przek豉du przeznaczonego do liturgii, wyrazi w innym j瞛yku dos這wn zawarto嗆 idei tekstu oryginalnego, ale nale篡 tak瞠 dokona wysi趾u wiernego zakomunikowania danemu ludowi i w jego w豉snym j瞛yku tego, co Ko軼i馧 chcia przekaza przez tekst oryginalny innemu ludowi w innym j瞛yku. Wierno軼i przek豉du nie nale篡 wi璚 os康za jedynie wed逝g poszczeg鏊nych s堯w czy zda, ale powinna by ona dostosowana do w豉軼iwego kontekstu przekazu liturgicznego, zgodnie z jego natur i jego w豉snymi sposobami.

 7.   W akcie przekazu liturgicznego nie wystarczy wi璚 rozpatrywa „tego co si m闚i” dos這wnie w oryginale. Nale篡 tak瞠 wiedzie,   k t o   przemawia   d o   k o g o   si m闚i, i   j a k   si m闚i. Tak wi璚 przygotowuj帷 przek豉d nale篡 dostrzec i zachowa wierno嗆 wypowiedzi pod wielu aspektami, zw豉szcza: A) w odniesieniu do tego,   c o   si ma zakomunikowa, B) w odniesieniu do tych,   d o   k t  r y c h   przekaz si zwraca, C) w odniesieniu do sposobu i formy przekazu.

 A. W odniesieniu do tre軼i przekazu

 8.   Chocia w akcie przekazu ustnego niemo磧iwe jest zupe軟e oddzielenie tego, co si m闚i i sposobu, w jaki si m闚i, jednak niezb璠ne jest w przek豉dzie wypowiedzi z jednego j瞛yka na drugi wydoby tre嗆 wypowiedzi, aby da jej nowe sformu這wanie, 軼is貫 i szcz窷liwe.

 9.   Aby wykry prawdziwy sens jakiego tekstu, stosowa nale篡 naukowe metody studi闚 tekstowych i literackich, wypracowane przez specjalist闚. Ten aspekt wysi趾u w豉軼iwego ka盥emu t逝maczowi jest teraz dobrze znany. Wystarczy zasygnalizowa pewne zastosowania wobec tekst闚 liturgicznych.

 10.   a) Je郵i trzeba, nale篡 przeprowadzi krytyk tekstow tekstu, kt鏎y ma by prze這穎ny, tak, a瞠by t逝maczy b康 lekcj oryginaln, lub przynajmniej uznan za najlepsz.

 11.   b) Nale篡 wyszuka znaczenia s堯w 豉ci雟kich, uwzgl璠niaj帷 ich zastosowanie historyczne i kulturalne, chrze軼ija雟kie i liturgiczne. Np. s這wo devotio nie musi mie tego samego znaczenia w klasycznym antyku, w chrze軼ija雟twie VI wieku i w chrze軼ija雟twie schy趾u 鈔edniowiecza. Wobec obrazu czy przeno郾i stylistycznej musimy si zapyta, czy jest ona pospolita, czy wyszukana, pe軟a ekspresji czy niew豉軼iwie u篡ta. Np. s這wo refrigerium nie zawsze zawiera co „lodowatego”; s這wo grex nie koniecznie przywo逝je obraz owcy.

 12.   c) Nie nale篡 zapomina, 瞠 cz瘰to o jedno軼i semantycznej (a to pozwala uchwyci znaczenie) stanowi nie s這wo, ale ca貫 zdanie. Nale篡 wi璚 unika zacie郾iania czy zniekszta販ania efektywnego znaczenia przekazu na skutek zbyt analitycznego przek豉du, kt鏎y ka盥e s這wo, lub cz窷 s堯w przesadnie uwypukla. Np. zgromadzenie s堯w 豉ci雟kich ratam, rationabilem acceptabilemque wzmacnia znaczenie epiklezy w tej modlitwie. W niekt鏎ych jednak j瞛ykach zastosowanie trzech przymiotnik闚 mo瞠 doprowadzi do odwrotnego skutku i zmniejszy si喚 „oratorsk” tego wezwania.

 13.   d) Du穎 s堯w czy wyra瞠 mo積a zrozumie tylko wtedy, gdy s umieszczone w swoim kontek軼ie historycznym, spo貫cznym i obrz璠owym. Np. w oracjach W. Postu s這wo ieiunium przypomina nie tylko ograniczenie w pokarmie, ale mo瞠 niekiedy przywo造wa na my郵 ca陰 dyscyplin W. Postu, zarazem liturgiczn i ascetyczn.

 B. W odniesieniu do os鏏, do kt鏎ych przekaz si zwraca

 14.   Przek豉d ma wi璚ej lub mniej warto軼i zale積ie od zastosowania, do jakiego jest przeznaczony. Uwzgl璠niaj帷 natur zgromadze liturgicznych, dla kt鏎ych przek豉dy s przeznaczone, nale篡 wzi望 pod uwag nast瘼uj帷e punkty:

 15.   1) J瞛yk ma by potoczny, to znaczy dost瘼ny dla wi瘯szo軼i wiernych m闚i帷ych tym j瞛ykiem i zbieraj帷ych si zwykle dla kultu, „w陰czaj帷 dzieci i ludzi niewykszta販onych” (Pawe VI, przem闚ienie cytowane wy瞠j). Nie wynika z tego, 瞠 j瞛yk ma by pospolity (wulgarny), ma bowiem zawsze by „godny wznios造ch rzeczy, kt鏎e wyra瘸” (tam瞠) i bez zarzutu z punktu widzenia literackiego. Z drugiej strony stosowanie j瞛yka potocznego nie usuwa konieczno軼i zapewnienia dostatecznej katechezy, a瞠by wprowadzi wiernych we w豉軼iwe znaczenie biblijne i chrze軼ija雟kie niekt鏎ych s堯w czy zda. Jednak瞠 na og馧 nie mo積a wymaga od wiernych specjalnej kultury literackiej po to, by ca這嗆 tekst闚 liturgicznych by豉 dla nich dost瘼na. Na koniec nale篡 zaznaczy, 瞠 je瞠li przekaz stosuje cz瘰to teksty o charakterze naprawd poetyckim, nic to nie przeszkadza u篡ciu j瞛yka potocznego.

 16.   2) A瞠by s逝chacze tekstu otrzymali przekaz w znaczeniu zamierzonym przez liturgi, nale篡 ponadto czuwa nad niekt鏎ymi punktami:

 17.   a) Kiedy si stosuje terminy j瞛yka potocznego, kt鏎e maj znaczenie „religijne”, nale篡 sprawdzi, czy ich u篡cie naprawd odpowiada zamierzonemu znaczeniu, czy te nale篡 je poprawi. Te terminy mog bowiem przekazywa znaczenie przed-chrze軼ija雟kie, pseudo-chrze軼ija雟kie, po-chrze軼ija雟kie czy nawet anty-chrze軼ija雟kie. Nale篡 oceni czy s這wo lub wyra瞠nie mo瞠 naby znaczenia 軼i郵e chrze軼ija雟kiego dzi瘯i kultowi i wierze zgromadzenia. Przyk豉d: w greckim j瞛yku biblijnym cz瘰to unikano s這wa hieros (konsekrowany, sakralny), zbyt zwi您anego z kultami poga雟kimi i wolano od niego s這wo rzadziej u篡wane hagios (鈍i皻y). Znaczenie biblijnego hesed – eleos – misericordia nie jest 軼i郵e oddane przez terminy j瞛yk闚 nowo篡tnych, kt鏎e odnosz si dos這wnie do 豉ci雟kiego misericordia. W 豉cinie klasycznej czasownik mereri oznacza „by czego godnym”. J瞛yk jednak liturgiczny przemieni pierwotne znaczenie s這wa. Je瞠li si na to nie zwr鏂i uwagi, t逝maczenie mo瞠 by b喚dne np. w takich zdaniach jak quia quem meruisti portare (antyfona Regina caeli).

 18.   b) Cz瘰to si zdarza, 瞠 w j瞛yku potocznym nie ma s這wa, kt鏎e by dok豉dnie odpowiada這 znaczeniu biblijnemu czy liturgicznemu w t逝maczonym tek軼ie (np. biblijna „sprawiedliwo嗆”). Trzeba wtedy wybra s這wo kt鏎e naj豉twiej mo瞠 by przyj皻e dzi瘯i cz瘰temu stosowaniu w r騜nych kontekstach w katechezie i w modlitwie, tak 瞠 nabierze znaczenia biblijnego i chrze軼ija雟kiego, o co sz這 w liturgii. Np. s這wa doxa po grecku czy gloria po 豉cinie, wybrane, jako t逝maczenie hebrajskiego s這wa kabôd nabra造 znaczenia biblijnego, kt鏎ego nie ma造 na pocz徠ku. Podobnie mo瞠 si zdarzy, 瞠 j瞛yki nowo篡tne nie maj termin闚 zdolnych odda w pe軟i liturgicznego znaczenia s這wa 豉ci雟kiego. Np. s這wo mysterium: przek豉d wsp馧czesny by豚y niedok豉dny i nasuwa豚y wiernym przynajmniej mniej 鈍iat造m, tylko co ukrytego, nie przywo逝j帷 na my郵 rzeczywisto軼i nadprzyrodzonej, kt鏎a jest udzielana w widzialnym znaku.

 19.   c) W wi瘯szo軼i j瞛yk闚 wsp馧czesnych, kt鏎e dzi sta造 si 鈔odkiem przekazu liturgicznego, b璠zie konieczne stopniowe uformowanie przystosowanego j瞛yka biblijnego i liturgicznego. Na og馧 najlepszy rezultat osi庵nie si raczej przez stosowanie s堯w zwyczajnych i potocznych, kt鏎e nabior znaczenia chrze軼ija雟kiego, ni przez uciekanie si do s堯w rzadkich i uczonych.

 20.   3) Modlitwa Ko軼io豉 jest zawsze modlitw poszczeg鏊nej grupy zgromadzonej hic et nunc. Cz瘰to wi璚 w liturgii nie wystarczy przet逝maczenie z dok豉dno軼i 軼i郵e werbaln i materialn tekst闚 sformu這wanych w innej epoce i w innej kulturze. Zebrana wsp鏊nota powinna m鏂 uczyni z przet逝maczonego tekstu swoj w豉sn modlitw, 篡w i aktywn, a ka盥y cz這nek wsp鏊noty powinien m鏂 w niej odnale潭 i wypowiedzie siebie.

 21.   Dlatego, t逝macz帷 teksty liturgiczne cz瘰to trzeba dokona roztropnych adaptacji. Trzeba tu odr騜ni kilka przypadk闚:

 22.   a) Przek豉d s這wo w s這wo cz瘰to zapewnia najlepszy przekaz. Np. Kiedy si t逝maczy na j瞛yk roma雟ki: Pleni sunt caeli et terra gloria tua.

 23.   b) Niekiedy, przeciwnie, obrazy musz by zmienione, a瞠by mog造 utrzyma prawdziwe znaczenie, np. locus refrigerii dla kraj闚 p馧nocnych.

 24.   c) Niekiedy samo poj璚ie wyra瘸nych rzeczywisto軼i jest trudne do zrozumienia, dlatego, 瞠 szokuje dzisiejszych chrze軼ijan (np. terrena despicere lub ut inimicos sanctae Ecclesiae humiliare digneris), czy ju nie interesuje wsp馧czesnych nam ludzi (np. niekt鏎e zwroty antyaria雟kie), lub nie nadaje si do modlitwy dzisiejszej (np. niekt鏎e aluzje do form pokutnych dzi nie praktykowanych). W tych wypadkach nie wystarczy usuni璚ie tego, co si nie nadaje. Trzeba pomy郵e, jak wyrazi w j瞛yku wsp馧czesnym ekwiwalentne rzeczywisto軼i ewangeliczne. Adaptacje te wymagaj wielkiej uwagi. Nie wystarczy, 瞠 odpowiedz mentalno軼i wsp馧czesnej czy smakowi estetycznemu. Musz one wyra瘸 nauk pewn i duchowo嗆 autentycznie chrze軼ija雟k.

 C. W odniesieniu do sposobu i formy przekazu

 25.   Spos鏏 m闚ienia i wypowiadania jest integraln cz窷ci przekazu ustnego. Kiedy si redaguje tekst liturgiczny, forma „oratorska”, lub m闚i帷 nie軼i郵e, bardziej potocznie – „literacka” ma ogromne znaczenie. Kilka aspekt闚 zas逝guje tu na uwag.

 26.   1) Rodzaj literacki ka盥ego tekstu zale篡 najpierw od natury aktu obrz璠owego, kt鏎y wyra瘸 si w s這wach. Co innego jest wykrzykiwa rado郾ie (acclamare), co innego b豉ga, co innego g這si, co innego rozmawia, czyta ludowi lub 酥iewa. Do ka盥ej czynno軼i jest odpowiedni spos鏏 m闚ienia. Inna te b璠zie forma modlitwy m闚ionej przez pojedyncz osob, inna – m闚ionej wsp鏊nie, inna, gdy jest to proza, inna, gdy utw鏎 poetycki. Inna, gdy jest recytowana, inna, gdy 酥iewana. Te dane maj wp造w nie tylko na spos鏏 m闚ienia, ale i na redakcj literack.

 27.   2) Ka盥y tekst liturgiczny jest utworem literackim przeznaczonym do celebry. Gdy jest napisany, jak to zazwyczaj ma miejsce, przedstawia si t逝maczom, jako utw鏎 literacki. Nale篡 wi璚 dla ka盥ego tekstu szuka element闚 charakterystycznych, kt鏎e okre郵aj jego rodzaj literacki. Np. dla oracji rzymskich: og鏊na struktura formalna, tok, wyra瞠nie czci, 軼is這嗆 itp.

 28.   W鈔鏚 tych element闚 trzeba rozr騜ni zasadnicze dla danego rodzaju literackiego od dodatkowych. Pierwsze trzeba, o ile to tylko mo磧iwe, zachowa w przek豉dzie takie, jakie s, cho熲y za cen odpowiednik闚. Mo積a dzi瘯i temu uszanowa og鏊n struktur oracji rzymskich: tytu Boga, umotywowanie pro軸y, pro軸a, konkluzja. Inne elementy b璠 mog造 by odtworzone wed逝g ducha ka盥ego j瞛yka (kadencja, harmonia itd.).

 29.   Trzeba zaznaczy, 瞠 gdy jaka cecha jest istotna dla danego rodzaju literackiego (np. zrozumia這嗆 dla audytorium w modlitwach prezydencjalnych), przewa篡 ona nad innymi w豉軼iwo軼iami mniej wa積ymi (np. wierno嗆 czysto werbalna).

 II.   K i l k a   p r z y k  a d  w   s z c z e g  l n y c h

 30.   W鈔鏚 tekst闚 liturgicznych Pismo 鈍i皻e zawsze zajmowa這 miejsce uprzywilejowane, poniewa Ko軼i馧 uznaje w Ksi璕ach 鈍i皻ych S這wo Bo瞠, dane do depozytu. (Np. Konstytucja Dei Verbum 9). To S這wo Bo瞠 przysz這 do nas historycznie w r騜nych formach, tzn. w poszczeg鏊nych rodzajach literackich. Ot騜 Objawienie przekazane nam w ten spos鏏, nie mo瞠 by ca趾owicie oderwane od formy literackiej, w jakiej nam zosta這 przekazane. Dlatego w przek豉dach Pisma 鈍. przeznaczonych do liturgii, cechy charakterystyczne oratorskie, czy literackie r騜nych rodzaj闚 reprezentowane w Pi鄉ie 鈍i皻ym musz by szanowane w spos鏏 zupe軟ie specjalny. Jest to wa積e przede wszystkim gdy idzie o psalmy i o kantyki biblijne.

 31.   Przek豉dy biblijne w liturgii rzymskiej maj by zgodne z tekstem liturgicznym 豉ci雟kim (Instrukcja z 26 wrze郾ia 1964, n. 40a). W 瘸dnym wypadku nie mog by parafraz tekstu biblijnego nawet, je瞠li jest on trudny do zrozumienia. Nie wolno te w陰cza z nawiasami, czy bez nich, wyra瞠 lub zda wyja郾iaj帷ych. To nale篡 do katechezy i do homilii.

 32.   Jednak瞠 nie nale篡 wyklucza, w niekt鏎ych przypadkach przek豉d闚 dok豉dnych dokonanych w r騜nych j瞛ykach, zw豉szcza z j瞛yk闚 oryginalnych, w jakich by造 pisane Ksi璕i 鈍i皻e. Je瞠li si zdarzy, 瞠 dla przyczyn uzasadnionych i za zgod w豉dz ko軼ielnych te przek豉dy s owocem wsp馧pracy z bra熤i od陰czonymi, mog one by u篡wane przez wszystkich chrze軼ijan (KO 22). Dobrze jest, gdy przek豉dy aprobowane dla liturgii s mo磧iwie bliskie najlepszym wersjom biblijnym u篡wanym w danym j瞛yku.

 33.   Niekt鏎e formu造 np. modlitwy konsekracyjne, anafory, prefacje, egzorcyzmy, te, kt鏎e towarzysz czynno軼iom, np. nak豉daniu r彗, namaszczeniu, znakom krzy瘸 itd. winny by t逝maczone integre et fideliter bez wariant闚, opuszcze, czy dodatk闚. Tekst taki – dawny czy skomponowany niedawno – jest wypracowany teologicznie i koncepcyjnie, bardzo precyzyjnie, ma przestudiowane ka盥e s這wo. Je瞠li tekst jest dawny, niekt鏎e terminy 豉ci雟kie przedstawiaj trudno軼i odno郾ie s這wnictwa czy interpretacji ze wzgl璠u na zastosowanie lub znaczenie bardzo si r騜ni帷e od odpowiedniego terminu w j瞛ykach nowo篡tnych; wtedy przyk豉d wymaga poszerzenia, a niekiedy parafrazy, a瞠by dobrze wyrazi prawdziwe znaczenie pierwotne, kt鏎ego, co nie jest rzadko軼i, nie udaje si przet逝maczy s這wo w s這wo. Dla tekst闚 wsp馧czesnych ta trudno嗆 b璠zie znacznie mniejsza, poniewa stosuj one terminologi i j瞛yk bli窺zy poj璚iom wsp馧czesnych ludzi.

 34.   Oracje (kolekta, modlitwa nad darami, pokomunia, modlitwa nad ludem) z dawnego dziedzictwa rzymskiego, bardzo zwi瞛貫 i pe軟e idei, mog by t逝maczone swobodniej: nale篡 zachowa idee, ale mo積a w spos鏏 pe貫n umiaru rozszerzy, je郵i trzeba, sformu這wanie, a瞠by lepiej zaktualizowa tre嗆 celebry i dostosowa si do wymaga dnia dzisiejszego. W ka盥ym b康 razie trzeba unika wszystkiego, co jest zbyteczne i napuszone.

 35.   Teksty liturgiczne, kt鏎ych wypowiadanie ma specjalne znaczenie, musz przestrzega praw w豉軼iwych ich sposobowi wyrazu, a gdy idzie o teksty pisane – praw zwi您anych z ich rodzajem literackim. Jest to wa積e zw豉szcza w aklamacjach, gdzie czynno嗆 aklamacji g這sem stanowi element zasadniczy. Nie wystarczy這by przet逝maczy tylko poj璚ia wyra穎ne, je瞠li forma s這wna nie nadawa豉by si fonetycznie i rytmicznie do funkcji tych tekst闚.

 36. Teksty z natury przeznaczone do 酥iewu wymagaj szczeg鏊nej troski:
 a) nale篡 zachowa form 酥iewu (antyfona, antyfona – refren psalmu, refren itd.) w豉軼iwego ka盥ej czynno軼i liturgicznej i ka盥ej z jej cz窷ci. (Por. Instrukcja Musicam sacram z 5 marca 1967, n. 6, 9).
 b) W Psalmach, utrzymuj帷 podzia na wersety, jaki jest dany w tek軼ie 豉ci雟kim, mo積a da podzia na strofy, je郵i to odpowiada 酥iewowi czy wsp鏊nej recytacji. Zw豉szcza wtedy, kiedy stosuje si tekst tradycyjny, znany wiernym, a mo瞠 wsp鏊ny tak瞠 innym Ko軼io這m.
 c) Je瞠li s 酥iewane teksty responsori闚 i antyfon, nawet gdy s one wyj徠kami z Pisma 鈍i皻ego, staj si cz窷ci liturgii i stanowi nowy rodzaj literacki. Dlatego, t逝macz帷 je, mo積a im nada form s這wn, kt鏎a w pe軟i utrzymuj帷 znaczenie, b璠zie dostosowana do 酥iewu, harmonizuje z okresem liturgicznym czy specjalnym 鈍i皻em i jest 豉two zrozumiana przez wiernych. W dawnych antyfonarzach jest du穎 przyk豉d闚 takich adaptacji, kt鏎e lekko retuszuj tekst oryginalny.
 d) Je瞠li tre嗆 antyfony czy psalmu mo瞠 stanowi jak捷 trudno嗆, konferencja episkopatu mo瞠 upowa積i do wyboru innego tekstu, kt鏎y odpowiada tym samym wymaganiom celebry liturgicznej i znaczeniu w豉軼iwemu dla danego okresu czy dla danego 鈍i皻a.
 e) T逝macz帷 te teksty trzeba czuwa, aby nadawa造 si tak瞠 do recytacji m闚ionej, jak tego mo瞠 niekiedy wymaga specjalna forma celebry.

 37.   Hymny liturgiczne o formie poetyckiej, je瞠li nie zosta造 przet逝maczone, jako prawdziwa poezja dostosowana do 酥iewu ludu, trac w豉軼iwe sobie znaczenie. Najcz窷ciej wymaganie, aby nadawa造 si do 酥iewu ch鏎alnego, stanowi przeszkod do wiernego przek豉du. Hymny musz wi璚 sta si przedmiotem nowego opracowania, zgodnego z prawami muzycznymi i ch鏎alnymi poezji narodowej, kt鏎e s specjalne dla ka盥ego j瞛yka.

t逝m. S. Maria Ewa Rosier-Siedlecka, CR

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. I, s. 90

M. Pisarzak MIC

3. Akomodacje Ordo Missae

 C z e c h o s  o w a c j a.   Kongregacja Kultu Bo瞠go dekretem z dn. 2. XII. 1969 r. wyrazi豉 zgod na okres trzech lat, aby we Mszach 鈍i皻ych 酥iewanych zamiast GloriaCredo mo積a by這 酥iewa ko軼ielne pie郾i aprobowane przez Konferencj Episkopatu (zob. „Notitiae” 50, s. 6).

 J a p o n i a.   W ubieg造m roku zosta這 aprobowane Ordo Missae w j瞛yku japo雟kim wraz z wprowadzonymi do akomodacjami uwzgl璠niaj帷ymi w豉軼iwo軼i kultury tego kraju.

 1.   Po lekcji lektor nie m闚i Verbum Domini, lecz k豉nia si w stron ksi璕i 鈍i皻ej, a ministrant odpowiada Bogu niech b璠 dzi瘯i.

 2.   Po Ewangelii opuszcza si wyra瞠nie Verbum Domini. Kap豉n lub diakon m闚i: Chwa豉 Tobie, Chryste, a lud g這郾o powtarza te same s這wa Chwa豉 Tobie Chryste.

 3.   Zamiast symbolu nicejsko-konstantynopolskiego mo積a u篡wa symbolu podanego w nowym Ordo Baptismi parvulorum (zob. nr 159 i por. np. nr 59 chodzi o symbol wiary tzw. apostolski). Podaje on w prostszej formie g堯wne prawdy wiary chrze軼ija雟kiej, 豉twiej go zapami皻a, a stosowany przy sakramencie inicjacji chrze軼ija雟kiej (w Japonii cz瘰to udzielanym ludziom doros造m) i podczas Eucharystii wskazuje na wzajemne relacje tych sakrament闚 (moment pastoralny).

 4.   Po M鏚lcie si, aby moj i wasz ofiar, zamiast Niech Pan przyjmie mo積a zachowa milczenie wype軟ione osobist modlitw.

 5.   Przed Komuni 鈍. zamiast Panie nie jestem godzien wprowadza si inne s這wa wzi皻e z Ewangelii 鈍. Jana 6, 68-69: Panie, do kog騜 p鎩dziemy? S這wa 篡cia wiecznego masz. Ty jeste Chrystus Syn Boga. Tekst ten, jak si wydaje, w豉軼iwiej dysponuje serca wiernych do Komunii 鈍.

 6.   W przypadku Komunii 鈍. pod dwiema postaciami kap豉n m闚i tylko Cia這 Chrystusa pomijaj帷 s這wa Krew Chrystusa, poniewa w j瞛yku japo雟kim to ostatnie wyra瞠nie brzmi do嗆 surowo i okrutnie, nie harmonizuj帷 ze 鈍i皻 chwil spotkania z Chrystusem (zob. „Notitiae” 51, s. 66 n.).

Ks. Marian Pisarzak MIC, Lublin

 

 

 

 

II. URZ犵Y I SΣ浮Y

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. I, s. 90

F. Blachnicki

1. Celebrans i jego zgromadzenie

 Paul   C n e u d e   w artykule L’assemblée („La Maison Dieu” nr 100, 89-103), komentuj帷 odno郾e sformu這wania pouczenia og鏊nego msza逝 rzymskiego, przedstawia w drugiej cz窷ci relacje i obowi您ki celebransa wobec zgromadzenia, ujmuj帷 je w pi璚iu has豉ch: powo豉 zgromadzenie (susciter l’assemblée), zorganizowa zgromadzenie, kocha swoje zgromadzenie, o篡wia swoje zgromadzenie i przygotowywa zgromadzenie. Warto tu przytoczy w skr鏂ie g堯wne my郵i tego cennego i ciekawego artyku逝.

 a)   P o w o  a    z g r o m a d z e n i e

 Troska o to, aby zgromadzenie zaistnia這, domaga si najpierw pewnych przygotowa zewn皻rznych, natury technicznej. Chodzi tu przede wszystkim o problem miejsca zgromadzenia w jego relacji do ilo軼i zgromadzonych. Trzeba stworzy takie warunki, aby wierni mogli si poczu naprawd wsp鏊not tak瞠 od strony czysto naturalnej, psychologicznej, aby mogli nawi您a osobowy kontakt z innymi. Trudno np. m闚i o takich warunkach, gdy garstka ludzi rozproszona jest w ogromnym ko軼iele, wtedy trzeba pomy郵e o celebrowaniu w bocznej kaplicy, krypcie itp.

 Powo豉 zgromadzenie oznacza nast瘼nie sprawi, aby zacz窸o ono istnie w豉郾ie, jako zgromadzenie ludu Bo瞠go, a wi璚 rozbudzi w nim 鈍iadomo嗆 tego aspektu jego egzystencji. To zadanie maj spe軟i obrz璠y wej軼ia nowego Ordo Missae. „Celem tych obrz璠闚 jest, aby wierni, schodz帷y si razem, utworzyli wsp鏊not” m闚i Institutio generalis (n. 24). Nowy porz康ek Mszy 鈍. cechuje wielkie bogactwo tych obrz璠闚. Nale篡 tu 酥iew wej軼ia z procesj, znak krzy瘸, dialog wst瘼ny pomi璠zy celebransem, a zgromadzeniem, akt pokutny, Kyrie, Chwa豉 na wysoko軼i Bogu w niekt鏎e dni oraz kolekta (por. IG 24-32). Przez te obrz璠y, a zw豉szcza przez wst瘼ne pozdrowienie i odpowied ludu „objawia si tajemnica zgromadzonego Ko軼io豉” (IG 28). Wa積 rol w tym zawi您ywaniu zgromadzenia i rozbudzenia jego 鈍iadomo軼i mo瞠 odegra wprowadzenie do liturgii dnia, kt鏎e mo瞠 da celebrans w豉snymi s這wami, po wst瘼nym pozdrowieniu, wchodz帷 w bezpo鈔edni, rodzinny kontakt ze zgromadzeniem.

 Powy窺ze obrz璠y wst瘼ne Mszy 鈍. zas逝guj wi璚 na szczeg鏊n uwag z punktu widzenia pastoralnego i nale篡 je starannie przygotowa.

 b)   Z o r g a n i z o w a    z g r o m a d z e n i e

 Zorganizowa zgromadzenie znaczy rozdzieli poszczeg鏊ne funkcje i zadania, jakie mog spe軟i wierni w zgromadzeniu, zgodnie z postanowieniami rozdzia逝 III Institutio generalis. Celebrans nie powinien mie ambicji, aby mo磧iwie wszystko zrobi sam, ale powinien uaktywnia wiernych, aby ka盥y czyni to, co do niego nale篡 zgodnie z przewidzianym podzia貫m r鏊 i funkcji w zgromadzeniu. Tak瞠 i tutaj nie chodzi jednak tylko o jaki problem techniczno-organizacyjny; lecz o rozbudzenie 鈍iadomo軼i, 瞠 struktura zgromadzenia jest znakiem, kt鏎y objawia Ko軼i馧 ustanowiony w r騜norodno軼i urz璠闚 i s逝瘺 i o rozbudzenie poczucia odpowiedzialno軼i za wype軟ienie w Ko軼iele swego powo豉nia zgodnie z otrzymanym charyzmatem.

 c)   K o c h a    s w o j e   z g r o m a d z e n i e

 Celebrans powinien kocha zgromadzenie, jak Chrystus mi逝je sw鎩 Ko軼i馧. Mi這嗆 ta b璠zie owocem poznania. Kap豉n musi zna swoje zgromadzenie i to nie tylko przez znajomo嗆 poszczeg鏊nych os鏏, z kt鏎ych si ono sk豉da, ale musi je zna, jako zgromadzenie w jego zaletach i brakach, sposobie reagowania na czynno嗆 celebransa, w swych postawach wewn皻rznych itp.

 Pozna kogo mo積a przez s逝chanie. Dlatego celebrans musi umie s逝cha, co m闚i zgromadzenie. S逝cha nie tylko w ramach zgromadzenia, ale tak瞠 poza nim. Musi prowadzi dialog z cz這nkami zgromadzenia na temat doboru tekst闚 czyta, modlitw i pie郾i, d逝go軼i i tematu homilii itp. Powinien w ten spos鏏 umo磧iwi cz這nkom zgromadzenia jego wsp馧kszta速owanie.

 Kocha swoje zgromadzenie oznacza przede wszystkim okazywa mu szacunek. Celebrans jako przewodnicz帷y zgromadzenia stoi w jego s逝瘺ie „Kto by chcia by pierwszy mi璠zy wami, niech b璠zie s逝g waszym” (Mt 20, 27). Celebrans nie stoi poza zgromadzeniem, ale jest jego cz這nkiem celebruje w鈔鏚 wsp馧celebruj帷ych, przewodzi modlitwie, modl帷 si sam. W akcie pokutnym staje jako grzesznik w鈔鏚 grzesznych, a w liturgii s這wa jest s逝chaczem w鈔鏚 s逝chaczy. Dlatego w pouczeniach dawanych wiernym w czasie zgromadzenia u篡wa formu造 „my”, a nie „wy”.

 Celebrans zawsze powinien mie na uwadze dobro duchowe wiernych w doborze czyta, w urz康zaniu wn皻rza ko軼io豉, w wykonywaniu czynno軼i liturgicznych. Zalecenie to powtarzane cz瘰to w Institutio generalis stanowi jakby jej motyw przewodni (por. IG 22, 278, 280, 313, 316).

 d)   O  y w i a    s w o j e   z g r o m a d z e n i e

 O篡wia zgromadzenie znaczy tchn望 w niego ducha, pozwoli mu odnale潭 swojego ducha wsp鏊noty. Temu celowi maj s逝篡 r騜ne odezwania si celebransa do zgromadzenia, zw豉szcza w tych czterech przewidzianych w Institutio gen. (n. 11) momentach (po pozdrowieniu wst瘼nym, przed liturgi s這wa, przed prefacj i rozes豉niem), kiedy celebrans mo瞠 swoimi s豉wami da pewne obja郾ienia i zach皻y. Temu celowi ma s逝篡 przede wszystkim homilia, kt鏎a stanowi konieczne powi您anie pomi璠zy s這wem a obrz璠em i kt鏎a ma otworzy serce i ducha zgromadzonych hic et nunc w ko軼iele wiernych na przyj璚ie zbawczego or璠zia g這szonego dla nich tego dnia. W ten spos鏏 o篡wiony i rozbudzony s這wem celebransa duch zgromadzenia znajdzie potem sw鎩 zewn皻rzny i spo貫czny wyraz w r騜nych formach czynnego uczestnictwa w liturgii, jak aklamacje i inne odpowiedzi w dialogu z celebransem, 酥iew, postawy cia豉 i gesty, zw豉szcza gest pojednania, procesja (z darami i komunijna) oraz milczenie. Na kszta速owanie tych wszystkich postaw i form czynnego uczestnictwa wiernych w liturgii zn闚 du篡 wp造w wywiera celebrans swoj wewn皻rzn i zewn皻rzn postaw: stopniem wewn皻rznego zaanga穎wania i skupienia, sposobem m闚ienia, 酥iewu, autentyczno軼i i prostot gest闚 itp.

 e)  P r z y g o t o w y w a    z g r o m a d z e n i e

 O przygotowaniu zgromadzenia nale瘸這by mo瞠 m闚i na pocz徠ku, jako o pierwszym zadaniu celebransa. Przygotowanie to dokonuje si jednak przede wszystkim w ramach samego zgromadzenia. Ka盥e z nich wprowadzaj帷 stopniowo coraz g喚biej w zrozumienie ducha odnowionej liturgii zgromadzenia eucharystycznego, stanowi zarazem przygotowanie do nast瘼nego zgromadzenia.

 Szczeg鏊n rol mo瞠 tu odegra ko鎍owe upomnienie celebransa, przed rozes豉niem wiernych, po陰czone z tzw. og這szeniami duszpasterskimi. Rozsy豉 si wiernych ze zgromadzenia, „aby ka盥y powr鏂i do swoich dobrych uczynk闚, chwal帷 i b這gos豉wi帷 Pana” (IG 57b). Te uczynki dobre, wyrastaj帷e z uczestnictwa w zgromadzeniu eucharystycznym, s zarazem przygotowaniem do uczestnictwa w nast瘼nym zgromadzeniu.

 Drug zasad naczeln odno郾ie przygotowania zgromadzenia jest, 瞠 nale篡 je przygotowywa razem z zgromadzeniem. Nale篡 w zespo豉ch liturgicznych wci庵n望, jak najwi璚ej wiernych do aktywnej wsp馧pracy z przygotowaniem zgromadzenia, np. przez opracowanie komentarzy, wyb鏎 czyta, przygotowanie 酥iew闚 itp.

 Powy窺ze spojrzenie na zadania i obowi您ki celebransa, jako przewodnicz帷ego zgromadzenia eucharystycznego u鈍iadamia nam z kolei wielkie wymagania wyp造waj帷e z nowego Ordo Missae odno郾ie formacji aktualnych i przysz造ch kap豉n闚 i duszpasterzy.

opracowa Ks. Franciszek Blachnicki, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. I, s. 92

M. Pisarzak MIC

2. Liturgiczne uprawnienia kobiet

 Institutio generalis Msza逝 Watyka雟kiego (dot康 u篡wali鄉y Trydenckiego) w rozdziale trzecim m闚i o urz璠ach i funkcjach w zgromadzeniu eucharystycznym. Najpierw omawia pos逝gi liturgiczne zwi您ane z wy窺zymi 鈍i璚eniami, nast瘼nie funkcje w豉軼iwe ludowi Bo瞠mu (tu jest mowa tak瞠 o scholi i organi軼ie), a na koniec zadania szczeg鏊nych pomocnik闚. Do tych pomocnik闚 nale篡: subdiakon, lektor, psalmista, akolita, komentator, porz康kowy, zbieraj帷y dary (kolektor, kwestarz) i ceremoniarz. Wszystkie funkcje ni窺ze od funkcji w豉軼iwych subdiakonowi mog by wykonywane r闚nie przez 鈍ieckich m篹czyzn. Spo鈔鏚 tych funkcji te, kt鏎e s wykonywane poza prezbiterium, a mianowicie funkcje komentatora, porz康kowego i zbieraj帷ego dary, mog by zlecone r闚nie niewiastom, je郵i rektor ko軼io豉 uzna to za wskazane. Spe軟ianie przez kobiety funkcji lektora jest wed逝g Ordo Missae mo磧iwe, je郵i zachodz nast瘼uj帷e warunki: 1. upowa積ienie dane przez konferencj episkopatu, 2. brak odpowiedniego m篹czyzny, 3. spe軟ianie tej funkcji poza prezbiterium. Zdaje si. 瞠 pewne z豉godzenie w tym przedmiocie wnosi Instrukcja o mszach 鈍i皻ych w ma造ch zespo豉ch z 15. V. 1969 r. W numerze 6f tak jest powiedziane: „Lekcje, kt鏎e poprzedzaj Ewangeli, mo瞠 czyta kto z uczestnik闚 (m篹czyzna lub kobieta)” (zob. „Notltiae” 51, s. 53).

 W roku 1969 siostry zakonne otrzyma造 specjalne uprawnienia, kt鏎e odnosz si do sakrament闚 i sakramentali闚. Za zgod ordynariusza miejscowego, prze這穎na domu zakonnego lub inna zakonnica przez ni delegowana, gdy brak odpowiedniego ministra, mo瞠 otworzy i zamkn望 tabernakulum, aby wsp鏊nota zakonna mog豉 odby adoracj Naj鈍i皻szego Sakramentu. Uprawnienie to przys逝guje siostrom zakonnym w okre郵onych diecezjach lub w pojedynczych klasztorach i kolegiach Argentyny, Brazylii, Kanady, USA, W這ch lub w okre郵onych zakonach 瞠雟kich na ca造m 鈍iecie („Notitiae” 48, s. 361).

 W Kolumbii i w Argentynie ordynariusz miejsca mo瞠 nadto zgodzi si, by siostry zakonne przez niego wyznaczone przewodniczy造 nabo瞠雟twu biblijnemu (chodzi o celebratio verbi Dei) i obrz璠om pogrzebowym („Notitiae” 48, s. 362). Dodajmy tu jeszcze wiadomo嗆 z prasy, 瞠 siostry na misjach mog udziela Komunii 鈍: („Tygodnik Powszechny” z 8. II. 1970).

 Mimo upowa積ie, o kt鏎ych tu mowa, og鏊nie rzecz bior帷, trzeba powiedzie, 瞠 kobiety nie豉two s dopuszczone do zada liturgicznych. Doznaj ogranicze. Te ograniczenia s pewnym zgrzytem na tle og鏊nej promocji przyznawanej im w 鈍iecie. St康 m闚i si wiele o niesprawiedliwej segregacji, istniej帷ej rzekomo ju tylko w Ko軼iele.

 Nale篡 jednak stwierdzi, (A.   F r a n q u e s a  OSB,   D e   o f f i c i i s   e t   m i n i s t e r i i s   i n   M i s s a   „Ephemerides Liturgicae” 83 1969 408), 瞠 fakt ogranicze wynika z aktualnego stanu problemu, kt鏎y jeszcze wymaga g喚bszego opracowania. Problemem jest teologia funkcji kobiety w Ko軼iele, zw豉szcza w dziedzinie liturgicznej. Jest to zagadnienie stosunkowo nowe i powa積e, a zarazem nie do嗆 opracowane i jeszcze niedostatecznie rozwi您ane. Nie mo積a za rozwi您ywa go niepowa積ie i po酥iesznie. Ile to trudno軼i, polemik i podzia堯w w鈔鏚 braci od陰czonych spowodowa problem zada pastoralnych kobiety.

 Rozwi您aniu problemu nie sprzyja obecny stan bada podstaw historycznych i teologicznych. Czynione s powa積e wysi趾i tak瞠 na polu biblijnym. Do uwzgl璠nienia pozostaje te aspekt socjologiczny i antropologiczny.

 O ile teologia laikatu uzyska豉 og鏊ne podstawy w uchwa豉ch Soboru, jako nauka o wsp鏊nym kap豉雟twie wiernych, co ju znajduje swe zastosowanie praktyczne w dokumentach odnowy liturgicznej, to teologia funkcji kobiety w Ko軼iele nie jest jeszcze dostatecznie rozwini皻a.

 Czy w poszukiwaniu wzoru do ustalenia roli kobiety w Ko軼iele, a wi璚 tak瞠 w ramach zgromadzenia eucharystycznego, oczy nasze maj zatrzyma i si przy Chrystusie-Kap豉nie, czy raczej przy Maryi, stoj帷ej pod krzy瞠m, jako Wsp馧odkupicielce i Matce? – oto wyj軼iowe pytanie, kt鏎e mo瞠 wytyczy poprawny kierunek my郵enia nad sygnalizowanym tu problemem liturgicznym uprawnie kobiety.

Ks. Marian Pisarzak MIC, Lublin

 

 

 

 

III. DIAKONIA SZTUKI

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. I, s. 94

B. Snela

1. Przystosowanie Ko軼io堯w do odnowionej liturgii

 Dla w豉軼iwego rozwoju odnowionej liturgii nie wystarczy wprowadza nowe teksty i przepisy rubrycystyczne, rzecz niemniej wa積 jest systematyczne przystosowywanie przestrzeni ko軼ielnej, jako materialnej podstawy tej odnowy. W niniejszym opracowaniu pomijamy zagadnienie budowy nowych obiekt闚 ko軼ielnych, kt鏎e mo積a w punkcie wyj軼ia dostosowa do potrzeb odnowionej liturgii. W naszej sytuacji polskiej trzeba w pierwszym rz璠zie zaj望 si przystosowaniem ju istniej帷ych obiekt闚 ko軼ielnych, kieruj帷 si zasadami, kt鏎e podaj niekiedy bardzo szczeg馧owo dokumenty odnowy liturgicznej. Inne kryteria stosujemy do zabytkowych wn皻rz ko軼ielnych i zupe軟ie inne do obiekt闚 bezstylowych.

 1.   O c h r o n a   i   a d a p t a c j a   k o  c i o   w   z a b y t k o w y c h

 Kieruj帷 si nakazami konstytucji o liturgii (KL 122, 128; por. Instr. EM 24) nale篡 z jednej strony bardzo troskliwie strzec skarbca sztuki, wytworzonego przez ubieg貫 wieki, a z drugiej strony w skarbcu tym dokona okre郵onego uporz康kowania, by s逝篡 on odnowionej liturgii i odpowiedzia zapotrzebowaniem wsp馧czesnym (OM 254; por. KL 123; 129; Instr. 1964, 130).

 Budynek ko軼ielny jest nie tylko dokumentem stylu epoki, ale r闚nie mo瞠 przede wszystkim, 鈍iadectwem 篡cia i g喚bokiej religijno軼i okre郵onej wsp鏊noty ko軼ielnej, kt鏎a zamkn窸a w nim sw鎩 geniusz tw鏎czy, natchniony liturgi. Budynek ko軼ielny jest pomnikiem historii Ko軼io豉 lokalnego i pozwala religijno軼i wsp馧czesnej nawi您a do bogatej tradycji chrze軼ija雟kiej.

 Niezwykle wa積ym dzie貫m troski Ko軼io豉 o rozw鎩 sztuki ko軼ielnej jest konserwacja zabytk闚, tote diecezjalna komisja sztuki winna w pierwszym rz璠zie dokona inwentaryzacji zabytk闚 i stopniowej ich konserwacji przy pomocy i wsp馧pracy konserwatora pa雟twowego i fachowc闚 konserwacji. Dba這嗆 o pomniki sztuki jest wyrazem 篡wej reakcji na pi瘯no historycznych dzie artystycznych i w豉軼iwym punktem wyj軼ia do kszta速owania przestrzeni ko軼ielnej w nowej postaci w nowym stylu, odpowiadaj帷ym pr康om epoki. Zabytkowe wn皻rza, pi瘯ne w swoich za這瞠niach historycznych i wspania貫 artystycznie, staj si paradoksalnym wyrzutem sumienia, gdy w obecnym stanie s brudne, zaniedbane, zniszczone, a wi璚 w pewnym sensie martwe, cho odbywa si w nich akcja liturgiczna.

 Adaptacja zabytkowego wn皻rza ko軼ielnego winna kierowa si nast瘼uj帷ymi zasadami: 1o – nale篡 oczy軼i ko軼i馧 z tandety, nie maj帷ej nic wsp鏊nego z podstawowym stylem budowli (wiele figurek, gips闚, oleodruk闚, ma這 warto軼iowych rze嬌 i obraz闚); 2o – zrekonstruowa mo磧iwie najwierniej w豉軼iwy styl ko軼io豉, podkre郵aj帷 elementy zachowane czy uzupe軟iaj帷 nabytkami muzealnymi brakuj帷e elementy sk豉dowe danego stylu wed逝g pierwotnej koncepcji ko軼io豉; 3o –o ile jest to mo磧iwe, dokona w鈔鏚 element闚 zabytkowych pewnych przesuni耩 albo wprowadzi warunkuj帷e odnow liturgii nowe elementy architektury wn皻rza, staraj帷 si, by harmonizowa造 one z ca這軼i. Nie mo積a tutaj poda generalnych recept na adaptacj wn皻rza zabytkowego, gdy budynek stwarza sytuacj tak zindywidualizowan, 瞠 nale篡 w ka盥ym wypadku zaanga穎wa fachowc闚: plastyk闚, architekt闚, konserwator闚 i liturgist闚 do opracowania perspektywicznego planu konserwacji i adaptacji danego obiektu.

 Podstawowym zadaniem jest usytuowanie o速arza i miejsca liturgii. O速arz, kt鏎y w naszych obecnych wn皻rzach przylega do fasady o速arzowej i znajduje si przy 軼ianie apsydy, nie da si w tej formie utrzyma dla cel闚 odnowionej liturgii. Sprawa odwr鏂enia o速arza do ludu (versus populum) jest postawiona jednoznacznie i uzasadniona teologicznie w dokumentach odnowy (Instr. 64. 91; OM 262). Chodzi o to, aby o速arz sta si centrum akcji liturgicznej i gromadzi wok馧 uczestnik闚 liturgii. Tylko w nielicznych wypadkach mo積a wykorzysta istniej帷y o速arz, odsuwaj帷 go od fasady. Pozostawiaj帷 fasad na swoim miejscu, nale篡 raczej konstruowa nowy o速arz, jak najbli瞠j wiernych, by liturgiczna akcja mog豉 odbywa si swobodnie i mog豉 by widziana przez wszystkich uczestnik闚 liturgii. Pozosta豉 w ten spos鏏 przestrze w apsydzie mo瞠 by wykorzystana do urz康zenia: miejsca dla scholi przez sprowadzenie na d馧 dawnego ch鏎u z instrumentem muzycznym w陰cznie, ale bez naruszania architektury ch鏎u (por. OM 257, 274-275; Instr. 64, 97-98), miejsce dla kap豉na za o速arzem na podwy窺zeniu, kt鏎e winno by r闚nie twarz do ludu (versus ad populum), przy czym zabrania si stosowania jakiejkolwiek postaci tronu oraz miejsce dla s逝瘺y o速arzowej w pobli簑 o速arza, by ministranci mogli 豉two wykonywa swoje czynno軼i i bra aktywny udzia w liturgii (OM 271; Instr. 64, 92). Warto si powa積ie zastanowi, czy pozostawi ci篹k i stwarzaj帷 ostry przedzia balustrad, kt鏎a rzadko kiedy ma warto嗆 zabytkow, a wraz z popularyzowaniem si przyjmowania Komunii w postawie stoj帷ej zupe軟ie traci swoj funkcjonalno嗆. Wydzielenia prezbiterium od nawy ko軼io豉 nale篡 raczej dokona przez podwy窺zenie, czy przez odpowiednie usytuowanie go i rozwi您anie artystyczne. Nie powinno by ono ani za wysokie, ani za niskie, by wierni mogli 豉two kontaktowa si z akcj liturgiczn (OM 258).

 Ambona, kt鏎a najcz窷ciej zawieszona jest wysoko w nawie ko軼io豉, winna wr鏂i bli瞠j o速arza, by umo磧iwia豉 podczas liturgii s這wa kontakt ze wszystkimi s逝chaczami i koncentrowa豉 ca陰 liturgi s這wa. W zwi您ku z tym nale瘸這by j zdecydowanie obni篡 i rozwi您a architektonicznie tak, by 豉two m鏬 do niej doj嗆 lektor, g這sz帷y homili i prowadz帷y modlitw wiernych (OM 272).

 Nowego uporz康kowania domagaj si te miejsca wiernych, aby mo磧iwe by這 pe軟e uczestnictwo wszystkich zebranych w liturgii. Przy zbli瞠niu do wiernych o速arza mo瞠 si okaza korzystniejsze ustawienie miejsc siedz帷ych w formie trapezu czy p馧kola, by utrzyma kontakt wzrokowy z o速arzem i ambon. Jednoznacznie zabrania si jakiegokolwiek rezerwowania miejsc prywatnych, tabliczki z nazwiskami na 豉wkach winny wi璚 bezpowrotnie znikn望 (OM 273; KL 32; Instr. 64, 98).

 Miejsce przechowywania Eucharystii winno znajdowa si najlepiej w bocznej kaplicy dla prywatnej modlitwy wiernych, albo na bocznym o速arzu czy te poza o速arzem w odpowiednio do tego przygotowanym miejscu (OM 276) i tylko w jednym tabernakulum (OM 277).

 W projektowaniu takiej adaptacji najlepiej pos逝篡 si w pierwszej fazie makietami czy elementami przeno郾ymi, kt鏎e dopiero po d逝窺zym czasie eksperymentowania i sytuowania mo積a wykona w formie i materiale trwa造m.

 Jest rzecz oczywist, 瞠 takiej sytuacji pewne elementy nawet zabytkowe, ale zupe軟ie nie odpowiadaj帷e odnowionej liturgii, b璠 musia造 opu軼i wn皻rze ko軼io豉. W zwi您ku z tym konieczne jest zorganizowanie muzeum diecezjalnego, czy w niekt鏎ych wypadkach parafialnego, w kt鏎ym te warto軼iowe, ale we wn皻rzu odnowionego ko軼io豉 nieu篡teczne elementy, znalaz造by swoje w豉軼iwe miejsce.

 2.   O d n o w a   k o  c i o   w   b e z s t y l o w y c h

 Budynek ko軼ielny, kt鏎y nie podlega ochronie zabytk闚 i w aktualnym stanie nie przedstawia wi瘯szej warto軼i artystycznej, winien ulec bardziej zasadniczej przebudowie pod k徠em jego przydatno軼i do odnowionej liturgii i dania tej liturgii prawdziwie artystycznej oprawy. Je瞠li istniej mo磧iwo軼i i 鈔odki, odnow takiego wn皻rza nale篡 rozpocz望 od podstaw, anga簑j帷 do tego zadania fachowc闚 architekt闚 i plastyk闚. Kolejno嗆 prac, kt鏎e nale篡 w takim wypadku wykona, jest nast瘼uj帷a: 1o – opracowanie perspektywicznego, ca這軼iowego planu przebudowy wn皻rza ko軼ielnego; 2o – podj璚ie przewidzianych przer鏏ek architektonicznych (zmiana kszta速u okien, wymurowanie 軼ianek, naprawy murarskie itp.) 3o – usytuowanie sta造ch element闚 wystroju wn皻rza (podwy窺zenie na o速arz, miejsce liturgii s這wa, usytuowanie tabernakulum, miejsce dla ch鏎u itp); 4o – wykonanie zaplanowanych polichromii i element闚 architektury wn皻rza (meble, elementy przeno郾e).

 O ile warunki materialne czy wzgl璠y duszpasterskie nie pozwalaj na 陰czne wykonanie wszystkiego, w闚czas w ka盥ym wypadku winno si na pocz徠ku, zaplanowanej nawet na kilka lat odnowy, opracowa perspektywiczny plan i realizowa sukcesywnie w miar mo積o軼i kolejne elementy wystroju, rozpoczynaj帷 jednak od tego, co jest najpilniejsze dla sprawowania odnowionej liturgii.

 3.   P r z y k  a d y   w  a  c i w e g o   r o z w i  z a n i a   w n  t r z   k o  c i e l n y c h

 Jednym z najlepszych rozwi您a, 陰cz帷ych zabytkowe barakowe za這瞠nia z nowoczesnym wystrojem wn皻rza, powsta造m jeszcze przed soborem, jest ko軼i馧 鈍. Marcina przy ul. Piwnej w Warszawie, dzie這 niemal w ca這軼i s.   A l m y.   O速arz wysuni皻y bardzo blisko do nawy ko軼io豉, 鈍ieczniki stoj obok o速arza, m闚nica bardzo blisko s逝chaczy, za o速arzem du篡 ch鏎 z 豉wkami, w apsydzie du篡 krucifiks. Jedyny mankament to umieszczenie tabernakulum na osi o速arza pod krucyfiksem jako pozosta這嗆 przedsoborowego rozwi您ania. Ca這嗆 ko軼io豉 陰czy umiej皻nie awangardow nowoczesno嗆 z elementami zachowanymi po katastrofie wojennej. 圭iany zachowane w formie barokowej, pozostaj jednak w stanie surowym, daj帷 przez to niezwykle sugestywne t這 dla unikalnie wykonanej metod sgrafitto Drogi Krzy穎wej.

 Przyk豉dem wyj軼ia do zupe軟ie nowych rozwi您a ze starego budynku ko軼ielnego jest bezsprzecznie ko軼i馧 ksi篹y chrystusowc闚 we W豉dys豉wowie. Dawny ko軼i馧 stanowi apsyd i zaplecze zakrystyjno-katechetyczne. Wkomponowany w 軼ian apsydy nowoczesny witra z grubego szk豉 i betonu daje fantastyczne t這 dla odwr鏂onego twarz do ludu o速arza. Ca這嗆 utrzymania w jednolitym stylu skupia uwag na tocz帷ej si akcji liturgicznej.

 Wszystkie wymogi odnowionej liturgii spe軟ia kaplica konwiktu Ksi篹y Student闚 KUL w Lublinie, dzie這   W.   P i e  k o w s k i e g o,   odnowiono od podstaw. O速arz ustawiony jest na du篡m parkietowym podium, s逝篡 kilkudziesi璚iu ksi篹om do codziennej liturgii koncelebrowanej. Tabernakulum mie軼i si w 軼ianie apsydy w bocznej jej stronie, po przeciwnej stronie znajduje si pi瘯na mozaikowa kompozycja Madonny, wykonana przez   M.   H i s z p a  s k ,   podobnie jak i ciekawie rozwi您ana i usytuowana mozaikowa Droga Krzy穎wa.

 Og鏊nie rzecz bior帷 mimo wielu ju ciekawych adaptacji wn皻rz ko軼ielnych do odnowionej liturgii, zauwa瘸 si w Polsce du瞠 zaniedbania w tej dziedzinie i problem ten do tej pory nie zosta wystarczaj帷o jasno postawiony jako nieodzowny warunek i nakaz odnowy liturgicznej. Jest wi璚 spraw niezwykle pal帷 zmobilizowa spo貫czn opini, zw豉szcza rz康c闚 obiekt闚 ko軼ielnych do jak najszybszego podj璚ia prac adaptacyjnych, inaczej wprowadzane sukcesywnie elementy odnowy liturgicznej nie znajd w豉軼iwej przestrzeni, pozwalaj帷ej rozwin望 im pe軟 wymow.

 4.   N o t a t k i   b i b l i o g r a f i c z n e

 W j瞛yku polskim nie ukaza豉 si do tej pory monografia, s逝膨ca jako przewodnik odnowy wn皻rza ko軼ielnego. Opr鏂z sporadycznych artyku堯w i cz窷ci Wprowadzenia do liturgii, Pozna 1967, zawieraj帷ej kilka artyku堯w na ten temat, niewiele ukazuje si opracowa w tej dziedzinie. We wprowadzeniu znajduj si cenne, cho nie wyczerpuj帷e ca貫j problematyki artyku造   ks.   J.   P o p i e l a,   Wn皻rze ko軼io豉 w 鈍ietle odnowionej liturgii (s. 534-549) i Problematyka duszpasterska sztuki ko軼ielnej (s. 550-562), w kt鏎ej autor zbiera do嗆 obszern bibliografi nowoczesnej sztuki ko軼ielnej (s. 562-565) oraz praca  ks.   J.   P a s i e r b a,   Zagadnienie sztuki ko軼ielnej w 鈍ietle Konstytucji o liturgii (s. 518-533). Ten sam autor napisa r闚nie obszern prac ksi捫kow: Ochrona zabytk闚 sztuki ko軼ielnej, Warszawa 1968, zawieraj帷 przepisy pa雟twowe, ko軼ielne i zasady ochrony zabytk闚 ko軼ielnych.

 Dobrym przyk豉dem gruntownego opracowania zagadnie wn皻rza ko軼ielnego jest dost瘼na u nas ilustrowana praca pod red.   E.   K i e l a   i   K.   S c h o l l m e i e r a,   Kunst im heiligen Dienst, Leipzig 1967. Zawiera ona 14 artyku堯w, omawiaj帷ych wpierw zagadnienia og鏊ne.   F.   K l o s t e r m a n n   omawia zagadnienie Ko軼io豉 jako wsp鏊noty (s. 9-13).   B.   L ö w e n b e r g   wskazuje na elementy nowego ukszta速owania przestrzeni liturgicznej (s. 14-20).   G.   D i e c k m a n n   szeroko traktuje o miejscu do sprawowania liturgii, omawiaj帷 m.in. reprezentatywny charakter lokalnej wsp鏊noty, zgromadzonej na liturgi, kt鏎a przedstawia obejmuj帷y wszystko Ko軼i馧, podzia r鏊 w tej wsp鏊nocie i jej eschatologiczny charakter jako reprezentacji sakramentu jedno軼i – ludu Bo瞠go; dalej wskazuje na centralny charakter Eucharystii, sprawowanej przy jednym o速arzu, wok馧 kt鏎ego gromadzi si lud, by karmi si ze sto逝 s這wa i chleba Bo瞠go oraz w tym 鈍ietle prze篡wa pozosta貫 sakramenty (s. 21-44).   U.   R a p p   ukazuje drogi, za pomoc kt鏎ych sob鏎 pragnie spojrze z teologicznego punktu widzenia na sztuk i jej tw鏎c闚 poprzez teologiczne na鈍ietlenie poszczeg鏊nych element闚 przestrzeni ko軼ielnej (s. 45-54).   G.   S c h n e i d e r   omawia podstawy kszta速owania budowli ko軼ielnej i przestrzeni wok馧 o速arza, zwracaj帷 uwag na tw鏎cz rol artysty i duchowe fundamenty budowli ko軼ielnej wypracowane przez teologi, zw豉szcza w odniesieniu do roli o速arza,   s e d i l e   przewodnicz帷ego liturgii i ambony oraz pozosta造ch element闚 otaczaj帷ych o速arz (s. 55-63). Wreszcie   G.   R o m b o l d,   zajmuj帷y si ex professo problemem sztuki ko軼ielnej, kr鏒ko omawia wsp鏊notowy charakter i inne zasadnicze jako軼i przestrzeni ko軼ielnej (s. 64-65).

 Cz窷 druga ksi捫ki omawia odr瑿nie poszczeg鏊ne elementy kszta速owania przestrzeni ko軼ielnej i podaje konkretne przyk豉dy rozwi您a.   Th.   F i l t h a u t   daje konkretne propozycje rozwi您ania miejsc przepowiadania, omawia funkcje o速arza, ukszta速owanie przestrzeni do sakramentu chrztu, przedsionka czy dziedzi鎍a przed ko軼io貫m i miejsc dla indywidualnej modlitwy (s. 66-74).   H.   S c h n e l l   omawia szczeg鏊nie interesuj帷y dla sytuacji polskiej problem ukszta速owania odnowionej liturgii w ko軼io豉ch baroku |s. 75-80).   G.   R o m b o l d   przedstawia ciekawe rozwi您anie kaplicy studenckiej w Wiedniu z przestrzennym rozdzieleniem liturgii s這wa od liturgii ofiary, do kt鏎ej podchodzi si w kr庵 wok馧 o速arza; winno to zainteresowa duszpasterzy akademickich, kt鏎zy stosuj i u nas kr庵 liturgiczny (s. 81).   G.   S c h n e i d e r   podaje jako przyk豉d rozwi您anie katolickiego ko軼io豉 w Stralsundzie (s. 82-83).

 Ostatnia cz窷 ksi捫ki zawiera rzuty niekt鏎ych rozwi您a, cenny indeks rzeczowy i zdj璚ia przedstawiaj帷e kierunki przystosowania wn皻rz ko軼ielnych do odnowionej liturgii.

 Ksi捫ka jako dzie這 zbiorowe charakteryzuje si pewnymi powt鏎zeniami, mimo to mo積a j bez przesady nazwa kopalni wiedzy na temat roli sztuki w s逝瘺ie Bo瞠j, tym bardziej, 瞠 napisana jest przez znanych fachowc闚 i nie ogranicza si do praktycznych recept, ale daje g喚bokie podstawy teologiczne kszta速owania przestrzeni ko軼ielnej. Nale篡 si spodziewa, 瞠 polscy fachowcy, kt鏎ych nie brak, opracuj i wydadz podobny podr璚znik odnowy wn皻rza ko軼ielnego.

Ks. Bogdan Snela, Lublin

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. I, s. 98

Z. Bernat

2. Msza 鈍. 酥iewana wed逝g nowego Ordo Missae

 Posoborowe instrukcje wykonawcze dotycz帷e zapocz徠kowanej przez Sob鏎 Watyka雟ki II odnowy liturgicznej wypowiadaj si cz瘰to na temat 酥iewu i muzyki ko軼ielnej. Przede wszystkim jednak muzyce ko軼ielnej jest po鈍i璚ona instrukcja Kongregacji Obrz璠闚 z dnia 5 marca 1967 Musicam Sacram. Jest ona dokumentem, w kt鏎ym opracowano tak zasady og鏊ne dotycz帷e muzyki ko軼ielnej, jak i przepisy omawiaj帷e szczeg馧owo 酥iew i muzyk instrumentaln we Mszy 鈍., w Officium Divinum, przy sprawowaniu sakrament闚 i sakramentali闚, w nabo瞠雟twach (zob. om闚ienie instrukcji Musicam Sacram w „Collectanea Theologica” 37 (1967) z. 3, 137-139).

 Nowy porz康ek Mszy 鈍. w pewnym stopniu rozszerza zakres 酥iewu w liturgii mszalnej, pewne zasady podaje w nowym o鈍ietleniu, reguluje ju czysto praktycznie spos鏏 sprawowania Naj鈍i皻szej Ofiary „in cantu”. Wydaje si wi璚 rzecz po篡teczn zebra i om闚i to wszystko, co „Institutio Generalis Missalis Romani” m闚i o 酥iewie i muzyce we Mszy 鈍.

 Institutio Generalis przypomina, 瞠 酥iew spe軟ia wa積 rol w 鈍i皻ych obrz璠ach. Podkre郵ono przede wszystkim jego rol jednocz帷 uczestnikowi liturgii, jak i moment rado軼i, kt鏎ej 酥iew jest znakiem (IG n. 19). Ustalono pewn hierarchi w鈔鏚 poszczeg鏊nych cz窷ci liturgii, co r闚nie ma znaczenie, gdy idzie o zakres 酥iewu we Mszy 鈍. Na pierwszym miejscu znajduj si tzw. partes praesidentiales, tj. te cz窷ci, kt鏎e nale膨 do celebransa jako przewodnicz帷ego akcji liturgicznej. Nale膨 do nich: Modlitwa Eucharystyczna (culmen totius celebrationis), oracje (collecta, super oblata i po Komunii), wezwania, formu造 wprowadzaj帷e, konkluzje i b這gos豉wie雟two ko鎍owe (IG n. 10, 11). Kiedy celebrans wymienione cz窷ci odmawia (clara et elata voce) lub 酥iewa, nie mo瞠 mie miejsca 瘸dna inna czynno嗆 lub modlitwa czy 酥iew. Zamilkn望 maj r闚nie organy wzgl璠nie inne instrumenty, aby wszyscy obecni mogli z uwag wys逝cha s堯w celebransa (IG n. 12). Szczeg鏊n wag maj r闚nie dialogi mi璠zy celebransem a ludem oraz aklamacje ludu jako czynno軼i ca貫go zgromadzenia (IG n. 15). Nast瘼nie zosta造 wyr騜nione jako nale膨ce r闚nie do ca貫j spo貫czno軼i: akt pokutny, wyznanie wiary, modlitwa powszechna i Ojcze nasz (IG n. 16). Pozosta貫 cz窷ci liturgii podzielono jeszcze na dwie grupy. Do pierwszej nale膨 te, kt鏎e same stanowi obrz璠, mianowicie: hymn Chwa豉 na wysoko軼i Bogu, psalm responsoryjny, 安i皻y, aklamacja po przeistoczeniu oraz 酥iew dzi瘯czynny po Komunii 鈍. Drug grup stanowi 酥iewy, kt鏎e towarzysz okre郵onemu obrz璠owi. S to: 酥iew na wej軼ie, na przygotowanie dar闚, przy 豉maniu 鈍. Postaci (Baranku Bo篡) oraz na Komuni (IG n. 17).

 Liturgia 酥iewana mo瞠 obejmowa wszystkie 酥iewy albo tylko niekt鏎e z nich. Stopnie uczestnictwa w 酥iewie Mszy 鈍. ustali豉 instrukcja Muscam Sacram (n. 29-31). Wydaje si, 瞠 Institutio generalis dopuszcza bardziej elastyczny spos鏏 doboru cz窷ci 酥iewanych we Mszy 鈍., przy czym nale篡 si kierowa wymienionym porz康kiem. Preferencj maj te cz窷ci, kt鏎e wykonuj celebrans i asysta, dialogi oraz wsp鏊ny 酥iew celebransa i ludu (IG n. 19).

 Przejd幟y po kolei 酥iewy mszalne. Kiedy celebrans idzie z asyst (ministrantami) do o速arza, procesji towarzyszy 酥iew na wej軼ie. Z grupy 酥iew闚 towarzysz帷ych obrz璠om, 酥iew na wej軼ie zajmuje miejsce uprzywilejowane. Spe軟ia on mianowicie poczw鏎n rol: 1) jest rozpocz璚iem, otwarciem celebracji liturgicznej; 2) jednoczy zgromadzonych, dopomaga do wytworzenia jedno軼i; 3) wprowadza w tajemnic dnia liturgicznego czy uroczysto軼i: 4) towarzyszy procesji wej軼ia celebransa i asysty (IG n. 25). Wydaje si, 瞠 zw豉szcza tam, gdzie procesja wej軼ia trwa stosunkowo kr鏒ko, mo積a ten 酥iew, maj帷 na uwadze trzy pierwsze jego cele, rozpocz望 jeszcze przed wyj軼iem celebransa z zakrystii, skoro wierni ju si zgromadzili, 酥iew na wej軼ie mo瞠 by wykonany albo przez schol i lud w spos鏏 naprzemienny, albo podobnie przez kantora (organist) i lud, albo tylko przez wiernych, albo wreszcie tylko przez schol czy ch鏎 wielog這sowy.

 U這篡 mo積a antyfony z psalmem wed逝g Gradua逝 Rzymskiego (teksty dotychczasowego Msza逝) albo wed逝g Graduale Simplex. Mo瞠 to by r闚nie stosowna do charakteru czynno軼i liturgicznej, dnia lub okresu liturgicznego pie填 ko軼ielna, kt鏎ej tekst zosta aprobowany przez konferencj episkopatu (IG n. 26). W Polsce w tym ostatnim przypadku, jak wiadomo, obowi您uje 如iewnik Mszalny, kt鏎ego cz窷 zawieraj帷a uk豉dy pie郾i na wej軼ie, przygotowanie dar闚 i Komuni zosta豉 przez episkopat zatwierdzona do u篡tku ad interim na dwa lata. Z pewno軼i okazuje si potrzeba, aby ustali tak瞠 repertuar dla ch鏎u polifonicznego, kt鏎y by odpowiada warunkom liturgicznego 酥iewu na wej軼ie. Istnieje w literaturze ch鏎alnej wiele utwor闚, kt鏎e mog造by by wykonywane jako introit (Np. psalmy Miko豉ja   G o m   k i).

 Je郵i nie ma 酥iewu na wej軼ie, nale篡 introit recytowa. W pierwszym rz璠zie recytowa winni wszyscy wierni, wzgl璠nie jaka grupa os鏏. Mo瞠 r闚nie odczyta introit lektor, a w ostateczno軼i sam celebrans bezpo鈔ednio po pozdrowieniu ludu (IG n. 26). Do czasu wydania nowego Msza逝 korzysta mo積a z tekst闚 Msza逝 dotychczas u篡wanego z nast瘼uj帷ym zastrze瞠niem: je郵i introit nie jest 酥iewany, w闚czas recytuje si antyfon tylko raz, pomijaj帷 werset psalmu i doksologi (Instructio de Constitutione Apostolica „Missale Romanum” z dnia 20 pa寮ziernika 1969, n. 13a).

 Nowym 酥iewem jest formu豉 pozdrowienia posiadaj帷a trzy warianty. Melodie zosta造 zatwierdzone przez Konferencj Episkopatu. Po akcie pokutnym nast瘼uje 酥iew inwokacji Panie, zmi逝j si nad nami. Opuszcza si go, je郵i u篡to trzeciego wariantu aktu pokutnego, w kt鏎ego sk豉d wchodz te inwokacje. Ordo wprowadzi這 tylko jedn repetycj ka盥ego z trzech wezwa zak豉daj帷, 瞠 jest to dialog kap豉na i ludu. Je郵i 酥iewa si Panie, zmi逝j si nad nami, mo積a zachowa form dialogu mi璠zy schol czy kantorem (organist) a wszystkimi wiernymi. W kompozycjach ju istniej帷ych, kt鏎e posiadaj tekst trzykrotnie powtarzany, nie nale篡 samowolnie wprowadza zmian (skr鏂e) bez autoryzowania ich przez kompozytora. Institutio generalis przewiduje, 瞠 wezwania mo積a powtarza wi璚ej razy m.in. tak瞠 w闚czas, gdy taka jest kompozycja muzyczna (IG n. 30). Kyrie mo瞠 wykona tak瞠 ch鏎 wielog這sowo korzystaj帷 z bogatego dorobku kompozytor闚 dawnych i wsp馧czesnych.

 如iew hymnu Chwa豉 wysoko軼i Bogu stanowi uroczysty obrz璠. Poniewa jest to antiquissimus et venerabilis hymnus, nale瘸這 by sobie 篡czy, aby i oprawa muzyczna tej cz窷ci liturgii by豉 bogatsza, bardziej urozmaicona. Hymn mo瞠 酥iewa albo ca貫 zgromadzenie wiernych, albo lud na przemian ze schol, wzgl璠nie sama schola. Je郵i 酥iewa si jednog這sowo, zaintonowa 酥iew mo瞠 sam celebrans albo kantorzy, wzgl璠nie 酥iew mog rozpocz望 od razu wszyscy obecni (IG n. 87). Tak瞠 i ten 酥iew mo瞠 wykona, zw豉szcza dla podniesienia uroczysto軼i, ch鏎 wielog這sowy. Wydaje si, 瞠 mo積a by wykorzysta tak瞠 repertuar dawny, cho熲y kompozycja by豉 napisana do tekstu 豉ci雟kiego. Kompozycja wielog這sowa mo瞠 r闚nie przewidywa intonacj celebransa czy kantor闚. Je郵i za Chwa豉 nie jest 酥iewane, ma by recytowane przez wszystkich razem lub w spos鏏 naprzemienny (IG n. 31).

 Nowo軼i Ordo jest to, 瞠 tylko oracja dnia (collecta) ma d逝g konkluzj, natomiast oracja super oblata i oracja po Komunii maj konkluzj kr鏒k (por. Instr. z 20. X. 1969, n. 13c; IG n. 32).

 Wyj徠kowo du穎 uwagi we wszystkich dokumentach posoborowych dotycz帷ych liturgii po鈍i璚a si 酥iewom mi璠zylekcyjnym, ich rewaloryzacji, przywr鏂eniu ich dawnej roli jako 酥iewu o charakterze medytacyjnym po czytaniu Pisma 鈍. Institutio generalis przypomina, 瞠 psalm responsoryjny jest pars integralis liturgiae verbi. Zasadniczo jest to 酥iew solowy kantora, kt鏎ego tutaj nazywa si psa速arzyst (psalmista), a kt鏎y ma go wykona na ambonie lub w innym stosownym miejscu, by by przez wszystkich obecnych s造szany i rozumiany. Udzia wszystkich uczestnik闚 liturgii wyra瘸 si przynajmniej w uwa積ym wys逝chaniu 酥iewu (co obowi您uje r闚nie celebransa), a tak瞠, je郵i zesp馧 wiernych jest do tego przygotowany, przez 酥iew przewidzianego responsum po poszczeg鏊nych wersetach psalmu. Mo瞠 r闚nie psalm by wykonany modo directo (IG n. 36). Zapewne trzeba do這篡 jeszcze du穎 usilnych stara, by uformowa now 鈍iadomo嗆 tak ksi篹y, jak i wiernych, 瞠 psalm responsoryjny jest samodzieln cz窷ci liturgii, 瞠 trzeba na ten 酥iew przeznaczy potrzebny czas, 瞠 wszelki po酥iech jest zaprzeczeniem sensu tego 酥iewu jako modlitewnej medytacji. Je郵i psalmu si nie 酥iewa, tekst odczytuje lektor, kantor (organista) lub komentator. W ostatecznym przypadku, gdy brak jakiegokolwiek lektora, czyta tekst sam celebrans. Taki stan winien by jednak traktowany tylko przej軼iowo, gdy lektora mo積a z ca陰 pewno軼i przygotowa w ka盥ym 鈔odowisku.

 Je郵i we Mszy 鈍. s trzy czytania, to po drugim czytaniu nast瘼uje 酥iew Alleluja, a w czasie, gdy Alleluja si nie odmawia, versus ante Evangelium. Jest rzecz charakterystyczn, 瞠 Alleluja potraktowano jako 酥iew par excellence. Wyra瘸 si to w postanowieniu, 瞠 je郵i si nie 酥iewa Alleluja, mo積a je opu軼i (IG n. 39). Je郵i we Mszy 鈍. s tylko dwa czytania, w闚czas mi璠zy lekcj a Ewangeli mo積a: a) w czasie, w kt鏎ym jest Alleluja 酥iewa (wzgl璠nie odmawia) – albo psalmus alleluiaticus (psalm z responsum: Alleluja), albo psalm responsoryjny i Alleluja z wersetem, albo tylko psalm, albo Alleluja; b) w czasie, w kt鏎ym nie odmawia si Alleluja mo積a wykona albo psalm responsoryjny, albo versus ante Evangelium (IG n. 38). 如iew Alleluja (wzgl璠nie 酥iew wersetu przed Ewangeli) towarzyszy na這瞠niu kadzid豉, benedykcji diakona wzgl璠nie modlitwie Munda cor celebransa i procesji z ksi璕 Ewangelii na ambon (rubryki Ordo Missae cum populo, n. 11).

 Sekwencje s odt康 ad libitum, z wyj徠kiem dnia Zmartwychwstania Pa雟kiego i dnia Zes豉nia Ducha 安. (IG n. 40). Gaston Fontaine w komentarzu do Ordo Lectionum Missae przypomina, 瞠 wed逝g Graduale Simplex sekwencj Salva Sion na Bo瞠 Cia這 mo積a skr鏂i, 酥iewaj帷 tylko jej ostatni cz窷 od s堯w: Ecce panis angelorum („Notitiae” 49, 1969, s. 277).

 G這szenie Ewangelii zosta這 wyr騜nione ju w instr. Musicam Sacram przepisem, 瞠 we Mszy 鈍. 酥iewanej zawsze nale篡 酥iewa wst瘼ny dialog, nawet w闚czas, gdy sam tekst Ewangelii jest czytany. Nowe Ordo wprowadza tak瞠 酥iew aklamacji po Ewangelii. Wypada, ze wzgl璠闚 estetycznych cho熲y po 酥iewie wst瘼nego dialogu zachowa cho熲y minimaln pauz oddzielaj帷 go od samego tekstu Ewangelii; podobnie na ko鎍u, przed wezwaniem do aklamacji.

 Coraz powszechniejsza jest opinia, 瞠 wyznanie wiary powinno by wsp鏊nie odm闚ione przez ca陰 spo貫czno嗆 uczestnicz帷 w liturgii. Institutio generalis nie wyklucza jednak 酥iewu m闚i帷, 瞠 mo瞠 by wykonany albo przez wszystkich wsp鏊nie, albo naprzemiennie (IG n. 44). Na innym wszak瞠 miejscu zdaje si opowiada za wsp鏊nym odm闚ieniem wyznania wiary: Symbolum dicitur a sacerdote una cum populo (n. 98). Warto te zwr鏂i uwag na rubryki w Ordo Missae, kt鏎e w wypadku Gloria u篡waj okre郵enia: cantatur vel dicitur hymnus, a w wypadku Credo: fit professio fidei. Wydaje si, 瞠 酥iew wyznania wiary b璠zie stosowny, a nawet potrzebny dla zachowania r闚no軼i w闚czas, gdy w liturgii uczestniczy b璠zie znaczna liczba wiernych (Jasna G鏎a, pielgrzymki, odpusty).

 Procesji, w kt鏎ej przynosi si dary do o速arza (czyni to przynajmniej ministranci przynosz帷 do o速arza paten, kielich, ampu趾i), towarzyszy 酥iew. Mo瞠 to by, podobnie jak w 酥iewie na wej軼ie, antyfona z Msza逝 dot康 u篡wanego, albo offertoriumGraduale Simplex, albo odpowiednia pie填. Offertorium tak dalece potraktowano wy陰cznie jako 酥iew, 瞠 w wypadku, gdy podczas przygotowania dar闚 si nie 酥iewa, antyfon opuszcza si (IG n. 50). Podczas przygotowania dar闚 mo瞠 wyst徙i ch鏎 z odpowiednim utworem wielog這sowym, lub mo積a gra na organach z wyj徠kiem Triduum Sacrum, kiedy samodzielna gra organowa jest zakazana.

 Ju wspomniano, 瞠 oracja super oblata ma kr鏒k konkluzj. Warto doda, 瞠 cho istniej w Mszale polskim trzy tony oracji, w tym przypadku najbardziej stosowny jest ton pierwszy (oparty na 豉ci雟kim tonus antiguior), gdy tonalnie najlepiej 陰czy si z nast瘼uj帷ym bezpo鈔ednio po oracji dialogiem. Od wst瘼nego dialogu przed prefacj rozpoczyna si Modlitwa Eucharystyczna. Jest ona czynno軼i celebransa: g堯wna pars praesidentialis. Udzia wszystkich uczestnik闚 liturgii w Modlitwie Eucharystycznej polega na wys逝chaniu ze czci i w milczeniu s堯w wypowiadanych przez celebransa, oraz na za酥iewaniu czy wypowiedzeniu przewidzianych aklamacji. Poza dialogiem wst瘼nym chodzi tu o 酥iew 安i皻y, aklamacj po przeistoczeniu i ko鎍owe Amen.

 Wszystkie dotychczasowe wypowiedzi zwraca造 szczeg鏊n uwag na 酥iew 安i皻y. Institutio generalis jeszcze raz podkre郵a, 瞠 ta aklamacja stanowi sk豉dow cz窷 Modlitwy Eucharystycznej i powinna by zawsze za酥iewana lub wypowiedziana przez ca貫 zgromadzenie wesp馧 z celebransem (IG n. 55, 108; rubryki Ordo n. 27). Charakterystyczn cech aklamacji jest jej spontaniczno嗆. Maj帷 to na uwadze nale瘸這 by przedyskutowa kwesti, czy pod wzgl璠em muzycznym kompozycje 安i皻y nie powinny wyrasta niejako z prefacji, by by造 z ni zgodne przede wszystkim tonalnie i by w ten spos鏏 spo貫czno嗆 uczestnicz帷a w liturgii mog豉 po prefacji bezpo鈔ednio podj望 酥iew aklamacji bez konieczno軼i poddawania tonu, intonacji, przygrywki itp. Przyjmuj帷 takie za這瞠nie, mo瞠 uda這by si ustali jedn, dwie lub najwy瞠j kilka melodii 安i皻y (prefacja ma   j e d n    melodi!), a zrezygnowa z tego, by ka盥a kompozycja mszalna musia豉 mie 安i皻y w swoim cyklu.

 Nowo軼i Ordo Missae jest aklamacja po konsekracji. Ordo zawiera trzy r騜ne formu造 tej aklamacji do wyboru; w Polsce do 酥iewu przeznaczono pierwsz z nich i do niej zatwierdzono melodi. Obrz璠y Komunii 鈍. rozpoczynaj si wsp鏊nym 酥iewem Modlitwy Pa雟kiej. Po niej nowe Ordo wprowadza skr鏂ony i nieco zmieniony w stosunku do dotychczasowego embolizm i ko鎍zy go aklamacj ludu: Bo Twoje jest kr鏊estwo, pot璕a i chwa豉 na wieki. Po aklamacji nast瘼uje modlitwa Panie Jezu Chryste, kt鏎 odt康 wed逝g nowych rubryk celebrans odmawia g這郾o lub 酥iewa. Do 酥iewu najbardziej stosowny jest tutaj, podobnie jak przy oracji super oblata, pierwszy ton oracji, gdy dobrze 陰czy pod wzgl璠em tonalnym poprzedni aklamacj i nast瘼uj帷e po modlitwie 篡czenie pokoju: Pok鎩 Pa雟ki niech zawsze b璠zie z wami. Fleks zastosujemy po s這wach: pok鎩 m鎩 wam daj, metrum po s這wach: swojego Ko軼io豉.

 Inwokacje Baranku, Bo篡 towarzysz czynno軼i 豉mania Chleba. Mo積a 酥iewa je na przemian w ten spos鏏, 瞠 kantor lub schola 酥iewa wezwanie, a lud konkluzj: zmi逝j si nad nami. Ordo podtrzymuje wprowadzony przez instr. Musicam Sacram zwyczaj, 瞠 Baranku Bo篡 mo積a 酥iewa tyle razy, ile potrzeba, by wype軟i czas trwania obrz璠u. Ostatni raz ko鎍zy si inwokacj konkluzj: obdarz nas pokojem (IG n. 56e). Baranku Bo篡 mo瞠 wykona wielog這sowo ch鏎 pod warunkiem, 瞠 kompozycja nie jest zbyt rozwlek豉, przez co trwa這by znacznie d逝瞠j ni obrz璠, kt鏎emu 酥iew ten ma towarzyszy.

 如iew podczas Komunii 鈍. (antyfon lub pie填 nale篡 rozpocz望, gdy celebrans spo篡wa Naj鈍. Postacie. Zasadniczo 酥iew ten powinien trwa tak d逝go, jak trwa obrz璠 rozdzielenia Komunii 鈍., wolno go jednak zako鎍zy wcze郾iej (quous徜e videtur opportunum) zw豉szcza w闚czas, gdy jest przewidziany 酥iew dzi瘯czynny po Komunii 鈍. (hymnus, psalmus vel alius cantus laudis). W dzi瘯czynieniu po Komunii 鈍. bierze udzia ca豉 spo貫czno嗆 razem z celebransem (IG n. 56i, j).

 Nie trzeba podkre郵a, jak szczeg鏊ne zadanie w liturgii spe軟ia schola cantorum, ch鏎 czy organista. Wiele ju na ten temat pisano. Institutio generalis zak豉da, 瞠 w ka盥ym ko軼iele jest kantor czy kierownik ch鏎u (najcz窷ciej te funkcje b璠zie pe軟i organista), kt鏎ego zadaniem jest uczenie, kierowanie i podtrzymywanie 酥iewu wiernych, a w wypadku braku scholi, wykonywanie przewidzianych dla niej 酥iew闚. Podobnie dotychczasowa praktyka w licznych o鈔odkach wykaza豉, 瞠 wsz璠zie mo積a przy dobrych ch璚iach i odrobinie wysi趾u przygotowa lektora oraz kantora-psa速erzyst. Funkcje te z powodzeniem spe軟iaj starsi ministranci.

 W poprawnie ukszta速owanej liturgii zadanie muzyki organowej b璠zie polega這 przede wszystkim na towarzyszeniu i podtrzymywaniu przez poprawny akompaniament 酥iewu wiernych, ewentualnie tak瞠 scholi czy kantor闚. Samodzielna muzyka instrumentalna mo瞠 zabrzmie podczas przygotowania dar闚, je郵i nie 酥iewa si offertorium. Jest wiele utwor闚 stosownych na t chwil, trwaj帷ych 2-4 minut, np. chora造   J.   S.   B a c h a.   Je郵i jest wi瘯sza liczba os鏏 przyst瘼uj帷ych do Komunii 鈍., mo積a gra na organach np. na przemian ze 酥iewem ch鏎u lub wiernych. Wydaje si, 瞠 odpowiednia gra organowa mo瞠 r闚nie towarzyszy dzi瘯czynieniu po Komunii 鈍., podczas gdy wszyscy per aliquod temporis spatium modl si w milczeniu. Nale篡 wszak瞠 zachowa przedtem cho kr鏒k chwil zupe軟ej ciszy. W praktyce b璠zie to wymaga這 od organisty om闚ienia z celebransem programu nabo瞠雟twa z uwzgl璠nieniem czasu trwania przewidzianego utworu, aby unikn望 niestosownego przerywania gry, co wprowadza zwykle atmosfer zdenerwowania i niesmaku, a o kulturze bynajmniej nie 鈍iadczy.

 Utw鏎 wi瘯szych rozmiar闚 mo瞠 by wykonywany po zako鎍zeniu liturgii. Nie trzeba dodawa, 瞠 je郵i gra organowa ma spe軟i swoje zadanie w liturgii, je郵i ma wytworzy modlitewn atmosfer, je郵i sama ma by modlitw, a przecie w jakim sensie ni jest, skoro zosta豉 w陰czona do kultu Bo瞠go, winna by starannie przygotowana, poprawna, mo磧iwie doskona豉.

 Wspomnie jeszcze trzeba o tych momentach liturgii, kiedy zamilkn望 ma 酥iew i gra organowa. Ju powiedziano, 瞠 takimi momentami s czynno軼i celebransa, kiedy wypowiada lub 酥iewa partes praesidentiales liturgii. Poza tym Institutio generalis przewiduje chwile zupe軟ej ciszy: sacrum silentium, kt鏎 zaleca zachowa: 1)  w akcie pokutnym po wezwaniu celebransa; 2)  po wezwaniu do modlitwy, przed oracj dnia zawsze, a przed modlitw po Komunii w闚czas, gdy nie by這 zachowanego milczenia dzi瘯czynnego; 3)  po Ewangelii wzgl璠nie po homilii; 4)  po Komunii 鈍. (IG n. 23).

 Ostatnie uwagi dotycz postawy przy wykonywaniu 酥iew闚 Mszy 鈍. Wynika ona z og鏊nych zasad, jakie stawia Institutio generalis (n. 21). Zasadnicz postaw modlitewn uczestnik闚 liturgii jest postawa stoj帷a. Wszystkie wi璚 niemal 酥iewy wykonuje si stoj帷. Siedzi si natomiast przy 酥iewie psalmu responsoryjnego (n. 36), lecz ju na 酥iew Alleluja si wstaje (n. 21). Siedzi si r闚nie podczas przygotowania dar闚 i podczas dzi瘯czynienia po Komunii 鈍. Wydaje si wi璚, 瞠 i 酥iewa w tych przypadkach mo積a siedz帷o (IG n. 21). Zaznaczy jednak trzeba, 瞠 jest w gestii konferencji episkopat闚 krajowych inne okre郵enie postawy liturgicznej. Musi jednak ona odpowiada charakterowi poszczeg鏊nych cz窷ci Mszy 鈍. (tam瞠).

Ks. Zdzis豉w Bernat, Lublin

 

 

 

 

IV. LITURGICZNA WSP粌NOTA

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. I, s. 103

oprac. L. Rutowska

1. Odnowa liturgii a r騜aniec

 W dyskusji na temat kryzysu paraliturgicznych nabo瞠雟tw popo逝dniowych i wieczornych w parafiach, w zwi您ku z rozpowszechnieniem si mszy wieczornych, wypowiedzia kiedy   J.  A.  J u n g m a n n   uwag nast瘼uj帷: Nie zapomnie o stopniach wiod帷ych do o速arza!

 T uwag mo積a zastosowa do og鏊nej dzisiejszej sytuacji zwi您anej z odnow liturgii. Zaabsorbowanie nowymi obrz璠ami, kt鏎e trzeba przeprowadza i przygotowywa, prowadzi do faktycznego zapominania o potrzebie dalszego przygotowania wiernych do czynnego uczestnictwa w liturgii eucharystycznej i do lekcewa瞠nia lub odrzucenia tradycyjnych form pobo積o軼i, kt鏎e odpowiednio ze swej strony pog喚bione i odnowione, mog造by stanowi du膨 pomoc w tym przygotowaniu. A przecie Konstytucja o 鈍. Liturgii zaakcentowa豉 mocno konieczno嗆 nale篡tego usposobienia duszy do uczestnictwa w liturgii a w zwi您ku z tym konieczno嗆 pobo積o軼i pozaliturgicznej. (KL 11, 12, 13).

 W wychowywaniu wiernych do 鈍iadomego i czynnego, a wi璚 osobowego uczestnictwa w liturgii zadaniem podstawowym jest wprawienie ich do modlitewnego rozwa瘸nia tekst闚 liturgicznych, zw豉szcza biblijnych a przez to do duchowego, wewn皻rznego kontaktowania si z wydarzeniami historii zbawienia, zw豉szcza z jej centralnym wydarzeniem, jakim jest Tajemnica Chrystusa.

 Do osi庵ni璚ia tego celu doskona造m 鈔odkiem mo瞠 si sta modlitwa r騜a鎍owa, zar闚no odmawiana prywatnie, jak i wsp鏊nie, jako nabo瞠雟two paraliturgiczne. W tym celu trzeba jednak odnowi i pog喚bi t praktyk. Cenne sugestie w tym kierunku zawiera artyku z „La Vie Spirituelle”.

 Czy rzeczywi軼ie modlitwa r騜a鎍owa wymaga „odnowy”? Czy nie jest to po prostu niezdrowy p璠 do zmieniania wszystkiego, co by這 dotychczas? Niew徠pliwie wiele ludzi ch皻nie odmawia r騜aniec i ta forma modlitwy zasila ich 篡cie religijne, pozwala nawi您a rzeczywisty kontakt z Bogiem. Ale chyba nie rzadko mo積a spotka si dzisiaj z rezerw w stosunku do r騜a鎍a i to wcale nie ze strony ludzi religijnie oboj皻nych. R騜aniec wydaje si im trudny, nie umiej naprawd modli si w ten spos鏏, nie potrafi po陰czy wypowiadanych s堯w z my郵eniem o poszczeg鏊nych tajemnicach i nie bardzo rozumiej sensu takiej modlitwy, kiedy co innego si m闚i, a o czym innym si my郵i. Najwi瘯sz trudno嗆 dla wielu os鏏 odmawiaj帷ych r騜aniec stanowi w豉郾ie to, 瞠 s這wa nie pokrywaj si w tej modlitwie z tre軼i. By mo瞠 dawniej nie przeszkadza這 to ludziom, przyzwyczajonym do tego, 瞠 豉ci雟kie s這wa liturgii tak瞠 nie kojarzy造 si w ich 鈍iadomo軼i z odpowiedni tre軼i, a jedynie stwarza造 klimat sprzyjaj帷y modlitewnemu skupieniu. Dzi jednak, kiedy wprowadzono do liturgii j瞛yki narodowe w豉郾ie i po to, 瞠by zrozumia貫 s這wa podsuwa造 tre嗆 modlitwy, „rozdwojenie”, kt鏎e niew徠pliwie jest w r騜a鎍u, staje si przeszkod trudn do pokonania. A wi璚 odrzuci t modlitw czy postara si jako j „odnowi”?

 Co stanowi istot modlitwy r騜a鎍owej? Si璕aj帷 do jej pocz徠k闚 odkrywamy, 瞠 mia豉 ona by rozwa瘸niem rado軼i Maryi z powodu Wcielenia Syna Bo瞠go. Pierwsze s這wa Pozdrowienia Anielskiego wyra瘸j w豉郾ie rado嗆 mesja雟k i zdaniem niekt鏎ych egzeget闚 nale瘸這by je t逝maczy: Raduj si, Maryjo... Perspektywy tej rado軼i s bardzo rozleg貫, je郵i we幟iemy pod uwag, 瞠 chodzi tu nie tylko o ludzk rado嗆 Matki, ale o ewangeliczn rado嗆 ze spe軟ienia Bo篡ch obietnic, dokonania dzie豉 zbawienia. Obejmuje ona w闚czas zar闚no wcielenie S這wa i Jego przyj軼ie na ziemi, jak i wype軟ienie planu odkupienia cz這wieka przez 鄉ier Chrystusa, a tak瞠 otwarcie eschatologicznej perspektywy przez Zmartwychwstanie, powr鏒 do Ojca, zes豉nie Ducha – U鈍i璚iciela i triumf Matki. Jest to oczywi軼ie rado嗆 ca貫go Ludu Bo瞠go i ka盥ego cz這wieka, kt鏎y przez Chrzest zosta w陰czony do dzie豉 zbawienia. A wi璚 r騜aniec mo積a pojmowa jako kontemplacj tajemnicy zbawienia, dokonanego przez Jezusa, Syna Maryi. Modlitwa maryjna jest jednocze郾ie na wskro chrystologiczna. My郵 zaj皻a rozwa瘸niem tego, co dokona dla nas – dla mnie – „Owoc 篡wota” Maryi, Jezus, kieruje si jednocze郾ie do Matki, „b這gos豉wionej mi璠zy niewiastami”, widz帷 J w 軼is造m powi您aniu z „tajemnic Chrystusa i Ko軼io豉”, jak to uj窸a Konstytucja dogmatyczna o Ko軼iele. Jak bardzo ka盥emu potrzeba ci庵貫go powracania do tych 廝鏚e naszego 篡cia religijnego, aby rozwija這 si ono prawid這wo, aby umie we w豉軼iwej perspektywie ustawia wszystkie swoje codzienne sprawy i problemy! Tak poj皻y r騜aniec nie by豚y przede wszystkim modlitw pro軸y, ale w豉郾ie modlitw kontemplacyjn.

 Si璕nijmy jednak znowu do historii. W czasach, kiedy rodzi豉 si w Ko軼iele modlitwa r騜a鎍owa, Pozdrowienie Anielskie mia這 inn form, ni dzisiaj, a mianowicie ogranicza這 si do pierwszej cz窷ci – biblijnej i ko鎍zy這 Imieniem Jezus. Druga cz窷, zaczynaj帷a si od s堯w 安i皻a Maryjo i maj帷a przede wszystkim charakter pro軸y – szczeg鏊nie o dobr 鄉ier – powsta豉 du穎 p騧niej (do brewiarza rzymskiego zosta豉 wprowadzona w r. 1568). Do r騜a鎍a wesz豉 ona prawdopodobnie dopiero wtedy, kiedy ustali si zwyczaj 陰czenia we wszystkich okoliczno軼iach Pozdrowienia Anielskiego ze 安i皻a Maryjo. Dlaczego warto zwr鏂i na to uwag? Poniewa w豉郾ie aby odnowi modlitw r騜a鎍ow, aby uczyni j bardziej zwart, logiczn i u豉twi skupienie si na tym, co stanowi jej istot, a wi璚 na rozwa瘸niu Tajemnicy Zbawienia, francuski O鈔odek R騜a鎍a proponuje oddzielenie w r騜a鎍u pierwszej cz窷ci Zdrowa Maryjo od drugiej. Jedna „tajemnica” r騜a鎍a sk豉da豉by si w闚czas z powt鏎zonego dziesi耩 razy Pozdrowienia Anielskiego do s這wa Jezus, a tylko raz, na zako鎍zenie tajemnicy odmawia這by si modlitw 安i皻a Maryjo, przedstawiaj帷 w  niej Matce Bo瞠j wszystkie pro軸y, kt鏎e nasun窸y si przy rozwa瘸niu tre軼i tajemnicy.

 Taka „reforma” r騜a鎍a jest ju krokiem naprz鏚 w d捫eniu do lepszego odmawiania tej modlitwy, ale nie rozwi您uje jeszcze ca趾owicie problemu dwutorowo軼i s堯w i my郵i. Usuwa t dwutorowo嗆 niemal ca趾owicie drugi „zabieg”, a mianowicie wprowadzenie bardzo dawnego systemu „dopowiedze”, kt鏎e precyzuj tre嗆 rozwa瘸nej tajemnicy. System ten znany jest w niekt鏎ych dzielnicach Polski, m.in. na 奸御ku. Polega on na tym, 瞠 po imieniu Jezus dodaje si, „zale積ie od tajemnicy”, Kt鏎ego pocz窸a z Ducha 安i皻ego, Kt鏎ego zanios豉 do El瘺iety itd. Aby o篡wi modlitw r騜a鎍ow i uczyni j bardziej osobist, by這by po膨dane urozmaicenie tych „dopowiedze” w taki spos鏏, 瞠by znalaz造 w nich wyraz coraz nowe aspekty rozwa瘸nej tajemnicy. Tak wi璚 np. obok zdania: Kt鏎ego ofiarowa豉 w 鈍i徠yni mo瞠 si znale潭: W kt鏎ym Symeon rozpozna Zbawiciela, Kt鏎y jest 鈍iat貫m na o鈍iecenie lud w, Kt鏎y daje nam udzia w swojej Ofierzeitd. Obok zdania Kt鏎ego odnalaz豉 w  鈍i徠yni mo瞠 by: Kt鏎y chcia by w sprawach Ojca, Kt鏎y uczy nas stawia sprawy Ojca na pierwszym miejscu itd. Obok Kt鏎y trzeciego dnia zmartwychwsta mo積a powiedzie: Kt鏎y zwyci篹y 鄉ier i z這, Kt鏎y jest 砰ciem i Zmartwychwstaniem naszym, Kt鏎ego Zmartwychwstanie umacnia nasz wiar itp.

 Mo磧iwo軼i s bardzo du瞠, a im cz窷ciej kto odmawia r騜aniec i wmy郵a si w jego tajemnic, tym 豉twiej spontanicznie b璠 si rodzi nowe uj璚ia. Historia r騜a鎍a pokazuje, 瞠 pierwotnie by on odmawiany w豉郾ie w ten spos鏏. Jeden z aposto堯w r騜a鎍a,   D o m i n i k   z Prus, kt鏎y wst徙i do kartuz闚 w 1409 roku, pozostawi nam 150 takich „dopowiedze”. Przy tego rodzaju „systemie” odmawiania r騜a鎍a nie ma potrzeby osobno rozmy郵a i osobno powtarza Zdrowa Maryjo, jak sobie niekt鏎zy radz, nie umiej帷 陰czy rozmy郵ania z recytacj. Teraz s這wa wyra瘸j to, o  czym si my郵i, zespolone s 軼i郵e z tre軼i modlitwy. Raduj si, Maryjo, B康 pozdrowiona Ty, kt鏎a jeste pe軟a 豉ski, bo Owoc Twojego 篡wota: przyszed na ziemi, cierpia i umar za nas, da nam 篡cie, da nam udzia w swoim Bo篡m synostwie, umacnia nas Duchem Swoim w codziennej walce, a w Tobie – Wniebowzi皻ej ukazuje cel, do kt鏎ego idziemy...

 Taki r騜aniec pozostaje modlitw maryjn, ale uwaga skupia si bardziej na Chrystusie, na Nim zatrzymuje si my郵. Do Niego prowadzi nas Matka, a na tym Jej przecie najbardziej zale篡, 瞠by鄉y byli blisko Syna.

 Nasuwa si jeszcze jedno pytanie: dlaczego powtarza po dziesi耩 razy s這wa Pozdrowienia Anielskiego? Czy to nie staje si w ko鎍u monotonne i nu膨ce? Jest jaka racja g喚boka, kt鏎a przemawia za tak form modlitwy. Powtarzanie wytwarza rytm, uspokaja cz這wieka wewn皻rznie, wprowadza go w pewien klimat, u豉twiaj帷y trwanie przy Bogu. Kontemplacja nie tyle jest spraw rozumowania, co raczej obecno軼i, uwagi, jakiego zanurzenia si w Bogu i Jego sprawach. Powtarzaj帷 dziesi璚iokrotnie te same s這wa trwamy w obecno軼i pewnej tajemnicy, oddychamy jej atmosfer, dajemy si jej zagarn望.

 Na zako鎍zenie tajemnicy przychodzi w spos鏏 naturalny Chwa豉 Ojcu... Wielbimy Boga w Tr鎩cy jedynego, 瞠 daje nam siebie w S這wie Wcielonym, 瞠 daje nam udzia w „niezg喚bionym bogactwie Chrystusa” i pozwala kontemplowa „wykonanie tajemniczego planu, ukrytego przed wiekami w  Bogu, Stw鏎cy wszechrzeczy” – (Ef 3, 8-9).

 Tak pojmowany i tak odmawiany r騜aniec mo瞠 si sta wa積ym elementem osobistego 篡cia religijnego, szko陰 prawdziwej modlitwy i czynnikiem kszta速uj帷ym i pog喚biaj帷ym 鈍iadomo嗆 naszego chrze軼ija雟twa.

 Na podstawie artyk.   M.   B.   E v q u e m  OP,   Le Rosaire, Evangile de la joie, La Vie Spirituelle, maj 1968, nr. 549, 501-518.

opracowa豉 Lucyna Rutowska, Mak闚 Podhala雟ki

 

 

 

 

Biuletyn Odnowy Liturgii w: Collectanea Theologica 41:1971, f. I, s. 105

S. Hartlieb

2. Jak o篡wi 篡cie sakramentalne w parafii?

 Stwierdzamy w niejednym wypadku, 瞠 mniej ludzi garnie si do kratek konfesjona逝 oraz do Sto逝 Pa雟kiego, do嗆 liczni lekcewa膨 sakrament bierzmowania, inni zapraszaj nas do namaszczenia zimnych zw這k. Jest to jaka choroba.

 Jednym ze znak闚 choroby, wskazuj帷ym r闚nie na jej natur, s nasze zwyczajowe wyra瞠nia. Np. „id” do spowiedzi, bo „wypada”: jest 郵ub, pogrzeb, imieniny, spowied wielkanocna. Z jakiego powodu nie dotar貫m do ko軼io豉 w dzie odpustu, p鎩d wi璚 do spowiedzi dopiero za kilka miesi璚y, a mo瞠 za rok. Nie przyj掖em sakramentu bierzmowania z moimi r闚ie郾ikami, nie p鎩d wi璚 i podczas nast瘼nej wizytacji: to ju „nie wypada”.

 Trudno w takim podej軼iu doszuka si zrozumienia, 瞠 w sakramentach spotykam si z Chrystusem, nie wida g喚bokiej potrzeby osobistej 篡cia z Chrystusem; czy mo積a m闚i np. o poczuciu winy, tak istotnym w sakramencie pokuty? W tej sytuacji trzeba nieraz l瘯a si o warto嗆 dokonuj帷ego si sakramentu. Nieraz w odniesieniu np. do spowiedzi 鈍. b璠zie to sakrament pokuty bez pokuty, nawet je郵i penitent sumiennie odm闚i zadan pokut. Bo nie ma tu metanoia, wewn皻rznej odmiany. Jest forma, znak zewn皻rzny bez tre軼i wewn皻rznej.

 Przejawy 篡cia religijnego naszych rodak闚 w wielu szczeg馧ach opieraj si na tradycji, na zwyczaju. Jest to cenny spadek po naszych praojcach, je郵i jednak ma by przekazany nast瘼nym pokoleniom, dotychczasowy zwyczaj musi zamieni si w przekonanie uzasadnione nie tylko tradycj. W swoim czasie pisa ks.   A.   F e d o r o w i c z:   „Dzisiejszy cz這wiek albo wejdzie w 篡wy kontakt z Ko軼io貫m przez coraz pe軟iejszy udzia w jego 篡ciu sakramentalnym i liturgicznym, albo odejdzie zupe軟ie. Na wiar tradycyjn, z przyzwyczajenia czy nakazu, b璠zie coraz mniej miejsca”.

 W epoce poddanej dzia豉niu tak zorganizowanych, pot篹nych 鈔odk闚 masowego przekazu, jest rzecz stosunkowo 豉tw zmienia zwyczaje, zw豉szcza je郵i s nowe, czy wydaj si 豉twiejsze, je郵i sprzyjaj ludzkim s豉bo軼iom i s pon皻ne dla zmys堯w. Popieraj帷 wszystko etykiet „naukowo軼i”, rzekomego post瘼u, nowoczesno軼i, mo積a obali nawet logiczne, bardzo czcigodne wiekowe zwyczaje.

 Vaticanum II badaj帷 znaki czas闚, szuka這 lekarstwa na chorob, kt鏎a nie jest tylko polska. Owocem tych poszukiwa jest radykalna zmiana obrz璠闚 w ka盥ym sakramencie. Najbardziej wpada w oczy wprowadzenie do ka盥ego, nawet do namaszczenia chorych, liturgii s這wa. Mia貫m ju rado嗆 udzielania sakramentu chrztu 鈍i皻ego wed逝g nowego Ordo. W鈔鏚 reakcji uczestnik闚 tej liturgii, kilkudziesi璚iu kap豉n闚 z ca貫j Polski, znalaz豉 si r闚nie opinia, 瞠 w Polsce takie uj璚ie jest nierealne.

 Do嗆 beztrosko, w duchu narodowego samouwielbienia, odrzucamy to, co wypracowuj nasi bracia rozsiani po ca貫j kuli ziemskiej, co i nam na trudne dni dzisiejsze daje Chrystus zawsze obecny w Ko軼iele, przemawiaj帷y przez sob鏎, wskazuj帷y drogi przez Piotra. Mo積a to zamkn望 m.in. w takim zdaniu: o篡wi 篡cie sakramentalne, to znaczy pog喚bi zrozumienie dokonuj帷ej si w sakramentach tajemnicy Chrystusa.

 My to rozumiemy, ale czy to z  przekonania, czy z racji jakiego bezw豉du trzymamy si kierunku scjentystycznego. Wolimy uczone wyk豉dy, nie mamy zaufania nawet do odnowionej liturgii. Ostatnio taki wykrzywiony, niepe軟y kszta速 przybiera wszystko co si 陰czy z przygotowaniem i zawarciem sakramentu ma鹵e雟twa: d逝gie godziny nauk przed郵ubnych, a jak najkr鏒szy obrz璠 liturgiczny. A przecie tradycja chrze軼ija雟ka s這wa „Gdzie dwaj albo trzej zgromadzeni s w imi moje...” odnosi tylko do zgromadzenia liturgicznego. S這wami czytanego wtedy Pisma 鈍. przemawia sam Chrystus, dzia豉j帷y r闚nie w osobie przewodnicz帷ego. Nie chodzi oczywi軼ie o zaniechanie nauk przed郵ubnych, ale o dowarto軼iowanie liturgii. Et hoc faciendum et illud non omittendum.

 Musimy sobie powiedzie, 瞠 w dziedzinie usuni璚ia zaniedba duszpasterskich mogli鄉y ju zrobi niejedno. Przyk豉dem w tej materii mo瞠 by cytowany ju ks.   A.   F e d o r o w i c z,   kt鏎y d逝go przed soborem opar swoj prac duszpastersk na odpowiednim, wewn皻rznym prze篡waniu Mszy 鈍. Nie zna jeszcze nowego Ordo Missae, odprawia wed逝g msza逝   P i u s a   V.   Jednak Msza 鈍. by豉 w  Izabelinie 廝鏚貫m 篡cia parafian, jego centrum i szczytem.

 Decyzje Stolicy 鈍i皻ej, zawarte w soborowych dokumentach liturgicznych, s nam ogromn pomoc w wybraniu odpowiedniej drogi odnowy, ale r闚nocze郾ie stawiaj nam wymagania. Jak ju wspomniano, liturgia ka盥ego sakramentu obejmuje r闚nie liturgi s這wa. Jest to z pewno軼i bardzo powa積y onus dla kap豉n闚: ka盥y sakrament po陰czony z czytaniem perykop Pisma 鈍., z homili. Ale przyj璚ie tego novum i jego powa積e potraktowanie jest konieczno軼i 篡cia. Albowiem „Sakramenty wiar nie tylko zak豉daj, lecz za pomoc s堯w i rzeczy daj jej wzrost, umacniaj j i wyra瘸j. S逝sznie wi璚 nazywaj si sakramentami wiary” (KL 59). W tym soborowym pouczeniu s造szymy jak gdyby   鈍.   B a z y l e g o:   „Wiara i chrzest, te dwa sposoby zbawienia, s ze sob z陰czone niepodzielnie: chrzest udoskonala wiar, ale wiara jest fundamentem chrztu”. (Traktat o Duchu 安., PG 32, 117). Ale fides ex auditu (Rz 10, 17). Dlatego ta, tak bogata obudowa istotnego momentu w obrz璠zie nie jest jakim niepotrzebnym, komplikuj帷ym spraw dodatkiem, lecz ma na celu w豉郾ie rozbudzenie koniecznej dla owocno軼i sakramentu dyspozycji u przyjmuj帷ych. Przede wszystkim rozbudzenie wiary i mi這軼i.

 Pierwszym punktem naszej kerygmy b璠zie przekazanie wiernym zasadniczej prawdy: sakramenty to nie co, lecz   k t o .   Art.  7 KL trzeba nam „przetrawi”, na kolanach przemedytowa. Chrystus nie tylko ustanowi sakramenty, On nadal je sprawuje. On jest rzeczywi軼ie obecny nie tylko w znakach chleba i wina, lecz r闚nie w zgromadzeniu, w osobie kap豉na, w s這wie. Potrzebna jest tutaj wytrwa豉 katecheza. Praktyczne podej軼ie wierz帷ych do sakrament闚 鈍iadczy o naszym swoistym deizmie. B鏬 jest w niebie, ustanowi kiedy sakramenty jak jaki automat, kt鏎y sam ju, sprowokowany przez kap豉na, pomna瘸 mechanicznie swoje dzia豉nie. Prawda o Emmanuelu, Synu Bo篡m, kt鏎y nieustannie przychodzi, jest z nami, mi璠zy nami wydaje si by do嗆 obca.

 „C騜 jest 豉twiej powiedzie: odpuszczaj ci si grzechy twoje, czy: wsta, we 這瞠 twoje i chod?”. Dla Boga spraw r闚nie mo磧iw jest kontaktowa si z cz這wiekiem czy to w znaku ludzkiej natury Jezusa Chrystusa, czy w znakach chleba, wina, zgromadzenia, celebransa, s這wa. Cho nie mamy mo積o軼i dotkn望 jak Tomasz ran naszego Pana, b這gos豉wieni b璠ziemy je郵i ca陰 istot uwierzymy, 瞠 w tych znakach jest jednak z nami On, ten sam, pe貫n mi這軼i, po鈍i璚aj帷y si dla nas do ostatecznych granic, nam si oddaj帷y.

 Zrozumienie tej prawdy wymaga od przyjmuj帷ego sakrament wzajemnego po鈍i璚enia si, oddania. ζcina wyra瘸 to zwrotem devovere, devotio. Zwrot ten w tym kontek軼ie oznacza oddanie Bogu swego 篡cia w mi這軼i. Personalistyczne podej軼ie do sakrament闚, zobaczenie w ka盥ym z nich osobowego spotkania z Chrystusem, nie pozwoli na zadowolenie si sam trosk o to, co jest potrzebne do wa積ego przyj璚ia. W ten spos鏏 mo積a podej嗆 jedynie do automatu, do rzeczy. Bez odkrycia obecno軼i Chrystusa nie ma autentycznego chrze軼ija雟twa, prawdziwego przyjmowania Chrystusa w sakramentach.

 W wsp馧czesnej teologii sakrament闚, podkre郵a si mocno, 瞠 stanowi one szczytowe momenty osobowej 陰czno軼i z Chrystusem. Z tej 陰czno軼i maj sakramenty niejako wyrasta i maj prowadzi do pog喚bienia i wzmocnienia tej wi瞛i. Je瞠li natomiast tej 陰czno軼i nie ma, przyjmowanie sakramentu jest pewnego rodzaju k豉mstwem (w przypadku stanu grzechu ci篹kiego nazywamy to k豉mstwo 鈍i皻okradztwem) i nie tylko nie prowadzi do zacie郾ienia wi瞛i z Chrystusem, ale t wi篥 os豉bia jeszcze bardziej czy zrywa do reszty.

 Personalistyczne podej軼ie do sakrament闚 stawia te wymagania nam, kt鏎zy po鈔edniczymy w tym zbawczym dzia豉niu Chrystusa. W atmosferze mi這軼i okropnie razi urz璠nik, kt鏎y „odprawia”. Przez moje usta, r璚e, osob Chrystus dzia豉. Musi wi璚 by we mnie co z Chrystusa, kt鏎y zawsze przychodzi pe貫n mi這軼i. Chrystus powiedzia, 瞠 dobry pasterz dusz swoj daje za owce swoje (J 10, 11).

 Trzeba wi璚 w這篡 dusz w s這wo i to przede wszystkim w s這wo Bo瞠. Temu s這wu zaufa, na nim budowa. Do嗆 cz瘰to odnosi si wra瞠nie, 瞠 kap豉n na pierwszym miejscu stawia swoje s這wo. Jeden ma wspania貫 warunki g這sowe, udowadnia to sposobem g這szenia kazania, lecz perykopy skrypturystyczne, formu造 sakramentalnych modlitw po prostu zbywa. Kto inny odczyta nawet bardzo pi瘯nie s這wo Bo瞠, ale w kazaniu g這si swoje ludzkie, a przecie b璠帷 po鈔ednikiem, powinien przekaza braciom to, co us造sza od Pana.

 Trzeba nam w這篡 dusz w wykonywane znaki: „sakramenty jako znaki, maj poucza” (KL 59). Cz這wiek nieobeznany z chrze軼ija雟twem, wchodz帷 do naszych ko軼io堯w barokowych i rokokowych, na og馧 nie potrafi sam doj嗆 do zrozumienia, 瞠 my wierzymy w Ukrzy穎wanego, 瞠 szczytem i centrum naszego 篡cia jest wieczerza eucharystyczna. Male鎥i krzy篡k ginie ca趾owicie w pompatycznych figurach i kolumnach, st馧 Pa雟ki jest niezauwa瘸lny.

 Chrze軼ijaninowi patrz帷emu na gesty kap豉na nie zawsze jest oczywiste, 瞠 on np. kre郵i znak krzy瘸. Odnowiona liturgia jest bardzo oszcz璠na w gestach – wystarczy por闚na chocia瘺y znaki towarzysz帷e Modlitwie Eucharystycznej dawniej i obecnie. Koniecznie jednak trzeba sobie uprzytomni, 瞠 pierwszorz璠nym celem tych uproszcze jest rewaloryzacja znaku, nie skr鏒, lecz jego czytelno嗆. Znaki maj poucza, powinny by zauwa穎ne i tak wykonane, aby mog造 by zrozumiane bez komentarza. Misterium Chrystusa nie polega na zaciemnianiu prawdy naszymi niedok豉dno軼iami, nie toleruje magii. Cytowany art. 59 KL stwierdza: sakramenty „s逝sznie nazywaj si sakramentami wiary. Udzielaj one 豉ski, ale ich sprawowanie r闚nie jak najlepiej usposabia wiernych do owocnego przyj璚ia tej 豉ski, do oddania Bogu nale積ej czci i pe軟ienia mi這軼i. St康 wa積 jest rzecz, aby wierni 豉two mogli zrozumie znaki sakramentalne”.

 Trzeba uprzytomni sobie r闚nie, 瞠 lekarstwem na omawian chorob nie jest z ca陰 pewno軼i przesadny po酥iech pozornie uzasadniony potrzeb zagonionych, nerwowych wiernych. Cz這wiek ubrany w zbyt ciasne ubranie wygl康a karykaturalnie: 鄉ieszy, a nie poci庵a. Ubranie takie przerabia albo si go pozbywa. Wiele strat ponosi Ko軼i馧 wsp馧czesny z tej przyczyny, 瞠 ustalaj帷 czasokres trwania poszczeg鏊nych obrz璠闚 zapominamy o pryncypialnej zasadzie: tabakiera jest dla nosa, a nie odwrotnie. Przesadny po酥iech sprawia, 瞠 liturgia, staje si nie tylko „niema”, cho mo瞠 酥iewaj nadzwyczajne ch鏎y, jest du穎 krzyku i ha豉su, nie tylko przestaje by znakiem, na domiar z貫go zniech璚a, odstr璚za wyp璠za z ko軼io豉.

 Coraz wi瘯szy procent wiernych doskonale odr騜nia szmir od rzeczy warto軼iowych, ziarno od plewy. Ludzie nie chc by zbywani, nie potrzebuj namiastek. Chocia odnow np. liturgii mszalnej – sprzeczn z ich indywidualistycznymi nawykami, wymagaj帷 wiele wysi趾u – nie przyjm w pierwszym momencie z entuzjazmem, nie zatrzymamy ich w naszych 鈍i徠yniach zachowuj帷 im rol manekin闚, statyst闚. Wydaje si by znamienne, 瞠 staj oni przy drzwiach, bardzo cz瘰to si sp騧niaj, ch皻nie wychodz przed czasem. W豉郾ie dlatego, 瞠 powa積y procent ludzi wsp馧czesnych odczuwa brak czasu, nie wolno marnowa tych chwil, kt鏎e przeznaczaj oni na w陰czenie si w zbawcze dzia豉nie Chrystusa obecnego mi璠zy nami w znakach sakramentalnych.

 Nie uratuj r闚nie sprawy r騜ne nagrody w rodzaju figurek roratnich. 安iat nas przelicytuje, gdy jest bogatszy w takie 鈔odki. Jednym z dowod闚 jest fakt, jak trudno zebra dzieci przy 興鏏ku, poniewa – na ekranie s teleferie. Mo瞠my przej軼iowo, dorywczo korzysta i z takich pomocy. Warto jednak przypomnie sobie s這wa Chrystusa: „Marto, troszczysz si i zabiegasz o wiele rzeczy, a jedno tylko potrzeba. Maria obra豉 cz御tk najlepsz”. „Odkrywa豉” wytrwale Chrystusa.

Ks. Stanis豉w Hartlieb, Konarzewo k. Poznania

 

 

 

 


    Zapis elektroniczny Biuletynu Odnowy Liturgii przygotowa Jerzy Paczkowski
 
 

 

 

 

 


 s. 81

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 81

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 82

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 83

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 84

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 85

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 86

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 87

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 88

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 89

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 90

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 91

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 92

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 93

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 94

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 95

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 96

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 97

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 98

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 99

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 100

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 101

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 102

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 103

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 104

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 105

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 106

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 107

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 s. 108